Ουίλτ Τσάμπερλεϊν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Basketball pictogram.svg
Blank1x1.svg
Ουίλτ Τσάμπερλεϊν
Wilt Chamberlain Philadelphia Sixers 1967.jpg
Προσωπικά στοιχεία
Πλ. ΌνομαΟυίλτον Νόρμαν Τσάμπερλεϊν
ΕθνικότηταΑμερικανική
Γέννηση21 Αυγούστου 1936
Φιλαδέλφεια, Πενσυλβάνια, ΗΠΑ
Θάνατος12 Οκτωβρίου 1999 (63 ετών)
Μπελ Ερ, Καλιφόρνια , ΗΠΑ
Ύψος2,16 μ.
Νεανικοί σύλλογοι
Στοιχεία καριέρας
ΝτραφτΤ, Φιλαδέλφεια Ουόριορς, 1959
Καριέρα σε συλλόγους
1958-19590Flag of the United States.svg0Χάρλεμ Γκλομπτρότερς

1959-19650Flag of the United States.svg0Φιλαδέλφεια /
Σαν Φρανσκίσκο Ουόριορς

1965-19680Flag of the United States.svg0Φιλαδέλφεια 76ers

1968-19730Flag of the United States.svg0Λος Άντζελες Λέικερς
1973-19740Flag of the United States.svg0Σαν Ντιέγκο Κονκίσταδορς

Ο Ουίλτον Νόρμαν «Ουίλτ» Τσάμπερλεϊν (Wilton Norman "Wilt" Chamberlain, 21 Αυγούστου 193612 Οκτωβρίου 1999) ήταν Αμερικανός καλαθοσφαιριστής αγωνιζόμενος στη θέση του σέντερ. Θεωρείται ως ο κορυφαίος παίκτης της εποχής του[1] και ένας από τους καλύτερους όλων των εποχών.[2][3][4][5][6] Το 2011 το περιοδικό Slam τον κατέταξε ως 2ο καλύτερο του αθλήματος όλων των εποχών.[7]

Ήταν από τους πιο ψηλούς και δυνατούς παίκτες του NBA τα χρόνια που αγωνιζόταν και εκμεταλλευόμενος τα σωματικά του πλεονεκτήματα (με άνοιγμα χεριών στα 2,34 μέτρα), την κορυφαία αλτικότητά του[8][9] σε συνδυασμό με το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του που εκδηλώθηκε με την υψηλή τεχνική του κατάρτιση στις επιθετικές ενέργειες, έχει καταφέρει να συνδέσει το όνομά του με αυτό του ασταμάτητου σκόρερ και ριμπάουντερ, κυριαρχώντας απόλυτα σε άμυνα και επίθεση.[10] Αρκετά συχνά σκόραρε 50, 60 ακόμα και 70 πόντους και επίσης πολύ συχνά μάζευε 30 ή και 40 ριμπάουντ στο ίδιο παιχνίδι, αριθμούς αδιανόητους για τα σημερινά δεδομένα του αθλήματος. Είναι ο μοναδικός παίκτης στην ιστορία του NBA που έχει κατά μέσο όρο τουλάχιστον 30 πόντους και 20 ριμπάουντ ανά παιχνίδι σε μια σεζόν, το οποίο πέτυχε επτά φορές. Είναι επίσης ο μόνος παίκτης με μέσο όρο τουλάχιστον 30 πόντους και 20 ριμπάουντ ανά παιχνίδι καθ' όλη τη διάρκεια της καριέρας του στο ΝΒΑ. Κέρδισε τον τίτλο του καλύτερου παίκτη του πρωταθλήματος (MVP) τέσσερις φορές, ήταν πρώτος σκόρερ επτά συνεχόμενες σεζόν, ενώ κατέκτησε δύο συλλογικούς τίτλους.

Διαθέτει τις τέσσερις καλύτερες επιδόσεις σε μέσους όρους πόντων και ριμπάουντ από έναν παίκτη σε μία σεζόν στην ιστορία του του κορυφαίου αμερικανικού πρωταθλήματος καλαθοσφαίρισης (NBA), ενώ επίσης έχει και το ρεκόρ των περισσότερων πόντων που σημειώθηκαν από έναν παίκτη σε ένα μόνο παιχνίδι που φτάνουν τους 100, σε αγώνα απέναντι στους Νιού Γιορκ Νικς το 1962.[11] Κατά τη διάρκεια της καριέρας του κατέρριψε συνολικά 128 ρεκόρ στο NBA, τα περισσότερα από τα οποία παραμένουν ακόμα, διατηρώντας τον ως τον κορυφαίο κάτοχο ρεκόρ στην ιστορία του αθλήματος.[12][13] Προσωνύμια που του δόθηκαν ήταν τα Wilt the Stilt (Ουίλτ ο ξυλοπόδαρος) και The Big Dipper. Το πρώτο προσωνύμιο του δόθηκε από τα κολεγιακά του χρόνια καθώς τότε με βάρος 110 κιλά τα μακριά του πόδια έδιναν αντίστοιχη χαρακτηριστική παρουσία. Δεν ήταν της αρεσκείας του καθώς σήμαινε ότι δεν είχε τίποτα να προσφέρει παρά το ύψος του. Το δεύτερο ψευδώνυμο (η απόδοση στα ελληνικά είναι «η Μεγάλη Άρκτος») του το έδωσαν φίλοι του επειδή έπρεπε να χτυπήσει το κεφάλι του όταν περνούσε από μία πόρτα.[14][15] Λόγω του μεγέθους του (από τους ψηλότερους της δεκαετίας του 1960 και με σωματικό βάρος στα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής καριέρας του περίπου 125 κιλά) τον αποκαλούσαν επίσης «Ο Γολιάθ».[16][17]

Τα πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στην Φιλαδέλφεια της Πενσυλβάνια στις 21 Αυγούστου 1936, σε οικογένεια με άλλα εννιά παιδιά. Οι γονείς του είχαν φυσιολογικό ύψος. Κινδύνεψε η ζωή του από πνευμονία σε μικρή ηλικία με αποτέλεσμα να χάσει ένα χρόνο από το σχολείο. Στα εφηβικά του χρόνια δεν συμπαθούσε το μπάσκετ. Αντ' αυτού, ήταν ελπιδοφόρος στα αγωνίσματα στίβου: πηδούσε 2 μέτρα στο ύψος, ενώ διακρίνονταν στο μήκος, στο τριπλούν, στα 100 και τα 400 μέτρα. Αλλά σύμφωνα με τον ίδιο, «το μπάσκετ ήταν βασιλιάς στη Φιλαδέλφεια», οπότε τελικά στράφηκε στο άθλημα.[18][19][20] Η γρήγορη ανάπτυξη του ύψους του τον κατεύθυνε πιο γρήγορα στην καλαθοσφαίριση, όντας σχεδόν 1,90 μέτρα σε ηλικία 10 ετών, ενώ στα 15 του ήταν ήδη 2,10 μέτρα.[21] Σύμφωνα με τον αθλητικογράφο του ESPN Χαλ Μποκ, «μέχρι την εμφάνιση του Τσάμπερλεΐν το μπάσκετ παιζόταν από παίκτες με χαρακτηριστικά θνητών με μέσο ύψος. Αυτός το άλλαξε».[22] Αγωνίστηκε τρεις χρονιές με την σχολική ομάδα του γυμνασίου του μετρώντας συνολικά 37,4 πόντους ανά παιχνίδι με συνολικά 56 νίκες και 3 ήττες. Με την ομάδα του γυμνασίου του Όβερμπρουκ φτάνει στον τελικό των σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της πόλης χωρίς να έχει επιτυχία. Αυτό όμως είχε ως αποτέλεσμα να γίνει γνωστός και περισσότερα από 200 πανεπιστήμια επιδίωξαν να τον εγγράψουν, αλλά ο ίδιος ήθελε να ξεφύγει από μεγάλες πόλεις και προτίμησε να παίξει στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας, λόγω της πρόσληψης από τον προπονητή του Hall of Fame Φογκ Άλεν.[23][24]

