Φρίντριχ Βίλχελμ Μπέσελ
.jpg)
Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Μπέσελ (γερμ. Friedrich Wilhelm Bessel, 22 Ιουλίου 1784 – 17 Μαρτίου 1846) ήταν Γερμανός αστρονόμος και μαθηματικός, γνωστός στα μαθηματικά από τη συστηματική μελέτη των συναρτήσεων που φέρουν σήμερα το όνομά του, παρότι επινοήθηκαν από τον Ντάνιελ Μπερνούλι.
Βιογραφία και έργο
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Μπέσελ γεννήθηκε στο Μίντεν της Βεστφαλίας και πέθανε από καρκίνο στο Καίνιγκσμπεργκ (εξελληνισμένα «Καινιξβέργη»), το σημερινό Καλίνινγκραντ της Ρωσίας). Υπήρξε σύγχρονος και φίλος του μέγιστου των Γερμανών μαθηματικών, του Καρλ Φρίντριχ Γκάους, που επίσης ασχολήθηκε με την αστρονομία.
Ο Μπέσελ ήταν γιος δημόσιου υπαλλήλου και σε ηλικία 14 ετών μαθήτευσε στον εμπορικό οίκο Kulenkamp. Για λίγο εργάσθηκε εκεί ως λογιστής, και η εξάρτηση της επιχείρησης από τα φορτηγά πλοία τον οδήγησε να στρέψει τις μαθηματικές του ικανότητες σε προβλήματα ναυσιπλοΐας. Αυτό με τη σειρά του οδήγησε στην ανάπτυξη ενός ενδιαφέροντος για την αστρονομία, ως πρακτικής επιστήμης για τον προσδιορισμό του γεωγραφικού μήκους.
Ο Μπέσελ προσέλκυσε την προσοχή του αστρονόμου Χάινριχ Βίλχελμ Όλμπερς τελειοποιώντας τους υπολογισμούς για την τροχιά του Κομήτη του Χάλεϋ.[1] Σε δύο χρόνια είχε παραιτηθεί από την Kulenkamp και είχε αναλάβει βοηθός στο Αστεροσκοπείο του Λίλιενταλ, κοντά στη Βρέμη. Εκεί εργάσθηκε πάνω στις αστρικές παρατηρήσεις του Τζέιμς Μπράντλεϋ για να εξαγάγει ακριβείς θέσεις για περίπου 3.222 αστέρες.[1]
Αυτή η εργασία στην αστρομετρία έτυχε μεγάλης προσοχής από την αστρονομική κοινότητα και σε ηλικία 26 ετών, ο Μπέσελ διορίσθηκε διευθυντής του Αστεροσκοπείου της Καινιξβέργης από τον Φρειδερίκο Γουλιέλμο της Πρωσίας.
Στην Καινιξβέργη, ο Μπέσελ δημοσίευσε πίνακες της ατμοσφαιρικής διαθλάσεως βασισμένους πάνω στις παρατηρήσεις του Μπράντλεϋ, που του χάρισαν το Βραβείο Λαλάντ της Γαλλίας. Με τη χρήση αυτών των πινάκων, ο Μπέσελ μπόρεσε να προσδιορίσει την ακριβή θέση άνω των 50.000 αστέρων.
Με τη σειρά της, αυτή η εργασία του επέτρεψε να επιτύχει το κατόρθωμα για το οποίο είναι σήμερα γνωστός ως αστρονόμος: υπήρξε ο πρώτος που μέτρησε και χρησιμοποίησε την ηλιοκεντρική ετήσια παράλλαξη για τον υπολογισμό της αποστάσεως των αστέρων από τη Γη. Οι αστρονόμοι θεωρούσαν ήδη ότι η ηλιοκεντρική παράλλαξη θα μπορούσε να δώσει την πρώτη ακριβή μέτρηση των διαστρικών αποστάσεων, και μάλιστα η δεκαετία 1830-40 γνώρισε ένα μεγάλο συναγωνισμό μεταξύ των επιστημόνων για την πρωτιά στη μέτρηση μιας αστρικής παραλλάξεως. Το 1838 ο Μπέσελ κέρδισε τον «αγώνα δρόμου» όταν ανακοίνωσε ότι ο αστέρας 61 Κύκνου είχε παράλλαξη 0,314 δευτερόλεπτο του τόξου, που με δεδομένη τη διάμετρο της τροχιάς της Γης γύρω από τον Ήλιο υπεδείκνυε ότι ο αστέρας απείχε περίπου 28 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα. Η σημερινή τιμή, από τον δορυφόρο Hipparcos, είναι 0,28547 δευτερόλεπτο του τόξου.[2][3][4] Αργότερα την ίδια χρονιά, οι Φρίντριχ Γκέοργκ Βίλχελμ φον Στρούβε και Τόμας Χέντερσον μέτρησαν τις παραλλάξεις του Βέγα και του α Κενταύρου.
