Πλοηγός (επάγγελμα)

Αποεπιβίβαση πλοηγού στον προλιμένα του Πειραιά

Οι πλοηγοί (αγγλ. pilots) ή πιλότοι (εκ του αγγλικού όρου) είναι δημόσιοι υπάλληλοι με ειδικά προσόντα και γνώσεις συγκεκριμένης θαλάσσιας περιοχής (των συνήθων καιρικών συνθηκών, ρευμάτων, παλίρροιας, βαθών και είδους βυθού και τυχόν ναυτιλιακών κινδύνων της περιοχής), στην οποία αναλαμβάνουν την πλοήγηση των πλοίων. Οι πλοηγοί προσλαμβάνονται κατόπιν εξετάσεων από την αρμόδια Πλοηγική Υπηρεσία.

Οι υποψήφιοι πλοηγοί πρέπει να έχουν δίπλωμα πλοιάρχου Α΄ ή Β΄ τάξεως, την απαιτούμενη θαλάσσια υπηρεσία και ηλικία μικρότερη των 55 ετών.
Γενικά ανά τον κόσμο οι πλοηγοί διακρίνονται σε πλοηγούς «ανοικτής θαλάσσης» (sea pilots), «πλοηγούς διωρύγων» (canal pilots), «πλοηγούς ποταμών» (river pilots), «πλοηγούς πετρελαϊκών εγκαταστάσεων» (terminal pilots) και τέλος σε «πλοηγούς λιμένος» (pilots ή port pilots ).

• Οι πλοηγοί ναυστάθμων ή ειδικών ναυτικών εγκαταστάσεων προέρχονται από τις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού. Επίσης σημειώνεται πως με τον ίδιο όρο («πλοηγός») χαρακτηρίζονται ναυτιλιακά βοηθήματα (βιβλία), τα οποία περιέχουν πλήθος πληροφοριών λιμένων και ακτών των χωρών.

Σχέση πλοηγού και πλοιάρχου πλοίου

Ο πλοίαρχος του πλοίου είναι ο απόλυτα υπεύθυνος για τον ασφαλή χειρισμό του υπό διακυβέρνησή του πλοίου, ακόμα και σε περίπτωση υποχρεωτικής πλοηγίας. Ο πιλότος θα πρέπει να θεωρείται ως ο ειδικός «ομιλών χάρτης» των τοπικών συνθηκών, των συνήθων κινήσεων των ανέμων που προσβάλουν την περιοχή, τον καιρό, τις παλίρροιες, τα αβαθή και γενικά οτιδήποτε μπορεί να αυξήσει σημαντικά τα στοιχεία που παρέχει ο ναυτικός χάρτης και οι αγγελίες προς ναυτιλλόμενους, για την ίδια περιοχή. Επίσης είναι εκείνος που γνωρίζει πολύ καλά τους κανονισμούς λιμένα, καθώς και τον τρόπο που χειρίζονται τα διάφορα «τοπικά» σκάφη (π.χ. στα στενά του Βοσπόρου).

Εντούτοις, ο πλοηγός δεν μπορεί να είναι σε θέση να γνωρίζει και όλες τις λεπτομέρειες χειρισμού των πλοίων. Υπόψη ότι κάθε πλοίο έχει δικό του τρόπο συμπεριφοράς, ταχύτητας αντίδρασης αλλά και ελικτικές ιδιότητες στις διάφορες ταχύτητες. Συνεπώς καταλληλότερος στους χειρισμούς του πλοίου είναι ο πλοίαρχος ή κυβερνήτης του. Ακόμη και στην περίπτωση που ο πλοίαρχος του πλοίου αναγκασθεί να βασισθεί καθ' ολοκληρία στον πλοηγό, αυτό δεν σημαίνει ότι του παρέχει και τη διακυβέρνηση του πλοίου!

Όταν σε περιπτώσεις, που λόγω φύσεως του χώρου, καθίσταται ανάγκη χρήσης ρυμουλκών τότε είθισται ο ίδιος ο πιλότος να διατάσσει τις ακριβείς κινήσεις των ρυμουλκών, προκειμένου ν΄ αποφευχθεί ο διπλός έλεγχος του πλοίου. Παρά ταύτα, σε όλες τις περιπτώσεις ο πλοίαρχος ή κυβερνήτης φέρει την απόλυτη ευθύνη για την ασφάλεια του πλοίου.

Σημείωση

Όταν πλοία εισπλέουν σε λιμένες ή περιορισμένους θαλάσσιους χώρους για πρώτη φορά, θα πρέπει οι πλοίαρχοι να μην εμπιστεύονται απόλυτα τους πλοηγούς αλλά αντίθετα να λαμβάνουν πρόσθετα μέτρα αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, όπως ανακρέμαση των αγκυρών σε απόλυτη ετοιμότητα, συνεχή έλεγχο και παρακολούθηση ενδείξεων βυθομέτρου και ραντάρ, καθώς και οπτήρα ναύτη ακριβώς κατάπλωρα ώστε να αντιλαμβάνεται και να μεταφέρει στον πλοίαρχο με ραδιοτηλέφωνο οτιδήποτε συμβαίνει στον νεκρό οπτικό τομέα κάτω από την πλώρη.

