Σενεσάλος

Ένας σενεσάλος, seneshal, είναι συνήθως μία ανώτερη θέση, που καταλαμβάνεται από διορισμό στην αυλή μέσα σε ένα βασιλικό, δουκικό ή ευγενές ανάκτορο κατά τον Μεσαίωνα και τις αρχές της σύγχρονης περιόδου: ιστορικά ένας οικονόμος (stewart) ή μαγιορδόμος ενός μεσαιωνικού μεγάλου οίκου. Σε ένα μεσαιωνικό βασιλικό ανάκτορο, ένας σενεσάλος ήταν υπεύθυνος για τις οικιακές διευθετήσεις και τη διαχείριση των υπηρετών, κάτι που, ιδιαίτερα κατά τη μεσαιωνική περίοδο, σήμαινε ότι ο σενεσάλος μπορούσε να επιβλέπει εκατοντάδες εργάτες, υπηρέτες και τις συναφείς ευθύνες τους, και να έχει μεγάλη εξουσία στην κοινότητα, σε μία εποχή που μεγάλο μέρος της τοπικής οικονομίας συχνά βασιζόταν στον πλούτο, και τις ευθύνες ενός τέτοιου νοικοκυριού.
Ένας πιο συγκεκριμένος τύπος, που αφορά το έθνος της Γαλλίας στα τέλη του Μεσαίωνα και στις αρχές της σύγχρονης εποχής, του σενεσάλ (γαλλ.: sénéchal) ήταν επίσης βασιλικός αξιωματούχος υπεύθυνος για τη δικαιοσύνη και τον έλεγχο της διοίκησης ορισμένων νότιων επαρχιών, που ονομάζονταν σενεσαλίες, κατέχοντας ρόλο ισοδύναμο με έναν βόρειο γαλλικό επιμελητή (βάιλο, baillif).
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο σύγχρονος σενεσάλος είναι κυρίως μία εκκλησιαστική θέση, ένας αξιωματούχος του καθεδρικού ναού.
Προέλευση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο μεσαιωνικός λατινικός όρος discifer (πινακιοφόρος) σήμαινε τον αξιωματούχο στο νοικοκυριό των μεταγενέστερων Αγγλοσαξόνων βασιλέων, και μερικές φορές μεταφράζεται από τους ιστορικούς ως σενεσάλος, αν και ο όρος δεν χρησιμοποιούνταν στην Αγγλία πριν από την Νορμανδική Κατάκτηση. [1] [2]
Ο όρος, που αναφέρεται για πρώτη φορά το 1350–1400, [3] ήταν δάνειο από το Αγγλο-Νορμανδικό seneschal «οικονόμος», από τα παλαιά ολλανδικά *siniscalc «ανώτερος υπάλληλος» (μαρτυρείται στο λατινικό siniscalcus (692), παλαιά άνω γερμανική senescalh), μία ένωση του *sini - (πρβλ. γοτθικά sineigs «παλαιός», sinista «παλαιότερος») και scalc «υπηρέτης», τελικά μία κατά-λέξη-απόδοση (calque) της ύστερης λατινικής senior scholaris «πρεσβύτερος φρουρός».
