Τούμπα Θεσσαλονίκης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η πλατεία Μικρασιατικού και Θρακικού Ελληνισμού
Ο αρχαιολογικός χώρος της Τούμπας

Η Τούμπα αποτελεί μια διευρυμένη οικιστική περιοχή της πόλης της Θεσσαλονίκης και αυτοδιοικητικά αποτελεί δημοτική κοινότητα (επίσης παλαιότερα Δ' δημοτικό διαμέρισμα) του δήμου Θεσσαλονίκης. Δημιουργήθηκε από Μικρασιάτες και Ανατολικοθρακιώτες πρόσφυγες μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών (1923-24). Αποτελεί μια από τις πιο γνωστές τις περιοχές της πόλεις της Θεσσαλονίκης, κυρίως λόγω της έδρας του ιστορικού αθλητικού συλλόγου ΠΑΟΚ, αλλά και του σημαντικού αρχαιολογικού της χώρου στον λόφο της Τούμπας, όπου διεξάγεται εκτεταμένη αρχαιολογική έρευνα.

Γενικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρίσκεται τοποθετημένη στο βορειοανατολικό τμήμα του δήμου και συνορεύει στα βόρεια με τον δήμο Πυλαίας - Χορτιάτη, ενώ συνορεύει με άλλες δημοτικές ενότητες ή δημοτικές κοινότητες του Δήμου Θεσσαλονίκης, όπως την Τριανδρία και την Α' δημοτική κοινότητα (Δ' δημοτικό διαμέρισμα) στα βόρεια, στα δυτικά με την Ε' δημοτική κοινότητα (Ε' δημοτικό διαμέρισμα) με το Φάληρο, την Ανάληψη και τη Χαριλάου στα νοτιοδυτικά. Αποτελείται από δύο μεγάλους συνοικισμούς, την Ἁνω Τούμπα και την Κάτω Τούμπα. Η Τούμπα σύμφωνα με την τελευταία επίσημη απογραφή πληθυσμού και κατοικιών του 2001, έχει πραγματικό πληθυσμό 92.882 κατοίκους. Εκτός από τις συνοικίες της Άνω Τούμπας και της Κάτω Τούμπας, άλλες μικρότερες συνοικίες είναι ο Άγιος Φανούριος, η Δόξα, το Κρυονέρι, η περιοχή Παπάφη και τμήμα της συνοικίας Μαλακοπή (το μεγαλύτερο τμήμα της οποίας ανήκει στο Δήμο Πυλαίας). Αποτελεί τόπο κατοικίας συχνά νέων φοιτητών, οι οποίοι επιλέγουν να διαμείνουν στην περιοχή λόγω της εγγύτητάς της με τη Πανεπιστημιούπολη, αφού απέχει μόλις 1,5 με 2 χιλιόμετρα από την Πανεπιστημιούπολη.

Η Δ' δημοτική ενότητα (πρώην Δ' δημοτικό διαμέρισμα) ορίζεται στα βόρεια από την οδό Καυταντζόγλου, την οδό Αγίου Δημητρίου και το ρέμα της Τριανδρίας, στα ανατολικά και νότια από την λεωφόρο Στρατού και την οδό Αλέξανδρου Παπαναστασίου, με την περιοχή του Ιπποκράτειου νοσοκομείου μέχρι την οδό Μητροπολίτου Γενναδίου, στα δυτικά από τις συνοικίες της Κάτω Τούμπας και της Άνω Μαλακοπής του δήμου Πυλαίας - Χορτιάτη μέχρι την περιφερειακή οδό και το δάσος του Κρυονερίου.

Η Τούμπα χωρίζεται στις εξής περιοχές:

  • Άνω Τούμπα
  • Κάτω Τούμπα
  • Μαλακοπή
  • Γέφυρα Κάτω Τούμπας
  • Κληματαριά
  • Αγία Βαρβάρα
  • Αγία Μαρίνα
  • Άγιος Φανούριος
  • Διαγόρα
  • Παπάφη
  • Περραιβού

Ονομασία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Τούμπα πήρε το όνομά της από τον ομώνυμο λόφο της Τούμπας, που βρίσκεται τοποθετημένος στα βορειοδυτικά της περιοχής, στα όριά της με την δημοτική ενότητα της Τριανδρίας και δίπλα από το ομώνυμο ρέμα της. Ο λόφος της Τούμπας αποτελεί αρχαιολογικό χώρο, καθώς η αρχαιολογική έρευνα αποκάλυψε ένα πόλισμα της περιοχής που αποτελεί τούμπα πολλών φάσεων οικοδόμησης, όπου η παλαιότερη από αυτή τοποθετείται χρονικά στα τέλη της πρώιμης Εποχής του Χαλκού (2200 π.Χ.). Η θέση του οικισμού φαίνεται να εγκαταλείφθηκε, μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 324 π.Χ.