Κολέγιο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1955 εντάχθηκε στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας. Στο πρώτο του παιχνίδι σημείωσε 52 πόντους και 31 ριμπάουντ, και τα δύο ρεκόρ για το Πανεπιστήμιο του Κάνσας σε αγώνα που παρακολούθησαν 15.000 θεατές.[25][26] Αγωνίστηκε δύο χρονιές με την ομάδα, οδηγώντας την σε ένα πρωτάθλημα περιφέρειας, με μέσο όρο 29,9 πόντων και 18,3 ριμπάουντ ανά παιχνίδι και στις δύο περιόδους. Αυτοί οι μέσοι όροι εξακολουθούν να παραμένουν ρεκόρ για το Πανεπιστήμιο. Ήταν πρώτος σκόρερ του κολεγιακού πρωταθλήματος και τις δύο χρονιές. Οι εντυπωσιακές εμφανίσεις του τον οδήγησαν στην επιλογή στην καλύτερη ομάδα των κολεγίων και τις δύο χρονιές με ενδεικτικό τους 90 πόντους που σημείωσε σε ένα παιχνίδι τοπικού χαρακτήρα.[27][28] Τη δεύτερη χρονιά έφτασε στον τελικό του κολεγιακού πρωταθλήματος χάνοντας από τη Βόρεια Καρολίνα μετά από τρεις παρατάσεις με 54–53.[29] Στους πέντε τελευταίους αγώνες το 1957, είχε κατά μέσο όρο 32,2 πόντους, 15,2 ριμπάουντ και 6,6 κοψίματα.[30] Εξακολουθεί να κατέχει τα ρεκόρ της ομάδας του Πανεπιστημίου ενός παιχνιδιού πρωταθλήματος για τους πόντους (52), ριμπάουντ (36), επιτυχημένες προσπάθειες που έγιναν (20) και ελεύθερες βολές (18). Στις 17 Ιανουαρίου 1998 το Πανεπιστήμιο του Κάνσας απέσυρε τη φανέλα με το νούμερο 13.[21][31] Ήδη λογιζόταν ως ο καλύτερος παίκτης του κόσμου σύμφωνα με τον προπονητή του στο Κάνσας Άλεν.[32] Σε ηλικία μόλις 21 ετών είχε γίνει εξώφυλλο σε τέσσερα περιοδικά με πανεθνική κυκλοφορία, τα Life, Time, Look και Newsweek.[24]

Επαγγελματική σταδιοδρομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χάρλεμ Γκλομπτρότερς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τσάμπερλεϊν θέλησε να γίνει επαγγελματίας καλαθοσφαιριστής πριν τελειώσει τις σπουδές του, ευρισκόμενος στο τελευταίο έτος τους, όμως τότε οι κανόνες απαγόρευαν τη συμμετοχή σε παίκτες που δεν είχαν αποφοιτήσει. Παρ' όλα αυτά, ξεκίνησε την καλαθοσφαιρική του καριέρα το 1958 αγωνιζόμενος για τους Χάρλεμ Γκλομπτρότερς (Harlem Globetrotters), μια ομάδα που δεν συμμετείχε στο NBA, έναντι 200.000 δολαρίων, για συμβόλαιο τριών ετών, ποσό σχεδόν διπλάσιο του υψηλότερα αμειβόμενου παίκτη του NBA εκείνη την εποχή και πενταπλάσιο του μέσης αμοιβής.[33][34] Έγινε μέλος της ομάδας που έγραψε ιστορία παίζοντας στη Μόσχα το 1959 και έκανε περιοδεία στη Σοβιετική Ένωση σε κατάμεστα γήπεδα.[18][35] Πριν από την έναρξη ενός αγώνα στο Στάδιο Λένιν της Μόσχας, τους υποδέχτηκε ο ηγέτης της χώρας Νικήτα Χρουστσόφ. Συμπεριλήφθηκε στους θρύλους της ομάδας και η φανέλα του αποσύρθηκε το 2000, ο πρώτος παίκτης των Χάρλεμ που του έγινε αυτή η τιμή.[36][37] Στη συνέχεια έγινε ο πρώτος που έγινε επαγγελματίας έχοντας εγκαταλείψει το κολέγιό του.[38][39]

Την εποχή που αγωνιζόταν στους Χάρλεμ

Φιλαδέλφεια / Σαν Φρανσίσκο Ουόριορς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1959 ξεκίνησε η σταδιοδρομία του στο NBA αφού έγινε «τεριτόριαλ πικ» (πρώτος) στα ντραφτ του 1959 από τους Φιλαδέλφεια Ουόριορς.[40] Το συμβόλαιο που υπέγραψε τον έκανε τον υψηλότερα αμοιβόμενο παίκτη του NBA από την πρώτη χρονιά.[41] Στο πρώτο του παιχνίδι απέναντι στους Νιου Γιορκ Νικς (24 Οκτωβρίου 1959) σκόραρε 43 πόντους και μάζεψε 28 ριμπάουντ, στο δεύτερο 36 πόντους, 34 ριμπάουντ και 9 κοψίματα στη νίκη της ομάδας του επί των Ντιτρόιτ Πίστονς, ενώ στο τρίτο έφτασε τους 43 πόντους και 40 ριμπάουντ, με την τελευταία επίδοση να είναι ρεκόρ συλλόγου. Σε 7 συνεχόμενους αγώνες της κανονικής περιόδου το Δεκέμβριο ξεπέρασε τους 50 πόντους.[42][43] Στις 25 Ιανουαρίου 1960 και συγκεκριμένα στην αναμέτρηση με τους Ντιτρόιτ Πίστονς εκτός έδρας, σταμάτησε στους 58 πόντους με 24/41 δίποντα, 10/13 βολές και είχε οδηγήσει τη Φιλαδέλφια στη νίκη με 127–117. Είχε ακόμα 42 ριμπάουντ και 4 ασίστ. Η επίδοση των πόντων ήταν ρεκόρ για ρούκι που παραμένει.[44][45] Ολοκλήρωσε την αγωνιστική περίοδο με μέσο όρο 37,6 πόντους και 27,0 ριμπάουντ ανά παιχνίδι, μέσοι όροι που ουδέποτε έκτοτε έχουν πλησιαστεί από ρούκι. Χρειάστηκαν μόλις 56 αγώνες για να σημειώσει 2.102 πόντους και να καταρρίψει το ρεκόρ των περισσότερων πόντων σε μια σεζόν, ρεκόρ το οποίο είχε ο Μπομπ Πετί από την προηγούμενη χρονιά και που χρειάστηκε 72 παιχνίδια για να φτάσει σε αυτό το επίτευγμα. Ο Τσάμπερλεϊν συνέτριψε το προηγούμενη επίδοση ολοκληρώνοντας την περίοδο με σύνολο 2.707 πόντων.[46][47][48] Ήταν η πρώτη από τις 7 συνεχόμενες χρονιές που ήταν κορυφαίος σκόρερ του πρωταθλήματος, ρεκόρ που παραμένει ακατάρριπτο.[49] Ήταν επίσης πρώτος ριμπάουντερ με μέσο όρο ρεκόρ στην ιστορία, ο πρώτος και ο μόνος μέχρι σήμερα που ξεπέρασε ως μέσο όρο τα 25 ανά σεζόν. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που αναδείχθηκε κορυφαίος σκόρερ και ριμπάουντερ, ο μόνος που έχει πετύχει κάτι τέτοιο και μάλιστα έξι φορές.[50] Αναδείχθηκε καλύτερος πρωτοεμφανιζόμενος (ρούκι) της χρονιάς καθώς και πολυτιμότερος παίκτης του πρωταθλήματος (NBA MVP), ο νεώτερος σε ηλικία μέχρι τότε.[29][51][52][53] Η ομάδα ανέτρεψε την επίδοση της προηγούμενης χρονιάς από 32–40 νίκες σε 49–26.[46]