Οι Σχολαί (Scolae) στα τέλη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αναφερόταν στην αυτοκρατορική Φρουρά, η οποία διαιρούνταν σε πρεσβύτερες (seniores) και νεότερες (juniores) μονάδες. Ο αρχηγός της Φρουράς ήταν γνωστός ως comes scholarum . Όταν οι γερμανικές φυλές κατέλαβαν την Αυτοκρατορία, οι Scolae συγχωνεύτηκαν ή αντικαταστάθηκαν με την πολεμική ορδή του Γερμανικού βασιλιά (βλ. λατινικά: *dructis, παλαιά γερμανικά: truht, παλαιά αγγλικά: dryht) των οποίων τα μέλη είχαν επίσης καθήκοντα στο σπίτι του άρχοντά τους, σαν βασιλική ακολουθία. Ο αρχηγός της φρουράς και υπηρέτης του βασιλιά (βλ. παλαιά σαξονική: druhting, παλαιά γερμανικά: truhting, truhtigomo, παλαιά αγγλικά: dryhtguma, dryhtealdor), από τον 5ο αι. και μετά, φρόντιζε προσωπικά τον βασιλιά, όπως αναφέρεται συγκεκριμένα στον Θεοδοσιανό Κώδικα του 413 (Κώδικας Θεοδ. VI. 13.1· γνωστός ως comes Scholae). Η πολεμική ομάδα, που κάποτε ήταν βοηθητική, έγινε πρώτη στο βασιλικό ανάκτορο του βασιλιά, και στη συνέχεια μεγάλοι αξιωματούχοι του κράτους, και στις δύο περιπτώσεις ο σενεσάλος είναι συνώνυμος με τον οικονόμο.
Μεσαιωνική Ευρώπη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Γαλλία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στη Γαλλία των υστέρων του Μεσαίωνα και των αρχών της σύγχρονης εποχής, ο σενεσάλος ήταν αρχικά βασιλικός οικονόμος που επέβλεπε ολόκληρη τη χώρα, αλλά εξελίχθηκε σε εκπρόσωπο του στέμματος επιφορτισμένο με τη διοίκηση μίας σενεσχαλίας (γαλλ.: sénéchaussée), μία από τις περιοχές των εδαφών του στέμματος στη Γασκώνη, την Ακουιτανία, το Λανγκεντόκ και τη Νορμανδία. Ο Χάλαμ αναφέρει ότι οι πρώτοι σενεσάλοι που κυβέρνησαν με αυτόν τον τρόπο, το έκαναν με διάταγμα του Φιλίππου Β΄ του 1190. Οι σενεσάλοι υπηρετούσαν επίσης ως οι πρόεδροι των βασιλικών εφετείων στις περιοχές τους, και περιστασιακά υποστηρίζονταν από αντι-σενεσάλους.
Η αντίστοιχη θέση σε όλο το μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Γαλλίας ήταν ο δικαστικός επιμελητής (bailli, βάιλοι), ο οποίος επέβλεπε ένα bailiwick (bailliage).
- Ο Γουλιέλμος ντε Γκομέτς ήταν σενεσάλος της Γαλλίας π. το 1000 [4]
- Ο Όσμπερν ο Οικονόμος ήταν σενεσάλος δύο δουκών της Νορμανδίας.
Υπό τους ηγεμόνες της Αγγλίας:
- Ο Μπέρτραμ ντε Κριόλ, τότε μέλος του Βασιλικού Συμβουλίου, Λόρδος Φύλακας των Πέντε Θυρών, Κοντόσταυλος του Κάστρου του Ντόβερ και Φύλακας της αρχιεπισκοπής του Κάντερμπρυ, και σύντομα Κοντόσταυλος του Πύργου του Λονδίνου, αναφέρεται ως «ο σενεσχάλης μας» στις επιστολές του βασιλιά Ερρίκου Γ΄ του Δεκεμβρίου 1239.
- Ο σερ Γουίλιαμ Φέλτον, Άγγλος ιππότης, διορίστηκε σενεσάλος του Πουατού το 1360.
- Ο σερ Τόμας Φέλτον, Άγγλος ιππότης, διορίστηκε σενεσάλος της Ακουιτανίας το 1362 και σενεσχάλης του Μπορντώ το 1372.
- Ο σερ Τζον Τσάντος, Άγγλος ιππότης, διορίστηκε σενεσάλος του Πουατού το 1369.
