Σεράγια Σαπσάλ

Σεράγια Σαπσάλ
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη; μητρική γλώσσα	Seraja Szapszał (Πολωνικά)
Γέννηση	8ιουλ. / 20 Μαΐου 1873γρηγ.; Μπαχτσισαράι
Θάνατος	18 Νοεμβρίου 1961; Βίλνιους
Τόπος ταφής	Karaite cemetery in Vilnius
Χώρα πολιτογράφησης	Ρωσική Αυτοκρατορία; Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία; Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών
Θρησκεία	Καραϊτικός Ιουδαϊσμός
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσες	Γερμανικά; Τουρκικά; Πολωνικά; αζέρικα; καραϊμική γλώσσα; Ρωσικά
Εκπαίδευση	Doctor of Sciences in Philology
Σπουδές	Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	φιλόλογος; τουρκολόγος; ανατολιστής; πανεπιστημιακός; δραγουμάνος; religious person
Αξιώματα και βραβεύσεις
Βραβεύσεις	Τάγμα της Αγίας Άννης, Β΄ Τάξη; Τάγμα του Αγίου Στανισλάου, Β΄ Τάξη; Τάγμα του Αγίου Βλαδίμηρου, Δ΄ Τάξη; Διοικητής με Αστέρι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας‎ (24 Απριλίου 1936); Medal "In memory of the 300th anniversary of Romanov dynasty"
	Σχετικά πολυμέσα
	δεδομένα

Ο Σεράγια Σαπσάλ ή Σεργκέι Μάρκοβιτς Σαπσάλ ή Αυτού Εξοχότητα Χατζής Σεράγια Χαν Σαπσάλ^[1] (καραΐμ: Серая Бен Мордехай Шапшал, λιθουανικά: Seraja Šapšalas, πολωνικά: Seraj Szapszał, ρωσικά: Серге́й Маркович Шапшал, 1873–1961) ήταν χακάμ και ηγέτης της κοινότητας των Καραϊτών της Κριμαίας και στη συνέχεια των Πολωνών και Λιθουανών Καραϊτών (Καραΐμ).

Βιογραφία

Ο Σαπσάλ γεννήθηκε στο Μπαχτσισαράι της Κριμαίας και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης, όπου αποφοίτησε από τη φιλολογία και τις ασιαστικές γλώσσες. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του υιοθέτησε σθεναρά τη θεωρία του Ρώσου οριενταλιστή Β. Γκριγκόριεφ για τη χαζαρική καταγωγή των Καραϊτών της Κριμαίας. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του το 1901 προσκλήθηκε να υπηρετήσει ως προσωπικός δάσκαλος του Ιρανού διάδοχου πρίγκιπα, Μοχαμάντ Αλί Σαχ και έγινε υπουργός στην περσική κυβέρνηση το 1907 (στην πραγματικότητα ήταν Ρώσος κατάσκοπος)^[2]. Το 1911 επέστρεψε στην Κριμαία και έγινε χακάμ των κοινοτήτων των Καραϊτών στην Κριμαία.

Από το 1920 έως το 1927 έζησε στην Κωνσταντινούπολη . Εδώ δραστηριοποιήθηκε στο παντουρκικό κίνημα. Το 1927 ενώ ζούσε στην Τουρκία εξελέγη επικεφαλής των Καραΐμ στην Πολωνία και το 1928 μετακόμισε στο Βίλνο.

Αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση μεταξύ των Καραϊτών της Κριμαίας και των Ραβινικός Ιουδαϊσμός. Ο Σαπσάλ είναι ο ιδρυτής της θρησκείας των Καραϊτών της Κριμαίας και του ιστορικού δόγματος του αποϊουδαϊσμού^[3]^[4]. Σύμφωνα με αυτό το δόγμα, άλλαξε τον παραδοσιακό τίτλο του Χακάμ σε Χαχάν^[5], που κατά τη γνώμη του ανάγεται στη χαζαρική λέξη «χαγάνος». Στα μέσα της δεκαετίας του '30, άρχισε να δημιουργεί μια θεωρία για την αλτάι-τουρκική καταγωγή των Καραΐμ και τις παγανιστικές ρίζες της θρησκευτικής διδασκαλίας των Καραϊτών (λατρεία ιερών βελανιδιών, πολυθεϊσμός, με επικεφαλής τον θεό Τένγκρι, Θυσία). Το δόγμα του Σαπσάλ εξακολουθεί να είναι θέμα κριτικής έρευνας και δημόσιου διαλόγου.