Άλση και πλατείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πλατεία Μικρασιατικού και Θρακικού Ελληνισμού[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κεντρική πλατεία της Τούμπας, είναι η πλατεία Μικρασιατικού και Θρακικού Ελληνισμού και βρίσκεται στην Άνω Τούμπα. Ονομάστηκε έτσι το 2010, στη μνήμη των θυμάτων της Γενοκτονίας του Ελληνισμού της Ανατολής αλλά και ως φόρος τιμής στους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης. Στον χώρο γύρω από την πλατεία βρίσκονται οι σημαντικότερες αθλητικές και πολιτιστικές υποδομές της περιοχής, όπως το γήπεδο της Τούμπας, το οποίο φιλοξενεί της αθλητικές δραστηριότητες του αθλητικού σωματείου ΠΑΟΚ, το Πολιτιστικό Κέντρο και το Κολυμβητήριο, καθώς και η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας.

Άλλες πλατείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άλλες κύριες πλατείες της Τούμπας, είναι η πλατεία του Αγίου Θεράποντα στην Κάτω Τούμπα, η πλατεία της Αγίας Μαρίνας στην Άνω Τούμπα και η πλατεία Μαραθώνος στα όρια των δυο κύριων συνοικισμών. Το 1986 ο Δήμος Θεσσαλονίκης αφιέρωσε επίσης μια πλατεία στη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Η πλατεία Εβραίων Μαρτύρων βρίσκεται επί της οδού Παπαναστασίου μεταξύ των οδών Πριάμου και Μ. Μητσάκη.

Πάρκα και άλση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περιπατητική διαδρομή στο ρέμα της Τούμπας

Οι δύο κυριότεροι υδροφορείς της της περιοχής, είναι το ρέμα Τριανδρίας (ή Υφανέτ) και το ρέμα Τούμπας - Πυλαίας, όπου κατά μήκος αυτών υπάρχουν χώροι πρασίνου και περιπατητικές διαδρομές. Τα ρέματα ξεκινούν από την περιοχή της Ἀνω Τούμπας, έχουν συχνά αρκετό νερό ιδιαίτερα την περίοδο του χειμώνα και αποτελούν την κύρια αντιπλημμυρική θωράκισης της νότιας πόλης και της Καλαμαριάς. Σήμερα, πάνω από το ρέμα της Τριανδρίας έχουν δημιουργηθεί στο μεγαλύτερο μήκος δρόμοι, οικοδομές, καθώς και χώροι αναψυχής και άθλησης. Το ρέμα της Τούμπας - Τριανδρίας στο μεγαλύτερο μήκος δεν έχει καταληφθεί και σε ένα μικρό μόνο τμήμα, μεταξύ της συνοικίας της Κάτω Τούμπας και της Πυλαίας έχει αξιοποιηθεί και αναδειχθεί. Το τμήμα αυτό περιλαμβάνει περιπατητικές διαδρομές και άλση, που χρησιμοποιούνται από τους κατοίκους της περιοχής ως χώρος αναψυχής, πεζοπορίας και ποδηλασίας.

Δασώδεις εκτάσεις υπάρχουν μεταξύ της Άνω Τούμπας και της Περιφερειακής Οδού, που αποτελεί τμήμα του Κέδρινου Λόφου (Σέιχ Σου).

Αθλητικές εγκαταστάσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το γήπεδο της Τούμπας, έδρα του ΠΑΟΚ
Κύριο λήμμα: Γήπεδο Τούμπας

Στην περιοχή της Τούμπας βρίσκεται το Γήπεδο της Τούμπας, με χωρητικότητα περίπου 28.700 θέσεις, ενώ στους χώρους του φιλοξενούνται κάποια από τα τμήματα του αθλητικού σωματείου ΠΑΟΚ. Δίπλα σε αυτό, βρίσκεται το Δημοτικό Κολυμβητήριο. Γήπεδο ποδοσφαίρου υπάρχει μεταξύ των οδών Αλεξάνδρου Σπανού και Σταγειρίτη στη συνοικία της Μαλακοπής. Ο δήμος Θεσσαλονίκης έχει στην περιοχή ένα δημοτικό γυμναστήριο.