Αγγλοσαξονική Αγγλία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στην Αγγλοσαξονική Αγγλία, οι πινακιοφόροι (στα μεσαιωνικά λατινικά discifer ή dapifer) ήταν ευγενείς που υπηρετούσαν σε βασιλικές εορτές. Ο όρος συχνά μεταφράζεται από τους ιστορικούς ως «σενεσάλος». [1]
Βασίλειο της Σικελίας
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Στο βασίλειο της Σικελίας, η μορφή του μεγάλου σενεσάλο εισήχθη από τον Ρογήρο Β΄: υφιστάμενος του κεγάλου κονστάβλου, ήταν ένας από τους επτά μεγάλους αξιωματούχους του βασιλείου, με καθήκον τη διαχείριση των βασιλικών περιουσιών, και την εξασφάλιση τροφίμων στον βασιλιά και την αυλή του. Το αξίωμα επέζησε κατά την εποχή των Καπετιδών-Ανζού και της Αραγωνίας. Ο Τζιοβάνι Ποντάνο όρισε τον μεγάλο σενεσχάλη ως στρατοπεδάρχη (Mestre de camp)· ο Σκιπιόνε Αμμιράτο τον αποκαλούσε «μαγιορδόμο του βασιλικού μεγάρου», «τον ανώτατο αξιωματούχο που ήταν υπεύθυνος για το τραπέζι». Για σημάδι, εκτός από αυτά του σπιτιού του, είχε και ένα μονόκερο κύπελλο. [5]
Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το truchsess ήταν ένα αξίωμα της αυλής στη μεσαιωνική αυλική κοινωνία για τον ανώτατο επιβλέποντα του πριγκιπικού τραπεζιού στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το seneschal είναι το αντίστοιχο του αξιώματος του truchsess. Ο όρος προέρχεται από την παλαιά γερμανική λέξη truhtsâzo (λατινικό dapifer, γαλλικό écuyer de cuisine, αγγλικό steward, ουγγρικό asztalnok, πολωνικό stolnik, ρωσικά стольник, ολλανδικό drossaard), κάτω γερμανικό Drost(e). Το αξίωμα του τρούχσες ήταν ένα από τα υψηλότερα αυλικά αξιώματα, μαζί με τους Χόφμαρσαλ, Σενκ και Κέμερερ. Οι αναφορές χρονολογούνται από τον 10ο αι. Ο όρος αποτελείται από τις λέξεις druhti «στράτευμα» — που αναφέρεται κυρίως στην ακολουθία ενός πρίγκιπα— αντίστοιχα truht ή druht «να παρέχει υποστήριξη» και säze «να κάθεται» (πρβλ. sasse, όπως στο freisasse, landsasse και hintersasse) και έτσι σημαίνει «κάποιος που κάθεται στην ακολουθία» ή —πιθανώς αρχικά— «που ηγείται της ακολουθίας».
Γκουίνεθ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο τίτλος του σενεσάλο χρησιμοποιήθηκε στο βασίλειο του Γκουίνεθ (Gwynedd) κατά τον Μεσαίωνα. Τον 12ο αι. καταγράφονται οι οικονόμοι (seneschal) του βασιλιά Οουέιν Γκουίνεθ, οι οποίοι ήταν οι Χούφα απ Κίντελου και Λλύβαρτς απ Μπραν, και οι δύο από τις Δεκαπέντε Φυλές της Ουαλίας. [6] Στη συνέχεια, μόλις έναν αιώνα αργότερα, τον ρόλο κατέλαβε ο Ednyfed Fychan (π. το 1200), και αργότερα οι γιοι του Sir Tudur ap Ednyfed Fychan και Goronwy ab Ednyfed έγιναν επίσης σενεσάλοι στους βασιλείς του Γκουίνεθ. Η οικογένεια του Fychan έγινε γνωστή ως Tudors of Penmynydd.
