Πλάκα
Συντεταγμένες: 37°58′20″N 23°43′50″E / 37.97222°N 23.73056°E
| Πλάκα | |
|---|---|
 | |
  Πλάκα | |
 | |
| Χώρα | Ελλάδα |
| Διοικητική υπαγωγή | 1η Κοινότητα Αθηνών |
| Ιστότοπος | Επίσημος ιστότοπος |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Η Πλάκα είναι ιστορική συνοικία στο κέντρο της Αθήνας, η οποία εκτείνεται κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης. Έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός και αποτελεί μία από τις ελάχιστες περιοχές της πόλης που κατοικούνται αδιάλειπτα από την Αρχαιότητα, αποτελώντας τον πυρήνα των Αρχαίων Αθηνών.[1] Λόγω της πληθώρας των διάσπαρτων αρχαιολογικών και ιστορικών μνημείων, η περιοχή είναι επίσης γνωστή ως η «Συνοικία των Θεών». [2][3][4]
Η συνοικία της Πλάκας οριοθετείται στα νότια από την συνοικία Μακρυγιάννη, ανατολικά από την περιοχή των Στύλων του Ολυμπίου Διός και του Ζαππείου, βόρεια από το ιστορικό εμπορικό κέντρο της Αθήνας και δυτικά από τη συνοικία Μοναστηράκι.
Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, το σύνολο των κτισμάτων της Πλάκας κρίθηκε διατηρητέο. Η απόφαση αυτή επέτρεψε στη συνοικία να διασώσει την αρχιτεκτονική της φυσιογνωμία, καθιστώντας την τη μοναδική περιοχή της πρωτεύουσας που διατηρεί σε τέτοια έκταση την πολεοδομική εικόνα της Αθήνας των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.
Στη σύγχρονη εποχή, η Πλάκα παρουσιάζει έντονη τουριστική και πολιτιστική δραστηριότητα. Στους δρόμους της λειτουργούν πολυάριθμα μουσεία, χώροι εστίασης, καφετέριες και καταστήματα παραδοσιακών προϊόντων, ενώ παράλληλα διασώζονται οι οικίες επιφανών προσωπικοτήτων της παλιάς Αθήνας.
Στο ανώτερο τμήμα της Πλάκας, στις βορειοανατολικές κλιτύες του βράχου της Ακρόπολης, αναπτύσσεται ο ιδιαίτερος οικισμός Αναφιώτικα. Η συνοικία αυτή δημιουργήθηκε κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα από κυκλαδίτες κτίστες που μετανάστευσαν στην Αθήνα από την Ανάφη για να εργαστούν στην ανοικοδόμηση της πρωτεύουσας. Λόγω του υψηλού κόστους γης στην υπόλοιπη πόλη, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αυτή, μεταφέροντας την παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική.[5] Αν και παρόμοιοι οικισμοί εσωτερικών μεταναστών είχαν δημιουργηθεί και σε άλλα σημεία της Αθήνας, τα Αναφιώτικα είναι τα μόνα που επιβίωσαν από τη μεταγενέστερη οικοδομική αναμόρφωση και την αντιπαροχή.
Με την Πλάκα συνδέθηκαν σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού πολιτισμού, καθώς εκεί έζησαν και εργάστηκαν, μεταξύ άλλων, ο ζωγράφος Γιώργος Σαββάκης και η διεθνούς φήμης ηθοποιός Ειρήνη Παπά.[6]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οθωμανική περίοδος και Ελληνική Επανάσταση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, η Πλάκα αποτέλεσε την κεντρική και πλέον προνομιούχο συνοικία της Αθήνας, καθώς εκεί εγκαταστάθηκαν οι οθωμανικές αρχές[7] και η έδρα του βοεβόδα (κυβερνήτη) της πόλης.
Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, η περιοχή υπέστη εκτεταμένες καταστροφές. Λόγω των σφοδρών ένοπλων συγκρούσεων και της μακράς πολιορκίας της Ακρόπολης το 1826, η συνοικία εγκαταλείφθηκε προσωρινά από το σύνολο σχεδόν των κατοίκων της.
19ος αιώνας και πολεοδομική ανασυγκρότηση
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους και την ανάληψη της εξουσίας από τον βασιλιά Όθωνα, η Πλάκα ανοικοδομήθηκε και επανακατοικήθηκε. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, στη συνοικία διαβιούσε μια πολυπληθής κοινότητα Αρβανιτών, με αποτέλεσμα η περιοχή να αναφέρεται συχνά στις πηγές της εποχής ως η «αρβανίτικη συνοικία». [8][9] Παράλληλα, κατά το δεύτερο μισό του αιώνα, διαμορφώθηκε στις παρυφές της ο οικισμός των Αναφιώτικων.
Το 1884, μια μεγάλη πυρκαγιά κατέστρεψε σημαντικό μέρος του οικιστικού ιστού της γειτονιάς. Το γεγονός αυτό, αν και καταστροφικό, επέτρεψε στην αρχαιολογική κοινότητα να ξεκινήσει ευρείας κλίμακας ανασκαφές, φέρνοντας στο φως σημαντικά μνημεία, όπως τη Ρωμαϊκή Αγορά και τη Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Οι ανασκαφικές εργασίες στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζονται μέχρι σήμερα.
Σύγχρονη φυσιογνωμία και υποδομές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Λόγω του ιδιαίτερου ιστορικού και αρχιτεκτονικού της ενδιαφέροντος, η Πλάκα προσελκύει ετησίως μεγάλο αριθμό επισκεπτών[10] και υπόκειται σε εξαιρετικά αυστηρούς πολεοδομικούς περιορισμούς. Αποτελεί την πρότυπη συνοικία της πρωτεύουσας όσον αφορά τα δίκτυα κοινής ωφέλειας (ύδρευση, ηλεκτροδότηση, τηλεπικοινωνίες και αποχέτευση), καθώς όλες οι σχετικές υποδομές έχουν υπογειοποιηθεί σε ειδικά κατασκευασμένες σήραγγες, διασφαλίζοντας την προστασία του παραδοσιακού της χαρακτήρα.
Στη συνοικία εδρεύουν πολυάριθμοι χώροι πολιτισμού, θέατρα και ορισμένα από τα σημαντικότερα μουσεία της Αθήνας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται: το Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων «Φοίβος Ανωγειανάκης», το Μουσείο Φρυσίρα, το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου και το Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (Οικία Κλεάνθη-Σάουμπερτ).
Αρχιτεκτονική
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Κατά τη διάρκεια της αστικής ανάπτυξης του 19ου αιώνα, η σταδιακή αποκάλυψη και ανάδειξη των αρχαιολογικών μνημείων οδήγησε σε εκτεταμένες απαλλοτριώσεις ιδιοκτησιών περιμετρικά της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας. Η απομάκρυνση των μεταγενέστερων κτισμάτων επέτρεψε τη διαμόρφωση ενός ενιαίου αρχαιολογικού χώρου στους πρόποδες της Ακρόπολης.
Η τουριστική ανάπτυξη της περιοχής λειτούργησε ως καταλύτης για τη διατήρηση του παραδοσιακού της χαρακτήρα. Ως αποτέλεσμα, η Πλάκα εξαιρέθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις μαζικές κατεδαφίσεις της μεταπολεμικής περιόδου και το σύστημα της αντιπαροχής, διασώζοντας τον ιστορικό οικιστικό της ιστό και τα γραφικά δρομάκια της από την ανέγερση σύγχρονων πολυκατοικιών.
Στα κτήρια της οθωνικής περιόδου εισήχθησαν σημαντικές αρχιτεκτονικές καινοτομίες για τα δεδομένα της εποχής. Οι προσόψεις των οικημάτων χαρακτηρίζονται από μεγάλα παράθυρα με συμμετρική διάταξη, διακοσμητικά περιθώρια, γείσα και δομικά αετώματα και εξώστες με περίτεχνα κιγκλιδώματα από σφυρήλατο σίδερο.
