Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Ριχάρδος Γ' της Αγγλίας)
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας
Richard III earliest surviving portrait.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Richard III (Αγγλικά)
Γέννηση 2  Οκτωβρίου 1452
Fotheringhay Castle
Θάνατος 22  Αυγούστου 1485
Μάχη του Μπόσγουορθ και Market Bosworth
Τόπος ταφής Greyfriars, Leicester
Υπηκοότητα Βασίλειο της Αγγλίας
Θρησκεία Καθολικισμός
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα μονάρχης
Οικογένεια
Σύζυγος Άννα Νέβιλ
Τέκνα Edward of Middleham, Prince of Wales
John of Gloucester
Γονείς Ριχάρδος της Υόρκης και Σεσίλ Νέβιλ
Αδέλφια Ελισάβετ της Υόρκης, δούκισσα του Σάφοκ
Μαργαρίτα της Υόρκης
Άννα της Υόρκης, δούκισσα του Έξετερ
Εδουάρδος Δ΄ της Αγγλίας
Γεώργιος, 1ος δούκας του Κλάρενς
Εδμόνδος, κόμης του Ράτλαντ
Οικογένεια Οίκος της Υόρκης και Οίκος των Πλανταγενετών
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμα Μονάρχης της Αγγλίας (1483–1485)
Υπογραφή
Richard III signature 1.svg
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας (Richard III of England, 2 Οκτωβρίου 1452 - 22 Αυγούστου 1485) βασιλιάς της Αγγλίας (1483 - 1485) ήταν ο μικρότερος γιος και το δωδέκατο από τα δεκατρία παιδιά του Ριχάρδου της Υόρκης και της Σεσίλ Νέβιλ.[1] Ο Ριχάρδος Γ΄ ήταν ο τελευταίος βασιλιάς του Οίκου της Υόρκης και ο τελευταίος βασιλιάς των Πλανταγενετών, ο θάνατος του στην μάχη του Μπόσγουορθ την τελευταία μάχη του Πολέμου των Ρόδων ήταν το τέλος του Μεσαίωνα στην Αγγλία. Ο Ριχάρδος Γ΄ είναι πρωταγωνιστής σε έργο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ.

Ο μεγαλύτερος αδελφός του Εδουάρδος Δ΄ της Αγγλίας πέθανε τον Απρίλιο του 1483, ο Ριχάρδος ορίστηκε κηδεμόνας και προστάτης του διαδόχου Εδουάρδου Ε΄ της Αγγλίας. Οι διαδικασίες για την στέψη του νέου βασιλιά ξεκίνησαν στις 22 Ιουνίου 1483 αλλά πριν ολοκληρωθούν ο γάμος των γονέων του κρίθηκε άκυρος, τα παιδιά του Εδουάρδου Δ΄ συνεπώς δεν κληρονομούσαν τον θρόνο. Την επόμενη μέρα ξεκίνησε η κυβέρνηση του Ριχάρδου Γ΄, η στέψη του νέου βασιλιά έγινε στις 6 Ιουλίου 1483. Ο Εδουάρδος Ε΄ και ο μικρότερος αδελφός του Ριχάρδος του Σρούσμπερυ, δούκας της Υόρκης εξαφανίστηκαν μετά τον Αύγουστο και διαδόθηκαν φήμες ότι δολοφονήθηκαν από τον θείο. Την εποχή του Ριχάρδου Γ΄ έγιναν δυο σοβαρές επαναστάσεις, η πρώτη τον Οκτώβριο του 1483 από φανατικούς πρώην συμμάχους του Εδουάρδου Δ΄ ανάμεσα τους βρισκόταν και ο πρώην σύμμαχος του Ριχάρδου Γ΄ Ερρίκος Στάφορντ, 2ος δούκας του Μπάκινγκχαμ, η επανάσταση συνετρίβη.[2][3] Η δεύτερη επανάσταση έγινε από τον Ερρίκο Τυδώρ και τον θείο του Τζάσπερ Τυδώρ, ο Ερρίκος Τυδώρ στρατοπέδευσε στην νότια Ουαλία με μια μικρή Γαλλική δύναμη και βάδισε μέσω της γενέτειρας του Πέμπροκσαϊρ στρατολογώντας πολεμιστές.

Ο Ερρίκος συνέτριψε τον στρατό του Ριχάρδου στην μάχη του Μπόσγουορθ στο Λέστερσιρ, ο Ριχάρδος Γ΄ σκοτώθηκε και έμεινε στην ιστορία σαν ο τελευταίος Άγγλος βασιλιάς που έπεσε σε μάχη, ο Ερρίκος Τυδώρ ανέβηκε στον θρόνο ως Ερρίκος Ζ΄ της Αγγλίας. Η σωρός του Ριχάρδου Γ΄ μεταφέρθηκε στο Λέστερ και τάφηκε χωρίς πομπή.[4] Η θέση της ταφής του καταστράφηκε στην Μεταρρύθμιση, τα οστά του χάθηκαν για περισσότερους από πέντε αιώνες και πολλοί πίστευαν ότι ρίχτηκαν στον ποταμό Σοάρ.[5] Μια αρχαιολογική αποστολή ερεύνησε την περιοχή γύρω από την εκκλησία των Γκρεϊφράιαρς.[6][7] Το Πανεπιστήμιο του Λέστερ ανακάλυψε έναν σκελετό και τα αποτελέσματα της ραδιοχρονολόγησης συγκρίθηκαν με μιτοχονδριακό DNA απογόνων από την μεγαλύτερη αδελφή του Άννα της Υόρκης, δούκισσα του Έξετερ.[8][9][10] Τα οστά του Ριχάρδου Γ΄ τάφηκαν ξανά στον Καθεδρικό ναό του Λέστερ στις 26 Μαρτίου 2015.[11]

Πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παιδική ηλικία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ριχάρδος Γ΄ γεννήθηκε όταν ξέσπασε ο πόλεμος των Ρόδων μια περίοδος "τριών και τεσσάρων δεκαετιών πολιτικής αστάθειας και περιοδικού εμφύλιου πολέμου το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα"'.[12] Οι συγκρούσεις έγιναν ανάμεσα στον Οίκο της Υόρκης με αρχηγό τον πατέρα του Ριχάρδου και τον Οίκο του Λάνκαστερ που εκπροσωπούσε ο Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγγλίας και η σύζυγος του Μαργαρίτα του Ανζού.[13][14][15] Ο Ριχάρδος και ο μεγαλύτερος αδελφός του Γεώργιος Πλανταγενέτης, 1ος δούκας του Κλάρενς μπήκαν στην συνοδεία της δούκισσας του Μπάκινγκχαμ και του αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι όταν ο πατέρας του και οι Νέβιλ δραπέτευσαν για το Λάντλοου (1459).[16]

Ο πατέρας του και ο μεγαλύτερος αδελφός του Εδμόνδος, κόμης του Ράτλαντ σκοτώθηκαν στην μάχη του Γουέικφιλντ στις 30 Δεκεμβρίου 1460, ο Ριχάρδος που ήταν μόλις 8 ετών και ο αδελφός του Γεώργιος πήγαν για ασφάλεια από την μητέρα τους στις Κάτω Χώρες.[17] Επέστρεψαν στην Αγγλία μετά την ήττα του Οίκου του Λάνκαστερ στην μάχη του Τάουτον και βρέθηκαν στην στέψη του μεγαλύτερου αδελφού τους Εδουάρδου Δ΄ της Αγγλίας τον Ιούνιο του 1461, την ίδια εποχή ο μικρός Ριχάρδος έγινε δούκας του Γκλόστερ, μέλος του Τάγματος της Περικνημίδας και του Τάγματος του Μπαθ. Συμμετείχε στον Πόλεμο των Ρόδων από πολύ μικρή ηλικία και έγινε ανεξάρτητος διοικητής σε ηλικία 17 ετών.[18] Ο Ριχάρδος πέρασε μερικά παιδικά χρόνια στο κάστρο του Μίντλεχαμ στο Γιορκσάιρ υπό την κηδεμονία του ξαδέλφου του Ριχάρδου Νέβιλ, 16ου κόμη του Γουόρικ που τον εκπαίδευσε στις ιπποτικές τέχνες, το φθινόπωρο του 1465 ο μεγαλύτερος αδελφός του Εδουάρδος έδωσε 1000 λίρες στον κόμη για τα έξοδα της κηδεμονίας.[19] Ο Ριχάρδος έμεινε στο κάστρο του Μίντλεχαμ από τα τέλη του 1461 μέχρι τις αρχές του 1465 όταν έγινε 12 ετών ή από το 1465 μέχρι το 1468 σε ηλικία 16 ετών.[20][21] Την εποχή που βρέθηκε στις κομητείες του Γουόρικ συνάντησε τον Φράνσις Λόβελ που θα γίνει αργότερα ένας από τους πιο φανατικούς οπαδούς του και την μικρότερη κόρη του Γουόρικ και μέλλουσα σύζυγο του Άννα Νέβιλ.[22] Ο Γουόρικ έβλεπε με ενδιαφέρον τον γάμο των θυγατέρων του με τους αδελφούς του βασιλιά, ήταν συνηθισμένο τότε να στέλνουν τους νεαρούς πρίγκιπες να μεγαλώσουν στα νοικοκυριά φιλικών αριστοκρατών, το ίδιο είχε γίνει και με τον πατέρα τους Ριχάρδο της Υόρκης.[23][24] Όταν ο Γουόρικ ήρθε σε ένταση με τον βασιλιά ο Εδουάρδος Δ΄ αντιτάχθηκε στους γάμους.[25] Την περίοδο που ζούσε ο Γουόρικ μονάχα ο Γεώργιος παντρεύτηκε στις 12 Ιουλίου 1469 την κόρη του Ισαβέλλα Νέβιλ, δούκισσα του Κλάρενς και επαναστάτησε εναντίον του αδελφού του μαζί με τον πεθερό του.[26] Ο Ριχάρδος παρέμεινε πιστός στον Εδουάρδο Δ΄ αν και πολλές φήμες έλεγαν ότι είχε σχέσεις με την Άννα Νέβιλ πριν τον Αύγουστο του 1469.[27]

Ο Εδουάρδος και ο Ριχάρδος δραπέτευσαν τον Οκτώβριο του 1470 στην Βουργουνδία όταν ο Γουόρικ συμμάχησε με την πρώην βασίλισσα Μαργαρίτα του Ανζού, ο Ριχάρδος για δεύτερη φορά κατέφυγε στις Κάτω Χώρες που ήταν τότε τμήμα του δουκάτου της Βουργουνδίας. Η αδελφή τους Μαργαρίτα της Υόρκης παντρεύτηκε τον Κάρολο της Βουργουνδίας (1468) και τα δυο αδέλφια έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό από τον γαμπρό τους. Ο Ριχάρδος παρά την νεότητα του είχε ενεργό συμμετοχή στις μάχες του Μπάρνετ και του Τιουκέσμπουρι που έφεραν την άνοιξη του 1471 την επαναφορά του Εδουάρδου στον θρόνο. Ο Ριχάρδος υπέφερε στην νεότητα του από σκολίωση.[28] Με την ανακάλυψη του σκελετού του (2014) ο οστεολόγος Τζο Άπλεμπι του Πανεπιστημίου Αρχαιολογικών Σπουδών του Λέστερ προσπάθησε να κάνει τρισδιάστατη απεικόνιση, η σκολίωση παρ'όλο που ήταν τρομακτική και δεν μπορούσαν να την κρύψουν τα ρούχα δεν του έφερε σωματική παραμόρφωση.[29][30]

Οικογενειακές σχέσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας

Ο Ριχάρδος στις 12 Ιουλίου 1472 μετά την νίκη του Οίκου της Υόρκης επί του Λάνκαστερ στην μάχη του Τιουκέσμπουρι παντρεύτηκε την Άννα Νέβιλ, μικρότερη κόρη του Γουόρικ.[31] Ο Γουόρικ για να επικυρώσει την συμμαχία με τον Οίκο του Λάνκαστερ πάντρεψε στα τέλη του 1470 την Άννα με τον Εδουάρδο του Ουεστμίνστερ γιο του Ερρίκου ΣΤ΄.[32] Ο Εδουάρδος έπεσε στην μάχη του Τιουκέσμπουρι στις 4 Μαίου 1471 ενώ ο Γουόρικ είχε πέσει στην μάχη του Μπάρνετ στις 14 Απριλίου 1471.[33][34] Τα σχέδια του γάμου του Ριχάρδου τον έφεραν σε σκληρή σύγκρουση με τον αδελφό του Γεώργιο.[35] Το γράμμα του Τζον Πάστον στις 17 Φεβρουαρίου 1742 κάνει σαφές ότι ο Γεώργιος ήταν έντονα ενοχλημένος με τον γάμο, τον δέχτηκε με μεγάλη στενοχώρια και με την φράση "μπορεί να έχει την αγαπημένη μου κουνιάδα αλλά δεν θα ζήσουν τίποτα".[36] Η αιτία ήταν η κληρονομιά της Άννας και της μεγαλύτερης αδελφής της Ισαβέλας της συζύγου του Κλάρενς (1469), ο Ριχάρδος Νέβιλ είχε παντρευτεί την Άννα Μποσάμπ, είχε μεγάλη κληρονομιά και επειδή δεν είχε γιο έπρεπε να την κληροδοτήσει στις κόρες του.[37] Τα Χρονικά του Κρόιλαντς σημειώνουν ότι ο Ριχάρδος προχώρησε στον γάμο με τον όρο ο γάμος του κόμη του Γκλόστερ με την Άννα Νέβιλ θα φέρει στον δούκα τα εδάφη του κόμη που θα αποφασίσουν οι διαιτητές, τα υπόλοιπα θα περάσουν στον δούκα του Κλάρενς.[38]

Το γράμμα του Πάστον σημειώνει ότι ο γάμος είχε συμφωνηθεί τον Φεβρουάριο του 1472, για να κερδίσει την συγκατάθεση του αδελφού του Γεωργίου ο Ριχάρδος παραιτήθηκε από τα περισσότερα εδάφη του Γουόρικ και του Σόλσμπερι και τα παρέδωσε στον Κλάρενς.[39] Ο Ριχάρδος κράτησε μόνο τις κατασχεθείσες κομητείες του Νέβιλ από το καλοκαίρι του 1471 : Πένριθ, Σεριφεία του Χάτον και Μίντλεχαμ, στο Μίντλεχαμ δημιούργησε το νοικοκυριό του.[40] Η απαραίτητη παπική απαλλαγή για τον γάμο χρονολογείται στις 22 Απριλίου 1472.[41] Ο ιστορικός Μίχαελ Χίκς (γεν. 1949) αναφέρει ότι υπήρχε μεγάλο πρόβλημα συγγένειας επειδή η αδελφή της νύφης είχε παντρευτεί τον αδελφό του γαμπρού επομένως είχαν συγγένεια πρώτου βαθμού.[42] Μια παρόμοια περίπτωση ήταν όταν ο Ερρίκος Η΄ της Αγγλίας παντρεύτηκε την Αικατερίνη της Αραγoνίας, την χήρα του μεγαλύτερου αδελφού του Αρθούρου της Ουαλίας. Η Αικατερίνη είχε δηλώσει ότι ο γάμος της με τον Αρθούρο είχε λήξει, η περίπτωση του Ριχάρδου θα ήταν ίδια μόνο αν παντρευόταν την χήρα του Γεωργίου και όχι την αδελφή της.[43] Ο γάμος του Ριχάρδου και της Άννας δεν κρίθηκε ποτέ άκυρος τα 13 χρόνια που έζησαν μαζί τόσο σε κοσμικό όσο και σε νομικό επίπεδο.[44] Τον Ιούνιο του 1473 ο Ριχάρδος έπεισε την πεθερά του να έρθει να ζήσει μαζί του στο Μίντλεχαμ, την ίδια χρονιά έχασε μεγάλο μέρος της περιουσίας του που πήγε υπό βασιλική προστασία χωρίς να εκδηλώσει την δυσαρέσκεια του. Ο Τζον Πάστον στο γράμμα του γράφει ότι ο βασιλιάς είχε στόχο να κάνει τα μικρότερα αδέλφια συγκυβερνήτες αλλά η θέση του Ριχάρδου ήταν που ασταθής.[45]

