Επιτάφιος του Σείκιλου
 |
Το λήμμα παραθέτει τις πηγές του αόριστα, χωρίς παραπομπές. |
Ο Σείκιλος έζησε στις Τράλλεις της Μικράς Ασίας κατά το 200 μ.Χ. Είναι γνωστός για το αρχαιότερο παγκοσμίως γνωστό τραγούδι, του οποίου σώζονται πλήρως και οι στίχοι και η μουσική.
Η μουσική στήλη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο Σείκιλος έγραψε το τραγούδι του μετά το 200 μ.Χ. σε επιτύμβια κυλινδρική στήλη που έχει ύψος 40 εκατοστά και περιέχει στην κοινή ελληνική της ελληνιστικής εποχής ένα επίγραμμα δώδεκα λέξεων και ένα μέλος (τραγούδι) δεκαεφτά λέξεων μαζί με τη μουσική του. Στην κορυφή της στήλης, το επίγραμμα αναφέρει τον άνθρωπο που το έγραψε, καθώς και το σκοπό για τον οποίο το έγραψε:
ΕΙΚΩΝ Η ΛΙΘΟΣ ΕΙΜΙ. ΤΙΘΗΣΙ ΜΕ ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΝΘΑ ΜΝΗΜΗΣ ΑΘΑΝΑΤΟΥ ΣΗΜΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΝ (Εγώ η πέτρα είμαι μια εικόνα. Με έβαλε εδώ ο Σείκιλος ως διαχρονικό σήμα αθάνατης μνήμης).
Στη μέση υπάρχουν οι στίχοι του τραγουδιού μαζί με τα σύμβολα της μελωδίας, η οποία είναι του λεγόμενου υπο-φρυγικού τύπου:
ΟΣΟΝ ΖΗΣ ΦΑΙΝΟΥ,
ΜΗΔΕΝ ΟΛΩΣ ΣΥ ΛΥΠΟΥ.
ΠΡΟΣ ΟΛΙΓΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟ ΖΗΝ,
ΤΟ ΤΕΛΟΣ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΑΠΑΙΤΕΙ.
Απόδοση στη νέα Ελληνική
Όσο ζεις λάμπε,
καθόλου μη λυπάσαι.
Για λίγο διαρκεί η ζωή,
ο χρόνος απαιτεί την πληρωμή του.
( Και σε λογοτεχνική μετάφραση του Σωτήρη Κακίση :
Γέλα και γλέντα όσο ζεις,
η λύπη μη σε παίρνει.
Γιατί είναι λίγη η ζωή,
κι ο χρόνος την τελειώνει. )
Στο κάτω μέρος της στήλης αναγράφεται αυτό που θεωρήθηκε στην αρχή ως μία αφιέρωση: ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΥΤΕΡ(-ΠΗΙ) (Ο Σείκιλος στην Ευτέρπη), αλλά δεν έγινε ποτέ κατανοητό εάν πρόκειται για τη σύζυγο, την ερωμένη, τη φίλη, την αδελφή ή την κόρη του, ή και απλώς την Μούσα της μουσικής. Τελικά όμως, όπως αποδείχθηκε από σύγχρονους μελετητές, δεν ήταν τίποτε από όλα αυτά. Λόγω της κομμένης και φθαρμένης (στο κάτω της μέρος) στήλης (φθορά που έγινε μέσω συνθηκών που βλέπουμε παρακάτω), είχε αφαιρεθεί και "σβηστεί" η εξής λέξη από την υποτιθέμενη "αφιέρωση" : "ΖΕΙ". Ως εκ τούτου, αυτό που προηγουμένως θεωρήθηκε ως αφιέρωση σε μία θηλυκή παρουσία, τώρα αποσαφηνίζεται ως: "ΣΕΙΚΙΛΟΣ ΕΥΤΕΡ(-ΠΟΥ) ΖΕΙ" (δηλ. "Ο Σείκιλος του Ευτέρπου ζεί"). Όπως λοιπόν προκύπτει από τα νέα δεδομένα, προφανώς ο Σείκιλος αφιερώνει την εν λόγω επιτύμβια στήλη στον ίδιον του τον εαυτό μεταθάνατον (από τη στιγμή που το "ΕΥΤΕΡ" δε σημαίνει "ΕΥΤΕΡΠΗΙ" - "στην Ευτέρπη", αλλά "ΕΥΤΕΡΠΟΥ" - "του Ευτέρπου", προφανώς πατρώνυμο), υπαινισσόμενος έτσι ότι ο ίδιος θα ζεί αιώνια στην ανθρώπινη μνήμη.
Το μήνυμα των στίχων του μέλους αντιστοιχεί στο επικούρειο απόφθεγμα «όσο ζούμε πρέπει να χαιρόμαστε όπως οι θεοί» γιατί ο θάνατος είναι το τέλος και δεν υπάρχει συνέχεια. Εμφανώς επικούρεια είναι όλα τα αναφερόμενα συστατικά του μέλους: η ηδονή της ζωής, η αταραξία, καθώς και το τελικό όριο της ζωής, ο θάνατος[1].
Η επιτύμβια στήλη ανακαλύφθηκε το 1883 στην τουρκική πόλη Αϊδίνιο, όπως είναι το σύγχρονο όνομα των αρχαίων Τράλλεων. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής του 1922 η στήλη χάθηκε και πολλά χρόνια αργότερα ξαναβρέθηκε σε έναν κήπο τουρκικού σπιτιού. Η ιδιοκτήτρια του σπιτιού είχε κόψει τη βάση της στήλης για να την χρησιμοποιήσει ως βάζο για λουλούδια, πράγμα το οποίο και φαίνεται να προκάλεσε και ορισμένη από την φθορά του κάτω μέρους της στήλης, σε συνδυασμό με το πέρασμα του χρόνου. Εκεί οφείλεται και η προαναφερθείσα παρεξήγηση μεταξύ των μελετητών, σχετικά με την κατεύθυνση της αφιέρωσης, όχι σε κάποια θηλυκή παρουσία, αλλά στον ίδιο τον Σείκιλο. Σήμερα η στήλη φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας στην Κοπεγχάγη. Πιστά αντίγραφά του υπάρχουν σε διάφορα μουσεία.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ «Επίκουρος. Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία, Χρήστος Γιαπιτζάκης – 24γράμματα, Εκδοτικός Οίκος» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020.
Βιβλιογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Norton Anthology of Western Music: Ancient to Baroque. Norton & Company, 2006.
- Epitaph of Seikilos. C.V. Palisca, Burkholder, 2006.
- Το επικούρειο τραγούδι του Σείκιλου (κεφάλαιο στο βιβλίο "Επίκουρος: Επιστημονικός Ανθρωπισμός και Ευδαιμονία". Χ. Γιαπιτζάκης, 24 γράμματα, Αθήνα 2020)