Ταχμάσπ Α΄ της Περσίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Ταχμάσπ Α΄ της Περσίας
Tahmasb-1.jpg
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση22  Φεβρουαρίου 1514
Ισφαχάν
Θάνατος14  Μαΐου 1576
Καζβίν
Αιτία θανάτουδηλητήριο
Τόπος ταφήςImam Reza Shrine, Sheikh Safi al-Din Khānegāh and Shrine Ensemble και Αρνταμπίλ
Χώρα πολιτογράφησηςΑυτοκρατορία των Σαφαβιδών
ΘρησκείαΙσλάμ
Σιιτισμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςαζέρικα
περσικά
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταμονάρχης
Οικογένεια
ΣύζυγοςSultanum Begum
Sultan-Agha Khanum
ΤέκναΙσμαήλ Β΄ της Περσίας
Μοχάμαντ Χονταμπάντα
Σουλεϊμάν Μιρζά (γιος του Ταχμάσπ Α΄)
Πάριχαν Χάνομ[1]
Χαϊντάρ Μιρζά Σαφαβί[2]
Ali Mirza
Zeynab Begum
Maryam Begum
ΓονείςΙσμαήλ Α΄ της Περσίας και Tajlu Khanum
ΟικογένειαΣαφαβίδες
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΑξίωμαΣάχης (1524–1576)
Θυρεός
Lion and Sun Emblem of Persia.svg
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Ταχμάσπ Α΄, περσικά: طهماسب‎ Ταχμπάσπ ή تهماسب Ταχμάσμπ, (22 Φεβρουαρίου 1514 – 14 Μαΐου 1576) ήταν ο δεύτερος σάχης τού Ιράν των Σαφαβιδών από το 1524 έως το 1576. Ήταν ο μεγαλύτερος γιος τού Ισμαήλ Α΄ και της κύριας συζύγου του, Τατζλού Χανούμ. Ανήλθε στον θρόνο μετά το τέλος τού πατέρα του στις 23 Μαΐου 1524. Τα πρώτα χρόνια της βασιλείας τού Ταχμάσπ Α΄ σημαδεύτηκαν από εμφύλιους πολέμους μεταξύ των ηγετών των Κιζιλμπάς μέχρι το 1532, οπότε διεκδίκησε την εξουσία του και ξεκίνησε μία απόλυτη μοναρχία. Σύντομα αντιμετώπισε έναν μακροχρόνιο πόλεμο με την Οθωμανική αυτοκρατορία, ο οποίος χωρίστηκε σε τρεις φάσεις. Ο Οθωμανός σουλτάνος Σουλεϊμάν Α΄ ο Μεγαλοπρεπής, προσπάθησε να βάλει αντίπαλους υποψηφίους τού Ταχμάσπ Α΄ στον θρόνο των Σαφαβιδών. Ο πόλεμος έληξε με την ειρήνη της Αμάσειας το 1555, με τους Οθωμανούς να αποκτούν κυριαρχία στο Ιράκ, σε μεγάλο μέρος τού Κουρδιστάν και στη δυτική Γεωργία. Ο Ταχμάσπ Α΄ είχε επίσης συγκρούσεις με τους Ουζμπέκους της Μπουχάρα για το Χορασάν, οι οποίοι έκαναν επανειλημμένα επιδρομές στη Χεράτ. Το 1528 σε ηλικία 14 ετών, νίκησε τους Ουζμπέκους στη μάχη τού Τζαμ χρησιμοποιώντας πυροβολικό, άγνωστο στην άλλη πλευρά.

Ο Ταχμάσπ Α΄ ήταν προστάτης των τεχνών και ήταν και ο ίδιος καταξιωμένος ζωγράφος. Έκτισε έναν βασιλικό οίκο τεχνών για ζωγράφους, καλλιγράφους και ποιητές. Αργότερα στη βασιλεία του περιφρόνησε τους ποιητές, αποφεύγοντας πολλούς και εξορίζοντας τους στην αυλή των Mουγκάλ της Ινδίας. Ο Ταχμάσπ Α΄ είναι γνωστός για τη θρησκευτική του ευσέβεια και τον ένθερμο ζήλο του για τον σιιτικό κλάδο του Ισλάμ. Χάρισε πολλά προνόμια στους κληρικούς και τους επέτρεψε να συμμετέχουν σε νομικά και διοικητικά θέματα. Το 1544 απαίτησε από τον φυγά αυτοκράτορα των Μουγκάλ, Χουμαγιούν να μεταστραφεί στον σιιτισμό, με αντάλλαγμα τη στρατιωτική βοήθεια για να ανακτήσει τον θρόνο του στην Ινδία. Ωστόσο, ο Tαχμάσπ Α΄ διαπραγματευόταν ακόμα συμμαχίες με τις χριστιανικές δυνάμεις της Δημοκρατίας της Βενετίας και τη μοναρχία των Αψβούργων που ήταν επίσης αντίπαλοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η διαδοχή του αμφισβητήθηκε πριν από το τέλος του. Όταν ο Tαχμάσπ Α΄ απεβίωσε στις 14 Μαΐου 1576, ακολούθησε εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος οδήγησε στο θάνατο τού μεγαλύτερου μέρους της βασιλικής οικογένειας. Η βασιλεία τού Ταχμάσπ Α΄, σχεδόν 52 ετών, ήταν η μεγαλύτερη από οποιοδήποτε μέλος της δυναστείας των Σαφαβιδών. Αν και οι σύγχρονες δυτικές αναφορές ήταν κρίσιμες, οι σύγχρονοι ιστορικοί τον περιγράφουν ως έναν θαρραλέο και ικανό διοικητή, που διατήρησε και επέκτεινε την αυτοκρατορία τού πατέρα του. Η βασιλεία του είδε μία αλλαγή στην ιδεολογική πολιτική των Σαφαβιδών: τερμάτισε τη λατρεία τού πατέρα του ως Μεσσία από τις Τουρκομανές φυλές Κιζιλμπάς και αντ' αυτού καθιέρωσε μία δημόσια εικόνα ενός ευσεβούς και ορθόδοξου σιίτη βασιλιά. Ξεκίνησε μία μακρά διαδικασία, που ακολούθησαν οι διάδοχοί του, για να τερματίσει την επιρροή των Κιζιλμπάς στην πολιτική των Σαφαβιδών, αντικαθιστώντας τους με την πρόσφατα εισαχθείσα «τρίτη δύναμη», που περιείχε εξισλαμισμένους Γεωργιανούς και Αρμένιους.