Το Κοινοβούλιο συνεκλήθη στις αρχές του 1474 και ο Εδουάρδος Δ΄ προσπάθησε να συμφιλιώσει τα αδέλφια του, προστάτευσε τον Ριχάρδο από τις αμφιβολίες που είχε ο Γεώργιος για την νομιμότητα του γάμου του, αν κρινόταν άκυρος από την εκκλησία θα μπορούσε να κάνει δεύτερο νόμιμο γάμο με την Άννα.[46][47] Την επόμενη χρονιά ο Εδουάρδος παραχώρησε στον Ριχάρδο τα εδάφη των Νέβιλ στην βόρεια Αγγλία που ανήκαν στον ξάδελφο της Άννας Γεώργιο Νέβιλ.[48] Στο σημείο αυτό φαίνεται ότι ο βασιλιάς ευνόησε τον Ριχάρδο σε βάρος του Κλάρενς κάτι που του έφερε έντονη δυσαρέσκεια και επαναστάτησε (1477), ο Ριχάρδος του απαγόρευσε να παντρευτεί την Μαρία της Βουργουνδίας θετή κόρη της αδελφής τους Μαργαρίτας παρά το ότι η Μαργαρίτα συμφωνούσε.[49] Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία για την εμπλοκή του Ριχάρδου στην καταδίκη του Γεωργίου και στην εκτέλεση του για προδοσία.[50]

Βασιλεία Εδουάρδου Δ΄[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σκελετός του Ριχάρδου Γ΄ όπως ανακαλύφτηκε το 2012

Ο Ριχάρδος έγινε στις 1 Νοεμβρίου 1461 δούκας του Γκλόστερ και στις 12 Αυγούστου 1462 πήρε μεγάλες εκτάσεις στην βόρεια Αγγλία ανάμεσα στις οποίες βρισκόταν το Ρίτσμοντ στο Γιορκσάιρ και το Πέμπροκ στην Ουαλία, κέρδισε και τα κατασχεθέντα εδάφη του Τζων ντε Βερ, κόμη της Οξφόρδης στην Ανατολική Αγγλία. Το 1462, στα γενέθλια του έγινε Κοντόσταυλος του Γκλόστερ και του κάστρου του Κορφ, στρατιωτικός διοικητής της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ακουιτανίας και ο πλουσιότερος και ισχυρότερος άντρας στην Αγγλία.[51] Στις 17 Οκτωβρίου 1469 πήρε τον τίτλο του Κοντόσταυλου της Αγγλίας και τον Νοέμβριο αντικατέστησε τον Γουίλιαμ Χέιστινγκς, 1ο βαρόνο του Χέιστινγκς στην θέση του δικαστή της βόρειας Ουαλίας. Την επόμενη χρονιά (1470) διορίστηκε Στιούαρτ και Καγκελάριος της Ουαλίας.[52] Άλλα σημαντικά αξιώματα του ήταν : ισόβιος Υψηλός Σερίφης του Κάμπερλαντ και κληρονομικός Φύλακας των Δυτικών Μαρς.[53] Σε δυο μήνες στις 14 Ιουλίου κέρδισε τις Υψηλές σεριφείες του Χάττον και του Μίντλεμαν στην Γιορκσάιρ και του Πένριθ στο Κάμπερλαντ.[54] Η απόκτηση του Μίντλεμαν ήταν η μεγάλη του επιθυμία αλλά όταν ενηλικιώθηκε το εγκατέλειψε και πέρασε τον περισσότερο χρόνο του στο κάστρο του Μπάρναρντ και στο Πόντεκραφτ.[55]

Εξορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το τελευταίο μέρος της βασιλείας του Εδουάρδου Δ΄ ο Ριχάρδος έδειξε έντονα πίστη στον βασιλιά σε αντίθεση με τον Γεώργιο που επαναστάτησε με τον πεθερό του κόμη του Γουόρικ στα τέλη της δεκαετίας του 1460.[56] Ο Εδουάρδος και ο Ριχάρδος αναχώρησαν από το Λιν με δυο πλοία, ο Εδουάρδος έφτασε στο Μάρνσιπ και ο Ριχάρδος στην Ζηλανδία.[57] Άφησαν την Αγγλία με τόσο μεγάλη βιασύνη που ο Εδουάρδος αναγκάστηκε να δώσει το γούνινο παλτό του για να περάσει τα διόδια ενώ ο Ριχάρδος δανείστηκε τρεις λίρες από τον δικαστικό επιμελητή της Ζηλανδίας.[58] Παρέμειναν στην Μπρυζ με τον Λουδοβίκο του Γκουθούζ που ήταν ο απεσταλμένος της Βουργουνδίας στην αυλή του Εδουάρδου. Ο γαμπρός τους Κάρολος της Βουργουνδίας αρνήθηκε στην αρχή να τους βοηθήσει και το έκανε μόνο όταν ο Λουδοβίκος ΙΑ΄ της Γαλλίας κήρυξε τον πόλεμο στην Βουργουνδία, τους έδωσε 2000 λίρες, 36 πλοία και 1200 άντρες και αναχώρησαν για την Αγγλία στις 11 Μαρτίου 1471.[59] Η καταιγίδα ανάγκασε τα πλοία στις 14 Μαρτίου να καταφύγουν στην ακτή του Χολντερνες.[60] Η πόλη του Χαλ τους αρνήθηκε την είσοδο αλλά στην Γιορκ ο Εδουάρδος μπήκε με το ίδιο επιχείρημα που χρησιμοποίησε ο Ερρίκος Δ΄ της Αγγλίας όταν ήθελε να εκθρονίσει τον ξάδελφο του Ριχάρδο Β΄ της Αγγλίας, ισχυρίστηκε ότι διεκδικεί το δουκάτο της Υόρκης και όχι το στέμμα.[61][62] Οι προσπάθειες του Εδουάρδου Δ΄ να ξαναπάρει τον θρόνο έδωσαν την μεγάλη ευκαιρία στον Ριχάρδο να δείξει τις στρατιωτικές του ικανότητες.[63]

Στρατιωτικές εκστρατείες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα ερείπια του κάστρου του Μίντλεχαμ που ο Ριχάρδος μεγάλωσε

Ο Εδουάρδος Δ΄ ξεκίνησε την εκστρατεία να ανακαταλάβει τον θρόνο της Αγγλίας όταν κέρδισε την υποστήριξη του Κλάρενς.[64] Ο Ριχάρδος ήταν υπολοχαγός του και πολλοί οπαδοί του Εδουάρδου ήρθαν στην συνοδεία του Ριχάρδου όπως ο Σερ Ιάκωβος Χάρρινγκτον και ο Σερ Γουίλια Παρρ που έφεραν 600 οπλισμένους άντρες στο Ντόνκαστερ.[65][66][67] Έγινε διοικητής της εμπροσθοφυλακής στην μάχη του Μπάρνετ στις 14 Απριλίου 1471, ακούγεται ότι ξεπέρασε την πτέρυγα του δούκα του Έξετερ αν και οι αριθμοί θεωρούνται υπερβολικοί.[68][69] Το νοικοκυριό του είχε σημαντικές απώλειες τότε κάτι που δείχνει ότι η μάχη βρισκόταν στο αποκορύφωμα.[70] Μια σύγχρονη πηγή αναφέρει ότι κατείχε την εμπροσθοφυλακή του Εδουάρδου στην μάχη του Τιουκέσμπουρι στις 4 Μαΐου 1471 εναντίον της εμπροσθοφυλακής του Οίκου του Λάνκαστερ με τον δούκα του Σόμερσετ.[71] Ο Ριχάρδος αργότερα σαν Κοντόσταυλος της Αγγλίας κάθισε στο δικαστήριο δίπλα στον Τζων Χόλλαντ όταν μετά την μάχη καταδικάστηκαν πολλοί οπαδοί του Λάνκαστερ.[72]

Ο Εδουάρδος Δ΄ ζήτησε τον Οκτώβριο του 1472 από το Κοινοβούλιο νέες επιδοτήσεις για πόλεμο με την Γαλλία με επιχειρήματα την εχθρότητα του Λουδοβίκου ΙΑ΄ εναντίον του και την ενίσχυση του γαμπρού του Καρόλου της Βουργουνδίας.[73] Οι Άγγλοι στρατοπέδευσαν στις 4 Ιουλίου 1475 στο Καλαί, ο Ριχάρδος ήταν διοικητής στο μεγαλύτερο σώμα του στρατού.[74][75] Ο Ριχάρδος αν και ήταν αντίθετος με οποιαδήποτε ειρηνική συνθήκη με τους Γάλλους συναντήθηκε με τον Λουδοβίκο ΙΑ΄ στο Πικουινί σαν εκπρόσωπος του Εδουάρδου και δέχτηκε μερικά δώρα από τον Γάλλο βασιλιά στην Αμιένη.[76] Αρνήθηκε περισσότερα δώρα από τον Λουδοβίκο όπως συντάξεις και ενώθηκε με τον καρδινάλιο Μπικυρτσιερ.[77] Ο Εδουάρδος Δ΄ αρνήθηκε να συνεχίσει τους πολέμους με τους Γάλλους όταν το κοινοβούλιο δεν του έδωσε πόρους, τα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν ειρηνικά.[78][79]

Ο Ριχάρδος είχε υπό τον έλεγχο του ολόκληρη την βόρεια Αγγλία μέχρι τον θάνατο του Εδουάρδου.[80] Ο Εδουάρδος Δ΄ δημιούργησε το Συμβούλιο του βορρά (1472) ένα ξεχωριστό κοινοβουλευτικό σώμα για να ελέγξει την οικονομία και την άμυνα στα βόρεια. Ο Κένταλ και οι μετέπειτα ιστορικοί είναι υπέρ της άποψης ότι ο Εδουάρδος είχε στόχο να κάνει τον Ριχάρδο λόρδο του βορά.[81] Ο Πίτερ Μπούθ ωστόσο σημειώνει ότι ο Εδουάρδος δεν είχε αφήσει τον Ριχάρδο ανεξέλεγκτο στην βόρεια Αγγλία αλλά βρισκόταν υπό τον έλεγχο του Σερ Ουίλιαμ Παρρ (1434 - 1483).[82] Ο Ριχάρδος από το 1472 μέχρι την άνοδο του στον θρόνο ήταν λόρδος πρόεδρος όλων των Κοινοβουλίων.[83] Όταν έγινε βασιλιάς τοποθέτησε τον ανιψιό του Τζων ντε λα Πολ, 1ο κόμη του Λίνκολν πρόεδρο του βασιλικού συμβουλίου με σκοπό την έκδοση βασιλικών διαταγμάτων.[84] Το Συμβούλιο είχε ετήσιο προυπολογισμό 2000 μάρκα εκδίδοντας "Κανονισμούς" από τον Ιούλιο του ίδιου έτους, συνεδρίαζε τουλάχιστον μια φορά κάθε τρεις μήνες. Οι ευθύνες του επικεντρώθηκαν γύρω από το Γιορκσάιρ στην βορειοανατολική Αγγλία με στόχο την διατήρηση της ειρήνης και την τιμωρία των παράνομων.[85]

Πόλεμος με την Σκωτία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σημαντικός ρόλος του Ριχάρδου στα βόρεια από τα μέσα της δεκαετίας του 1470 εξηγεί την αποχώρηση του από την βασιλική αυλή, έγινε φύλακας του δυτικού Μαρς στα Σκωτσέζικα σύνορα στις 10 Σεπτεμβρίου 1470 και τον Μάιο του 1471.[86] Χρησιμοποίησε σαν βάση το Πένριθ, πήρε σκληρά μέτρα εναντίον των Σκωτσέζων και κέρδισε όλα τα έσοδα από το δάσος του Κάμπερλαντ.[87] Την ίδια εποχή διορίστηκε σερίφης του Κάμπερλαντ πέντε συνεχόμενα χρόνια και είχε έδρα το κάστρο του Πένριθ (1478).[88] Ο πόλεμος με την Σκωτία ξέσπασε από το 1480, στην 12 Μαΐου διορίστηκε υπολοχαγός του βορρά καθώς οι φόβοι για μια Σκωτσέζικη επίθεση έγιναν έντονοι. Ο Λουδοβίκος ΙΑ΄ της Γαλλίας σύμφωνα με έναν Γάλλο χρονικογράφο της εποχής συμμάχησε με την Σκωτία με στόχο τον πόλεμο με τους Άγγλους.[89] Ο Ριχάρδος κάλεσε τους φύλακες του βορρά να υπερασπιστούν το βασίλειο και σχεδίασε να αποκρούσει τις επιδρομές μαζί με τον κόμη της Νορθουμβρίας, όταν ο Ιάκωβος Γ΄ της Σκωτίας κήρυξε τον πόλεμο τον Νοέμβριο του 1480 πήρε 10.000 λίρες για να οργανώσει τον στρατό του. Ο Ιάκωβος απέτυχε να πλήξει τους Άγγλους οι οποίοι είχαν από το 1482 την υποστήριξη του αδελφού του Αλέξανδρου Στιούαρτ, δούκα του Άλμπανι.[90] Οι σύμμαχοι των Άγγλων με 20.000 άντρες κατέλαβαν την πόλη του Μπέργουικ και πήραν το κάστρο στις 24 Αυγούστου 1482, ο Ριχάρδος ανακατέλαβε το Μπέργουικ-απόν-Τουίντ από τους Σκωτσέζους. Η μεγάλη νίκη πιστώνεται περισσότερο στην εμφύλια έχθρα των Σκωτσέζων παρά στις ικανότητες του Ριχάρδου, το Μπέργουικ ήταν η τελευταία φορά που άλλαξε χέρια ανάμεσα στα δυο βασίλεια.[91]

Προσωπική βασιλεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βασιλιάς της Αγγλίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Απεικόνιση σε βιτρώ του Ριχάρδου Γ΄ και της Άννας Νέβιλ στο κάστρο του Κάρντιφ

Ο Εδουάρδος Δ΄ πέθανε στις 9 Απριλίου 1483 και τον διαδέχθηκε ο 12χρονος γιος του Εδουάρδο Ε΄ της Αγγλίας με τον Ριχάρδο κηδεμόνα και αντιβασιλιά, ο Ριχάρδος με συμβουλή του Γουίλιαμ Χέιστινγκς εγκατέλειψε το Γιόρκσαιρ για το Λονδίνο.[92] Ο Ριχάρδος και ο ξάδελφος του δούκας του Μπάκινγκχαμ συνάντησαν τον αδελφό της βασίλισσας Ελισάβετ Άντονι Γούντβιλ, κόμη του Ρίβερς στο Νορθάμπτον. Με αίτημα της βασίλισσας ο κόμης του Ρίβερς συνόδευσε τον νεαρό βασιλιά στο Λονδίνο με 2000 άνδρες ενώ την συνοδεία του Ριχάρδου και του Μπάκινγκχαμ αποτελούσαν 600 άντρες.[93] Ο νεαρός βασιλιάς πήγε νότια στο Στράτφορντ, ο Ριχάρδος συνέλαβε τον κόμη του Ρίβερς, τον ανιψιό του Ρίτσαρντ Γκρέυ και τον Τόμας Βόγκαν (1410 - 1483) και τους μετέφερε στο κάστρο του Πόντεκραφτ. Οι άντρες εκτελέστηκαν για προδοσία εναντίον του κηδεμόνα Ριχάρδου ύστερα από δικαστήριο υπό την προεδρία του Ερρίκου Πέρσι, 4ου κόμη της Νορθουμβρίας.[94] Μετά την εκτέλεση ο Ριχάρδος και ο Μπάκινγκχαμ μετακινήθηκαν στο Στράτφορντ για να συναντήσουν τον νεαρό βασιλιά, ο Ριχάρδος πληροφόρησε τον ανιψιό του για την συνωμοσία που έγινε σε βάρος του για να του στερήσουν τον τίτλο του κηδεμόνα και την τιμωρία των συνωμοτών.[95] Ο Ριχάρδος συνόδευσε τον νεαρό βασιλιά στο Λονδίνο με 2000 οπλισμένους άντρες, αρχικά μεταφέρθηκε στα διαμερίσματα του επισκόπου, κατόπιν με πρόταση του Μπάκινγκχαμ μετακινήθηκε στον Πύργο του Λονδίνου εκεί που οι βασιλιάδες περίμεναν την στέψη τους.[96] Όταν άκουσε τα νέα η πρώην βασίλισσα στις 30 Απριλίου για την σύλληψη του αδελφού της κατέφυγε στο Αββαείο του Ουέστμινστερ, ενώθηκε με τον γιο της από τον πρώτο γάμο Τόμας Γκρέυ, 1ο μαρκήσιο του Ντόρσετ, τις πέντε κόρες της και τον μικρότερο γιο της Ριχάρδο, δούκα της Υόρκης.[97]