Στην πρώτη συμμετοχή του στο All-Star Game σημείωσε 23 πόντους και είχε 25 ριμπάουντ κερδίζοντας τον τίτλο του MVP.[54] Στο πρωτάθλημα οι Ουόριορς έφτασαν μέχρι τα τελικά της Ανατολικής Περιφέρειας όπου έχασαν από τους Μπόστον Σέλτικς με τον Τσάμπερλεϊν να μη συμμετέχει σε δύο αγώνες λόγω τραυματισμού. Στους αγώνες αυτούς η ομάδα της Βοστώνης χρησιμοποίησε ειδικό τρόπο αντιμετώπισής του που αποσκοπούσε στο να καθυστερήσει την επιστροφή του στην άμυνα και με γρήγορες αντεπιθέσεις να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Οι 50 πόντοι που πέτυχε στο πέμπτο παιχνίδι δεν ήταν αρκετοί για να αναστρέψουν την τελική πρόκριση των Σέλτικς.[55] Κατά τη διάρκεια αυτής της σεζόν, ξεκίνησε τις μονομαχίες του με τον αντίπαλο σέντερ και από τους καλύτερους στην ιστορία του πρωταθλήματος, τον Μπιλ Ράσελ. Οι δύο ήταν σκληροί ανταγωνιστές στο γήπεδο με χαρακτηριστικό ότι στη λίστα των παικτών που έχουν πάρει τουλάχιστον 40 ριμπάουντ σε ένα παιχνίδι, συναντάμε το όνομα του Τσάμπερλεϊν 15 φορές, έναντι 11 του Ράσελ με μόλις δύο ακόμη παίκτες να έχουν φτάσει σε αυτό το ορόσημο από μία φορά. Μακριά όμως από τα γήπεδα ανέπτυξαν φιλική σχέση.[14][26][56] Η πρώτη τους σύγκρουση ήταν στις 7 Νοεμβρίου 1959 στη Φιλαδέλφεια που έχασε με 115–106 με τον νικητή Ράσελ να σημειώνει 22 πόντους και να μαζεύει 35 ριμπάουντ, έναντι 30 πόντων και 28 ριμπάουντ του αντιπάλου του.[57] Εκείνη τη χρονιά ο Τσάμπερλεϊν κατέρριψε οκτώ ρεκόρ του NBA.[58] Η αγωνιστική του παρουσία ήδη από την πρώτη χρονιά προσέλκυσε 500.000 νέους θεατές στα γήπεδα του NBA σε όλη τη χώρα. Μεμονωμένα και σε μια σεζόν, έκανε το μπάσκετ πόλο έλξης για άτομα που πριν εμφανιστεί, δεν θα είχαν παρακολουθήσει παιχνίδι ούτε με δωρεάν εισιτήρια. Παρά το γεγονός αυτό, είχε εκφράσει την πρόθεση να μην συνεχίσει να αγωνίζεται διαμαρτυρόμενος για τη σκληρή μεταχείριση που έχει λάβει από αντίπαλους παίκτες οι οποίοι, όπως ισχυρίζονταν, τον αντιμετώπιζαν σκληρά χωρίς να τιμωρούνται από τους διαιτητές του NBA. Αλλά το γεγονός ήταν ότι εκείνη τη χρονιά εκτέλεσε 991 ελεύθερες βολές, περίπου 14 σε κάθε παιχνίδι. Αυτό που τον ενόχλησε προφανώς - και σίγουρα θα έπρεπε - είναι ότι ευστόχησε μόνο σε 577, δηλαδή είχε ποσοστό ευστοχίας μόνο 58 %.[59] Στα πλαίσια της δυσαρέσκειάς του είπε τότε τη γνωστή φράση «κανείς δεν αγαπάει το Γολιάθ» και έκτοτε έμεινε το προσωνύμιο. Ήδη ο πιο ακριβοπληρωμένος αθλητής στη χώρα του, δεν πραγματοποίησε την απειλή και με αύξηση των απολαβών του υποχώρησε.[58][60]

Σε δράση με αντίπαλο το Μπομπ Ρουλ (αριστερά)

Την αγωνιστική περίοδο 1960–61 έχασε μόλις 8 λεπτά αγώνα από τα συνολικά 3.890 κι αυτό γιατί αποβλήθηκε μετά από δεύτερη τεχνική ποινή.[18] Ξεπέρασε το φράγμα των 3.000 πόντων και των 2.000 ριμπάουντ έχοντας συνολικά 3.033 πόντους (μ.ο. 38,3) και 2.149 ριμπάουντ (μ.ο. 27,2). Το όριο αυτό των πόντων έχει ξεπεραστεί μόνο από το Μάικλ Τζόρνταν το 1987, ενώ κανείς έκτοτε δεν έφτασε σε αυτό το όριο ριμπάουντ. Έκανε μάλιστα και το ρεκόρ των περισσότερων ριμπάουντ από έναν παίκτη σε ένα αγώνα, στις 24 Νοεμβρίου 1960, όταν οι Ουόριορς ηττήθηκαν από τους Σέλτικς (129–132) μαζεύοντας 55 απέναντι στο Ράσελ.[61][62][63] Σε 23 αγώνες μάζεψε τουλάχιστον 30 ριμπάουντ.[64] Είχε περίπου το 32 % των πόντων και το 31 % των ριμπάουντ της ομάδας του εκείνη την περίοδο.[65] Όπως και την προηγούμενη χρονιά ψηφίστηκε στην καλύτερη πεντάδα της σεζόν.[66]