Εκτός από τον προσδιορισμό παραλλάξεων, οι ακριβείς αστρομετρικές παρατηρήσεις του Μπέσελ του επέτρεψαν να διακρίνει αποκλίσεις στις κινήσεις του Σειρίου και του Προκυνός, που σωστά κατάλαβε ότι πρέπει να οφείλονταν στις βαρυτικές παρέλξεις αόρατων συνοδών αστρικών σωμάτων.[5][6][7] Η σχετική ανακοίνωσή του για τον «σκοτεινό συνοδό» του Σειρίου το έτος 1844 υπήρξε η πρώτη ορθή διαπίστωση ενός αόρατου μέχρι τότε συνοδού αστέρα με μετρήσεις θέσεων. Σήμερα ο συνοδός είναι γνωστός ως Σείριος B, ο κοντινότερος στη Γη λευκός νάνος. Το 1835 παρατήρησε ένα πίδακα υλικού στον Κομήτη του Χάλεϊ και πρότεινε ότι οι πίδακες αυτοί μπορούν να γίνουν αρκετά ισχυροί ώστε να μπορούν να αλλάξουν την τροχιά των κομητών, εξηγώντας τις μη βαρυτικές αλλαγές που παρατηρήθηκαν στον κομήτη του Ένκε.
Όπως και πολλοί άλλοι αστρονόμοι της εποχής του, ο Μπέσελ ασχολήθηκε και με τη γεωδαισία[8], αρχικώς θεωρητικά, δημοσιεύοντας μια μέθοδο για την επίλυση του βασικού γεωδαιτικού προβλήματος.[9] Το 1830 έλαβε βασιλική διαταγή για τη γεωδαιτική επισκόπηση της Ανατολικής Πρωσίας με σκοπό τη σύνδεση των υπαρχόντων πρωσικών και ρωσικών δικτύων τριγωνισμού. Το έργο αυτό διεκπεραιώθηκε σε συνεργασία με τον Γιόχαν Γιάκομπ Μπάγιερ, τότε ταγματάρχη του πρωσικού στρατού. Η τελική αναφορά δημοσιεύθηκε το 1838.[10] Επίσης ο Μπέσελ κατέληξε σε μια εκτίμηση με αυξημένη ακρίβεια για το ελλειψοειδές αναφοράς της Γης, η οποία σήμερα αποκαλείται ελλειψοειδές του Μπέσελ, με βάση αρκετές μετρήσεις τόξων μεσημβρινού.[11][12]
Παρά την έλλειψη πανεπιστημιακής εκπαιδεύσεως, ο Μπέσελ πήρε ένα διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο Georg-August-Universität του Γκέτινγκεν τον Μάρτιο του 1811 και υπήρξε μεγάλη μορφή στην αστρονομία του 19ου αιώνα.
Προσωπική ζωή και απόγονοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Μπέσελ νυμφεύθηκε το 1812 τη Γιοχάνα Χάγκεν (Johanna Hagen), κόρη του χημικού και φαρμακοποιού Καρλ Γκότφρηντ Χάγκεν. Συναφώς, η αδελφή της παντρεύτηκε τον αξιόλογο φυσικό Φραντς Ερνστ Νόιμαν, στενό συνεργάτη του Μπέσελ. Ο Μπέσελ και η Χάγκεν απέκτησαν δύο γιους και τρεις θυγατέρες. Ο πρωτότοκος γιος έγινε αρχιτέκτονας, αλλά πέθανε σε ηλικία μόλις 26 ετών, το 1840. Ο άλλος γιος πέθανε λίγο μετά τη γέννησή του. Η μεγάλη κόρη τους, η Μαρίε, παντρεύτηκε τον φυσικό Γκέοργκ Άντολφ Έρμαν και ένας από τους γιους τους (εγγονός του Μπέσελ) ήταν ο φημισμένος αιγυπτιολόγος Άντολφ Έρμαν. Η τρίτη κόρη, η Γιοχάνα, παντρεύτηκε τον πολιτικό Άντολφ Χέρμαν Χάγκεν και ένας από τους γιους τους ήταν ο φυσικός Ερνστ Μπέσελ Χάγκεν, ενώ εγγονός τους (δισέγγονος του Μπέσελ) ήταν ο μαθηματικός Έριχ Μπέσελ-Χάγκεν. Από την άλλη, ο Μπέσελ ήταν νονός του βραβευμένου με Νόμπελ χημικού Άντολφ φον Μπάγιερ, γιου του συνεργάτη του, του γεωδαίτη και στρατιωτικού Γιόχαν Γιάκομπ Μπάγιερ.