Ο Ριχάρδος έγραψε στις 10 Ιουνίου στον Ραλφ και στον λόρδο του Νέβιλ ζητώντας προστασία επειδή η βασίλισσα σχεδίαζε να τον δολοφονήσει.[98] Σε συνέλευση που έγινε στις 13 Ιουνίου στον Πύργο του Λονδίνου ο Ριχάρδος κατηγόρησε τον Χέιστινγκς για συνωμοσία εναντίον του με τους Γούντβιλ και την Τζέιν Σορ (1445 - 1527) ερωμένη του Χέιστινγκς και του Τόμας Γκρέυ για συνεργασία. Ο Τόμας Μορ αναφέρει ότι ο Χέιστινγκς μεταφέρθηκε στο συμβούλιο και στην συνέχεια εκτελέστηκε ενώ άλλοι όπως ο Τόμας Στάνλεϊ και ο Τζων Μόρτον επίσκοπος του Έλι συνελήφθησαν.[99] Ο Ριχάρδος με διάταγμα έθεσε την χήρα του Χέιστινγκς Κατερίνα υπό την προστασία του ενώ ο επίσκοπος Μόρτον τοποθετήθηκε στην συνοδεία της.[100][101] Η Ελισάβετ συμφώνησε στις 16 Ιουνίου να παραδώσει τον δούκα της Υόρκης στον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι για να βρεθεί στην στέψη του αδελφού του στις 22 Ιουνίου.[102] Ένας κληρικός ακούγεται ότι πληροφόρησε τον Ριχάρδο ότι ο γάμος του Εδουάρδου Δ΄ με την Ελισάβετ Γούντβιλ ήταν παράνομος επειδή είχε παντρευτεί την Ελεονώρα Μπάτλερ συνεπώς τα παιδιά του ήταν μπάσταρδα. Η πληροφορία όπως αναφέρει στα απομνημονεύματα του ο Γάλλος διπλωμάτης Φίλιππος ντε Κομύν δόθηκε από τον Ρομπέρ Στιλινγκτον (1420 - 1491), επίσκοπο του Μπαθ και της Ουαλίας.[103] Σε κήρυγμα έξω από τον Καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου στις 22 Ιουνίου ένας ιερέας δήλωσε ότι τα παιδιά του Εδουάρδου Δ΄ ήταν νόθα και ο Ριχάρδος ήταν ο νόμιμος βασιλιάς.[104] Οι κάτοικοι του Λονδίνου, οι ευγενείς και οι αστοί έκαναν αίτημα να ανέβει ο Ριχάρδος στον θρόνο, δέχτηκε στις 26 Ιουνίου και στέφτηκε στις 6 Ιουλίου στο αββαείο του Ουεστμίντερ.[105] Ο τίτλος του βασιλιά της Αγγλίας κατοχυρώθηκε τον Ιανουάριο του 1484 στον Ριχάρδο και από το Κοινοβούλιο.[106]

Οι δυο μικροί πρίγκιπες αν και ήταν στον Πύργο του Λονδίνου την εποχή της στέψης του Ριχάρδου Γ΄ εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς το καλοκαίρι του 1483.[107] Ο Ριχάρδος Γ΄ κατηγορήθηκε από όλους ότι δολοφόνησε τον Εδουάρδο και τον μικρό αδελφό του αλλά όπως φαίνεται από μετέπειτα πηγές όπως τα έργα του Σαίξπηρ υπάρχουν μεγάλα ερωτηματικά.[108] Πολλές πηγές περιγράφουν άλλους ύποπτους σαν δολοφόνους όπως ο κόμης του Μπάκινγκχαμ ή ο Ερρίκος Τυδώρ.[109] Ο Ριχάρδος και η Άννα μετά την στέψη τους ξεκίνησαν περιοδείες σε ολόκληρη την χώρα για να συναντήσουν τους υπηκόους τους. Στο ταξίδι ίδρυσαν το "Κολέγιο του βασιλιά" και το "Κολέγιο της βασίλισσας" στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και έκαναν δωρεές στην εκκλησία.[110] Ο Ριχάρδος στην συνέχεια σχεδίασε να ιδρύσει ένα μεγάλο παρεκκλήσι στο Γιορκ Μίνστερ με περισσότερους από 100 ιερείς, ίδρυσε και το "Κολέγιο των Όπλων".[111]

Εξέγερση των Μπάκινγκχαμ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ασημένιο νόμισμα του Ριχάρδου Γ΄

Το 1483 ακολούθησε νέα εξέγερση εναντίον του Ριχάρδου Γ΄ από δυσαρεστημένους ευγενείς πρώην οπαδούς του Εδουάρδου Δ΄ και του Οίκου της Υόρκης.[112] Η συνωμοσία ξεκίνησε σαν συμμαχία Γούντβιλ και Μπωφόρ με αρχηγό τον πρώην σύμμαχο του Ριχάρδου Γ΄ Ερρίκο Στάφορντ, 2ος δούκα του Μπάκινγκχαμ.[113] Ο ιστορικός Νόρμαν Ντέιβις (γεν. 1939) υποστηρίζοντας τον Ριχάρδο σημειώνει ότι "μονάχα το επόμενο Κοινοβούλιο έφερε τον Μπάκινγκχαμ στο επίκεντρο των γεγονότων" και οι ευγενείς κινήθηκαν από "προσωπικό συμφέρον να επαναφέρουν στην εξουσία την οικογένεια του Εδουάρδου".[114] Είναι προφανές ότι ήθελαν να εκθρονίσουν τον Ριχάρδο Γ΄ και να επαναφέρουν τον Εδουάρδο Ε΄ αλλά επειδή κυκλοφόρησαν φήμες ότι ο Εδουάρδος και ο μικρότερος αδελφός του δολοφονήθηκαν από τον Ριχάρδο ο Μπάκινγκχαμ σχεδίαζε να φέρει από την εξορία τον Ερρίκο Τυδώρ και να τον παντρέψει με την Ελισάβετ της Υόρκης μεγαλύτερη κόρη του Εδουάρδου Δ΄. Τονίζει ωστόσο ότι η πληροφορία προέρχεται από το Κοινοβούλιο του 1484 γι'αυτό πρέπει να εξεταστεί με προσοχή.[115] Ο Μπάκινγκχαμ συγκρότησε στρατό από τα εδάφη του στην Ουαλία και στην Μαρς, ο Ερρίκος Τυδώρ που ήταν στην Βρετάνη είχε την στήριξη του θησαυροφύλακα Πιέρ Λαντέ που ήθελε να νικήσει ο Μπάκινγκχαμ για να προχωρήσει η συμμαχία ανάμεσα στην Αγγλία και την Βρετάνη.[116][117]

Τα πλοία του Ερρίκου Τυδώρ βρέθηκαν σε καταιγίδα και επέστρεψαν στην Βρετάνη, ο Ερρίκος έμεινε μια βδομάδα στο Πλίμουθ μέχρι να μάθει την συντριβή του Μπάκινγκχαμ.[118][119] Ο στρατός του Μπάκινγκχαμ παρασύρθηκε από την καταιγίδα και παγιδεύτηκε από τις δυνάμεις του Ριχάρδου Γ΄, ο ίδιος προσπάθησε να δραπετεύσει αλλά συνελήφθη.[120][121] Ο Μπάκινγκχαμ καταδικάστηκε για προδοσία και αποκεφαλίστηκε στις 2 Νοεμβρίου στο Σόλσμπερι, η χήρα του Αικατερίνη Γούντβιλ παντρεύτηκε τον Τζάσπερ Τυδώρ θείο του Ερρίκου Τυδώρ και οργάνωσε νέα εξέγερση.[122] Ο Ριχάρδος Γ΄ πρότεινε στρατιωτική υποστήριξη στον αδύναμο Λαντέ αντιβασιλιά του Φραγκίσκου Β΄ της Βρετάνης για να του παραδώσει σε αντάλλαγμα τον Ερρίκο Τυδώρ. Ο Ερρίκος δραπέτευσε στο Παρίσι και έγινε δεκτός από την αντιβασίλισσα Άννα της Γαλλίας που του πρόσφερε στρατό για επίθεση στην Αγγλία (1485).[123] Η Γαλλική κυβέρνηση υπενθύμισε στον Ριχάρδο την Συμφωνία του Πικουινί, την άρνηση του να δεχτεί Γαλλική σύνταξη και ότι δεν είχε κανένα συμφέρον να φιλοξενήσει κάποιον εχθρό του στην Γαλλία.

Μάχη του Μπόσγουορθ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο θάνατος του Ριχάρδου Γ΄ στην μάχη του Μπόσγουορθ όπως φαίνεται σε μια απεικόνιση του 18ου αιώνα

Ο Ριχάρδος συνάντησε τις λιγότερες δυνάμεις του Ερρίκου Τυδώρ στις 22 Αυγούστου 1485 στην μάχη του Μπόσγουορθ Φίλντ, οδηγούσε ένα λευκό άλογο.[124] Το μέγεθος του στρατού του Ριχάρδου εκτιμάται σε 8.000 άντρες και του Ερρίκου σε 5.000 άντρες αλλά τα ακριβή νούμερα δεν είναι γνωστά, το βέβαιο είναι ότι οι βασιλικές δυνάμεις ήταν μεγαλύτερες.[125] Η κραυγή του βασιλιά "Προδοσία!" λίγο πριν την πτώση του δείχνει ότι τον εγκατέλειψε ο Σερ Γουίλιαμ Στάνλει και ο Χένρι Πέρσι, 4ος κόμης του Νορθάμπεριλαντ.[126] Ο ρόλος του Νορθάμπεριλαντ είναι ασαφής η θέση του ήταν πίσω από την γραμμή του βασιλιά και δεν μπορούσε να προχωρήσει χωρίς βασιλική πρόοδο.[127] Η δυσκολία να προχωρήσει ο στρατός από τα φυσικά εμπόδια και η αδυναμία επικοινωνίας είχαν πραγματικά σημαντική συμβολή στην αποτυχία.[128] Η σύζυγος του λόρδου του Στάνλει Μαργαρίτα Μπωφόρ παρά το ότι ήταν πρώην οπαδός του Εδουάρδου Δ΄ ήταν μητέρα του Ερρίκου Τυδώρ, η αδράνεια που έδειξε ο Στάνλει στην μάχη και η είσοδος του αδελφού του στο πλευρό του Τυδώρ είχαν μεγάλο ρόλο στην ήττα.[129][130] Ο θάνατος του Τζον Χάουαρντ, δούκα του Νόρφολκ του πιο στενού συνεργάτη του Ριχάρδου Γ΄ έφερε μεγάλη απογοήτευση στον βασιλιά, αποφάσισε να κάνει την τελική επίθεση στην μάχη σαν αρχηγός του ιππικού με στόχο τον ίδιο τον Ερρίκο Τυδώρ.[131]

Οι πηγές γράφουν ότι ο Ριχάρδος Γ΄ πολέμησε πολύ γενναία, έριξε από το άλογο του τον Τζον Τσέιν πρωταθλητή της ιππασίας και σκότωσε στην συνέχεια τον κομιστή του Ερρίκου Τυδώρ Ουίλιαμ Μπράντον (1456 - 1485) με το ξίφος του όταν έκανε επέμβαση για να σώσει τον Τσέιν. Ο Ριχάρδος Γ΄ περικυκλώθηκε από τους άντρες του Γουίλιαμ Στάνλει και σκοτώθηκε.[132] Ο Βουργούνδιος χρονικογράφος Τζων Μολινέτ λέει ότι ένας Ουαλός τοξότης έσκισε το κρανίο του Ριχάρδου με ένα τσεκούρι ενώ το άλογο του είχε κολλήσει από την λάσπη στο έδαφος.[133] Το χτύπημα ήταν τόσο βίαιο που το κράνος είχε κολλήσει στο κρανίο του.[134] Ο σύγχρονος Ουαλός ποιητής Γκούτορ'ς Γκλιν αναφέρει ότι ο Ρις απ Τόμας ένας Ουαλός οπαδός του Οίκου του Λάνκαστερ ή ένας από τους άντρες του σκότωσε τον βασιλιά με την φράση "σκότωσε τον κάπρο, ξύρισε το κεφάλι του".[135][136][137] Η ταυτοποίηση του σκελετού του Ριχάρδου (2013) δείχνει ότι δέχτηκε 11 χτυπήματα, τα 8 στο κρανίο ενώ έχασε το κράνος του.[138] Ο καθηγητής Γκυ Ρούτι από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ είπε "τα πιθανότερα χτυπήματα που προκάλεσαν τον θάνατο του βασιλιά ήταν στο κάτω μέρος του κρανίου από ένα σπαθί ή κάποιο άλλο προσωπικό όπλο και ένα τραύμα στην άκρη από μαχαίρι".[139] Το κρανίο είχε χτύπημα από λεπίδα στο πίσω μέρος, ο Ριχάρδος Γ΄ ήταν ο τελευταίος Άγγλος βασιλιάς που έπεσε σε μάχη.[140]

Ο Ιταλός ιστορικός του Ριχάρδου Γ΄ Πολύδωρος Βεργίλ (1470 - 1555) σημειώνει ότι "ο βασιλιάς Ριχάρδος σκοτώθηκε πολεμώντας μόνος του απέναντι σε όλους τους εχθρούς του".[141] Το γυμνό του σώμα μεταφέρθηκε στο Λέστερ δεμένο σε ένα άλογο και οι πρώτες πηγές γράφουν ότι εμφανίστηκε στην εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου του Νιούαρκ πριν ταφεί στην εκκλησία των Γκρεϊφράιαρς του Λέστερ.[142] Ο Ερρίκος Ζ΄ πλήρωσε 50 λίρες για να του κατασκευάσει ένα μαρμάρινο και αλαβάστρινο μνημείο.[143] Η παράδοση λέει ότι την εποχή της Διάλυσης των Μοναστηριών το σώμα του ρίχτηκε στον ποταμό Σοάρ ενώ σύμφωνα με άλλη παράδοση ένα λίθος ήταν ορατός το 1612 σε έναν κήπο από την πλευρά της μονής των Γκρεϊφράιαρς.[144] Η ακριβής θέση δεν ήταν γνωστή για περισσότερα από 400 χρόνια μέχρι το 2012 που οι αρχαιολογικές ανασκαφές βρήκαν τον κήπο και την εκκλησία των Γκρεϊφράιαρς. Υπήρχε μια μεγάλη πέτρα στην χορωδία του Καθεδρικού ναού πριν αντικατασταθεί από τον τάφο του βασιλιά και μια πέτρα στην Μπόου Μπρίτζ στο σημείο που η παράδοση εσφαλμένα λέει ότι η σωρός του ρίχτηκε στον ποταμό.[145] Άλλη παράδοση αναφέρει ότι ένας προφήτης λίγο πριν την μάχη είπε στον Ριχάρδο "όταν το σπιρούνι του αλόγου σου σπάσει στην μάχη το κεφάλι σου θα διαλυθεί στην επιστροφή". Το σπιρούνι του έσπασε στην πέτρα της Μπόου Μπρίτζ, όταν το σώμα του κατόπιν μεταφέρθηκε στην ράχη του αλόγου το κεφάλι του έσπασε από την ίδια πέτρα.[146] Ο Ερρίκος Τυδώρ διαδέχθηκε τον Ριχάρδο ως Ερρίκος Ζ΄ της Αγγλίας αφού παντρεύτηκε την Ελισάβετ της Υόρκης ανιψιά του Ριχάρδου Γ΄.[147]

Διαδοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο μπρούτζινος κάπρος που θεωρείται ότι τον φορούσε οπαδός του Ριχάρδου Γ΄[148]