Ακολούθησε η χρονιά 1961–62 όπου ο Τσάμπερλεϊν ξεπέρασε και το όριο των 4.000 πόντων φτάνοντας τους 4.029 συνολικά που αποτελεί ρεκόρ του NBA ως σήμερα. Την συγκεκριμένη αγωνιστική περίοδο σκόραρε 50,4 πόντους και μάζευε 25,7 ριμπάουντ ανά παιχνίδι.[22][67][68] Σε επτά συνεχόμενα παιχνίδια σημείωσε πάνω από 50 πόντους και συνολικά σε 45 της κανονικής περιόδου.[64][69] Μάλιστα εκείνη τη σεζόν απέναντι στους Νιου Γιορκ Νικς (169–147, 2 Μαρτίου 1962) και μπροστά σε 4.124 θεατές σκόραρε 100 πόντους κάνοντας ρεκόρ περισσότερων πόντων από έναν παίκτη στο ίδιο παιχνίδι, επίδοση που παραμένει ακατάρριπτη.[70][71][72] Στα τρία προηγούμενα παιχνίδια είχε σημειώσει 67, 65 και 61 πόντους, ενδεικτικό της κορυφαίας φόρμας στην οποία βρισκόταν. Η οδηγία του προπονητή της ομάδας ήταν τα δύο τρίτα των επιθετικών ενεργειών να γίνονταν από τον Τσάμπερλεϊν. Το παιχνίδι διεξήχθη στη Χέρσεϊ Σπορτς Αρένα (Hershey Sports Arena), ένα παλιό γυμναστήριο αρχικά κτισμένο για χόκεϊ επί πάγου. Στο πρωτάθλημα διεξάγονταν περιστασιακά παιχνίδια σε απομακρυσμένες πόλεις για να προσελκύσει νέους θεατές καθώς το μπάσκετ ήταν ακόμα σε φάση ανάπτυξης στις ΗΠΑ χωρίς ακόμα να έχει καθιερωθεί στα σημαντικά και δημοφιλή αθλήματα. Αυτό ήταν το τρίτο παιχνίδι εντός έδρας των Ουόριορς της σεζόν και το γήπεδο ήταν γεμάτο κατά το ήμισυ. Ελάχιστοι δημοσιογράφοι και φωτογράφοι ήταν παρόντες. Ο βασικός σέντερ των Νικς ήταν απών για λόγους υγείας και αντίπαλος του Τσάμπερλεϊν ήταν ο Ντάρελ Ίμχοφ ύψους 2,08 μέτρων. Στο πρώτο δωδεκάλεπτο το σκορ ήταν 42–26 για τους γηπεδούχους με 23 πόντους από το μεγάλο τους επιθετικό όπλο. Στο ημίχρονο το σκορ ανέβηκε στο 79–68 υπέρ των γηπεδούχων και οι πόντοι του Τσάμπερλεϊν στους 41, ενώ στο τρίτο δωδεκάλεπτο πέτυχε άλλους 31. Οι Νικς βλέποντας την εντυπωσιακή άνοδο των ατομικών του πόντων προσπάθησαν να κάνουν το παιχνίδι όσο πιο αργό γινόταν και χρησιμοποιούσαν εναλλάξ και τους τρεις ψηλούς παίκτες που διέθεταν για να τους ξεκουράζουν. Όταν ο Τσάμπερλεϊν ξεπέρασε τους 78 καταρρίπτοντας το δικό του ρεκόρ, ο εκφωνητής του αγώνα άρχισε να ανακοινώνει εκτός από τη διακύμανση του σκορ και τους πόντους του Τσάμπερλεϊν.[73][74][75] Έμεναν 46 δευτερόλεπτα για τη λήξη και μόλις η μπάλα πέρασε τη στεφάνης για τη συμπλήρωση των 100 πόντων, έγινε εισβολή στο γήπεδο από το κοινό. Όλοι ήθελαν να αγγίξουν τον γίγαντα, για να επαληθεύσουν ότι αυτός ο υπερήρωας ήταν πραγματικός. Ο αγώνας έπρεπε να σταματήσει για σχεδόν 10 λεπτά μέχρι να αδειάσει το γήπεδο για να παικτούν τα τελευταία δευτερόλεπτα.[76] Σε εκείνο τον αγώνα κατέρριψε εννέα ρεκόρ του NBA: πόντων (100), πόντων στο ημίχρονο (61), πόντων στο τέταρτο (31) με 12/21 προσπάθειες, σουτ (63), επιτυχημένων σουτ (36) και ελεύθερων βολών (28/32).[33][73][77] Μέχρι και το 1982 το συνολικό σκορ ήταν επίσης ρεκόρ περισσότερων πόντων αθροιστικά.[78] Το ιστορικό επίτευγμα θεωρείται από τα εντυπωσιακά ρεκόρ στην ιστορία του ΝΒΑ και συγκαταλέγεται σε αυτά που είναι πιο δύσκολο να καταρριπτούν.[18][79][80] Την ίδια σεζόν σε αγώνα με αντίπαλο τους Λος Άντζελες Λέικερς (8 Δεκεμβρίου 1961, νικητές οι Λέικερς με 151–147) που είχε προηγηθεί και που κρίθηκε μετά από τρεις παρατάσεις στις οποίες είχε αγωνιστεί σε όλη τη διάρκεια όπως και στον κανονικό αγώνα σημείωσε 78 πόντους, επιτυγχάνοντας για πρώτη φορά ρεκόρ πόντων σε μια συνάντηση. Η επίδοση παραμένει ως η τρίτη καλύτερη όλων των εποχών.[81][82][83][84] Έναν μήνα μετά (13 Ιανουαρίου 1962) και δύο πριν από την «100άρα» του, είχε πετύχει 73 πόντους σε παιχνίδι του με αντίπαλο τους Σικάγο Πάκερς, επίδοση που κατέρριψε την προηγούμενη του Έλτζιν Μπέιλορ και παραμένει ως η τέταρτη καλύτερη όλων των εποχών. Η Φιλαδέλφεια είχε νικήσει με 135–117 και ο κορυφαίος παίκτης του ΝΒΑ είχε 29/48 δίποντα, 16/25 βολές και 36 ριμπάουντ.[85][86][87]

Στο All-Star Game του 1962 ο Τσάμπερλεϊν σκόραρε για 42 πόντους, επίδοση ρεκόρ που καταρρίφθηκε 55 χρόνια αργότερα.[88][89][90] Τα πρωτόγνωρα κατορθώματά του στη σεζόν του 1962 αποτέλεσαν αργότερα αντικείμενο του βιβλίου Wilt, 1962 του Γκάρι Μ. Πόμεραντζ (2005).[91] Για άλλη μια φορά η ομάδα του σταματάει στα τελικά της περιφέρειας γνωρίζοντας την ήττα από τους Μπόστον Σέλτικς με 4–3 στους τελικούς της Ανατολής, παρά τους 35 πόντους και τα 26,6 ριμπάουντ που είχε ως μέσο όρο στη σειρά.[92] Παρά να εντυπωσιακά του ατομικά επιτεύγματα εκείνη τη χρονιά ψηφίστηκε δεύτερος στο διαγωνισμό για τον καλύτερο παίκτη της κανονικής περιόδου πίσω από το Ράσελ. Ο πρωταθλητής της Βοστώνης πήρε 297 ψήφους, ο Τσάμπερλεϊν 152 και ο Όσκαρ Ρόμπερτσον 135. Τα αποτελέσματα φάνηκαν περίεργα καθώς τα στατιστικά της χρονιάς του δεύτερου και το πρώτο τριπλ-νταμπλ για μια σεζόν στην ιστορία του ΝΒΑ του τρίτου δεν τους έδωσαν καλύτερη θέση στην πιο αμφιλεγόμενη ψηφοφορία για τον τίτλο του MVP στην ιστορία.[93][94][95]

«Κανείς δεν φαίνεται να εκτιμά ότι ήταν ένας απίστευτος παίκτης ο Ουίλτ. Ήταν ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών γιατί κυριάρχησε στο γήπεδο όπως κανείς άλλος δεν μπόρεσε ποτέ». Μπιλ Ράσελ στο All-Star Game ΝΒΑ του 1997, όταν το πρωτάθλημα ονόμασε και τίμησε τους 50 μεγαλύτερους παίκτες του.[96]

Τη χρονιά 1962–63 οι Ουόριορς μετέφεραν την έδρα τους στο Σαν Φρανσίσκο όμως ο Τσάμπερλεϊν δε φάνηκε να επηρεάζεται από αυτή την αλλαγή σκοράροντας 44,8 πόντους και μαζεύοντας 24,3 ριμπάουντ ανά παιχνίδι. Για μια ακόμη σεζόν ήταν εκπληκτικός σημειώνοντας σε δύο αγώνες πάνω από 70 πόντους, στις 3 Νοεμβρίου 1962 είχε 72 με αντίπαλο τους Λος Άντζελες Λέικερς (127–115 υπέρ των Λέικερς) έχοντας 29/48 δίποντα, 14/18 βολές και 18 ριμπάουντ[97] και στις 16 Νοεμβρίου όταν σημείωσε 73 με αντίπαλο τους Νικς (127-115).[98] Οι Γουόριορς όμως νίκησαν μόλις τα 31 από τα 80 παιχνίδια τους, χάνοντας τα πλέι-οφ.[99][100] Εκείνη τη χρονιά πέτυχε ρεκόρ στον δείκτη αξιολόγησης PER (Player Efficiency Rating), που καταρρίφθηκε 57 χρόνια μετά από το Γιάννη Αντετοκούνμπο.[101]

Τη σεζόν 1963–64 οι Ουόριορς προσλαμβάνουν τον Άλεξ Χάνουμ ως προπονητή. Ο Τσάμπερλεϊν δεν ανέπτυξε καλές σχέσεις με τον Χάνουμ και μάλιστα η σχέση τους έγινε ακόμα πιο άσχημη όταν ο Χάνουμ θέλησε να τον αφήσει αναπληρωματικό και είχε ως βασικό σέντερ τον Νέιτ Θέρμοντ τον οποίο οι Ουόριορς είχαν επιλέξει ως τρίτο στα ντραφτ του 1963. Στόχος του προπονητή ήταν ο πιο ισορροπημένος τρόπος λειτουργίας στην επίθεση.[102] Παρά αυτή την αντιμετώπιση ο Τσάμπερλεϊν ήταν και πάλι ο ηγέτης της ομάδας με μέσο όρο ανά παιχνίδι 36,9 πόντους και 22,3 ριμπάουντ, και τον Χάνουμ να μην μπορεί να τον χρησιμοποιεί τελικά ως αναπληρωματικό όπως αρχικά ήθελε. Ήταν πρώτος σκόρερ και στην καλύτερη πεντάδα της χρονιάς για μία ακόμη φορά.[66] Στις 27 Νοεμβρίου 1963 στη νίκη επί των Νικς (118–89), κατάφερε την εκπληκτική επίδοση των 18/18 δίποντων αν και είχε χάσει το πρώτο σουτ. Πέρα από το τελικό 18/19 στα δίποντα που μέτρησε (94,7 %), είχε 38 πόντους, 17 ριμπάουντ σε μόλις 33 λεπτά συμμετοχής.[50][103] Ταυτόχρονα η ομάδα μετά την πλήρως αποτυχημένη προηγούμενη περίοδο έφτασαν και πάλι στα τελικά της περιφέρειας για να χάσουν από τους Μπόστον Σέλτικς με 4–1 νίκες.[104] Στις 22 Νοεμβρίου 1964 και το παιχνίδι μεταξύ Σαν Φρανσίσκο Ουόριορς-Ντιτρόιτ Πίστονς (97–99) σημείωσε 50 πόντους και μάζεψε 40 ρημπάουντ για 5η και τελευταία φορά στην καριέρα του. Παραμένει ο μοναδικός παίκτης στην ιστορία του ΝΒΑ που έχει πετύχει quadruple double-double: αυτό σημαίνει ότι τελείωσε έναν αγώνα έχοντας +40 σε δύο στατιστικές κατηγορίες (πόντοι, ριμπάουντ ή ασίστ).[48][105][106]