Νήσος Μαν
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο σενεσάλος του Τύνβαλντ είναι μία διοικητική υπηρεσία του Κοινοβουλίου της Νήσου Μαν, και αποτελεί μέρος του προσωπικού του Γραφείου του Γραμματέα του Τύνβαλντ. Ο ρόλος του σενεσάλο σχηματίστηκε το 2006, και αποτελεί μέρος του Γραφείου Εταιρικών Υπηρεσιών Tύνβαλντ. Ο σενεσάλος διαχειρίζεται τους Αγγελιοφόρους και τον Gardyn Coadee.
Νήσος Σαρκ
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο σενεσχάλης του Σαρκ προεδρεύει της Αυλής του σενεσχάλη, το οποίο εκδικάζει αστικές και ορισμένες ποινικές υποθέσεις. [7]
Παπισμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Παλαιότερα, αξιωματούχοι γνωστοί ως Seneschal Dapifers συμμετείχαν στην τελετή του παπικού κονκλαβίου κατά την εκλογή ενός νέου πάπα, για να μεριμνήσουν για τα γεύματα των καρδιναλίων εκλεκτόρων, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μυστικότητα. Οι καρδινάλιοι κατά τη διάρκεια του κονκλαβίου, λάμβαναν τακτικά γεύματα από τα σπίτια τους με μεγάλη μεγαλοπρέπεια, που συνόδευε τη μεταφορά των τροφίμων:
Αυτές οι τελετές δεν έχουν τηρηθεί από τον 19ο αι.
Στους Ναΐτες Ιππότες, ο τίτλος του σενεσάλο ήταν ο δεύτερος στην ιεραρχία του Τάγματος μετά τον μεγάλο μάγιστρο . [8]
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Μεγάλος Μάγιστρος της Γαλλίας – ο Μέγας Αξιωματούχος του Στέμματος της Γαλλίας υπεύθυνος για το Βασιλικό Νοικοκυριό (το «Maison du Roi»)
- μαρεσάλης
- μαγιορδόμος
- σερίφης, ένας άλλος τίτλος διοίκησης σε μία δικαιοδοσία, με γερμανικές ρίζες, προέρχεται από τις λέξεις «shire» και «reeve».
- Ο σερ Κέι, ένας θρυλικός σενεσάλος στην αυλή του βασιλιά Αρθούρου.
- Βαρόνοι Ντανμπόιν, σενεσάλοι του Τιπεράρυ, Ιρλανδία .
- Σενσάλοι Βασιλείου της Άλμπα, Σκώτος οικονόμος
Αναφορές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 Williams, Ann (1982). «Princeps Merciorum Gentis: the Family, Career and Connections of Ælfhere, Ealdorman of Mercia». Anglo-Saxon England 10: 148 n. 29. doi:. ISSN 0263-6751.
- ↑ Gautier, Alban (2017). «Butlers and dish-bearers in Anglo-Saxon courts: household officers at the royal table». Historical Research: 7. https://hal-normandie-univ.archives-ouvertes.fr/hal-02186863/file/Gautier%20-%20Butlers.pdf.
- ↑ «Seneschal definition & meaning». merriam-webster.com.
- ↑ 1, http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=robertfinnigan66&id=I242012[απέτυχε η επαλήθευση].
- ↑ «I sette Uffici del Regno di Napoli». www.nobili-napoletani.it. Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2026.
- ↑ «Arms of the XV Noble Tribes of North Wales». theheraldrysociety.com. Οκτωβρίου 1958. Ανακτήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2024.
- ↑ «About the Seneschal's Court». Official Site for The Court of the Seneschal of Sark. Ανακτήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2023.
- ↑ Burgtorf, Jochen (2008). The Central Convent of Hospitallers and Templars: History, Organization, and Personnel (1099/1120–1310). Leiden: Brill Publishers. σελίδες 3–4. ISBN 978-90-04-16660-8.
Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ετυμολογία στο διαδίκτυο
- Αυτή η καταχώρηση προέρχεται εν μέρει από το Λεξικό του Webster (1913)
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- "Seneschal" . Encyclopædia Britannica. Vol. 24 (11th ed.). 1911. p. 644.