Ο Ριχάρδος και η Άννα είχαν έναν γιο τον Εδουάρδο του Μίντλεχαν που γεννήθηκε μεταξύ 1474 - 1476, δημιουργήθηκε για λογαριασμό του η κομητεία του Σόλσμπερι στις 15 Φεβρουαρίου 1478.[149][150][151] Ο Εδουάρδος του Μίντλεχαμ πέθανε τον Απρίλιο του 1484 ενώ είχε γίνει πρίγκιπας της Ουαλίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1483 και ανακηρύχτηκε διάδοχος του θρόνου δυο μήνες νωρίτερα.[152] Ο Ριχάρδος Γ΄ είχε άλλα δυο νόθα παιδιά : τον Ιωάννη του Γκλόστερ που διορίστηκε καπετάνιος του Καλαί (1485) και την Αικατερίνη Πλανταγενέτη που παντρεύτηκε τον Γουίλιαμ Χέρμπερτ, 2ο κόμη του Πέμπροκ (1484). Δεν είναι γνωστά τα ονόματα των μητέρων τους ούτε οι ημερομηνίες που γεννήθηκαν αλλά το ότι η Αικατερίνη είχε ηλικία γάμου το 1484 και ο Ιωάννης είχε την ηλικία να στεφτεί ιππότης στο Γιορκ Μίνστερ (1483) και να γίνει καπετάνιος του Καλαί (1485) δείχνουν ότι ήταν νόθα παιδιά του Ριχάρδου από την εφηβική ηλικία.[153][154] Δεν υπάρχει καμιά ένδειξη για απιστία του Ριχάρδου Γ΄ στην νόμιμη σύζυγο του Άννα Νέβιλ που την παντρεύτηκε 20 ετών.[155]

Οι ιστορικοί Μίχαελ Χίκς (γεννήθηκε το 1948) και Ζοζεφίν Ουίλκινσον αναφέρουν ότι η μητέρα της Αικατερίνης πολύ πιθανό να ήταν η Αικατερίνη Ότ στην βάση ότι της έδινε ο Ριχάρδος Γ΄ το 1477 ετήσιο μισθό 100 σεληνίων. Η οικογένεια Ότ σχετίζεται με τους Γούντβιλ μέσω του γάμου της Ελισάβετ Γούντβιλ με τον Γουίλιαμ Ότ, ένα από τα παιδιά τους ήταν ο Γουίλιαμ Ότ οικονόμος στο πριγκιπικό νοικοκυριό. Η κόρη τους Αλίκη παντρεύτηκε τον Σερ Τζων Φόγκ, απόγονος τους ήταν η Αικατερίνη Παρ έκτη σύζυγος του Ερρίκου Η΄ της Αγγλίας.[156] Οι ίδιοι πρότειναν ότι μητέρα του Τζων πιθανό ήταν η Αλίκη Μπουργκ, ο Ριχάρδος επισκέφτηκε το Πόντεκραφτ το 1471, τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 1473 και στις αρχές Μαρτίου 1474 για μια βδομάδα. Στις 1 Μαρτίου 1474 παραχώρησε στην Αλίκη Μπουργκ ισόβια 20 λίρες τον χρόνο για "να καλύψει τις ανάγκες της", δέχτηκε αργότερα άλλη μια χορηγία για τον ρόλο της σαν νοσοκόμα στον γιο του Κλάρενς Εδουάρδο του Γουόρικ, συνέχισε να της δίνει επιδότηση και όταν έγινε βασιλιάς.[157][158] Ο Τζον Ασντόουν-Χιλλ (1948 - 2018) εισηγείται ότι η σύλληψη του Τζων έγινε το καλοκαίρι του 1467 όταν προσκλήθηκε ο Ριχάρδος Γ΄ από τον Τζων Χάουαρντ και το παιδί που γεννήθηκε το 1468 πήρε το όνομα του φίλου και οπαδού του. Ο Ριχάρδος επίσης καταγράφει ότι ο Τζων όταν έγινε καπετάνιος του Καλαί στις 11 Μαρτίου 1485 ήταν ακόμα παιδί που δεν είχε κλείσει τα 21 του χρόνια, πιθανότατα έγινε στα 17α γενέθλια του.[159]

Τα δυο νόθα παιδιά του Ριχάρδου επέζησαν μετά από αυτόν αλλά πέθαναν χωρίς απογόνους και είναι άγνωστη η τύχη τους μετά την πτώση του Ριχάρδου στο Μπόσγουορθ. Ο Τζων δέχτηκε ετήσιο μισθό 20 λίρες από τον Ερρίκο Ζ΄ αλλά δεν υπάρχουν καταγραφές για τον ίδιο μετά το 1487, πιθανότατα εκτελέστηκε το 1499 χωρίς να υπάρχουν πηγές εκτός από την αναφορά του Τζορτζ Μπάκ έναν αιώνα αργότερα.[160] Η Αικατερίνη πέθανε πριν την στέψη της εξαδέλφης της Αικατερίνης της Υόρκης στις 25 Νοεμβρίου 1487 αφού ο σύζυγος της Σερ Γουίλιαμ Χέρμπερτ καταγράφεται την ίδια ημερομηνία χήρος.[161][162] Ο τάφος της Αικατερίνης βρίσκεται στο Λονδίνο στην ενοριακή εκκλησία του Αγίου Ιακώβου Γκάρλικχιθ ανάμεσα στην Οδό Σκίννερ και στην Οδό Άνω Τάμεση.[163] Ο μυστήριος Ριχάρδος Πλανταγενέτης ή "Ριχάρδος ο Γεροδεμένος" που αναφέρεται από τον Φράνσις Πέκ ίσως να ήταν νόθος γιος του Ριχάρδου Γ΄ ή να ήταν ένας από τους χαμένους πρίγκιπες του Πύργου, πέθανε το 1550.[164][165] Την εποχή που έγινε η τελευταία στάση εναντίον των Λάνκαστερ ο Ριχάρδος ήταν χήρος με έναν νόμιμο γιο, μετά τον θάνατο του γιου του όρισε διάδοχο τον ανιψιό του Εδουάρδο του Γουόρικ γιο του Κλάρενς και της Άννας Νέβιλ. Μετά τον θάνατο της Άννας o Ριχάρδος άλλαξε γνώμη και όρισε διάδοχο του τον Τζων ντε λα Πολ, κόμη του Λίνκολν γιο της αδελφής του Ελισάβετ της Υόρκης. Διαπραγματεύτηκε με τον Ιωάννη Β΄ της Πορτογαλίας να παντρέψει τον Τζων με την αδελφή του Ιωάννα, μια ευσεβή γυναίκα που απέρριψε πολλούς μνηστήρες λόγω μεγάλης θρησκευτικής ευλάβειας.[166]

Συμπεράσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θρύλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το "Συμβούλιο του βορρά του Ριχάρδου" είναι μια από τις μεγαλύτερες διοικητικές καινοτομίες, ο Ριχάρδος έγινε πρόεδρος του συμβουλίου όταν ανέβηκε στον θρόνο ο Εδουάρδος Δ΄ και ήταν ο αντικαταστάτης του βασιλιά στην απουσία του.[167] Τον Απρίλιο του 1484 έγινε μέρος του κεντρικού βασιλικού συμβουλίου με πρόεδρο τον Τζων ντε λα Πολ, κόμη του Λίνκολν και έδρα το κάστρο του Σαντάλ στο Γουέικφιλντ.[168] Το Συμβούλιο βελτίωσε σημαντικά την κατάσταση στην βόρεια Αγγλία, διατήρησε την ειρήνη, τιμώρησε τους εγκληματίες και έλυσε τις εδαφικές διαφορές.[169] Η μεταφορά της επαρχιακής διακυβέρνησης στον έλεγχο της κεντρικής περιγράφεται σαν "η πιο έμπιστη κίνηση του βασιλιά" που διατηρήθηκε μέχρι το 1641.[170] Τον Δεκέμβριο του 1483 ο Ριχάρδος Γ΄ ίδρυσε την "Αυλή αιτημάτων" στην οποία φτωχοί που δεν μπορούσαν να πληρώσουν δικηγόρους διατύπωναν τα παράπονα τους.[171] Τον Ιανουάριο του 1484 βελτίωσε την εγγύηση για να προστατέψει τους ύποπτους εγκληματίες από την προφυλάκιση και την περιουσία τους από κατάσχεση.[172][173] Ίδρυσε το "Κολέγιο των όπλων" (1484), απαγόρευσε τους περιορισμούς στην εκτύπωση και πώληση των βιβλίων και διέταξε την μετάφραση όλων των γραπτών νόμων από τα Γαλλικά στα Αγγλικά.[174][175][176]

Τελείωσε τις αυθαίρετες φιλανθρωπίες ποινικοποιώντας την απόκρυψη από αγοραστή γης σε τμήμα της που είχε διατεθεί σε κάποιον άλλο.[177][178] Απαιτούσε την δημοσίευση πωλήσεων γης και καθόρισε τα προσόντα των ιδιοκτητών για τους ενόρκους.[179] Έκανε νέους νόμους εμπορικού προστατευτισμού απαγορεύοντας την πώληση κρασιού και λαδιού με απάτη και την συλλογή κλήρων με δόλο.[180] Με τον θάνατο του Ριχάρδου Γ΄ έληξε η δυναστεία των Πλανταγενετών που βασίλευσε στην Αγγλία από την άνοδο του Ερρίκου Β΄ (1154).[181] Ο τελευταίος αρρένας απόγονος ήταν ο ανιψιός του Ριχάρδου Εδουάρδος, κόμης του Γουόρικ γιος του δούκα του Κλάρενς που εκτελέστηκε από τον Ερρίκο Ζ΄ (1499).[182] Η μόνη αρσενική γραμμή που σώθηκε είναι των Μπωφόρ που εκπροσωπείται σήμερα από τον Ερρίκο Σόμερσετ, 12ο δούκα του Μπωφόρ, η γραμμή των Μπωφόρ έχει αποκλειστεί από τον θρόνο από τον Ερρίκο Δ΄.

Φήμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μνημειακός λίθος του Ριχάρδου Γ΄ ατην χορωδία του Καθεδρικού ναού του Λέστερ πριν αντικατασταθεί από τον σύγχρονο τάφο του.

Υπάρχουν αναρίθμητες πηγές σύγχρονες ή μεταγενέστερες που περιγράφουν αναλυτικά την βασιλεία του Ριχάρδου Γ΄.[183] Μερικές είναι "Τα Χρονικά του Κρόιλαντ", "η αναφορά του Ντομινίκ Μανσίνι", τα "Πάστον Λέττερς" του Τζέιμς Γκέρντερ, τα "Χρονικά του Ρομπέρ Φάμπγιαν" και πολλές καταγραφές όπως γράμματα του ίδιου του Ριχάρδου. Οι περισσότερες πηγές είναι υπό αμφισβήτηση επειδή οι συγγραφείς δεν είχαν ζήσει στην Αγγλία ή δεν τον είχαν γνωρίσει προσωπικά.[184]

Ο ιστορικός Τζον Ρους (1411 - 1491) που έζησε την εποχή του Ριχάρδου τον περιγράφει σαν "καλό άρχοντα", "προστάτη του λαού του" και με "μεγάλη καρδιά".[185][186] Ο Ιταλός παρατηρητής Μαντσίνι αναφέρει στον Άντζελο Κάθο, αρχιεπίσκοπο της Βιέννας ότι ο Ριχάρδος είχε καλή φήμη και "η ιδιωτική του ζωή είχε προκαλέσει τον θαυμασμό όλων".[187] Ο Ριχάρδος Γ΄ είχε ιδιαίτερους δεσμούς με την πόλη της Υόρκης σε βαθμό που όταν άκουσαν τον θάνατο του στην μάχη του Μπόσγουορθ το συμβούλιο της πόλης εξέφρασε την λύπη του παρά το ότι θα αντιμετώπιζε την οργή του νικητή.[188]

Την περίοδο που ζούσε έγινε στόχος επιθέσεων ακόμα και στον βορά (1482), ένας άντρας κατηγορήθηκε ότι πρόσβαλε τον δούκα του Γκλόστερ λέγοντας ότι "δεν χαμογέλασε ποτέ" στην πόλη της Υόρκης. Το 1484 η δυσαρέσκεια πήρε την μορφή σάτιρας, το μόνο έργο που έχει διασωθεί είναι του Ουίλιαμ Κολλινγκμπουρν (1435 - 1484) "η γάτα, ο αρουραίος, ο Λόβελ ο σκύλος, όλοι ζουν κάτω από ένα γουρούνι" (Ιούλιος 1484). Το σατυρικό έργο καρφιτσώθηκε στην πόρτα του Καθεδρικού ναού του Αγίου Παύλου και αναφερόταν στον βασιλιά και στους συμβούλους του Ουίλιαμ Κατίσμπυ (1450 - 1485), Ρίτσαρντ Ρατκλίφο και Φράνσις Λόβελ.[189] Ο Ριχάρδος Γ΄ πίεσε στις 30 Μαρτίου 1485 τους λόρδους του Λονδίνου να καταδικάσουν όλες τις κατηγορίες εναντίον του ότι δηλητηρίασε την βασίλισσα Άννα και είχε στόχο να παντρέψει την ανιψιά του Ελισάβετ, διέταξε τον σερίφη του Λονδίνου να φυλακίσει όποιον διασπείρει τέτοιες φήμες.[190][191] Οι ίδιες εντολές δόθηκαν σε ολόκληρο το βασίλειο και στην πόλη της Υόρκης όπως βρέθηκε στις καταγραφές της πόλης στις 5 Απριλίου 1485 με οδηγίες να απαγορευτούν οι κακές φήμες και τα σατυρικά κείμενα.[192][193] Στην φυσική του εμφάνιση περιγράφεται ότι είχε τον έναν ώμο ψηλότερο από τον άλλον αλλά δεν βρέθηκε καμιά άλλη σωματική παραμόρφωση.