Στα μέσα της περιόδου του 1963–64 ο Τσάμπερλεϊν αποφασίζει να φύγει από τους Ουόριορς ύστερα από 5,5 χρόνια και επιστρέφει στη Φιλαδέλφεια για να αγωνιστεί για τους Φιλαδέλφεια 76ερς. Στις 29 Δεκεμβρίου 1999 οι Ουόριορς απέσυραν τη φανέλα με το νούμερο 13 προς τιμήν του.[107]

Φιλαδέλφεια 76ερς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο τέλος της αγωνιστικής περιόδου, ο Τσάμπερλεϊν μετρούσε 34,7 πόντους και 22,9 ριμπάουντ και με τις δύο ομάδες. Χωρίς τον Τσάμπερλεϊν οι Ουόριορς είδαν κατακόρυφη πτώση εκείνη τη χρονιά κάνοντας μόλις 17 νίκες σε 80 παιχνίδια. Οι Σίξερς αντίθετα κατάφεραν να φτάσουν στα τελικά της περιφέρειας όπου ηττήθηκαν από τους Σέλτικς με 4–3.[108][109]

Το τελευταίο μάλιστα παιχνίδι που παίχθηκε στη Βοστώνη οι Σέλτικς επικράτησαν 110–109 σε ένα παιχνίδι που έμεινε στην ιστορία για πολλούς λόγους. Λιγότερο από δύο λεπτά πριν τη λήξη οι Σέλτικς ήταν μπροστά με 110–103 και ο Τσάμπερλεϊν με έξι δικούς του πόντους μείωσε φτάνοντας τους 30 στον αγώνα και έχοντας και 32 ριμπάουντ. Δευτερόλεπτα πριν το τέλος οι Σίξερς είχαν την ευκαιρία για την ανατροπή αφού είχαν την επαναφορά στη βασική γραμμή των Σέλτικς. Ο Τζον Χάβλιτσεκ όμως έκλεψε την μπάλα σε μία από τις πιο ιστορικές στιγμές της ζωής του πρωταθλήματος και έδωσε την πρόκριση στους Σέλτικς.[110][111][112] Στη σειρά εκείνη των πλέι-οφ ο Τσάμπερλεϊν πήρε 220 ριμπάουντ, επίδοση ρεκόρ για σειρά επτά αγώνων πλέι-οφ.[113]

Με τη φανέλα των Φιλαδέλφεια 76ερς

Η περίοδος 1965–66 είδε τον Τσάμπερλεϊν να ολοκληρώνει με 33,5 πόντους και 24,6 ριμπάουντ και να κερδίζει - μόλις - το δεύτερο βραβείο του πολυτιμότερου παίκτη της κανονικής περιόδου μετά το 1960.[51][114] Ήταν πρώτος σκόρερ για έκτη συνεχόμενη φορά, ριμπάουντερ για να πέμπτη φορά και στην καλύτερη ομάδα της χρονιάς για πέμπτη φορά επίσης.[66] Στις 25 Φεβρουαρίου 1966 φτάνει τους 20.881 πόντους και γίνεται ο πρώτος σκόρερ στην ιστορία του NBA παραλαμβάνοντας ένα έπαθλο ύψους 2,5 μέτρων.[115] Αυτή ήταν η τελευταία χρονιά που ξεπερνούσε το όριο των 2.000 πόντων και ήταν πρώτος σκόρερ του NBA, ενώ η βελτίωση του στο ομαδικό παιχνίδι αντανακλάται από την τρίτη θέση στις ασίστ. Στο πρωτάθλημα οι Σίξερς πέτυχαν ρεκόρ συλλόγου στην κανονική περίοδο με 55–25 νίκες, έφτασαν και πάλι στα τελικά της περιφέρειας όπου έχασαν και πάλι από τους Σέλτικς με 4–1 νίκες.[116]

Τη σεζόν 1966–67 προπονητής στους Σίξερς ανέλαβε ένας παλιός γνώριμος του Τσάπερλεϊν, ο Άλεξ Χάνουμ που ήταν προπονητής του στους Γουόριορς τις δύο τελευταίες χρονιές που ο Τσάμπερλεϊν αγωνίζονταν στην ομάδα του Σαν Φρανσίσκο. Οι δυο τους τελικά συμφιλιώθηκαν και ο Τσάμπερλεϊν πείστηκε από τον προπονητή να δουλέψει περισσότερο στην άμυνα, κάτι που έγινε με ιδιαίτερη επιτυχία.[113][117][118] Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να πέσει σημαντικά στο σκοράρισμα στους 24,1 πόντους (τρίτος στο πρωτάθλημα), μάζεψε όμως ίδιο σχεδόν μέσο όρο ριμπάουντ, είχε ποσοστό ευστοχίας στα δίποντα με 68,3 %, ήταν τρίτος στις ασίστ με 7,8 ανά παιχνίδι και κέρδισε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά και τρίτη συνολικά το βραβείο του πολυτιμότερου παίκτη της χρονιάς.[114][119]

Εκείνη τη χρονιά οι Σίξερς με τους Τσάμπερλεϊν κυρίαρχο στην άμυνα και τους ικανούς σκόρερ Χαλ Γκριρ και Μπιλ Κάνινγχαμ ολοκλήρωσαν με ρεκόρ 68–13, σημειώνοντας τις περισσότερες νίκες που είχε κάνει ομάδα στην ιστορία του NBA θεωρούμενη ως η καλύτερη στην ιστορία του συλλόγου.[120][121] Η επίδοση αυτή είναι η τέταρτη καλύτερη όλων των εποχών και υπολείπεται των Λέικερς όταν είχαν τον Τσάμπερλεϊν στη σύνθεσή τους 1971-72, των Σικάγο Μπουλς το 1995–96, όταν σημείωσαν 72 νίκες και 10 ήττες και οι Γκόλντεν Στέιτ Γουόριορς το 2015–16 όταν σημείωσαν 73 νίκες και 9 μόλις ήττες, ρεκόρ το οποίο αποτελεί το καλύτερο μέχρι σήμερα.[122]

Η ομάδα έφτασε για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στα τελικά της περιφέρειας όπου θα αντιμετώπιζαν ξανά τους πανίσχυρους εκείνη τη δεκαετία Μπόστον Σέλτικς που είχαν πανηγυρίσει τα 8 τελευταία πρωταθλήματα του NBA. Οι Σίξερς αυτή τη φορά νίκησαν εύκολα τη σειρά με 4–1 με τον Τσάμπερλεϊν να έχει στον πρώτο αγώνα 24 πόντους, 32 ριμπάουντ (και ανεπίσημα 14 ασίστ και 12 κοψίματα).[123] Στον τρίτο αγώνα σημείωσε ρεκόρ σε αγώνα πλέι-οφ με 41 ριμπάουντ.[55] Στα τελικά του πρωταθλήματος αντιμετώπισαν την παλιά ομάδα του Τσάμπερλεϊν, τους Σαν Φρανσίσκο Γουόριορς επί των οποίων επικράτησαν με 4–2 νίκες. Χαρακτηριστικό αυτών των αγώνων ήταν ότι είχε 9 ασίστ μέσο όρο στα πλέι-οφ, επίδοση ασυνήθιστη για σέντερ.[124] Στον τελευταίο αγώνα (125–122) η συμβολή του ήταν καθοριστική καθώς μάζεψε 8 ριμπάουντ και είχε 6 κοψίματα στον τέταρτο δωδεκάλεπτο.[55] Ήταν το πρώτο πρωτάθλημα στην καριέρα του Τσάμπερλεϊν.[51][29]