Η υιοθέτηση του νεοκλασικισμού σηματοδότησε τη μετάβαση από την εσωστρεφή οθωμανική αρχιτεκτονική παράδοση, η οποία χαρακτηριζόταν από την παρουσία κτιρίων με κλειστές αυλές και σαχνισιά, προς τα ευρωπαϊκά πολεοδομικά πρότυπα, επιφέροντας ριζικές αλλαγές στον καθημερινό τρόπο διαβίωσης των κατοίκων της πρωτεύουσας.
Συγκοινωνίες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η περιοχή της Πλάκας εξυπηρετείται από ένα εκτεταμένο δίκτυο μέσων μαζικής μεταφοράς του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας. Λόγω των πεζοδρομήσεων στο εσωτερικό της, η πρόσβαση πραγματοποιείται περιμετρικά μέσω των σταθμών του μετρό Ακρόπολη, Σύνταγμα και Μοναστηράκι, καθώς και των στάσεων του τραμ Σύνταγμα και Ζάππειο, ενώ πληθώρα γραμμών αστικών λεωφορείων και τρόλεϊ που διέρχονται από τις κεντρικές οδικές αρτηρίες της πόλης εξυπηρετούν τις συγκοινωνιακές ανάγκες της περιοχής.
Πρόσωπα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ηρώ, τραγουδίστρια [11]
- Άννα Παναγιωταρέα, δημοσιογράφος [12]
- Ειρήνη Παπά, ηθοποιός [13]
- Μίμης Πλέσσας, συνθέτης [14]
- Δανάη Στράτου, εικαστικός [15]
Κινηματογράφος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Λόγω της ιδιαίτερης πολεοδομικής της φυσιογνωμίας και της αναγνωρισιμότητάς της ως ένα από τα κεντρικότερα τοπόσημα της πρωτεύουσας, η Πλάκα αποτέλεσε το φυσικό σκηνικό για τη μαγνητοσκόπηση πολυάριθμων κινηματογραφικών παραγωγών, κυρίως κατά την «χρυσή εποχή» του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.[16] Ορισμένες από τις σημαντικότερες ελληνικές και διεθνείς ταινίες με εκτενείς σκηνές στην περιοχή είναι οι εξής:
Φωτοθήκη
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Οικίες στην Πλάκα
Η συνοικία της Πλάκας
Οδός Πολυγνώτου
Άγιος Νικόλαος Ραγκαβά
Αρχιτεκτονική στην Πλάκα
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ https://m.tvxs.gr/mo/i/253594/f/news/taksidia/stis-akropolis-ta-periks.html
- ↑ Ελεύθερος Τύπος - Εξερευνώντας την Πλάκα, τον πιο παλιό οικισμό στην Ευρώπη! [εικόνες]
- ↑ «Visit Greece _ Πλάκα». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2017.
- ↑ TripAdvisor - “Η ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ”
- ↑ City spaces - tourist places: urban tourism precincts By Bruce Hayllar, Tony Griffin, Deborah Edwards page 32:” At its highest point, just under the Acropolis, Plaka contains a 19th century recreated island village settlement. The steep, charming, whitewashed structured of the Anafiotika (migrants from the island of Anafi built the small enclave). and intimate tavernas reflect the architecture of the Aegean.”
- ↑ «Η Ειρήνη Παπά στα 90: Οι παρεξηγήσεις με το όνομα, την ηλικία και την κατάσταση της υγείας της». Reader. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2021.
- ↑ Ancient marbles to American shores: Classical archaeology in the United states. by Stephen L Dyson Chapter 5 The American school of Classical studies at Athens page 181 : “The Plaka, the picturesque Turkish quarter of Athens, had developed over the ruins of ancient Agorra”
- ↑ Jebb, Sir Richard Claverhouse (2002). Todd, Robert B., επιμ. Collected Works of Richard Claverhouse Jebb. Continuum International. σελ. 65. ISBN 1-85506-933-4. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2010.