Ο Τζον Στόου (1525 - 1605) όταν συνάντησε έναν υπερήλικα του είπε ότι "είχε μια παραμόρφωση αρκετά έντονη".[194] Ο Γερμανός ταξιδιώτης Νικολά ντε Ποππελώ που πέρασε δέκα μέρες στο νοικοκυριό του Ριχάρδου τον Μάιο του 1484 τον περιγράφει "τρία δάκτυλα ψηλότερος στον έναν ώμο από τον άλλο, αρκετά αδύνατος με αδύνατα πόδια και χέρια και με μεγάλη καρδιά".[195] Έξι χρόνια μετά τον θάνατο του Ριχάρδου (1491) ο Ουίλιαμ Μπάρτον τον περιγράφει στην διατριβή του "υποκριτή και αδίστακτο σαν σκυλί".[196] Μετά τον θάνατο του οι Τυδώρ ανέλαβαν έντονα την αρνητική διαφήμιση του Ριχάρδου Γ΄ λόγω του ότι ήθελαν να νομιμοποιήσουν τον Ερρίκο Ζ΄ στον θρόνο.[197] Οι οπαδοί του τονίζουν έντονα ότι όλες οι αρνητικές γνώμες δεν έχουν καμιά σχέση με τον ίδιο και είναι προϊόν της προπαγάνδας των Τυδώρ.[198] Η προπαγάνδα τους είχε έντονη συμβολή στην αρνητική απεικόνιση του Ριχάρδου από τον Σαίξπηρ στο έργο του "Ριχάρδος Γ΄" που τον παρουσιάζει αδίστακτο και κακοποιό ο οποίος δολοφονούσε όποιον τον εμπόδιζε να πάρει την εξουσία.[199]

Ιστορικές αναφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ρους ξεκίνησε την διαδικασία στο έργο του "Ιστορία των βασιλέων της Αγγλίας" την εποχή του Ριχάρδου Γ΄, τον περιγράφει ότι "γεννήθηκε με δόντια και ώριμη τρίχα" αφού βρισκόταν δυο χρόνια στην μήτρα της μητέρας του.[200] Το σώμα του ήταν παραμορφωμένο και λίγο ακρωτηριασμένο, ήταν "αδύνατος και σωματικά αδύναμος".[201] Ο Ρους χρεώνει στον Ριχάρδο τόσο την δολοφονία του Ερρίκου ΣΤ΄ και την δηλητηρίαση της συζύγου του.[202] Ο Τζέρεμυ Πότρ (γεννήθηκε το 1922) πρόεδρος της Εταιρείας Ριχάρδος Γ΄ γράφει ότι ο Ριχάρδος Γ΄ "κρίνεται ένοχος επειδή είναι αδύνατο να αποδειχτεί αθώος".[203]

Ο Πολύδωρος Βεργκίλ και ο Τόμας Μορ επεκτείνονται παρουσιάζοντας τις σωματικές ανωμαλίες του Ριχάρδου σαν ένδειξη του παραμορφωμένου του μυαλού, ο Μορ τον περιγράφει "μικρό στην διάπλαση με παραμορφωμένα άκρα και σκληρό στην εμφάνιση".[204] Ο Βεργκίλ γράφει ότι ήταν "παραμορφωμένος στη εμφάνιση με τον έναν ώμο ψηλότερο από τον άλλον".[205] Οι δυο ιστορικοί παρουσιάζουν τον Ριχάρδο παράλογο και κολακευτικό να σχεδιάζει συνέχεια την πτώση των εχθρών του. Τα θετικά στοιχεία του ήταν η εξυπνάδα και η γενναιότητα που επαναλαμβάνονται από τον Σαίξπηρ που τον περιγράφει "κυρτωμένο, χλιαρό και με χαλαρό χέρι".[206][207] Η φήμη του Ριχάρδου Γ΄ σαν νομοθέτη ήταν πολύ καλή, ο Ουίλιαμ Κάμντεν σημειώνει (1605) ότι ο Ριχάρδος αν και "ήταν άστατος χαρακτήρας έκανε καλούς νόμους".[208] Ο Σερ Φράνσις Μπέικον στο ίδιο μήκος γράφει ότι "ήταν πολύ καλός νομοθέτης ιδιαίτερα για τον κοινό λαό.[209] Ο καρδινάλιος Τόμας Ουόλσεϊ (1473 - 1530) υπενθυμίζει (1525) ότι ο δήμαρχος του Λονδίνου και πολλοί άλλοι άντρες "δεν πλήρωσαν πολλούς κακούς φόρους χάρη της καλής νομοθεσίας".[210][211] Η εικόνα του Ριχάρδου Γ΄ στους ιστορικούς τον 18ο και τον 19ο αιώνα ήταν άθλια, ο Ντέιβιντ Χιουμ γράφει ότι "χρησιμοποίησε την σοφία του για να κρύψει την κακία και την απανθρωπιά του". Ο Χιουμ κατακρίνει τους ιστορικούς που τον δικαιολογούν ότι "δεν ήταν νόμιμος βασιλιάς και χρειαζόταν μεγάλη σκληρότητα για να νομιμοποιήσει την εξουσία του" γράφοντας ότι η αυθαίρετη άσκηση της εξουσίας από τον ίδιο μεγάλωσε την αστάθεια.[212] Ο σημαντικότερος βιογράφος του Ριχάρδου Γ΄ τον 19ο αιώνα Τζέιμς Γκέρντερ (1828 - 1912) που τον εξέτασε με ουδέτερο βλέμμα βγάζει το συμπέρασμα ότι ο Σαίξπηρ και ο Μορ αν και έγραψαν πολλές υπερβολές είχαν γενικά δίκιο.[213]

Ο Ριχάρδος Γ΄ εκτός από εχθρούς είχε και πολλούς υποστηρικτές όπως ο Τζορτζ Μπάκ απόγονος ενός από τους οπαδούς του, ολοκλήρωσε το έργο για την ζωή του το 1619. Ο Μπάκ επιτέθηκε στους "εξωφρενικούς παραλογισμούς και τα φανταστικά σκάνδαλα" από τους οπαδούς των Τυδώρ αποκλείοντας όλα όσα του καταλογίζουν για φόνους και σωματικές ανωμαλίες. Ο Μπάκ στηρίχτηκε σε επιστολή που έγραψε η Ελισάβετ της Υόρκης με την οποία ζητούσε να παντρευτεί τον βασιλιά, το βιβλίο του Μπάκ δημοσιοποιήθηκε (1646) αλλά η επιστολή δεν βρέθηκε ποτέ.[214] Σε Πορτογαλικά αρχεία βρέθηκαν έγγραφα που δείχνουν ότι μετά τον θάνατο της βασίλισσας Άννας ο Ριχάρδος Γ΄ έστειλε απεσταλμένους στην Πορτογαλία να διαπραγματευτούν διπλό γάμο ο πρώτος ανάμεσα στον ίδιο και την αδελφή του βασιλιά Ιωάννα που είχε καταγωγή από τους Λάνκαστερ και ο δεύτερος ανάμεσα στην Ελισάβετ της Υόρκης με τον Εμμανουήλ Α΄ της Πορτογαλίας.[215][216] Ο φανατικότερος από τους οπαδούς του Ριχάρδου Γ΄ ήταν ο Χόρας Ουάλπολ, στο έργο του "Ιστορικές αμφιβολίες για την ζωή και την βασιλεία του βασιλιά Ριχάρδου Γ΄" (1768) αρνείται όλους τους φόνους και τονίζει ότι όλες οι πράξεις του Ριχάρδου έγιναν με καλή πίστη. Ο Ουάλπολ αμφισβητεί επιπλέον τις σωματικές ανωμαλίες του Ριχάρδου, αναγνωρίζει μόνο μια μικρή κύρτωση στους ώμους και στις απόψεις του για την τρομοκρατία γράφει ότι ήταν αδύνατο να έκανε όλα τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορείται.[217][218] Άλλος μεγάλος υπερασπιστής του Ριχάρδου Γ΄ ήταν ο εξερευνητής Κλέμεντς Μάρκχαμ που στο έργο του "Ριχάρδος Γ΄ : η ζωή και ο χαρακτήρας του" (1905) απαντά στο έργο του Γκέρντερ. Ο Μάαρκχαμ δηλώνει ότι ο Ερρίκος Ζ΄ σκότωσε τους δυο μικρούς πρίγκιπες και ότι τα υπόλοιπα δήθεν αποδεικτικά στοιχεία ήταν μόνο προπαγάνδα. Ο Άλφρεντ Λεγκ στο έργο του "Ο μισητός βασιλιάς" (1885) γράφει τέλος ότι ο Ριχάρδος ήταν "μεγάλη ψυχή" που η αδράνεια του έδωσε την ευκαιρία σε εχθρούς να τον κατηγορήσουν.[219] Πολλοί ιστορικοί τον 20ο αιώνα βλέπουν τις πράξεις του Ριχάρδου σαν φυσικό αποτέλεσμα της ασταθούς εποχής που έζησε. Ο Τσάρλι Ρος γράφει "τα τέλη του 15ου αιώνα ήταν πολύ σκληρή και βίαιη εποχή ειδικότερα στις ψηλές κοινωνικές τάξεις γεμάτη πολέμους, πείνα και αρρώστιες, σε αυτό το υπόβαθρο δεν μπορούμε να χρεώσουμε στον Ριχάρδο τις κατηγορίες του Σαίξπηρ και των υπόλοιπων, ήταν συνηθισμένη συμπεριφορά για την εποχή του".[220] Οι οπαδοί του Ριχάρδου Γ΄ ίδρυσαν την "Υποτροφία του λευκού χοίρου" για να βελτιώσουν την φήμη του ενώ άλλοι συγγραφείς εξακολουθούσαν να τον λένε σκληρό και βίαιο βασιλιά και "υπεύθυνο για τον φόνο των ανιψιών του".[221][222]

Τέχνη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το εξώφυλλο του βιβλίου "Η αληθινή τραγωδία του Ριχάρδου Γ΄" (1594)

Ο Ριχάρδος πέρα από τον Σαίξπηρ εμφανίζεται σε πολλά ακόμα λογοτεχνικά έργα από τα οποία τα δυο προηγήθηκαν από τα έργα του Σαίξπηρ. Το Λατινικό δράμα "Ριχάρδος Τέρτιους" του Τόμας Λεγκ (1580) πιστεύεται ότι ήταν το πρώτο λογοτεχνικό θεατρικό έργο στην Αγγλία.[223] Το ανώνυμο θεατρικό έργο "Η αληθινή τραγωδία του Ριχάρδου Γ΄" (1590) που γράφτηκε την εποχή του Σαίξπηρ φαίνεται ότι είχε έντονη επίδραση από τον ίδιο τον Σαίξπηρ. Δεν τονίζει κανένα από τα δυο έργα τα σωματικά ελαττώματα του Ριχάρδου αν και η Αληθινή τραγωδία γράφει σε κάποιο σημείο ότι ήταν "ελαφρά καμπούρης και θολός" προσθέτοντας ότι ήταν "βίαιος και τυραννικός", και τα δυο τονίζουν τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Ο Μπεν Τζόνσον έγραψε το έργο "Ριχάρδος Κρούκμπακ" (1602) αλλά δεν δημοσιοποιήθηκε και δεν είναι τίποτα γνωστό για την περιγραφή του βασιλιά.[224]

Η Μάρτζορι Μπάουεν (1885 - 1952) με το μυθιστόρημα "Ντίκον" (1929) βάζει τις βάσεις για την λογοτεχνία την προ Ριχάρδου εποχή.[225] Το έργο της Ζοζεφίν Τε (1896 - 1952) "η κόρη της εποχής" (1947) δημιουργεί αίσθηση γράφοντας ότι ο Ριχάρδος Γ΄ ήταν αθώος για τον θάνατο των δυο μικρών πριγκίπων. Άλλοι συγγραφείς δίνουν διαφορετικές ερμηνείες όπως η Βάλερι Ανάνντ (γεν. 1937) στο μυθιστόρημα "Στέμμα τριαντάφυλλου" (1989) και η Σάρον Κέι Πένμαν (γεν. 1945) στο έργο της "Αφθονία του ήλιου" χρεώνει τον θάνατο των δυο μικρών πριγκίπων στον δούκα του Μπάκινγκχαμ.[226] Η Ελίζαμπεθ Πίτερς (1927 - 2013) στο έργο της "Οι δολοφόνοι του Ριχάρδου Γ΄" (1974) εξετάζει την πιθανότητα να είναι υπεύθυνος ο Ριχάρδος Γ΄ για άλλα εγκλήματα.[227] Μια συμπαθητική εικόνα για τον Ριχάρδο δίνει η Κύνθια Χάρροντ Ίγκλες στην "Ίδρυση" τον πρώτο τόμο της "δυναστείας της Μόρλαντ".[228] Ένα φιλμ που είναι βασισμένο στο έργο του Σαίξπηρ "Ριχάρδος Γ΄" δημιούργησε ο Λόρενς Ολίβιε, ο ίδιος είχε τον ρόλο του πρωταγωνιστή.[229] Άλλη μια σημαντική έκδοση του έργου ήταν το φιλμ του Ίαν ΜακΚέλεν (1995) που στρέφεται σε μια φανταστική φασιστική Αγγλία την δεκαετία του 1930.[230] Ο Αλ Πατσίνο είχε την διεύθυνση και τον ρόλο του πρωταγωνιστή σε άλλο φιλμ (1996) που παίχτηκε στην τηλεόραση σε πολλές εκδόσεις.[231]

Αρχαιολογικές έρευνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 24 Αυγούστου 2012 το Πανεπιστήμιο του Λέστερ, το δημοτικό συμβούλιο του Λέστερ και η Εταιρεία Ριχάρδος Γ΄ αποφάσισαν να κάνουν συντονισμένες προσπάθειες για να ανακαλύψουν και να εξετάσουν τον σκελετό του Ριχάρδου Γ΄. Η διοίκηση της επιχείρησης ανατέθηκε στην αρχαιολογική υπηρεσία της Λέστερ υπό την διεύθυνση της Φιλίπα Λένγκλι.[232][233] [234] Ο πρώτος στόχος ήταν η ανακάλυψη της εκκλησίας των Γκρεϊφράιαρς του Λέστερ στην οποία ο Ριχάρδος τάφηκε βιαστικά χωρίς ταφική πομπή (1485), η εκκλησία κατεδαφίστηκε από τον Ερρίκο Η΄.[235][236] Με βάση παλιούς χάρτες και μια σειρά από σταθερά τοπογραφικά σημεία η θέση της εκκλησίας εντοπίστηκε κάτω από ένα σύγχρονο γκαράζ αυτοκινήτων.[237]

Η ομάδα ανακοίνωσε επίσημα στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 ότι ανακάλυψε την εκκλησία των Γκρεϊφράιαρς και δυο μέρες αργότερα ανακοίνωσε ότι βρήκε τον κήπο του Ρομπέρ Χέρικ στον οποίο καταγράφεται μνημείο του Ριχάρδου Γ΄ τον 17ο αιώνα.[238] Ένας ανθρώπινος σκελετός βρέθηκε κάτω από την χορωδία της εκκλησίας.[239] Οι αρχαιολόγοι βρήκαν τον σκελετό πολύ εύκολα στο πρώτο σημείο που έσκαψαν, συμπτωματικά βρέθηκε κάτω από ένα χαραγμένο σύμβολο "R" στην άσφαλτο, η χάραξη έγινε το 2000 για να δηλώσει ότι η περιοχή είναι θέση πάρκινγκ.[240][241][242] Στις 12 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε ότι ο σκελετός ανήκε στον Ριχάρδο Γ΄ για τρεις λόγους : βρισκόταν κάτω από την χορωδία της εκκλησίας, ανήκε σε ενήλικο άντρα και είχε μια ελαφριά κύρτωση στους ώμους.[243] Ο σκελετός είχε επίσης ένα βέλος στην σπονδυλική στήλη και μεγάλες βλάβες στο κρανίο από χτύπημα ενός σκληρού όπλου πιθανότητα ξίφους. Η βάση του κρανίου είχε μια μεγάλη τρύπα που δείχνει χτύπημα με ένα τσεκούρι, ο Δόκτωρ Στιούαρτ Χάμιλτον δήλωσε ότι είναι αδύνατο να άφησε αυτό το κτύπημα τον εγκέφαλο ζωντανό και ήταν η αιτία θανάτου. Οι αρχαιολόγοι που εξέτασαν το κρανίο κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι "τραυματίστηκε θανάσιμα στο πεδίο της μάχης στο πίσω μέρος του κρανίου". Η αναλυτική εξέταση στο εσωτερικό του κρανίου έδειξε ότι είχε μια οδοντωτή τρύπα που δείχνει ότι η λεπίδα μπήκε μέσα στο κρανίο σε δέκα εκατοστά.[244] Ο σκελετός του Ριχάρδου Γ΄ είχε συνολικά 10 χτυπήματα : 4 ελαφροί τραυματισμοί στην κορυφή του κρανίου, ένα χτύπημα με μαχαίρι ζυγωματικά, 1 κόψιμο στην κάτω γνάθο, 2 θανατηφόρα χτυπήματα στην βάση του κρανίου, 1 κόψιμο στο πλευρικό οστό και μια πληγή στην λεκάνη που προήλθε μετά τον θάνατο του. Είναι προφανές ότι έσυραν το πτώμα του δεμένο πίσω από το άλογο με τα όπλα δεμένα γύρω από τα σκέλη του. Φαίνεται καθαρά ότι ο γλουτός του χτυπήθηκε με μεγάλη δύναμη αφού το χτύπημα επεκτεινόταν από το μάτι μέχρι το μέτωπο του πυελικού οστού, δέχτηκε και άλλα χτυπήματα που δεν άφησαν ίχνη στον σκελετό.[245][246][247]