Την επόμενη αγωνιστική περίοδο ο Τσάμπερλεϊν με 24,3 πόντους και 23,8 ριμπάουντ (τρίτος σκόρερ και πρώτος ριμπάουντερ για έβδομη φορά) βραβεύθηκε και πάλι ως πολυτιμότερος παίκτης της περιόδου και κάνοντας επίδειξη ομαδικότητας ήταν πρώτος στις ασίστ. Είναι ο μόνος σέντερ στην ιστορία του NBA που ήταν πρώτος στις ασίστ σε μία αγωνιστική περίοδο (1967–68).[51][125][126] Επίσης είναι ο μόνος που ήταν ταυτόχρονα πρώτος σε ασίστ και ριμπάουντ την ίδια χρονιά.[50] Σε αντίθεση με την συχνά διατυπωθείσα γνώμη που τον θέλει ως εγωιστικό παίκτη, που ασχολούταν πρωτίστως με την προσωπική του επιτυχία και τα στατιστικά του, η πραγματικότητα έδειξε ότι επρόκειτο για παίκτη ικανό να θυσιάσει οποιαδήποτε ατομική ματαιοδοξία για το θρίαμβο των ομάδων του.[127][128] Μάλιστα στις 2 Φεβρουαρίου 1968 απέναντι στους Πίστονς σημείωσε το πρώτο double triple-double (από 20 σε τρεις κατηγορίες στατιστικής) στην ιστορία του πρωταθλήματος με 22 πόντους, 25 ριμπάουντ και 21 ασίστ, επίτευγμα που έχει επαναληφθεί μία φορά ακόμη έκτοτε.[129][130][131] Στα πλέι-οφ, η ομάδα έφτασε για άλλη μια φορά στα τελικά της περιφέρειας όπου αντιμετώπισαν και πάλι την ομάδα της Βοστώνης. Αν και οι Σίξερς προηγούνταν με 3–1 νίκες, οι Σέλτικς έκαναν την ανατροπή και επιβλήθηκαν στη σειρά με 4–3 νίκες, με τον τελευταίο αγώνα στη Φιλαδέλφεια να κρίνεται υπέρ των φιλοξενούμενων με 100–96 προκαλώντας μεγάλη απογοήτευση στους πάνω από 15.000 οπαδούς τους.[132][133] Στο τελευταίο ο Τσάμπερλεϊν μάζεψε 34 ριμπάουντ αλλά έκανε μόνο μία προσπάθεια σουτ στο δεύτερο ημίχρονο και τερμάτισε με μόνο 14 πόντους, γεγονός που προκάλεσε την έκπληξη των δημοσιογράφων. Ο ίδιος δήλωσε μετά ότι «δεν μπορώ να κάνω αυτό που δεν μου λένε να κάνω». Πρώτη φορά στην έως τότε ιστορία του NBA γινόταν μια τέτοια ανατροπή.[134]

Εκείνη τη χρονιά σημείωσε και ένα αρνητικό ρεκόρ στην καριέρα του: Ήταν 1η Δεκεμβρίου 1967 όταν οι Φιλαδέλφεια είχαν αντιμετωπίσει τους Σιάτλ Σούπερσονικς. Κυριάρχησε και πάλι με την παρουσία του στο παρκέ, σημείωσε 52 πόντους με 22/29 δίποντα, 37 ριμπάουντ και οδήγησε την ομάδα του στην εύκολη νίκη με 133–109 αλλά ήταν ο αγώνας όπου αστόχησε 22 φορές από τη γραμμή των ελεύθερων βολών έχοντας 8/30, αντικείμενο στο οποίο ήταν η «Αχίλλειος πτέρνα» της αγωνιστικής του παρουσίας, παρά τις πολλαπλές διαφορετικές πρακτικές που χρησιμοποίησε κατά καιρούς για να βελτιωθεί. Μάλιστα το εν λόγω ρεκόρ καταρρίφθηκε μετά από 49 χρόνια.[135][136][137] Η βασική αυτή αδυναμία του αντανακλάται από το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό ελεύθερων βολών καριέρας στην ιστορία του NBA με 51,1 % (με βάση τουλάχιστον 1.200 προσπάθειες).[138] Συνολικά στις 11.862 βολές που επιχείρησε στην καριέρα του βρήκε στόχο μόλις στις 6.057, χάνοντας τη δυνατότητα να προσθέσει μερικές χιλιάδες πόντους στο στατιστικό του απολογισμό, που ίσως ακόμα να ήταν καλύτερος αν δεν κέρδιζε τόσα φάουλ.[139][140]

Λος Άντζελες Λέικερς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το καλοκαίρι του 1968, ο Τσάμπερλεϊν πήρε μεταγραφή στους Λος Άντζελες Λέικερς έναντι ανταλλαγής με τον επίσης σέντερ Ντάρελ Ίμχοφ, που το 1962 αγωνίζονταν στους Νικς και ήταν προσωπικός αντίπαλος του Τσάμπερλεϊν όταν αυτός σημείωσε το ρεκόρ καριέρας. Η μεταγραφή έγινε με συμβόλαιο-ρεκόρ στην ιστορία του αθλήματος. Η ομάδα ήταν ισχυρή και πλέον ισορροπημένη με τους Έλτζιν Μπέιλορ και Τζέρι Γουέστ να έχουν επιθετικές δυνατότητες.[58][141][142]

Την αγωνιστική περίοδο 1968–69 οι Λέικερς, με τον Τσάμπερλεϊν να σημειώνει κατά μέσο όρο 20,5 πόντους και να μαζεύει 21,1 ριμπάουντ ανά παιχνίδι, τερμάτισαν στην πρώτη θέση της Δυτικής Περιφέρειας με επίδοση 55–27 νίκες, ενώ στα πλέι-οφ έφτασαν μέχρι τους τελικούς του πρωταθλήματος όπου έχασαν από τους παλιούς γνώριμους, Μπόστον Σέλτικς. Στην κανονική περίοδο οι Λέικερς είχαν νικήσει τα τέσσερα από τα έξι μεταξύ τους παιχνίδια και είχαν πλεονέκτημα έδρας.[143][144][145] Το έβδομο παιχνίδι (μέχρι τότε 3–3) παρουσίασε μια σουρεαλιστική σκηνή: εν αναμονή της νίκης των Λέικερς, ο ιδιοκτήτης της ομάδας έβαλε χιλιάδες μπαλόνια στους στύλους του γηπέδου Φόρουμ του Λος Άντζελες. Οι Λέικερς έφτασαν να νικούν με 91–76 μετά από τα τρία τέταρτα της συνάντησης. Στη συνέχεια ο Τσάμπερλεϊν έστριψε το γόνατό του και έπρεπε να αντικατασταθεί. Με τρία λεπτά να μένουν, οι Λέικερς έπεσαν στο 103–102 και τελικά έχασαν το παιχνίδι 108–106. Μετά τον αγώνα, πολλοί αναρωτήθηκαν γιατί ο Τσάμπερλεϊν βγήκε στα τελευταία σχεδόν έξι λεπτά. Τη στιγμή της τελικής του αντικατάστασης, είχε σημειώσει 18 πόντους (επιτυγχάνοντας επτά από τις οκτώ προσπάθειές του) και είχε μαζέψει 27 ριμπάουντ.[146][147] Μετά την ήττα ο προπονητής Φαν Μπρέντα Κολφ, επικρίθηκε έντονα καθώς ο Τσάμπερλεϊν επιβεβαίωσε ότι ήταν σε θέση να επιστρέψει. Η απώλεια του τίτλου κόστισε στον προπονητή τη θέση του.[148][149]