• Στον πλοηγό θα πρέπει να δίδονται αμέσως μετά την επιβίβασή του πλήρεις πληροφορίες σχετικές με τα τρέχοντα χαρακτηριστικά του πλοίου, όπως βύθισμα πλοίου, ιδιότητες πηδαλιούχησης, αριθμός και τύπος ελίκων, καθώς και λειτουργία και ισχύς μηχανών, ιδίως για κινήσεις αναπόδησης (του ανάποδα).

Επισκόπηση

Καθώς τόσο το πλοίο που πρέπει να πλοηγηθεί όσο και το πλοίο του λιμενοφύλακα συνήθως κινούνται, αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο, ιδιαίτερα σε θυελλώδη θάλασσα. Στα πλοία που αποπλέουν, το ταχύπλοο του λιμενοφύλακα επιστρέφει τον λιμενοφύλακα στην ξηρά αφού το πλοίο έχει διασχίσει επιτυχώς τα παράκτια νερά. Ο νόμος απαιτεί την παρουσία λιμενοφυλάκων στα περισσότερα μεγάλα θαλάσσια λιμάνια του κόσμου για μεγάλα πλοία.

Η υπηρεσία λιμενοφυλάκων είναι ένα σύστημα που προορίζεται για τον συντονισμό και τη διαχείριση των ενεργειών των θαλάσσιων λιμενοφυλάκων, οι οποίοι οδηγούν πλοία μέσα από σύνθετες υδάτινες περιοχές, όπως λιμάνια, ποταμούς και στενούς πορθμούς. Οι λιμενοφύλακες αυτοί διαθέτουν ειδικές γνώσεις και εμπειρία για ασφαλή πλεύση, μειώνοντας τους κινδύνους που συνδέονται με τις λιμενικές λειτουργίες.

Βασικές λειτουργίες του διαχειριστή λιμενοφυλάκων:

• Κατανομή λιμενοφυλάκων: ανάθεση λιμενοφυλάκων σε πλοία σύμφωνα με τις συγκεκριμένες απαιτήσεις τους.
• Διαχείριση προγράμματος: εξασφάλιση αποστολής των λιμενοφυλάκων στην κατάλληλη ώρα ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις.
• Επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο: εξασφάλιση άμεσης ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ λιμενοφυλάκων, καπετάνιων πλοίων και λιμενικών αρχών.

Οι λιμενοφύλακες χρησιμοποιούν μεθόδους ναυτικής πλοήγησης που βασίζονται σε κοντινά οπτικά σημεία αναφοράς και τοπική γνώση των παλιρροιών, των κυμάτων, των ρευμάτων, των βαθυτήτων και των ρηχών, τα οποία μπορεί να είναι δύσκολο να προσδιοριστούν σε ναυτικούς χάρτες χωρίς προσωπική εμπειρία σε συγκεκριμένα ύδατα.

Το 2024 η Δανία ξεκίνησε μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία για την εξέταση της χρήσης απομακρυσμένης ναυτικής πλοήγησης, καθιστώντας την πρώτη στον κόσμο στον ναυτιλιακό κλάδο. Το πρόγραμμα, που εποπτεύεται από τη εθνική υπηρεσία λιμενοφυλάκων DanPilot σε συνεργασία με τον πάροχο ναυτιλιακών τεχνολογιών Danelec, επιτρέπει στους λιμενοφύλακες να χειρίζονται πλοία από ένα παράκτιο κέντρο ελέγχου, χρησιμοποιώντας δεδομένα σε πραγματικό χρόνο.

Το σύστημα μεταφέρει ναυτιλιακές πληροφορίες, δεδομένα ραντάρ και αισθητήρων από το πλοίο σε ένα απομακρυσμένο κέντρο ελέγχου, επιτρέποντας στους λιμενοφύλακες να εκτελούν τα καθήκοντά τους χωρίς να επιβιβάζονται στο πλοίο. Επί του παρόντος, το σύστημα δοκιμάζεται στο δυτικό τμήμα της Βαλτικής Θάλασσας, περιοχή γνωστή για την περίπλοκη κυκλοφοριακή κατάσταση και τους στενούς δρομους διέλευσης.

Ο στόχος του έργου είναι να αξιολογηθεί κατά πόσο η απομακρυσμένη ναυτική πλοήγηση μπορεί να αποτελέσει ασφαλή και αποτελεσματική εναλλακτική σε συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως σύντομες διαδρομές ή δυσμενείς καιρικές συνθήκες, διατηρώντας ταυτόχρονα υψηλά πρότυπα ασφαλείας που απαιτούνται από την παραδοσιακή πλοήγηση. Το έργο έχει προσελκύσει διεθνές ενδιαφέρον ως πιθανό βήμα προς την αύξηση της αποδοτικότητας των λιμένων, της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και της ασφάλειας των λιμενοφυλάκων.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Ένωση Αμερικανών Πλοηγών
• Υπηρεσία Πλοηγών Ατλαντικού
• Αυστραλιανή Ένωση Πλοηγών Θαλάσσης
• Ευρωπαϊκή Ένωση Πλοηγών Θαλάσσης
• Διεθνής Ένωση Πλοηγών Θαλάσσης
• Νορβηγοί Πλοηγοί
• Υπηρεσία Γερμανών Πλοηγών
• Ένωση Γερμανών Πλοηγών
• Πλοηγοί του λιμένα του Αμβούργου