Θρησκευτικές υποδομές και υποδομές πρόνοιας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ορθόδοξοι ναοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο ναός της Αγίας Μαρίνας στη συνοικία της Άνω Τούμπας
  • ο Ιερός Ναός Αγίου Θεράποντος, ο οποίος βρίσκεται στην Κάτω Τούμπα επί των οδών Παλιγγενεσίας και Αρτάκης και χτίστηκε από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες σε ανάμνηση του Προσκυνήματος του Αγίου Θεράποντα που βρισκόταν στο Μπουνάρμπασι της Σμύρνης.
  • ο Ιερός Ναός Αγίων Φανουρίου και Τιμίου Προδρόμου επί της οδού Πασαλίδη στην Κάτω Τούμπα .
  • ο Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, επί της οδού Περδίκκα.
  • ο Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, εντός του περιβόλου του Παπαφείου Ορφανοτροφείου στην συνοικία Παπάφη.
  • ο Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας, ο οποίος βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία της Άνω Τούμπας και το υπόγειο παρεκκλήσιό του τιμάται επ' ονόματι της αγίας Ελένης της εκ Σινώπης του Πόντου.
  • ο Ιερός Ναός Αγίας Βαρβάρας στην οδό Γρ. Λαμπράκη όπου στον περίβολό του υπάρχει ο αρχικός ναός που σήμερα τιμάται επ' ονόματι του Αγίου Στεφάνου.
  • Ο ναος της Αγιας Βαρβαρας στην Ανω Τουμπα που βρισκεται απεναντι απο το δημοτικο κολυμβητηριο.
    Άλλοι μικρότεροι ναοί είναι: η Αγία Αικατερίνη, εντός του περιβόλου του παιδικού σταθμού "Η ΕΛΠΙΣ", ο ναός του Αγίου Νεκταρίου στον περίβολο του Χαρισείου Γηροκομείου, ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Παύλου στην Μαλακοπή, το παρεκκλήσιο των Αγίων Ευφροσύνης και Αναστασίας εντός του περιβόλου του Ορφανοτροφείου "ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ", και το παρεκκλήσιο του Αγίου Γεωργίου στο πάρκο δάσους του Κρυονερίου. Στη συμβολή των οδών Αλεξάνδρου Παπαναστασίου με Μάρκου Μπότσαρη, βρίσκεται ο ναός των Τριών Ιεραρχών που ανήκει στους πιστούς του παλαιού εορτολογίου. Στην περιοχή επίσης της Μαλακοπής, βρίσκεται το μόνο κοιμητήριο της περιοχής.

Νοσοκομεία και άλλα ιδρύματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Δ' δημοτική κοινότητα που ανήκει η Τούμπα, υπάρχουν επίσης τα νοσοκομεία Θεαγένειο και Ειδικών Παθήσεων (Λοιμωδών). Υπάρχει ακόμη το ορφανοτροφείο "Παπάφειο", ενώ παλιότερα λειτουργούσε και το ορφανοτροφείο θηλέων "Μέγας Αλέξανδρος", το κτήριο του οποίου τελεί σήμερα υπό κατάληψη. Στη συνοικία Μαλακοπή, υπάρχει γηροκομείο της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Επί της οδού Λαμπράκη, βρίσκεται επίσης το ΙΚΑ της Τούμπας.

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οδός Λαμπράκη στο ύψος της Μαλακοπής

Αστικά λεωφορεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: ΟΑΣΘ

Η περιοχή εξυπηρετείται σε ικανοποιητικό βαθμό από τις λεωφορειακές γραμμές του Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης (ΟΑΣΘ), που συνδέουν την περιοχή με το κέντρο της πόλης, όπως επίσης και με άλλες περιοχές της Ανατολικής Θεσσαλονίκης, όπως το Χαριλάου, το Ντεπώ, η Τριανδρία και η Πυλαία. Οι γραμμές του ΟΑΣΘ που διέρχονται από την περιοχή είναι οι εξής:

Περιοχή Παπάφη
  • Μέσω λεωφόρου Στρατού :
  • 10 Χαριλάου - Σιδηροδρομικός Σταθμός
  • 11 Πυλαία - Σιδηροδρομικός Σταθμός
  • 58 Βενιζέλου - Πανόραμα - Διασταύρωση Χορτιάτη (κατευθ. προς κέντρο)
  • Μέσω λεωφόρου Κωνσταντίνου Καραμανλή
  • 2 ΙΚΕΑ - Σιδηροδρομικός Σταθμός
  • 12 ΚΤΕΛ - Κάτω Τούμπα
  • 45 ΚΤΕΛ Μακεδονία - ΚΤΕΛ Χαλκιδικής
  • 58 Βενιζέλου - Πανόραμα - Διασταύρωση Χορτιάτη (κατευθ. προς Πανόραμα)
  • 78Ν ΚΤΕΛ - Αεροδρόμιο (Νυχτερινή γραμμή)
Περιοχή Κάτω Τούμπα
  • 10 Χαριλάου - Ν.Σ. Σταθμός
  • 11 Πυλαία - Ν.Σ. Σταθμός
  • 12 ΚΤΕΛ - Κάτω Τούμπα
  • 30 Τριανδρία - Αποθήκη
  • 58 Βενιζέλου - Πανόραμα - Διασταύρωση Χορτιάτη
  • 78Ν ΚΤΕΛ - Αεροδρόμιο (Νυχτερινή γραμμή)
Περιοχή Άνω Τούμπα
  • 14 Άνω Τούμπα - Σιδηροδρομικός Σταθμός
  • 30 Τριανδρία - Αποθήκη (Ντεπώ)
  • 37 Σιδηροδρομικός Σταθμός - Κρυονέρι