- ↑ Poulton, Hugh· Taji-Farouki, Suha (1997). Muslim identity and the Balkan State. C Hurst & Co Publishers Ltd. σελ. 142. ISBN 1-85065-276-7. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2010.
- ↑ «Plaka Photo Guide».
- ↑ «Η Ηρώ μένει στην Πλάκα και την λατρεύει». www.lifo.gr. 29 Ιανουαρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2021.
- ↑ Team, Gossip-tv (11 Σεπτεμβρίου 2016). «Άννα Παναγιωταρέα: Προσπάθησαν να ανοίξουν το σπίτι της στην Πλάκα». Gossip-tv.gr. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2021.
- ↑ «Η Ειρήνη Παππά στα 90: Οι παρεξηγήσεις με το όνομα, την ηλικία και την κατάσταση της υγείας της». iRafina. 3 Σεπτεμβρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2021.
- ↑ «Μίμης Πλέσσας: «Ποιος το ξέρει…»». Κακοκαιρία Ιανός τώρα: Live update - Συνεχής ενημέρωση. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2021.
- ↑ «Η μηχανόβια Δανάη Στράτου». topontiki.gr (στα Αγγλικά). 27 Μαρτίου 2015. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2021.
- ↑ Νιασούδη, Δήμητρα (2019). Φιλμική απεικόνιση των πόλεων: Η περίπτωση της Αθήνας τις δεκαετίες 1950 και 1960. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. σελ. 40.
- ↑ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΝΑΝΣΥ (9 Μαρτίου 2017). «4 αθηναϊκά στέκια στα οποία γυρίστηκαν επιτυχίες του σινεμά». BOVARY. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- 1 2 3 4 «Πλάκα: Το ήξερες ότι...». Athens magazine. 31 Μαΐου 2010. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ Δρίβας, Νίκος (12 Αυγούστου 2021). «Η Κάλπικη Λίρα είναι μια από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών». Cineramen. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ «Καλοκαιρινός περίπατος στην Πλάκα». Cosmopoliti.com - Χριστίνα Πολίτη. 15 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ «To TAIΠΕΔ πουλάει ακόμη και το κτίριο στην Πλάκα όπου γυρίστηκε η ταινία «Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα»». iEfimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2014.
- 1 2 «Το σπίτι του Παλαμά, η ταβέρνα του Μπελμοντό». ΤΑ ΝΕΑ. 21 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ ΜΟΣΧΟΒΑΣ, ΑΓΓΕΛΟΣ (8 Ιουνίου 2020). «Ελληνικές ταινίες: Πού γυρίστηκαν - Μάρω Κοντού, Γιώργος Κωνσταντίνου, Μαρία Ιωαννίδου θυμούνται για το iefimerida.gr [εικόνες & διευθύνσεις]». iefimerida.gr. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ Καραπατσακίδου, Ελένη (2021). Αναπαραστάσεις της πόλης στον ελληνικό κινηματογράφο (1950-1970). Φλώρινα: Παν/μιο Δ. Μακεδονίας. σελ. 71.
- ↑ «Η Ελλάδα γίνεται μόδα». ΤΑ ΝΕΑ. 16 Ιουλίου 2008. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
- ↑ «Μια ερωτική ιστορία στο επίκεντρο του πρώτου τρέιλερ του «Αν» του Χρ.Παπακαλιάτη». in.gr. 28 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2022.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Σκουμπουρδή, Άρτεμις (2016). Μοναστηράκι – Πλάκα: Οι γειτονιές των θεών. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. ISBN 9789601652474.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Πλάκα στο Wikimedia Commons
Πλάκα, ιστορική μνήμη και μυθοπλασία (Αρχείο της ΕΡΤ)- Αναφιώτικα (Αρχείο της ΕΡΤ)
