Σπήλι Ρεθύμνης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 35°13′8″N 24°32′9″E / 35.21889°N 24.53583°E / 35.21889; 24.53583

Σπήλι
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Τοποθεσία στον χάρτη της χώρας
Διοίκηση
Χώρα Ελλάδα
Δήμος Αγίου Βασιλείου
Γεωγραφία και στατιστική
Νομός Ρεθύμνης
Υψόμετρο 430
Πληθυσμός 564 (2011)
Οι 25 κεφαλές λέοντος απ' όπου ρέει νερό από τις πηγές. Κεντρική πλατεία Σπηλίου

Το Σπήλι είναι ορεινό, παραδοσιακό χωριό το οποίο ανήκει στο Δήμο Λάμπης και βρίσκεται 30 χλμ Ν-ΝΑ. της πόλης του Ρεθύμνου. Αποτελεί πρωτεύουσα της δήμου Αγίου Βασιλείου του νομού Ρεθύμνης[1], ενώ παλαιότερα αποτελούσε πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας[2]. Αποτελεί την έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων καθώς και του συλλόγου Επιστημόνων Δήμου Λάμπης (ΣΕΔΗΛ, ιδρύθηκε το 2004)[3].

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σπήλι είναι κτισμένο αμφιθεατρικά στο κέντρο σχεδόν του νομού σε δυτική πλαγιά του βουνού Κέδρου, που αποτελεί νοτιοδυτική προέκταση του Ψηλορείτη, σε υψόμετρο 430 μ, το οποίο τροφοδοτεί με τις πηγές του το χωριό με τρεχούμενα νερά[4]. Στην πλατεία του χωριού βρίσκονται ψηλά αιωνόβια πλατάνια καθώς και μία κρήνη με 25 λεοντοκέφαλες βρύσες, από τα στόματα των οποίων ρέει νερό.

Ιστορικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το όνομα του προέρχεται από τις πολλές σπηλαιώδεις κοιλότητες και μικρά σπήλαια που βρίσκονται στο βουνό Βορίζη στο οποίο υπάρχουν ίχνη αρχαίων μονοπατιών. Η εκκλησία του χωριού που αποτελεί και τον καθεδρικό μητροπολιτικό ναό είναι αφιερωμένη στον Απόστολο Παύλο.

Σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, το Σπήλι φαίνεται να υπήρχε ως οικισμός ήδη από την β' βυζαντινή περιόδο[5]. Το 1577, σε έρευνα του βενετού Barozzi ο οικισμός αναφέρεται ως χωρισμένος σε δύο περιοχές, το Σπήλι επώδες και το Σπήλι πέρα[6][7]. Το 1879, υπήχθη στον δήμο Κοξαρέ της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου[8] και αργότερα απετέλεσε πρωτεύουσα του δήμου Λάμπης καθώς και της επαρχίας του Αγίου Βασιλείου[9] ενώ κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1889, οι εξεγερμένοι πυρπόλησαν το ειρηνοδικείο και το συμβολαιογραφείο του χωριού[10]. Το 1899 λειτούργησε για πρώτη φορά διτάξιο δημοτικό σχολείο. Πρώτος πρόεδρος της τοπικής κοινότητας ορίστηκε το 1926, ο Νικόλαος Λουλουδάκης[11].

Τον Μάιο του 1941, τέσσερις κάτοικοι του Σπηλίου σκοτώθηκαν κατά τη μάχη της Κρήτης[12]. Στην Κατοχή, κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ[13] και της ΕΟΡ[14] ( παρακλάδι της ΕΟΚ στο νομό Ρεθύμνης ).

Στο Σπήλι γεννήθηκαν ο σημαντικός λυράρης και δάσκαλος της κρητικής μουσικής Θανάσης Σκορδαλός,[15] ο επίσης μουσικός Μπάμπης Πραματευτάκης[16] και ο αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού και αντιστασιακός Γεώργιος Αρετάκης[17].

Αξιοθέατα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο χωριό υπάρχουν αρκετά αρχοντικά καθώς και παλιές εκκλησίες οι οποίες είναι διακοσμημένες με τοιχογραφίες. Σημαντικότερες εξ αυτών που αποτελούν αξιοθέατα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος είναι οι εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και των Αγίων Θεοδώρων.