Τιμητικές διακρίσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Δύο Βραβεία Λαλάντ της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών[13], το 1811 και το 1816
- Εκλογή του ως μέλους της Πρωσικής Ακαδημίας Επιστημών[14] το 1812
- Εκλογή ως μέλους της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών[15] το 1816
- Εκλογή του ως αλλοδαπού μέλους της Σουηδικής Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών το 1823
- Εκλογή του ως εταίρου της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου[16] το 1825
- Χρυσό μετάλλιο της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας (δύο φορές, το 1829 και το 1841)[17]
- Ο Μπέσελ έλαβε ένα από τα πρώτα παράσημα του τάγματος Pour le Mérite του κλάδου για τους μη στρατιωτικούς, όταν ο τελευταίος ιδρύθηκε το 1842.[18]
Ονομάσθηκαν προς τιμή του
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ο κρατήρας Μπέσελ στην ορατή από τη Γη πλευρά της Σελήνης
- Ο αστεροειδής 1552 Μπέσελ (1552 Bessel), που ανακαλύφθηκε το 1938
- Δύο φιόρδ της βόρειας Γροιλανδίας
- Το προϊστορικό είδος κολεόπτερου εντόμου (σκαθαριού) Xyletinus besseli[19], γνωστού από απολιθώματα[20].
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 Chisholm 1911.
- ↑ Bessel, F.W. (1838). «Bestimmung der Entfernung des 61sten Sterns des Schwans» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 16 (365-366): 65-96. doi:. Bibcode: 1838AN.....16...65B. https://zenodo.org/record/1424605.
- ↑ Bessel, F.W. (1838b). «On the parallax of 61 Cygni». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 4 (17): 152–161. doi:. Bibcode: 1838MNRAS...4..152B.
- ↑ «A brief history of light dates». National Geographic. http://newswatch.nationalgeographic.com/2010/11/22/a_brief_history_of_light_years/. Ανακτήθηκε στις 26 June 2020.
- ↑ Bessel, F.W. (1844a). «Ueber Veränderlichkeit der eigenen Bewegungen der Fixsterne» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 22 (514): 145-160. doi:. Bibcode: 1844AN.....22..145B. https://zenodo.org/record/1424611.
- ↑ Bessel, F.W. (1844b). «Ueber Veränderlichkeit der eigenen Bewegungen der Fixsterne (Fortsetzung)» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 22 (515): 169-184. doi:. Bibcode: 1844AN.....22..169B. https://zenodo.org/record/1424611.
- ↑ Bessel, F.W. (1844c). «On the variations of the proper motions of Procyon and Sirius». Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 6 (11): 136-141. doi:. Bibcode: 1844MNRAS...6R.136B. https://archive.org/details/monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1844-12-13_6_11/page/136.
- ↑ Viik, T. (2006). «F.W. Bessel and Geodesy». Struve Geodetic Arc 2006 International Conference: The Struve Arc and Extensions in Space and Time. 13–15 August 2006. Haparanda and Pajala, Sweden: Lantmäteriet, Gävle, Sweden, 2006, pp. 53-63. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-11-09. https://web.archive.org/web/20131109130501/http://www.aai.ee/~viik/PAPERS/BESSEL_GEODESY.pdf. Ανακτήθηκε στις 9 November 2013.
- ↑ Bessel, F.W. (1825). «Ueber die Berechnungen der geographischen Länge und Breite aus geodätischen Vermessungen» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 4 (16): 241-254. doi:.
- ↑ Bessel, F.W.· Baeyer, J.J. (1838). Gradmessung in Ostpreussen und ihre Verbindung mit Preussischen und Russischen Dreiecksketten (στα Γερμανικά). Βερολίνο: Dümmler.
- ↑ Bessel, F.W. (1837). «Bestimmung der Axen des elliptischen Rotationssphäroids, welches den vorhandenen Messungen von Meridianbögen der Erde am meisten entspricht» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 14 (333): 333-346. doi:. Bibcode: 1837AN.....14..333B. https://zenodo.org/record/1424603.
- ↑ Bessel, F.W. (1841). «Ueber einen Fehler in der Berechnung der französischen Gradmessung und seinen Einfluß auf die Bestimmung der Figur der Erde» (στα γερμανικά). Astronomische Nachrichten 19 (438): 97-116. doi:. Bibcode: 1841AN.....19...97B. https://zenodo.org/record/1424607.
- ↑ M.E. Maidron: Le Prix d#Astronomie fondé par Lalande, σσ. 460, 461
- ↑ «Friedrich Wilhelm Bessel». Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2023.
- ↑ «Les membres du passé». Académie des Sciences – Institut de France. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2023.
- ↑ «Fellows». The Royal Society. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2023.
- ↑ «The Gold Medal» (PDF). Royal Astronomical Society. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2023.
- ↑ «Friedrich Wilhelm Bessel». Orden pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2023.
- ↑ Alekseev, Vitalii I.; Bukejs, Andris (2019). «Xyletinus besseli Alekseev & Bukejs 2019, sp.nov». Zenodo. doi:. https://zenodo.org/records/5945261.
- ↑ Alekseev, Vitalii I.; Bukejs, Andris (2019-09-12). «Two new species of Xyletinus Latreille (Ptinidae: Xyletininae) in Eocene Baltic amber». Zootaxa 4668 (4). doi:. ISSN 1175-5334. PMID 31716608. https://www.checklistbank.org/dataset/25466.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]