Το όνομα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιστορικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πρώιμη ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αντιβασιλεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

A seated Tahmasp under a modest tent, with other people
Περσική μικρογραφία που αποδίδεται στον Moέν Μοσαβέρ και παριστά την αυλή τού νεαρού Ταχμάσπ Α΄, στην οποία συμμετέχουν αυλικοί και ουλεμάδες. Φύλλο άλμπουμ από ένα αντίγραφο τού Tarikh-i Jahangusha-yi Khaqan Sahibqiran (Μία Ιστορία τού Σαχ Ισμαήλ Α΄), Ισπαχάν, π. 1670.

Βασιλεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πόλεμος με τους Οθωμανούς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επί των Κατζάρ ζωγραφιστός και τυπωμένος βαμβακερός ζωγραφικός πίνακας καλαμκάρ, που απεικονίζει τον Tαχμπάσπ Α΄ στη μάχη, περικυκλωμένο από διάφορους άλλους πολεμιστές, με την υπογραφή τού Σεΐχ Αλί, στο Ιράν, δεύτερο μισό του 19ου αι.
A seated Suleiman the Magnificent, surrounded by other people
Ο Αλκάς Μιρζά και ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής. Εικονογράφηση από το Σουλεϋμαναμέ.

Εκστρατείες στη Γεωργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βασιλικοί πρόσφυγες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Tahmasp and Humayun at a spring New Year festival, surrounded by other people
Ο Tαχμάσπ Α΄ και ο Χουμαγιούν Μουγκάλ αυτοκράτορας της Ινδίας, σε μία εορτή Νορούζ (Σεχέλ σοτούν, Ισφαχάν).

Μετέπειτα ζωή και το τέλος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Painting of an aged Tahmasp sitting outdoors under a tree
Ο Ταχμάσπ Α΄ ηλικιωμένος, ζωγραφισμένος π. 1575, Καζβίν.

Πολιτική[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Διοίκηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Yellow sun and sheep against a green background
Σημαία του Ταχμάσπ Α΄.
Ornate two-story building, with a person in front for scale
Το περίπτερο Σεχέλ Σοτούν (40 κολόνες) στο Κασβίν.

Στρατός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θρησκεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Blue-and-gold Quran
Ένα Κοράνι που πιθανότατα ανήκε στον Tαχμάσπ Α΄, χρονολογημένο τον Ιούλιο–Αύγουστο 1552, που δημιουργήθηκε στο Σιράζ ή Καζβίν.

Τέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

A panel of a calligraphic manuscript on a gold-outlined floral illumination
Ένα καλλιγραφικό πλαίσιο αφιερωμένο στον Tαχμάσπ Α΄, με υπογραφή Mουχάμαντ Μουμίν, Ιράν, 16ος αι.

Νομισματοκοπία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χρυσό νόμισμα του Tαχμπάσπ Α΄, που κόπηκε στο Σιράζ, με ημερομηνία 1523/4.

Υστεροφημία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφικές αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ανακτήθηκε στις 27  Σεπτεμβρίου 2016.
  2. Ανακτήθηκε στις 3  Οκτωβρίου 2016.

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Περαιτέρω ανάγνωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Amanat, Abbas (2017). Iran: A Modern History. Yale University Press. ISBN 978-0300112542. 
  • Dickson, Martin B. (1958). Sháh Tahmásb and the Úzbeks: The Duel for Khurásán with ʻUbayd Khán, 930-946/1524-1540. Ann Arbor: Princeton University Press. 
  • Aldous, Gregory (2021). «The Qizilbāsh and their Shah: The Preservation of Royal Prerogative during the Early Reign of Shah Ṭahmāsp». Journal of the Royal Asiatic Society 31 (4): 743–758. doi:10.1017/S1356186321000250. 

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]