Ο Βρετανός ιστορικός Τζον Ασντόουν-Χιλλ (1949 - 2018) χρησιμοποίησε γενεαλογικές αναζητήσεις για να βρει απογόνους της Άννας της Υόρκης μεγαλύτερης αδελφής του Ριχάρδου της Υόρκης.[248] Μια Βρετανή γυναίκα η Τζόυ Ιμπσεν που μετανάστευσε στην Καναδά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμος ήταν 16ης γενεάς απόγονος του Ριχάρδου Γ΄ μέσω της αδελφής του.[249][250] Το μιτοχονδριακό DNA της Τζόυ Ιμπσεν μετά από εξέταση ανήκε στην υποομάδα "J" στην ίδια υποομάδα με το DNA του Ριχάρδου.[251] Η Τζόυ Ιμπσεν πέθανε το 2008, ο γιος της Μιχαήλ Ιμπσεν έδωσε στοματικά δείγματα στις 24 Αυγούστου 2012 σε ερευνητική ομάδα, το δείγμα συγκρίθηκε με άλλα δείγματα DNA που βρέθηκαν στις ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή ταφής του Ριχάρδου.[252][253][254][255] Το Πανεπιστήμιο του Λέστερ στις 4 Φεβρουαρίου 2013 επιβεβαίωσε οριστικά ότι ο σκελετός ανήκε στον Ριχάρδο Γ΄ χάρη στην ανάλυση του μιτοχονδριακού DNA, την οδοντιατρική εξέταση και τα φυσικά ελαττώματα του σκελετού.[256][257] Η ομάδα ανακάλυψε ότι το βέλος που καρφώθηκε στο σώμα του ήταν της Ρωμαϊκής εποχής και ότι το κρανίο συνεθλίβη από ένα όπλο με φυσικό αποτέλεσμα τον ακαριαίο θάνατο, το κράνος δεν το φορούσε την ώρα που πέθανε.[258] Η ομάδα ανακάλυψε πολλά ωάρια γύρω από την περιοχή ταφής του βασιλιά, το συμπέρασμα ύστερα από ανάλυση ήταν ότι τα ωάρια προήλθαν από μια μόλυνση και δεν είχαν σχέση με απορρίμματα που έπεσαν αργότερα στην περιοχή. Ο δήμαρχος του Λέστερ ανακοίνωσε ότι ο σκελετός θα ταφεί ξανά στον καθεδρικό ναό του Λέστερ στις αρχές του 2014 αλλά οι έρευνες καθυστέρησαν την ταφή περίπου έναν χρόνο. Ένα μουσείο αφιερωμένο στον Ριχάρδο Γ΄ άνοιξε τον Ιούλιο του 2014 στα κτίρια της Βικτωριανής σχολής δίπλα από τον Καθεδρικό ναό των Γκρεϊφράιαρς την αρχική θέση ταφής.[259][260][261]

Η τελευταία ταφή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο σύγχρονος τάφος του Ριχάρδου Γ΄

Η πρόταση να γίνει η αναταφή του Ριχάρδου Γ΄ στον Καθεδρικό ναό του Λέστερ συνάντησε αντιδράσεις, η Συμμαχία των Πλανταγενετών που ισχυρίστηκαν ότι είναι απόγονοι της δυναστείας απαιτούσαν να γίνει η ταφή στον Καθεδρικό ναό της Υόρκης όπως επιθυμούσε.[262] Τον Αύγουστο του 1483 σε μια συνέλευση αμφισβήτησαν ευθέως την απόφαση του δημάρχου του Λέστερ να θάψει τον βασιλιά στο Λέστερ. Ο απόγονος του Μιχαήλ Ιμπσεν που χρησιμοποίησε τον εαυτό του στις έρευνες και είχε συνεπώς τον πρώτο λόγο ζήτησε να γίνει η αναταφή του στον Καθεδρικό ναό του Λέστερ.[263] Ένας δικαστής δήλωσε στις 20 Αυγούστου ότι η ταφή του Ριχάρδου στον Καθεδρικό ναό του Λέστερ ήταν νομική ρήτρα για να προχωρήσουν οι ανασκαφές και ζήτησε από τις αντιμαχόμενες πλευρές ψυχραιμία για να μην καταλήξει το ζήτημα σε μια σύγχρονη μορφή του Πολέμου των Ρόδων.[264] Η Συμμαχία των Πλανταγενετών είχε επιπλέον το μεγάλο πρόβλημα ότι δεν επέζησε κανένα από τα παιδιά του Ριχάρδου Γ΄ και δεν υπήρχαν την εποχή τους απόγονοι που θα μπορούσαν να έχουν τον πρώτο ρόλο για την θέση που θα γινόταν η αναταφή του.[265] Τα οστά του βασιλιά μεταφέρθηκαν στον καθεδρικό ναό του Λέστερ στις 22 Μαρτίου 2015, η αναταφή τους έγινε στις 26 Μαρτίου.[266] Ο καθηγητής Καρολίν Ουίλκινσον (γεννήθηκε το 1965) του Πανεπιστημίου του Νταντί στις 5 Φεβρουαρίου 2013 πήρε εντολή να δημιουργήσει το πρόσωπο του Ριχάρδου Γ΄ βάση τρισδιάστατης απεικόνισης του σκελετού του, περιγράφεται "θερμός, νέος και σοβαρός".[267] Το Πανεπιστήμιο του Λέστερ ανακοίνωσε στις 11 Φεβρουαρίου 2014 το γονιδίωμα του Ριχάρδου Γ΄ και τον απόγονο του Μιχαήλ Ιμπσεν που χρησιμοποιήθηκε το μιτοχονδριακό DNA του για τις έρευνες, ο Ριχάρδος Γ΄ είναι ο πρώτος αρχαίος βασιλιάς που έγινε η ταυτοποίηση του με το γονιδίωμα.[268] Τον Νοέμβριο του 2014 ανακοινώθηκε ότι η μητρική γραμμή του DNA έγινε πλήρως αποδεκτή.[269] Η πατρική γραμμή παρουσίασε πολλά προβλήματα, δεν φαινόταν να είναι απόγονος του προ - προπάππου του Εδουάρδου Γ΄ της Αγγλίας του οποίου το DNA βρισκόταν στον πιο γνωστό απόγονο του Ερρίκο Σόμερσετ, 5ο δούκα του Μπωφόρ. Το γεγονός δείχνει ότι ίσως υπάρχουν κάποια σφάλματα στα δυο γενεαλογικά δέντρα το πρώτο ανάμεσα στον Εδουάρδο Γ΄ και τον Ριχάρδο Γ΄ και το δεύτερο ανάμεσα στον Εδουάρδο Γ΄ και τον 5ο δούκα του Μπωφόρ.[270][271][272]

Μετά τον θάνατο του στην μάχη του Μπόσγουορθ ο Ριχάρδος Γ΄ τάφηκε στην εκκλησία των Γκρεϊφράιαρς στο Λέστερ.[273] Μετά την ανακάλυψη του σκελετού του Ριχάρδου Γ΄ (2012) αποφασίστηκε η ταφή του στον καθεδρικό ναό του Λέστερ παρά τις σκληρές αντιδράσεις των οπαδών του που ήθελαν να γίνει στο Γιορκ Μίνστερ.[274][275][276] Τα υπολείμματα του μεταφέρθηκαν με μια μεγαλοπρεπή πομπή που ξεκίνησε για τον καθεδρικό ναό στις 22 Μαρτίου 2015, η ταφή έγινε στις 26 Μαρτίου 2015, στην πομπή συμμετείχαν ο Τιμ Στίβενς, επίσκοπος του Λέστερ και ο Τζάστιν Ουέλμπι, αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπερι.[277] Η βασιλική οικογένεια της Βρετανίας εκπροσωπήθηκε από τον δούκα και την δούκισσα του Γκλόστερ και την κόμισσα του Ουέσσεξ. Ο ηθοποιός Μπένεντικτ Κάμπερμπατς που δηλώνει μακρινός συγγενής του και παρίστανε τον βασιλιά στην τηλεοπτική σειρά "Το Κοίλο Στέμμα" διάβασε ένα ποίημα του Αν Ντάφι (γεννήθηκε το 1955).[278][279] Ο καθεδρικός του τάφος σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Χάινινγκεν και Χάρβαρντ, ο λευκός λίθος στην κορυφή ορθογώνιας μορφής είχε βαθιά χαραγμένο έναν σταυρό και ήταν κατασκευασμένος από μάρμαρο του Σβάλενταλ στο βόρειο Γιορκσάιρ. Ο λίθος βρίσκεται πάνω σε έναν άλλο ορθογώνιο χαμηλότερο και πλατύτερο πλίνθο μαύρου χρώματος από με μάρμαρο από το Κιλκένι που έχει χαραγμένα το όνομα, τις ημερομηνίες και τα σύμβολα του Ριχάρδου.[280] Τα οστά του Ριχάρδου Γ΄ τοποθετήθηκαν σε ένα φέρετρο με μολυβένιες επιφάνειες και κατασκευασμένο με ξύλο βελανιδιάς από τον Μιχαήλ Ιμπσεν, τοποθετήθηκε σε έναν θολωτό τάφο κάτω από τον πλίνθο και τον λίθο.[281] Το αρχικό πρόγραμμα προτάθηκε το 2010 από την ομάδα "Αναζητώντας για τον Ριχάρδο" και χρηματοδοτήθηκε από τα "Μέλη της κοινωνίας του Ριχάρδου Γ΄" αλλά απορρίφθηκε στις 13 Φεβρουαρίου 2013 από τον Καθεδρικό ναό του Λέστερ.[282][283][284] Μετά την δημόσια κατακραυγή ο Καθεδρικός ναός υποχώρησε και συμφώνησε την κατασκευή ενός ταφικού μνημείου πάνω από τον τάφο του Ριχάρδου Γ΄.[285][286]

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ριχάρδος κέρδισε τον τίτλο του δούκα του Γκλόστερ στις 1 Νοεμβρίου 1461, στα τέλη του 1461 έγινε μέλος του Τάγματος της Περικνημίδας.[287] Μετά τον θάνατο του Εδουάρδου Δ΄ έγινε λόρδος προστάτης της Αγγλίας, κράτησε το αξίωμα από τις 30 Απριλίου μέχρι τις 26 Ιουνίου 1483 που έγινε βασιλιάς. Ο Ριχάρδος Γ΄ σαν βασιλιάς χρησιμοποίησε τον τίτλο "με την χάρη του θεού βασιλιάς της Αγγλίας και της Γαλλίας και λόρδος της Ιρλανδίας". Ο Ριχάρδος Γ΄ έμεινε γνωστός σαν "Ντίκον" σύμφωνα με έναν θρύλο που κυκλοφόρησε τον 16ο αιώνα για μια προειδοποίηση που είχε ακούσει λίγο πριν την μάχη του Μπόσγουορθ ότι θα τον προδώσει ο δούκας του Νόρφολκ :

"Ο Ιάκωβος του Νόρφολκ δεν μπορεί να είναι πια έμπιστος, τον Ντίκον τον κύριο του τον αγόρασε και τον πούλησε".[288]