Έκανε μια σειρά από μεταρρυθμίσεις με στόχο τον εκτουρκισμό των Καραΐμ και την εξάλειψη των εβραϊκών στοιχείων από τον πολιτισμό και τη γλώσσα τους^[6]. Εξέδωσε διαταγή για την κατάργηση της διδασκαλίας της εβραϊκής στα σχολεία των Καραϊτών και αντικατέστησε τα ονόματα των εβραϊκών εορτών και μηνών με τουρκικά. Σύμφωνα με τον Σαπσάλ, το δόγμα του Ανάν μπεν Νταβίντ ήταν κοντά στον πρώιμο Χριστιανισμό και οι Καραΐτες πίστευαν για αιώνες στον Ιησού και τον Μωάμεθ ως προφήτες. Οι Καραΐτες της Κριμαίας υιοθέτησαν τον νόμο του Μωυσή, αλλά συνέχισαν να τηρούν τις αρχαίες τουρκικές παγανιστικές πεποιθήσεις.

Καραΐμ και Τατάροι πολεμιστές σε ένα αναμνηστικό λιθουανικό νόμισμα. Η ιδέα των πολεμιστών Καραΐμ εισήχθη από τον Σαπσάλ και τους οπαδούς του.

Μεταξύ των προσπαθειών επιβολής μιας χαζαρικής καταγωγής για τους Καραΐτες της Κριμαίας ήταν η διαδικασία «στρατιωτικοποίησης» της ιστορίας τους, που ξεκίνησε στην Πολωνία του μεσοπολέμου^[7]: η τάση αντιπροσώπευσης του πληθυσμού των Καραϊτών της Ανατολικής Ευρώπης ως έθνους πολεμιστών^[8]. Ο Σαπσάλ ήταν ένας από τους εμπνευστές αυτής της διαδικασίας.

Το 1939, χρησιμοποιώντας τις διασυνδέσεις του με την κοινότητα των Ρώσων μεταναστών στη Γερμανία, προσέφυγε στις αρχές του Υπουργείου Εσωτερικών του Ράιχ ζητώντας να εξετάσουν το ζήτημα της εθνότητας των Καραϊτών της Κριμαίας. Μετά την κατάληψη από τα γερμανικά στρατεύματα των περιοχών της Ανατολικής Ευρώπης που κατοικούνταν από Καραΐτες της Κριμαίας, αυτή η ονομασία παρατηρήθηκε από τη γερμανική διοίκηση. Συμμετείχαν τρεις σημαντικοί ιστορικοί ειδικοί στην ιστορία των Καραϊτών: Ζέλιγκ Καλμάνοβιτς, Μέιρ Μπαλαμπάν και Γιτζάκ (Ιγκνάσι) Σίπερ. Παρά το γεγονός ότι και οι τρεις ήταν πριν από τον πόλεμο σκληροί αντίπαλοι της θεωρίας της τουρκικής καταγωγής των Καραϊτών της Κριμαίας, υποστήριξαν τη θεωρία του Σαπσάλ για να σώσουν τους Ευρωπαίους Καραΐτες από το Ολοκαύτωμα. Ο Σαπσάλ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ναζιστικής πολιτικής απέναντι στους Καραΐμ. Ως Χακάμ του Βίλνιους ήταν διαβόητος για τις αντιπαραθέσεις του με πρόσωπα της εβραϊκής κοινότητας όπως ο Ζέλιγκ Καλμάνοβιτς. Ήταν επίσης γνωστό ότι αναγκάστηκε (με τιμωρία ότι έθεσε σε κίνδυνο τη δική του κοινότητα) να δώσει στους Ναζί μια λεπτομερή λίστα με τα μέλη των κοινοτήτων των Καραϊτών της Κριμαίας στο Τρακάι και το Βίλνιους, επιτρέποντάς τους να ανακαλύψουν και να συλλάβουν εύκολα Εβραίους, που είχαν πλαστογραφήσει έγγραφα, που δήλωναν ότι ήταν Καραΐτες της Κριμαίας.

Το 1945 παραιτήθηκε επίσημα από τη θέση του υποβάλλοντας δήλωση στον Επίτροπο Θρησκευτικών Υποθέσεων του Συμβουλίου Υπουργών της Λιθουανικής Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας και πήρε θέση ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιστορίας της Σοβιετικής κυριαρχίας Λιθουανικής Ακαδημίας Επιστημών.