Την αγωνιστική περίοδο 1969–70 ο Τσάμπερλεϊν αγωνίστηκε σε μόλις 12 παιχνίδια λόγω τραυματισμού (ρήξη επιγονατιδικού τένοντα στο ένατο παιχνίδι) διατηρώντας σε αυτά τα στατιστικά στοιχεία αυτών των χρόνων της καριέρας του, όμως οι Λέικερς κατάφεραν και τερμάτισαν στη δεύτερη θέση της Δυτικής περιφέρειας με ρεκόρ 46–36, πίσω από τους Ατλάντα Χοκς. Στα πλέι-οφ η ομάδα του Λος Άντζελες με την επιστροφή του Τσάμπερλεϊν νίκησαν τους Φοίνιξ Σανς με 4–3, σάρωσαν τους Χοκς με 4–0 και έφτασαν και πάλι στους τελικούς του πρωταθλήματος όπου ηττήθηκαν ξανά με 4–3 νίκες, αυτή τη φορά από τους Νιου Γιορκ Νικς.[150][151] Στο έκτο παιχνίδι που έγινε στο Λος Άντζελες ο Τσάμπερλεϊν είχε 45 πόντους και 27 ριμπάουντ επιτυγχάνοντας την ισοφάριση των τελικών σε 3–3, αλλά το έβδομο παιχνίδι στη Νέα Υόρκη έδωσε στην ομάδα της πόλης τον τίτλο.[152][153]

Από τους τελικούς του 1969

Την επόμενη αγωνιστική περίοδο, οι Λέικερς συνέχισαν να έχουν ως στόχο το πρωτάθλημα. Με τον Τσάμπερλεϊν να σκοράρει κατά μέσο όρο 20,7 πόντους και να μαζεύει 18,2 ριμπάουντ [154] τερμάτισαν και πάλι στη δεύτερη θέση της δυτικής περιφέρειας με επίδοση 48–34 νίκες και έφτασαν ως τα τελικά της Περιφέρειας, όπου έχασαν με 4–1 από τους μετέπειτα πρωταθλητές Μιλγουόκι Μπακς.[151][155]

Τη σεζόν 1971–72 ο 35 ετών πλέον Τσάμπερλεϊν, έκανε άλλη μια αξιοπρεπή χρονιά με 14,8 πόντους και 19,2 ριμπάουντ, έχοντας αξιοσημείωτα υψηλό ποσοστό ευστοχίας (64,5 %, παραμένει το δεύτερο υψηλότερο στην ιστορία των Λέικερς).[151][156] Οι Λέικερς ήταν ασταμάτητοι διαθέτοντας μία από τις καλύτερες ομάδες όλων των εποχών και με ρεκόρ 69–13 κατέρριψαν την ως τότε καλύτερη επίδοση των Φιλαδέλφεια 76ers, την οποία η ομάδα της Φιλαδέλφεια είχε επιτύχει με τον Τσάμπερλεϊν στη σύνθεσή της. Επίσης έκαναν το διατηρητέο, ως σήμερα ρεκόρ των 33 συνεχόμενων νικών.[157][158][159] Στις 16 Φεβρουαρίου 1972 στην ήττα με 110–109 από τους Φοίνιξ Σανς, με κανένα άλλο παίκτη να μην έχει σημειώσει ακόμη ούτε 25.000 πόντους - και μόνο πέντε να έχουν 20.000 - ο γίνεται ο πρώτος που έφτασε τους 30.000. Στο 13ο έτος του στο πρωτάθλημα, πετυχαίνει το ορόσημο στο τρίτο δωδεκάλεπτο της συνάντησης. Το παιχνίδι στο Φοίνιξ σταμάτησε και στον Τσάμπερλεϊν δίνεται η μπάλα και λαμβάνει μόνιμη επευφημία από το πλήθος των 12.534 φιλάθλων.[160] Την ίδια σεζόν (1971–72) ο Τσάμπερλεϊν κατάφερε να ξεπεράσει και το Μπιλ Ράσελ στα ριμπάουντ, περνώντας στην πρώτη θέση των ριμπάουντερ στην ιστορία του πρωταθλήματος.[161] Για πρώτη φορά ψηφίστηκε στην καλύτερη αμυντική πεντάδα του πρωταθλήματος.[66][142] Το Λος Άντζελες προχώρησε στα πλέι-οφ ξεπερνώντας εύκολα (4–0) το εμπόδιο των Σικάγο Μπουλς. Ο Τσάμπερλεϊν έπαιξε κάθε λεπτό στα τέσσερα παιχνίδια, είχε κατά μέσο όρο 14,5 πόντους και κυριάρχησε τη σειρά σε ριμπάουντ με 20,8 ανά παιχνίδι. Στον τελικό της περιφέρειας αντιμετώπισαν τους Μιλγουόκι Μπακς που είχαν στην ομάδα τους τον Καρίμ Αμπντούλ Τζαμπάρ, το νέο μεγάλο σέντερ και MVP της κανονικής περιόδου. Στα 11 πρώτα παιχνίδια των αναμετρήσεων τους, ο παίκτης των Λέικερς είχε κατά μέσο όρο 22,8 πόντους και 17,6 ριμπάουντ, ενώ ο Τζαμπάρ κατά μέσο όρο 26,0 πόντους και 15,6 ριμπάουντ. Η κυριαρχία του Τσάμπερλεϊν επί του κατά 11 χρόνια νεώτερου αντιπάλου του ήταν αξιοσημείωτη με 10,8 πόντους, 19,2 ριμπάουντ και το αλησμόνητο διπλό κόψιμο στις δύο συνεχόμενες ραβέρσες του Τζαμπάρ ήταν σημαντικά δίνοντας στην ομάδα την πρόκριση. Η ηλικία του είχε επιβραδύνει τη στατιστική του, αλλά όλα τα άλλα προσόντα του ήταν ακόμα εκεί σε κορυφαίο επίπεδο.[162][163][164] Οι Λέικερς έφτασαν μέχρι τα τελικά του πρωταθλήματος και επικράτησαν με 4–1 νίκες στους Νιου Γιορκ Νικς κατακτώντας το πρωτάθλημα έχοντας μία ισορροπημένη ομάδα που διατήρησε το ρεκόρ νικών στο πρωτάθλημα για 24 χρόνια.[165] Στο τελευταίο παιχνίδι που έληξε με νίκη της ομάδας του Λος Άντζελες με 114–100, ο Τσάμπερλεϊν έκανε την καλύτερη εμφάνιση σημειώνοντας 24 πόντους μαζεύοντας 27 ριμπάουντ και ακόμα 8 ασίστ και ισάριθμα κοψίματα.[55] Με πολύ καλές εμφανίσεις στους τελικούς ο Τσάμπερλεϊν αναδείχθηκε πολυτιμότερος παίκτης της σειράς των πλέι-οφ και κατέκτησε το δεύτερο τίτλο πρωταθλήματος της καριέρας του.[126][163] Επίσης σε εκείνη τη σειρά έγινε πρώτος σκόρερ όλων των εποχών στα πλέι-οφ και σημείωσε ρεκόρ ευστοχίας.[29]

Τη χρονιά 1972–73, τελευταία στην καριέρα του Τσάμπερλεϊν, οι Λέικερς έκαναν επίδοση 60–22 νίκες τερματίζοντας στη δεύτερη θέση της Δυτικής Περιφέρειας, καταφέρνοντας όμως να φτάσουν μέχρι τα τελικά του πρωταθλήματος όπου έχασαν τη σειρά με 4–1 από τους Νικς. Στην τελευταία του αγωνιστική περίοδο ο Τσάμπερλεϊν ολοκλήρωσε με 13,2 πόντους και 18,6 ριμπάουντ μέσο όρο ανά παιχνίδι, κερδίζοντας την πρωτιά για 11η φορά στη σχετική κατάταξη, επίδοση που παραμένει ακατάρριπτη.[166][167] Την τελευταία του χρονιά σημείωσε ρεκόρ καριέρας σε ποσοστό ευστοχίας με το πολύ υψηλό 72,7 % που είναι και ακατάρριπτο ρεκόρ για το NBA.[142][165] Για δεύτερη φορά συμπεριλήφθηκε στην καλύτερη αμυντική ομάδα της χρονιάς.[66] Την Πέμπτη 10 Μαΐου 1973, στο πέμπτο παιχνίδι των τελικών του ΝΒΑ, ο Τσάμπερλιν έκανε την τελευταία εμφάνισή του στο ΝΒΑ. Σε ηλικία 37 ετών, ο θρυλικός σέντερ θα έχει 23 πόντους με 9 στα 16 σουτ, 21 ριμπάουντ, 3 ασίστ, 2 κοψίματα.[168] Και στο τελευταίο του παιχνίδι πλέι-οφ ξεπέρασε τα 10 ριμπάουντ όπως και στα άλλα 159 της καριέρας του.[50] Στις 9 Νοεμβρίου 1983 οι Λέικερς απέσυραν τη φανέλα με το νούμερο 13 που φορούσε στην ομάδα.[169]