Σύμβολα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σαν δούκας του Γκλόστερ ο Ριχάρδος Γ΄ χρησιμοποιούσε τα βασιλικά σύμβολα της Αγγλίας σε διασταύρωση με τα βασιλικά σύμβολα της Γαλλίας με διαφορά μια ετικέτα στην κορυφή με τρεις λωρίδες η κάθε μια είχε τρεις ερμίνες, το σύμβολο υποστήριζε ένας λευκός κάπρος.[289][290] Σαν βασιλιάς χρησιμοποίησε τα βασιλικά σύμβολα της Αγγλίας που τα υποστήριζε ένα λιοντάρι και ένας λευκός κάπρος.[291] Το σύνθημα του ήταν "η πίστη με δεσμεύει" και το σύμβολο του ήταν ο λευκός κάπρος. [292]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Ross, Richard III, p. 3
  2. Ross, Charles (1981). Richard III. Eyre Methuen. p. 105
  3. Horrox, R. (1989) Richard III: A Study in Service, Cambridge, p. 132; Buckingham was an exception amongst the rebels as, far from being a previous favourite, he 'had been refused any political role by Edward IV.'
  4. Ashdown-Hill, The Last Days of Richard III, p. 94 citing Polydore Vergil's "Historia Regum Angliae"
  5. Baldwin, David (1986). "King Richard's Grave in Leicester" (PDF). Leicester Archaeological and Historical Society. Retrieved 15 January 2014.
  6. Langley and Jones, Philippa & Michael (2013). The King`s Grave: The Search for Richard III. John Murray. pp. 11–29, 240–8.
  7. Carson, Annette (ed) (2014). Finding Richard III: The Official Account. Imprimis Imprimatur. pp. 38–52, 71–81, including back cover.
  8. Kennedy, Maev (4 February 2013). "Richard III: DNA confirms twisted bones belong to king"
  9. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-21063882
  10. https://www.dailyrecord.co.uk/news/uk-world-news/writer-reveals-intuition-led-archaeologists-1586462
  11. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-32052800
  12. Pollard, A. J. The Wars of the Roses. London 201., p. 15
  13. Johnson, P. A., Duke Richard of York Oxford 1988, p. 27
  14. Pollard, A. J. "'Yorkists (act. c.1450–1471)'"
  15. Griffiths, R. A. "Lancastrians (act. 1455–1461)". Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press. Retrieved 27 November 2014.
  16. Fraser, Antonia (2000). A Royal History of England-- The Wars of the Roses I. Los Angeles: University of California Berkeley Los Angeles. p. 90
  17. Kendall, Paul Murray (1956). Richard the Third. W. W. Norton., pp. 41–42
  18. Kendall, Richard the Third, p. 40
  19. Tellers' Roll, Mich. 5 Edw. IV (no. 36), m. 2; quoted by Scofield, I, p. 216, note 6
  20. Kendall, Richard the Third, pp. 34–44, 74
  21. Baldwin, David (2012). Richard III. pp. 36–37, 240 From November 1461 until 1465 all references to Richard place him in locations south of the river Trent. It may have been partly to appease Warwick's injured feelings towards the rising influence of the king's new Woodville in-laws that he was given the honour of taking Richard into his household to complete his education, probably at some time in 1465.
  22. Ross, C. D. (1974). Edward IV. Trowbridge, UK. p. 8; "It is a fair presumption that here Richard, in his formative years, made the acquaintance of his future wife, Warwick's younger daughter, Anne."
  23. Licence, Amy (2013). Anne Neville: Richard III's Tragic Queen. Stroud, UK: Amberley. p. 63
  24. # Kendall|Kendall, Richard the Third, pp. 16–17.
  25. Kendall, Richard the Third p. 68
  26. Hicks, M. A. (1980). False, Fleeting, Perjur'd Clarence: George, Duke of Clarence (1449–1478). Gloucester: Alan Sutton. p. 45
  27. Kendall, Richard the Third p. 522 As late as 1469 rumour was still coupling Richard's name with Anne Neville's. In August of that year (by which time Clarence had married Isabel), an Italian observer in London mistakenly reported that Warwick had married his two daughters to the King's brothers (Cal. Milanese Papers, I, pp. 118–20)
  28. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/spine.html
  29. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-27610788
  30. https://www.telegraph.co.uk/news/11038600/Richard-III-the-hunchback-king-really-could-have-been-a-formidable-warrior-...-and-his-body-double-can-prove-it.html
  31. http://richardiii-ipup.org.uk/timeline
  32. Hicks, Michael (2006). "Anne Neville: Queen to Richard III". Archived from the original on 21 January 2012. Retrieved 12 December 2012. (Tempus, Stroud)
  33. Ross, Edward IV, Trowbridge p. 172
  34. Kendall P. M., Warwick the Kingmaker
  35. Ross, Edward IV, Trowbridge p. 27
  36. Hicks, M. A. (1980). False, Fleeting, Perjur'd Clarence: George, Duke of Clarence (1449–1478). Gloucester: Alan Sutton. p. 115; The East Anglian Paston family have left historians a rich source of historical information for the lives of the English gentry of the period in a large collection of surviving letters.
  37. Hicks, M. A. (2013). Richard III. Stroud (repr.)., pp. 81–82
  38. Riley, T. (ed.), Ingulph's Chronicle of the Abbey of Croyland: with the Continuations By Ingulf, Peter (of Blois), London 1854, p. 470
  39. Kendall, Richard the Third
  40. Kendall, Richard the Third p. 128
  41. Clarke, Peter D. "English Royal Marriages and the Papal Penitentiary in the Fifteenth Century". English Historical Review Vol. CXX No. 488. 2005
  42. Hicks, Michael. Anne Neville: Queen to Richard III.
  43. Scarisbrick, J. J., Henry VIII, Bungay 1969, p. 8
  44. Marie Barnfield, M., 'Diriment Impediments, Dispensations and Divorce: Richard III and Matrimony' The Ricardian vol. XVII (2007), p. 2
  45. Ross, Edward IV, Trowbridge p. 190
  46. Ross, C. D., Richard III, St. Ives 1981, p. 30
  47. C. Given-Wilson [ed.], Parliament Rolls of Medieval England, Edward IV – October 1472 – 2nd roll
  48. Ross, Richard III, p. 31
  49. Hicks, M. A. (1980). False, Fleeting, Perjur'd Clarence: George, Duke of Clarence (1449–1478). Gloucester: Alan Sutton. p. 132
  50. Hicks, M. A. (1980). False, Fleeting, Perjur'd Clarence: George, Duke of Clarence (1449–1478). Gloucester: Alan Sutton. p. 146
  51. Ross, C. D., Richard III, London 1981, p. 9
  52. Ross, Edward IV, Trowbridge p 136
  53. Hicks, M. A., Richard III, Stroud 2003, p. 74
  54. Hicks, M. A., Richard III, Stroud 2003, p. 82
  55. Pollard, A. J. "'Governor of the North'". Richard III Society. Retrieved 4 February 2015." No great magnate or royal duke in the fifteenth century had a 'home' in the twentieth-century sense of the word. Richard of Gloucester formed no more of a personal attachment to Middleham than he did to Barnard Castle or Pontefract, at both of which surviving records suggest he spent more time."
  56. Michael Hicks, ‘George, duke of Clarence (1449–1478)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 [1], accessed 27 November 2014
  57. Ross, Richard III, p. 19
  58. Lulofs, M. 'King Edward in Exile', The Ricardian, iv, 44 (1974), pp. 9–11 (both references)
  59. Ross, Edward IV, p. 160
  60. Ross, Edward IV, p. 161
  61. Ross, Edward IV, p. 163
  62. Ross, Richard III, p. 20
  63. Hicks, M. A., Richard III, Stroud 2003, p. 98
  64. Gillingham, J., The Wars of the Roses, London (repr.) 1993, p. 19
  65. Ross, Richard III, p. 21
  66. Horrox, R., Richard III: A Study in Service, Cambridge 1989, p. 41
  67. Ross, C., Edward IV, London 1975, p. 164
  68. J. Kinross (1988) The Battlefields of Britain, London, p. 89
  69. Kendall, Richard the Third pp. 93–99
  70. Ross, Richard III, p. 22
  71. Ross, Richard III, p. 22, citing 'The Arrivall'
  72. Ross, C., Edward IV, London 1975, p. 172
  73. Ross, Edward IV, p. 206
  74. Ross, Edward IV, p. 223
  75. Grant, A., 'Foreign Affairs Under Richard III' in Gillingham, J. (ed.) Richard III: A Medieval Kingship London 1993, p. 116
  76. Ross, Edward IV, p. 233
  77. Hampton, W. E., "Sir Thomas Montgomery" The Ricardian vol. III no. 51 (December 1975), p. 10
  78. Ross, Richard III, p. 34
  79. Horrox, Rosemary, ‘Richard III (1452–1485)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn., May 2013
  80. Hicks, M. A., Richard III, Stroud (repr) 2009, p. 57
  81. Kendall, Richard the Third p. 105
  82. P. W. N. Booth (1997) Landed society in Cumberland and Westmorland, c.1440–1485 – the politics of the Wars of the Roses, Unpublished PhD. thesis, University of Leicester
  83. Ross, Richard III, p. 143 n. 55
  84. Ross, Richard III, p. 182
  85. Ross, Richard III, p. 183
  86. Scofield, C., The Life and Reign of Edward IV London 1923, vol. I p. 534
  87. Ferguson, R. S., A History of Cumberland (Popular County Histories series), London 1890. p. 238
  88. Daniel and Samuel Lysons (1816). "Parishes: Newton-Regny – Ponsonby"
  89. Phillipe de Commynes, cited in Ross, Edward IV, p. 278
  90. Ross, Edward IV, p. 9
  91. Ross, Richard III, pp. 44–47
  92. Baldwin, Richard III, p. 95
  93. Kendall, Richard the Third, pp. 207–210
  94. Kendall, Richard the Third, pp 252–254
  95. Baldwin, Richard III, p. 96, citing Mancini
  96. Kendall, Richard the Third pp. 162–63
  97. Kendall, Richard the Third pp. 212–213
  98. Baldwin, Richard III, p. 99
  99. Horrox, Rosemary, ‘Hastings, William, first Baron Hastings (c.1430–1483)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004
  100. Kendall, Richard the Third pp. 209–210.
  101. Chrimes, S. B. (1999). Henry VII. Yale, US. p. 20
  102. Baldwin, Richard III, p.101
  103. Kendall, Richard the Third pp. 215–16
  104. Hicks, M. A., Richard III, Stroud 2001, p. 117
  105. Wood, C. T., 'The Deposition of Edward V' Traditio, Vol. 31 (1975) p. 270
  106. Chris Given-Wilson (general editor); Paul Brand, Seymour Phillips, Mark Ormrod, Geoffrey Martin, Anne Curry, Rosemary Horrox (editors). "Richard III: January 1484"
  107. Grummitt, D., The Wars of the Roses, London 2013, p. 116
  108. Ross, Richard III, pp. 96–104
  109. Kendall, Paul Murray (1955). Richard III. New York: Norton. pp. 487–489.
  110. Kendall, Richard the Third p. 290
  111. Wagner, Sir Anthony (1967). Heralds of England: A History of the Office and College of Arms
  112. Hicks, M. A., Richard III, Stroud 2001, p. 211
  113. Ross, Richard III p. 111
  114. C. S. L. Davies, "Stafford, Henry, second duke of Buckingham (1455–1483)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn., September 2011 [4]
  115. Horrox, R. (1989) Richard III: A Study in Service, Cambridge, p. 153
  116. Ross, Richard III, pp. 105–119
  117. Costello, Louisa Stuart (2009) Memoirs of Anne, Duchess of Brittany, Twice Queen of France, pp. 17–18, 43–44
  118. Kendall, Richard the Third p. 274
  119. Chrimes, Henry VII p. 26 n. 2
  120. Chrimes, Henry VII p.25 n. 5
  121. Chrimes, Henry VII pp. 25–26
  122. C. S. L. Davies, "Stafford, Henry, second duke of Buckingham (1455–1483)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn., September 2011 [4]
  123. Chrimes, Henry VII pp. 29–30
  124. Kendall, Richard the Third p. 365
  125. Jones, M. K., Bosworth 1485, Stroud 2010, p. 158
  126. Chrimes, Henry VII p. 55
  127. Ross, Richard III: 'Northumberland's rearguard was never seriously engaged, nor could be, whatever the proclivities of its commander,' p. 218
  128. Ross, Richard III, p. 222
  129. Michael K. Jones and Malcolm G. Underwood, "Beaufort, Margaret, countess of Richmond and Derby (1443–1509)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 [6]
  130. Gillingham, J., The Wars of the Roses, London 19990, p. 244
  131. Ross, Richard III pp. 218, 222
  132. Ross, Richard III, pp. 223–24
  133. Ralph Griffiths (1993) Sir Rhys ap Thomas and his family: a study in the Wars of the Roses and early Tudor politics, University of Wales Press, p. 43
  134. Thomas Penn (2011) Winter King: Henry VII and The Dawn of Tudor England, Simon & Schuster, p. 9
  135. Ralph Griffiths (1993) Sir Rhys ap Thomas and his family: a study in the Wars of the Roses and early Tudor politics, University of Wales Press, p. 43
  136. E. A. Rees (2008) A Life of Guto'r Glyn, Y Lolfa, p. 211. The original Welsh is "Lladd y baedd, eilliodd ei ben". The usual meaning of eilliodd is "shaved", which might mean "chopped off" or "sliced".
  137. http://www.castlewales.com/rhysap.html
  138. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-21245346
  139. https://www.theguardian.com/uk-news/2014/sep/16/richard-iii-died-battle-losing-helmet-new-research
  140. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-29222775
  141. Kendall, Richard the Third p. 368.
  142. A. Carson, J. Ashdown-Hill et al, Finding Richard III, (Imprimis Imprimatur, 2014)
  143. Baldwin, David (1986). "King Richard's Grave in Leicester" (PDF). Transactions. Leicester: Leicester Archaeological and Historical Society. 60: 21–22. Retrieved 18 April 2009.
  144. https://www.telegraph.co.uk/history/9537600/Strong-evidence-Richard-IIIs-body-has-been-found-with-a-curved-spine.html
  145. John Ashdown-Hill, The Mythology of Richard III, chapter Burial Myths, 2015
  146. https://web.archive.org/web/20060725225433/http://www.r3.org/bosworth/legends.html
  147. Roger Lockyer (1993) Tudor and Stuart Britain 1471–1714, Saint Martin's Press, 2nd ed
  148. https://www.telegraph.co.uk/history/9718849/Boar-mount-belonging-to-Richard-III-detected.html
  149. Ross, Richard III, p. 29 n. 2 (1476)
  150. A. J. Pollard, ‘Edward, prince of Wales (1474x6–1484)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 [7]
  151. Ross, Richard III, p. 33
  152. http://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-38659;jsessionid=43BF947E1625F770A163976B42959AF2
  153. Ashdown-Hill, John (2010). The Last Days of Richard III. Stroud, UK: The History Press.
  154. Baldwin, Richard III p. 42
  155. Kendall, Richard the Third p. 387
  156. Gerald Paget, The Lineage and Ancestry of H.R.H. Prince Charles, Prince of Wales, Vol. I
  157. Michael Hicks, Anne Neville: Queen to Richard III, pp. 156–158
  158. Josephine Wilkinson (2008) Richard the Young King to Be, Amberley, pp. 228–229, 253–254
  159. Ashdown-Hill, John (2010). The Last Days of Richard III. Stroud, UK: The History Press.
  160. Chris Given-Wilson, Alice Curteis (1984) The royal bastards of medieval England, Routledge, p. 161
  161. Ashdown-Hill, John (2010). The Last Days of Richard III. Stroud, UK: The History Press.
  162. Horrox, Rosemary, ‘Richard III (1452–1485)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn., May 2013 [8]
  163. "The Plantagenet in the Parish: Richard III's Daughter in Medieval London" by Christian Steer, The Ricardian (vol. XXIV, 2014) pp. 63–73
  164. Baldwin D. The Lost Prince. The survival of Richard of York (Stroud, 2007)
  165. Allen Andrews (2000) Kings of England and Scotland, Marshall Cavendish, p. 90
  166. Barrie Williams (March 1983). "The Portuguese Connection and the Significance of the 'Holy Princess'". The Ricardian. 6 (90).
  167. Ross, Richard III, p. 181
  168. Ross, Richard III, p. 182
  169. Ross, Richard III, p. 183
  170. Ross, Richard III, p. 183
  171. Hannes Kleineke (2007). "Richard III and the Origins of the Court of Requests"
  172. Ross 1981, p. 188
  173. Susan Higginbotham (16 December 2008). "Richard III and Bail". History Refreshed. Retrieved 31 March 2014.
  174. https://www.college-of-arms.gov.uk/About/01.htm
  175. https://web.archive.org/web/20140927005934/http://home.cogeco.ca/~richardiii/statutes.html
  176. Anthony Cheetham; Antonia Fraser (1972) The Life and Times of Richard III, Weidenfeld & Nicholson
  177. Hanbury 1962, p. 106
  178. Kendall 1956, p. 340
  179. Kendall 1956, p. 341
  180. Hanbury 1962
  181. https://www.le.ac.uk/richardiii/history/whowasrichard.html
  182. Chrimes, Henry VII p. 92; "Tudor reason of State had claimed the first of its many victims"
  183. http://newr3.dreamhosters.com/?page_id=1213
  184. Alison Hanham (1975) Richard III and his early historians 1483–1535, Oxford
  185. John Rous, p. 121 in Alison Hanham (1975) Richard III and his early historians 1483–1535, Oxford
  186. Ross, Richard III, pp. xxii–xxiv.
  187. Kendall, Richard the Third, p. 151 quoting from Mancini's "De Occupatione Regni Anglie per Riccardum Tercium": "After the death of Clarence, he [Richard] came very rarely to court. He kept himself within his own lands and set out to acquire the loyalty of his people through favours and justice. The good reputation of his private life and public activities powerfully attracted the esteem of strangers. Such was his renown in warfare, that whenever a difficult and dangerous policy had to be undertaken, it would be entrusted to his direction and his generalship. By these arts Richard acquired the favour of the people and avoided the jealousy of the queen, from whom he lived far separated"
  188. Kendall, Richard the Third, p. 444 "The day after the battle, John Sponer galloped into York to bring news of King Richard's overthrow...to the Mayor and Aldermen hastily assembled in the council chamber", "it was showed by...John Spooner...that king Richard, late mercifully reigning upon us, was through great treason piteously slain and murdered, to the great heaviness of this City". York Records, p. 218
  189. Hicks, Michael (2009). Richard III. Stroud: The History Press. pp. 237–238.
  190. Cheetham, Anthony; Fraser, Antonia (1972). The Life and Times of Richard III. London: Weidenfeld and Nicholson. pp. 175–176.
  191. Kendall, Richard the Third, p. 395 quoting from the "Court minutes of the Mercer's company March 31st 1485"
  192. Hicks, Michael (2009). Richard III. Stroud: The History Press. pp. 238–239.
  193. Kendall, Richard the Third, pp. 395–396
  194. Buc, in White Kennett, Complete History of England, vol. I, London, 1710, p. 548
  195. Kendall, Richard the Third, p. 537
  196. Pollard, A. J. (1991). Richard III and the Princes in the Tower. Stroud: Alan Sutton. p. 200. quoting York records, pp. 220–22
  197. Hicks, Michael. 2009. pp. 247–49
  198. Eliza Mackintosh, "Remains of King Richard III identified
  199. Kendall, Richard the Third p. 426; the comparison is with Barabas in Marlowe's Jew of Malta of a couple of years earlier.
  200. Kendall, Richard the Third p. 419
  201. Kendall, Richard the Third p. 420
  202. https://web.archive.org/web/20060714133941/http://www.r3.org/rnt1991/supposedcrimes.html
  203. Potter, Jeremy (1994) [1983]. Good King Richard? An Account of Richard III and his Reputation (paperback ed.). London: Constable. p. 4.
  204. Ross, Richard III, pp. xxii–xxiv.
  205. Ross, Richard III, pp. xxii–xxiv.
  206. Shakespeare, Henry VI part 3, Act III, Scene 2, lines 1645–50: Why, love forswore me in my mother's womb: And, for I should not deal in her soft laws, She did corrupt frail nature with some bribe, To shrink mine arm up like a wither'd shrub; To make an envious mountain on my back, Where sits deformity to mock my body; To shape my legs of an unequal size.
  207. From Richard III: "foul hunch-back'd toad" Clemen, Wolfgang (1977). Development of Shakespeare's Imagery
  208. William Camden (1870) Remains concerning Britain, p. 293
  209. Bacon, Francis; Weinberger, Jerry (1996). The History of the Reign of King Henry the Seventh. Cornell University Press.
  210. Potter 1983, p. 23
  211. Baldwin, David (2013). Richard III (2nd ed.). Stroud: Amberley. p. 217.
  212. Hume, David (1756) The History of England, vol. 2, Liberty Classics, pp. 300–33.
  213. Gairdner, James (1898). History of the life and reign of Richard the Third, to which is added the story of Perkin Warbeck: from original documents. Cambridge, UK: Cambridge University Press. p. xi.
  214. https://web.archive.org/web/20060709203718/http://www.r3.org/basics/basic8.html#elizyork
  215. http://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-23500;jsessionid=A0C9087D5AC7549ED9F58475A73C8C3A?docPos=1
  216. http://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-14843?docPos=1
  217. Walpole, Horace, Historic doubts on the life and reign of King Richard the Third, Dodsley, 1768, passim.
  218. Walpole, Horace (1987) [1793]. Historic Doubts on the life and Reign of Richard III, edited with an introduction by Philip Hammond. Gloucester. p. 223.
  219. Alfred Legge (1885) The Unpopular King, Ward & Downey, p. viii.
  220. Ross, Richard III, p. liii.
  221. https://www.bl.uk/shakespeare/articles/richard-iii-and-the-will-to-power
  222. https://www.bbc.com/news/magazine-19572103
  223. Churchill, George B., Richard the third up to Shakespeare, Alan Sutton, Rowman & Littlefield, 1976
  224. McEvoy, Sean, Ben Jonson, Renaissance Dramatist, Edinburgh University Press, 2008, p. 4
  225. Bowen, Marjorie. "Dickon (novel)"
  226. Johnson, George (2 February 1990). "New and Noteworthy: The Sunne in Splendour"
  227. Peters, Elizabeth. "The Murders of Richard III"
  228. https://www.fantasticfiction.com/h/cynthia-harrod-eagles/founding.htm
  229. http://www.screenonline.org.uk/film/id/467017/index.html
  230. http://www.mckellen.com/cinema/richard/notes.htm
  231. https://www.festival-cannes.com/en/films/looking-for-richard
  232. https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/uknews/11488494/The-Remains-of-King-Richard-III-reburied-in-Leicester-cathedral-in-pictures.html?frame=3241293
  233. Sabur, Rozina (22 May 2015). "Hunt for the grave of a medieval king: first check the car park"
  234. https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/philippa-langley-hero-or-villain-8488318.html
  235. https://www2.le.ac.uk/offices/press/press-releases/2012/august/historic-search-for-king-richard-iii-begins-in-leicester
  236. http://www.abc.net.au/news/2012-08-25/medieval-british-king-sought-under-car-park/4222264
  237. University of Leicester. "Researchers find strong evidence for medieval church in Leicester where monarch was buried"
  238. https://www2.le.ac.uk/news/blog/2012/september/7sepupdate
  239. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-19561018
  240. https://web.archive.org/web/20141119012257/http://www.leicestermercury.co.uk/Richard-III-dig-R-marks-spot-skeleton-Leicester/story-18030925-detail/story.html
  241. https://www.economist.com/britain/2015/03/28/the-hunch-paid-off
  242. https://www.philippalangley.co.uk/looking-for-richard.html
  243. https://www2.le.ac.uk/news/blog/2012/september/search-for-richard-iii-confirms-they-have-located-the-long-lost-church-of-the-grey-friars/
  244. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/osteologyskull.html
  245. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/osteology.html
  246. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/osteologybody.html
  247. John F. Burns, DNA could cleanse a king besmirched, International Herald Tribune, 24 September 2012, p. 4
  248. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/genealogy.html
  249. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/familytree.html
  250. https://www.bbc.com/news/av/uk-21319332/richard-iii-dig-it-does-look-like-him
  251. Ashdown-Hill, The Last Days of Richard III
  252. Randy Boswell (27 August 2012). "Canadian family holds genetic key to Richard III puzzle".
  253. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/resultsofdna.html
  254. "Geneticist Dr Turi King and genealogist Professor Kevin Schürer give key evidence on the DNA testing". University of Leicester. Retrieved 5 February 2013.
  255. Burns, John F (4 February 2013). "Bones Under Parking Lot Belonged to Richard III"
  256. https://archive.is/20130421124125/http://www.thisisleicestershire.co.uk/LIVE-UPDATES-Richard-III-DNA-results-announced/story-18041484-detail/story.html
  257. https://www.le.ac.uk/richardiii/science/whattheonesdontsay.html
  258. Eliza Mackintosh (4 February 2013). "'Beyond reasonable doubt,' bones are the remains of England's King Richard III"
  259. https://archive.is/20130421124125/http://www.thisisleicestershire.co.uk/LIVE-UPDATES-Richard-III-DNA-results-announced/story-18041484-detail/story.html
  260. http://kriii.com/january-opening/
  261. https://www.le.ac.uk/richardiii/
  262. https://www.bbc.com/news/uk-england-23726011
  263. https://www.bbc.com/news/uk-england-23726011
  264. https://www.npr.org/2013/08/20/213728243/english-debate-what-to-do-with-richard-iiis-remains?t=1529575936321
  265. https://www.bbc.com/news/uk-england-23726011
  266. https://www.bbc.com/news/uk-england-27537836
  267. http://app.dundee.ac.uk/pressreleases/2013/february13/richard.htm
  268. https://www2.le.ac.uk/offices/press/press-releases/2014/february/genomes-of-richard-iii-and-his-proven-relative-to-be-sequenced
  269. King, Turi E.; Fortes, Gloria Gonzalez; Balaresque, Patricia; Thomas, Mark G.; Balding, David; Delser, Pierpaolo M.; Neumann, Rita; Parson, Walther; Knapp, Michael; Walsh, Susan; Tonasso, Laure; Holt, John; Kayser, Manfred; Appleby, Jo; Forster, Peter; Ekserdjian, David; Hofreiter, Michael; Schürer, Kevin (2 December 2014). "Identification of the remains of King Richard III"
  270. King, Turi E.; et al. (2 December 2014). "Identification of the remains of King Richard III"
  271. https://www.bbc.com/news/science-environment-30281333
  272. http://www.abc.net.au/news/2014-12-03/richard-iii-dna-study-uncovers-illegitmate-child-mystery/5935892
  273. Billson, C. J., (1920). Wikisource link to Mediaeval Leicester. Leicester: Edgar Backus. Wikisource. p. 180.
  274. http://www.bailii.org/ew/cases/EWHC/Admin/2013/B13.html
  275. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-31990721
  276. https://www.bbc.com/news/uk-england-york-north-yorkshire-21373538
  277. https://www.bbc.com/news/uk-england-leicestershire-32052800
  278. https://www.theguardian.com/stage/theatreblog/2016/may/21/benedict-cumberbatch-the-hollow-crown-richard-iii
  279. Duffy, Carol Ann (26 March 2015). "Richard by Carol Ann Duffy". The Guardian. London: Guardian News and Media. Retrieved 10 November 2015.
  280. Keith. "Tomb Design". King Richard III in Leicester. Archived from the original
  281. Keith. "Tomb Design". King Richard III in Leicester. Archived from the original
  282. Hubball, Louise (13 February 2013). "A tomb fit for a king has been designed for Richard III"
  283. Warzynski, Peter (12 March 2013). "Richard III: Tomb design does not meet Leicester Cathedral's criteria"
  284. Warzynski, Peter (14 March 2013). "Richard III: Stone slab to mark final resting place of king, says Leicester Cathedral"
  285. https://web.archive.org/web/20131203003716/http://www.leicestermercury.co.uk/Richard-III-king-tomb-slab-says-online-poll/story-18422157-detail/story.html
  286. https://web.archive.org/web/20130721071924/http://www.leicestermercury.co.uk/Richard-III-buried-tomb-says-Leicester-Cathedral/story-19536774-detail/story.html
  287. Kendall, Richard the Third p. 44. 'By early February 1462 a helm, crest and sword marked his stall ... in the Chapel of St. George.'
  288. Grant, N., The Howards of Norfolk, Littlehampton 1972, p. 15
  289. Francois R. Velde. "Marks of Cadency in the British Royal Family". Heraldica.org. Retrieved 20 August 2012.
  290. Brunet, Alexander (1889). The Regal Armorie of Great Britain. London: Henry Kent. p. 202.
  291. Brunet, Alexander (1889). The Regal Armorie of Great Britain. London: Henry Kent. p. 202.
  292. Kendall, Richard the Third, pp. 132–133