Συνέγραψε ένα λεξικό καραΐμ-ρωσικών-πολωνικών (εκδόθηκε το 1974) και έγραψε μια σειρά άρθρων για τους Καραΐτες της Κριμαίας.

Χρησιμοποιώντας τη θέση του συνέχισε να προωθεί τις ιδέες του, συμπεριλαμβανομένης της πλαστογραφίας^[7] ορισμένων στοιχείων σχετικά με το στρατιωτικό παρελθόν των Καραϊτών της Κριμαίας, δημοσιεύοντας τα άρθρα για τις «ανακαλύψεις» του στα κορυφαία ακαδημαϊκά περιοδικά της Σοβιετικής Ένωσης^[9]. Πρόσφατες μελέτες σχετικά με το αρχείο του Σαπσάλ έδειξαν ότι τα προσχέδιά του περιλαμβάνουν διάφορες εκδοχές των «πρωτότυπων» κειμένων εγγράφων^[7], που αποδεικνύουν πλαστογραφία. Παρόλα αυτά, οι ιδέες του για τους πολεμιστές Καραΐμ υιοθετήθηκαν ευρέως στην ΕΣΣΔ και ακόμη και στο εξωτερικό^[10]. Έτσι, στο Τρακάι, τη σύγχρονη Λιθουανία, λένε συχνά στους επισκέπτες ότι οι πολεμιστές Καραΐμ ήταν φρουροί των Κάστρων του Τρακάι. Το 1997, ένα αναμνηστικό νόμισμα σε ονομαστικές αξίες 50 λίτας εκδόθηκε προς τιμήν της 600ής επετείου των Τατάρων και των Καραϊτών της Κριμαίας στη Λιθουανία. Το νόμισμα περιλαμβάνει την εικόνα των πολεμιστών Τατάρων και Καραΐμ.

Μερικά από τα έργα του (μεταξύ των οποίων και η «Ιστορία των Καραΐμ») παραμένουν αδημοσίευτα. Μέρος των συλλογών και των βιβλίων του φυλάσσονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Λιθουανίας, άλλα σε ένα μικρό μουσείο στην παλιά Κενέσα του Τρακάι, όπου πέθανε το 1961.

Μερικοί από τους απογόνους του εγκαταστάθηκαν στο Ισραήλ κατά τη δεκαετία του '90 βάσει του Νόμου της Επιστροφής.^[11]

Παραπομπές

↑ «Jego Exellencja Szapszał Hadży Seraja Han»is the way he called himself in Polish //Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświęcenia Publicznego (Варшава). Д. 1464. Л. 30, 97.
↑ Browne, E. G. The Persian Revolution of 1905-1909. Cambridge, 1910. С. 105, 130, 170-171, 198-200, 202, 207, 214,279, 324, 418-420
↑ Roman Freund «Karaites and Dejudaization» (Acta Universitas Stockholmiensis. 1991. - №30).
↑ Dovile Troskovaite."Identity in Transition: The Case of Polish Karaites in the first half of the 20th century"//University of Klaipeda
↑ (Nowachowicz Z. Witaj, Pasterzu! // Myśl Karaimska:4—5 (1928). — S. 1—4; J.E.H. Seraja Bej Szapszal // Myśl Karaimska:4—5 (1928). — S. 5—7) comparing with (List Pasterski J.E.Hachana Karaimyw w Polsce // MK 2:1 (1929). — S. 3—4)
↑ М. Кизилов, «Новые материалы к биографии Шапшала»// Материалы девятой международной конференции по иудаике (2002), с. 255—273.
1 2 3 Кизилов М. Ильяш Караимович и Тимофей Хмельницкий: кровная месть, которой не было Αρχειοθετήθηκε 2018-04-26 στο Wayback Machine., Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 6, Sayı: 22, Yaz 2009, C.43-74.
↑ Shapira D. Polish Sarmatism, Turkism, and ‘Jewish szlachta’: Some Reflections on a Cultural Context of the Polish-Lithuanian Karaites // Karaites in Eastern Europe in the Last Generations. Proceedings of the Jerusalem Karaite Colloquium, Ben-Zvi Institute and the Center for the Study of Polish Jewry and its Culture. Ed. D.D.Y. Shapira. Jerusalem, 2008
↑ Шапшал С. М. О прибывании Богдана Хмельницкого и его сына Тимофея в Крыму, // Вопросы истории № 8, 1955, Письма и заметки.
↑ «Ingmar Karlsson. The Karaim and the Gagauz - the Jewish and the Christian Turkic peoples- a lecture given at the Swedish Research Institute in Istanbul on February 22 2006». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Απριλίου 2025.
↑ Mikhail Kizilov. The Karaites of Galicia: An Ethnoreligious Minority Among the Ashkenazim, the Turks, and the Slavs, 1772—1945 (Studia Judaeoslavica, 2009)] с. 340