Απογραφές Πληθυσμών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απογραφή 1881 1900 1913 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 602[18] 753[19] 757[20] 823[21] 826[22] 765 723 789 657 ; 642 564[1]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Αλματώδης η αύξηση του πληθυσμού στα προάστια του Ρεθύμνου
  2. Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 22, σελ 699.
  3. http://www.interkriti.org/lampi/grtext.htm
  4. http://www.holiday.gr/gr/place6.php?place_id=1455
  5. Ειρήνη Μπριλλάκη - Καβακοπούλου, Τοπωνύμια περιοχής Σπηλίου Ρεθύμνου Κρήτης στο συλλογικό Τα Κρητικά τοπωνύμια - Διήμερο Επιστημονικό Συνέδριο, Ρέθυμνο 6-7 Νοεμβρίου 1998, Πρακτικά, τόμος Α', Ιστορική - Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνης, Ρέθυμνο 2000, σελ. 463.
  6. Μαρίνος Σαρηγιάννης, Ο ναχιγές Αγίου Βασιλείου μετά την οθωμανική κατάκτηση στο συλλογικό Πρακτικά του Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η επαρχία Αγίου Βασιλείου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: Περιβάλλον - Αρχαιολογία - Ιστορία - Κοινωνία (Σπήλι - Πλακιάς 19-23 Οκτωβρίου 2008), Ρέθυμνο 2014, τ. Γ1: Τουρκοκρατία - Νεότεροι Χρόνοι, σελ 15.
  7. Μπριλλάκη - Καβακοπούλου, 2000, σελ. 460.
  8. Οι πρώτοι δήμοι της Κρήτης το 1879, ένθετο εφημερίδας «Πατρίς» Ηρακλείου, 27 Σεπτεμβρίου 2010, σελ 17.
  9. Ιωάννης Ν. Λανδράκις, Γεωγραφία της ελληνικής μεγαλονήσου Κρήτης φυσική και πολιτική, Χανιά 1900, σελ 34.
  10. Γιάννης Γρυντάκης, Ο Άγιος Βασίλειος στην επανάσταση του 1889, στο συλλογικό Πρακτικά του Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η επαρχία Αγίου Βασιλείου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: Περιβάλλον - Αρχαιολογία - Ιστορία - Κοινωνία (Σπήλι - Πλακιάς 19-23 Οκτωβρίου 2008), Ρέθυμνο 2014, τ. Γ1: Τουρκοκρατία - Νεότεροι Χρόνοι, σελ. 78 - 79.
  11. Η Ιστορία του τόπου μας
  12. Παλμογράφος: "Η λαϊκή συμμετοχή στη Μάχη της Κρήτης" - Ομιλία της Ξένης Δ. Μπαλωτή.
  13. Πατρίς: «Πόθος λευτεριάς»
  14. Εφημερίδα Κρητική Επιθεώρησις, 6 Ιανουαρίου 1945, σελ 2.
  15. http://e-city.gr/rethymno/home/view/1210.php
  16. Μπριλλάκη - Καβακοπούλου, 2000, σελ. 464.
  17. Νίκου Μαν, Περακάκη, Οι δροσουλίτες, Αθήνα 1976, σελ 122.
  18. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονταν και 54 Τουρκοκρητικοί ( βλ. Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, τόμος Β', σελ 131, Ένθετο εφημερίδας Πατρίς, Φεβρουάριος 2008, σελ 113 ).
  19. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονταν και 2 Τουρκοκρητικοί ( βλ. Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, τόμος Β', σελ 131, Ένθετο εφημερίδας Πατρίς, Φεβρουάριος 2008, σελ 166 ).
  20. Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, Απαρίθμησις των κατοίκων των νέων επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913, σελ 87.
  21. Στον πληθυσμό περιλαμβάνονται και οι κάτοικοι του γειτονικού οικισμού των Δαριβιανών ( βλ. Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 22, σελ 699 ).
  22. Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940, Αθήναι 1946, σελ 45

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος - Larousse - Britannica, τόμος 55, σελ 94.
  • Σύγχρονος Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη, τόμος 22, σελ 699.
  • Συλλογικό έργο, Κρήτης Ανθρωπογεωγραφία, τόμος Β', Ένθετο εφημερίδας Πατρίς, Φεβρουάριος 2008.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]