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Andrews, Allen (2000). Kings of England and Scotland. Marshall Cavendish.
  • Ashdown-Hill, John (2010). The Last Days of Richard III. Stroud, UK: The History Press.
  • Bacon, Francis; Weinberger, Jerry (1996). The History of the Reign of King Henry the Seventh. Cornell University Press.
  • Baldwin, David (2007). The survival of Richard of York. Stroud, UK: The History Press.
  • Baldwin, David (2012). Richard III. Stroud, UK: Amberley Publishing.
  • Booth, P. W. N. (1997). Landed society in Cumberland and Westmorland, c.1440–1485 – the politics of the Wars of the Roses, Unpublished PhD. thesis. University of Leicester.
  • Camden, William (1870). Remains concerning Britain. Whitefish, MT, US: Kessinger Publishing LLC, revisited edition 2010.
  • Carson, Annette (2015). Richard Duke of Gloucester as Lord Protector and High Constable of England. UK: Imprimis Imprimatur.
  • Cheetham, Anthony; Fraser, Antonia (1972). The Life and Times of Richard III. Weidenfeld & Nicholson.
  • Chrimes, S. B. (1999). Henry VII. Yale, US.
  • Churchill, George B. (1976). Richard the third up to Shakespeare. Alan Sutton, Rowman & Littlefield.
  • Churchill, Winston S. (1956). History of the English-speaking peoples. MacMillan.
  • Clarke, Peter D. (2005). "English Royal Marriages and the Papal Penitentiary in the Fifteenth Century". English Historical Review. 190 (488).
  • Clemen, Wolfgang (1977). Richard III: "foul hunch-back'd toad", Development of Shakespeare's Imagery.
  • Costello, Louisa Stuart (2009). Memoirs of Anne, Duchess of Brittany, Twice Queen of France. US: General Books LLC.
  • Ferguson, R. S. (1890). A History of Cumberland. London, UK: Kessinger Pub Co, revisited edition 2009.
  • Gairdner, James (1898). History of the life and reign of Richard the Third, to which is added the story of Perkin Warbeck: from original documents. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  • Gillingham, J. (1933). The Wars of the Roses. London, UK: Littlehampton Book Services Ltd, revised edition 1981.
  • Given-Wilson, Chris; Curteis, Alice (1984). The royal bastards of medieval England. London, UK: Routledge.
  • Grummitt, D. (2013). A Short History of the Wars of the Roses. London, UK: I. B. Tauris.
  • Griffiths, Ralph (1993). Sir Rhys ap Thomas and his family: a study in the Wars of the Roses and early Tudor politics. University of Wales Press.
  • Hanbury, Harold (1962). "The Legislation of Richard III". American Journal of Legal History.
  • Hanham, Alison (1975). Richard III and his early historians 1483–1535. North Carolina, US: Oxford Univ Pr.
  • Hicks, Michael (2007). Anne Neville: Queen to Richard III. UK: Tempus.
  • Hicks, Michael (1980). False, Fleeting, Perjur'd Clarence: George, Duke of Clarence (1449–1478). Gloucester, UK: Alan Sutton.
  • Hicks, Michael (2011). Richard III. Stroud, UK: The History Press, revised edition.
  • Horrox, Rosemary (1982). Richard III: A Study in Service. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  • Horrox, Rosemary (2004). "Tyrell, Sir James (c.1455–1502)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press.
  • Hume, David (1756). The History of England. 2. Liberty Classics.
  • Johnson, P. A. (1988). Duke Richard of York. Oxford, UK: Clarendon Press.
  • Jones, Michael (2003). Bosworth 1485: Psychology of a Battle. London: John Murray.
  • Kelly, R. Gordon (2000). "Josephine Tey and Others: The Case of Richard III". In Browne, Ray B.; Kreiser, Lawrence A. The Detective as Historian: History and Art in Historical Crime Fiction. 1. Popular Press.
  • Kendall, Paul Murray (1956). Richard the Third. W. W. Norton.
  • Kinross, J. (1988). The Battlefields of Britain. London, UK.
  • Kleineke, Hannes (2007). "Richard III and the Origins of the Court of Requests". The Ricardian. 17.
  • Licence, Amy (2013). Anne Neville: Richard III's Tragic Queen. Stroud, UK: Amberley.
  • Markham, Clements R. (1906). Richard III: his life & character, reviewed in the light of recent research. London, UK: Smith and Elder.
  • McEvoy, Sean (2008). Ben Jonson, Renaissance Dramatist. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press.
  • Paget, Gerald. The Lineage and Ancestry of H.R.H. Prince Charles, Prince of Wales. 1.
  • Parliament of Great Britain (1806). The Parliamentary History of England from the Earliest Period to the Year 1803. 1. London, UK: Parliament of Great Britain.
  • Penn, Thomas (2013). Winter King: Henry VII and The Dawn of Tudor England. Simon & Schuster.
  • Pollard, A. J. (2000). The Wars of the Roses. London, UK: Palgrave Macmillan; 2 edition.
  • Potter, Jeremy (1983). Good King Richard?. London: Constable.
  • Rees, E. A. (2008). A Life of Guto'r Glyn, Y Lolfa.
  • Riley, T. (1854). Ingulph's Chronicle of the Abbey of Croyland: with the Continuations By Ingulf, Peter (of Blois). London, UK.
  • Ross, Charles (1974). Edward IV. University of California Press.
  • Ross, C. D. (1974). Edward IV. Trowbridge , UK.
  • Ross, Charles (1981). Richard III. Eyre Methuen.
  • Ross, C. D. (1981). Richard III. St Ives, UK.
  • Scofield, C. (1923). The Life and Reign of Edward IV. 1. London, UK: Frank Cass Publishers, reprinted 1/7/2005.
  • Shipley, Joseph Twadell (2001). The Origins of English Words: A Discursive Dictionary of Indo-European Roots. JHU Press.
  • Steer, Christian (2014). "The Plantagenet in the Parish: Richard III's Daughter in Medieval London". Ricardian. 24.
  • Wagner, Anthony (1967). Heralds of England: A History of the Office and College of Arms. London: Her Majesty's Stationery Office.
  • Walpole, Horace (1768). Historic doubts on the life and reign of King Richard the Third. Dodsley, UK.
  • Wilkinson, Josephine (2009). Richard the Young King to Be. Amberley, UK.
  • Williams, Barrie (1983). The Portuguese Connection and the Significance of the 'Holy Princess'. The Ricardian. 6.
  • Wood, C. T. (1975). The Deposition of Edward V. Traditio. 3.
  • Carson, Annette. Richard III: The Maligned King (The History Press, 2009)
  • Dockray, Keith. Richard III: A Sourcebook (Sutton, 1997)
  • Dockray, Keith & Hammond, Peter W. Richard III: From Contemporary Chronicles, Letters and Records (Fonthill Media; Revised edition, 2013)
  • Drewett, Richard & Redhead, Mark. The Trial of Richard III (Sutton Publishing Ltd, 1984)
  • Fields, Bertram. Royal Blood: Richard III and the Mystery of the Princes (HarperCollins, 1998)
  • Greyfriars Research Team with Maev Kennedy and Foxhall, Lin. The Bones of a King: Richard III Rediscovered (Wiley-Blackwell, 2015)
  • Hammond, Peter W. & Sutton, Anne. Richard III: The Road to Bosworth Field (Constable, 1985)
  • Hancock, Peter A. Richard III and the Murder in the Tower (The History Press, 2011, reprint edition)
  • Horrox, Rosemary. Richard III and the North of England (ed) (University of Hull, 1986)
  • Horspool, David. Richard III: A Ruler and his Reputation (Bloomsbury Press, 2015)
  • Jones, Michael & Langley, Philippa. The King's Grave: The Discovery of Richard III's Lost Burial Place (St. Martin's Press, 2013)
  • Kendall, Paul Murray. Richard III: The Great Debate (W. W. Norton, 1992)
  • Lamb, V. B. The Betrayal of Richard III (Coram, London, 1959; reprint A. Sutton, 1991)
  • Pollard, A. J. Richard III and the Princes in the Tower (St Martin's Press, 1991)
  • Potter, Jeremy. Good King Richard? (Constable, 1983)
  • Seward, Desmond. Richard III: England's Black Legend (Penguin Books, 1997)
  • Sutton, Anne & Hammond, Peter W. The Coronation of Richard III: The Extant Documents (St Martin's Press, 1984)
  • Sutton, Anne & Visser-Fuchs, Livia. Richard III's Books (Sutton, 1997)
  • Sutton, Anne. Richard III’s Parliament (The Richard III Society)
  • Weir, Alison. The Princes in the Tower (Ballantine Books, 1995)
  • Wood, Charles T. Joan of Arc and Richard III: sex, saints, and government in the Middle Ages (Oxford University Press)
Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας
Νεότερος κλάδος του Οίκου των Πλανταγενετών
Γέννηση: 2 Οκτωβρίου 1452 Θάνατος: 22 Αυγούστου 1485
Βασιλικοί τίτλοι
Προκάτοχος
Εδουάρδος Ε΄
Βασιλιάς της Αγγλίας
Royal Arms of England (1399-1603).svg

1483 - 1485
Διάδοχος
Ερρίκος Ζ΄
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Richard III of England της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).