Μετρό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μετρό της Θεσσαλονίκης είναι ένα υπό κατασκευή μέσο σταθερής τροχιάς. Όταν ολοκληρωθεί η βασική γραμμή, οι σταθμοί που θα είναι εντός των ορίων της Δ' δημοτικής κοινότητας Τούμπας, θα είναι οι σταθμοί Παπάφη και Ευκλείδη. Μελλοντικά, σχεδιάζεται η κατασκευή μιας ακόμη γραμμής, από το σταθμό Πανεπιστήμιο προς την Νέα Ελβετία, με σταθμό εντός της περιοχής της Τούμπας στη συμβολή των οδών Παπάφη και Καρακάση στη Κάτω Τούμπα.

Άλλα μέσα μεταφοράς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μέχρι την σταδιακή αποξήλωση των γραμμών του τροχιόδρομου της πόλης που τελεσφόρησε το 1957, τις περιοχές Παπάφη και Κάτω Τούμπα εξυπηρετούσε γραμμή που περνούσε διαμέσου της οδού Τσιμισκή, της λεωφόρου Στρατού και της οδού Παπαναστασίου. Επίσης, υπάρχουν αρκετές πιάτσες ταξί σε διάφορα σημεία της Τούμπας.

Πολιτισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Κέντρο Πολιτισμού, Πλατεία Μικρασιατικού και Θρακικού Ελληνισμού (πρώην Αλάνα Τούμπας)

Χώρος εκδηλώσεων και εκθέσεων του Δήμου Θεσσαλονίκης

  • Στέγη Μικρασιατικού Πολιτισμού, Αρτάκης 7, Κάτω Τούμπα

Κτίριο μουσείου και εκδηλώσεων της Ένωσης Σμυρναίων Μικρασιατών Β.Ε. (υπο αποπεράτωση)

  • Υφανέτ, Ομήρου και Περδίκα, Κάτω Τούμπα

Ιστορικό κτίριο της βιομηχανικής κληρονομιάς (υπό κατάληψη)

  • Αρχαιολογικός χώρος Τούμπας,

Αρχαιολογικός χώρος προιστορικής εποχής όπου διενεργεί ανασκαφές το Α.Π.Θ. (μη επισκέψιμος)

Εκπαίδευση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τοπικός τύπος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εφημ. "Τα Νέα της Τούμπας", μηνιαία έκδοση του Συλλόγου Φίλων Τούμπας "Η Ένωση".

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Προτεινόμενη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Παναγιώτης Γεωργούλης, Η Τούμπα των προσφύγων, Θεσσαλονίκη : Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, 2002, σσ. 255, ISBN 9608734428
  • Σίμος Κερασίδης, Η Θεσσαλονίκη και η Τούμπα μέσα από τα μάτια μου : Η πορεία μου στο χωροχρόνο της πόλης μέσα από δέκα ιστορίες, Θεσσαλονίκη : Παρατηρητής, 1998, σσ. 169, ISBN 960-260-978-8
  • Σίμος Κερασίδης, Το τραμ : Δέκα ιστορίες για τα σκοτεινά χρόνια στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη, στην Τούμπα γεγονότα και απόηχοι της προσφυγιάς, της κατοχής, του εμφύλιου, της εξορίας, σσ. Θεσσαλονίκη : Παρατηρητής, 1995, σσ. 126, ISBN 960-260-839-0
  • Πέτρος Μπέσπαρης, Η ιστορία του Γυμνασίου Τούμπας, Θεσσαλονίκη : Μπίμπης Στερέωμα, 2000, σσ. 135, ISBN 960-433-029-2
  • Θωμάς Κοροβίνης, Το χτικιό της Άνω Τούμπας, [αφήγημα], εκδ. Ιανός, 2003, ISBN 960-7771-80-Χ

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]