Πηγές

Shapshal, S. M.: Karaimy SSSR v otnoshenii etnicheskom: karaimy na sluzhbe u krymskich chanov. Simferopol', 2004
Kizilov M. New Materials on the Biography of S. M. Szapszał in 1928-1939 // Материалы Девятой Ежегодной Международной Междисциплинарной Конференции по Иудаике. – М., 2002. – Ч. 1. – С. 255–273
Shapira Dan D. Y. A Jewish Pan-Turkist: Seraya Szapszał (Şapşaloğlu) and his Work Qırım Qaray Türkleri (1928) (Judaeo-Türkica XIII) // Acta Orientalia Hungaricae. – December 2005. – Vol. 58, № 4. – P. 349–380
Зайцев И.В. «Что мне делать и как быть?» (письма Серайя Марковича Шапшала академику В.А.Гордлевскому: 1945-1950) // Вестник Евразии. Acta Eurasica. № 4 (38). М., 2007. С.147-169
Петров-Дубинский О.В. С.М.Шапшал (Эдиб-ус-Султан) ― учитель Валиахда Мохаммед-Али, генерал-адъютант Мохаммед-Али-шаха // Восток. 2007, № 5. С. 64-78
Прохоров Д.А., Кизилов М.Б. Шапшал Серайя Маркович (1873-1961) // Крым в лицах и биографиях. Симферополь, 2008. С. 396-400

[1] «Jego Exellencja Szapszał Hadży Seraja Han»is the way he called himself in Polish //Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświęcenia Publicznego (Варшава). Д. 1464. Л. 30, 97.

[2] Browne, E. G. The Persian Revolution of 1905-1909. Cambridge, 1910. С. 105, 130, 170-171, 198-200, 202, 207, 214,279, 324, 418-420

[3] Roman Freund «Karaites and Dejudaization» (Acta Universitas Stockholmiensis. 1991. - №30).

[4] Dovile Troskovaite."Identity in Transition: The Case of Polish Karaites in the first half of the 20th century"//University of Klaipeda

[5] (Nowachowicz Z. Witaj, Pasterzu! // Myśl Karaimska:4—5 (1928). — S. 1—4; J.E.H. Seraja Bej Szapszal // Myśl Karaimska:4—5 (1928). — S. 5—7) comparing with (List Pasterski J.E.Hachana Karaimyw w Polsce // MK 2:1 (1929). — S. 3—4)

[6] М. Кизилов, «Новые материалы к биографии Шапшала»// Материалы девятой международной конференции по иудаике (2002), с. 255—273.

[:0-7] 1 2 3 Кизилов М. Ильяш Караимович и Тимофей Хмельницкий: кровная месть, которой не было Αρχειοθετήθηκε 2018-04-26 στο Wayback Machine., Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 6, Sayı: 22, Yaz 2009, C.43-74.

[8] Shapira D. Polish Sarmatism, Turkism, and ‘Jewish szlachta’: Some Reflections on a Cultural Context of the Polish-Lithuanian Karaites // Karaites in Eastern Europe in the Last Generations. Proceedings of the Jerusalem Karaite Colloquium, Ben-Zvi Institute and the Center for the Study of Polish Jewry and its Culture. Ed. D.D.Y. Shapira. Jerusalem, 2008

[9] Шапшал С. М. О прибывании Богдана Хмельницкого и его сына Тимофея в Крыму, // Вопросы истории № 8, 1955, Письма и заметки.

[10] «Ingmar Karlsson. The Karaim and the Gagauz - the Jewish and the Christian Turkic peoples- a lecture given at the Swedish Research Institute in Istanbul on February 22 2006». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 16 Απριλίου 2025.

[11] Mikhail Kizilov. The Karaites of Galicia: An Ethnoreligious Minority Among the Ashkenazim, the Turks, and the Slavs, 1772—1945 (Studia Judaeoslavica, 2009)] с. 340

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]