Κλείνοντας την επαγγελματική του σταδιοδρομία ήταν ο κορυφαίος σκόρερ στην ιστορία του NBA με 31.419 πόντους και ο κορυφαίος ριμπάουντερ με 23.924, το δε δεύτερο ρεκόρ του παραμένει έως σήμερα.[48][66] Ο μέσος όρος πόντων ανά αγώνα (30,09 - τότε ο υψηλότερος) είναι ο δεύτερος καλύτερος στην ιστορία του πρωταθλήματος, ελάχιστα χαμηλότερος από αυτόν του Μάικλ Τζόρνταν. Εξακολουθεί να κατέχει τους τέσσερις πρώτους μέσους όρους πόντων μιας σεζόν στην ιστορία του πρωταθλήματος, συμπεριλαμβανομένου του ρεκόρ του ΝΒΑ 50,4 πόντων ανά παιχνίδι το 1961–62 (οι άλλοι τρεις έρχονται, με φθίνουσα σειρά, κατά τη διάρκεια του 1962–63: 44,8 πόντοι ανά παιχνίδι, 1960–61: 38,3 και 1959–60: 37,6 πόντοι). Σημείωσε 118 φορές τουλάχιστον 50 πόντους (τέσσερις φορές περισσότερες από το δεύτερο της σχετικής λίστας Μάικλ Τζόρνταν), 32 φορές πάνω από 60 πόντους (πέντε φορές περισσότερες από το δεύτερο) και 6 φορές πάνω από 70 πόντους χωρίς κανένας να το έχει πετύχει ούτε καν δύο. Τη σεζόν 1961–62 αγωνίστηκε σε 47 συνεχόμενα παιχνίδια χωρίς να βγει ούτε δευτερόλεπτο έχοντας μέσο όρο συμμετοχής σε εκείνο το πρωτάθλημα πάνω από την κανονική διάρκεια του αγώνα (μ.ο. 48,5 λεπτά). Επίσης ένα ακόμα επίτευγμα είναι ότι ουδέποτε αποβλήθηκε με φάουλ κατά τη διάρκεια της καριέρας του.[50] [45][67][113][170] Έντεκα φορές ήταν κορυφαίος ριμπάουντερ, εννέα φορές ήταν ο πιο εύστοχος παίκτης, οκτώ φορές πρώτος σε λεπτά συμμετοχής, επτά φορές πρώτος σκόρερ και μία φορά ακόμη και σε ασίστ.[48][128][171]

Με τη φανέλα των Λέικερς το 1972

Θα πρέπει να αναφερθεί ότι ορισμένα στατιστικά στοιχεία του πρωταθλήματος δεν ξεκίνησαν να τηρούνται από την χρονολογική του έναρξη, όπως ο αριθμός των ασίστ και έτσι το γενικό σύνολο της καριέρας του σε αυτά υπολείπεται. Ο αριθμός των κοψιμάτων ξεκίνησε επίσημα να προσμετράται μετά το τέλος της καριέρας του, ενώ ανεπίσημα στοιχεία υπάρχουν από 112 αγώνες με μέσο όρο 8,8 κοψιμάτων ανά παιχνίδι, αριθμός πολύ υψηλότερος ακόμα και από το επίσημο ρεκόρ σεζόν που σήμερα είναι 5,5.[172][126] Ήταν 18 Μαρτίου του 1968 και σε ένα αγώνα Σίξερς-Λέικερς ο Τσάμπερλεϊν πετυχαίνει 53 πόντους, 32 ριμπάουντ, 14 ασίστ, 24 κοψίματα και 11 κλεψίματα. Και μαζί και το μοναδικό Quintuple – Double στην ιστορία του ΝΒΑ, αλλά παραμένει ανεπίσημο καθώς οι στατιστικές κοψιμάτων και κλεψιμάτων δεν ήταν επίσημες ακόμα.[173][174] Τέσσερις φορές πέτυχε Quadruple Doubles (πάνω από 10 σε τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες-ο μόνος που έχει πετύχει κάτι τέτοιο στην ιστορία του NBA), με την πιθανότητα λόγω της μη καταγραφής των κοψιμάτων στα 9/10 της καριέρας του, ο πραγματικός αριθμός να είναι πολλαπλάσιος.[175] Σε αγώνα με τους Πίστονς το 1968 είχε 26 κοψίματα, με το ισχύον επίσημο ρεκόρ να είναι μόλις 17. Τα γενικά αριθμητικά του σύνολα είναι υποδεέστερα των μέσων όρων του οφειλόμενα στις συγκριτικά λίγες χρονιές που αγωνίστηκε στο NBA (14). Τέλος, θα μπορούσε να είναι μύθος αλλά είναι πραγματικότητα ότι η απόπειρα του Γκας Τζόνσον, ενός σχεδόν δίμετρου δυναμικού φόργουορντ και από τους καλύτερους στα καρφώματα στο NBA τη δεκαετία του 1960 να καρφώσει μπροστά του στις 26 Νοεμβρίου 1966 όχι μόνο ήταν αποτυχημένη αλλά ο παίκτης των Μπάλτιμορ Μπούλετς υπέστη εξάρθρωση ώμου στην παράτολμη απόπειρά του μπροστά στο γίγαντα των τότε τουλάχιστον 135 κιλών και της εκπληκτικής σωματικής δύναμης.[176][177]

Προπονητική καριέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τσάμπερλεϊν μετά την αποχώρησή του από τους Λέικερς διετέλεσε προπονητής για μια χρονιά (1973–74) στην ομάδα των Σαν Ντιέγκο Κονκίσταδορς, που αγωνίζονταν στο άλλο μεγάλο πρωτάθλημα μπάσκετ της Αμερικής, το ABA.[178] Αρχικά είχε συμφωνήσει να συμμετάσχει και ως παίκτης αλλά η ομάδα του Λος Άντζελες το μπλόκαρε λόγω δεσμευτικού του συμβολαίου για μία ακόμη χρονιά και έτσι δεν αγωνίστηκε.[58][179] Στη μοναδική προπονητική του χρονιά είχε επίδοση 37–47 νίκες.[180]

Η ζωή μετά το μπάσκετ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τσάμπερλεϊν μετά το τέλος και της προπονητικής του καριέρας ασχολήθηκε με επιχειρήσεις. Άνοιξε ένα νυκτερινό κλαμπ στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης, δημιούργησε εταιρεία παραγωγής κινηματογραφικών ταινιών, ενώ συνήθιζε να επενδύει χρήματα και σε αθλητικούς συλλόγους.[23] Έπαιξε επίσης σε ομάδες μπιτς βόλεϊ αρχικά και στη συνέχεια σε αγώνες πρωταθλήματος κλειστού χώρου, ενώ ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Διεθνούς Ένωσης Βόλεϊ, και τελικά εισήχθη στο Hall of Fame του αθλήματος.[181][182]

Το 1979 εντάχθηκε στο «Hall of Fame» του μπάσκετ.[178][183] Η αυτοβιογραφία του δημοσιεύθηκε το 1973 με τίτλο Wilt: Just Like Any Other 7-Foot Black Millionaire Who Lives Next Door (Ουίλτ: Όπως κάθε άλλος μαύρος εκατομμυριούχος 7 ποδών που ζει στη διπλανή πόρτα). Δημοσίευσε επίσης ένα πιο αποκαλυπτικό βιβλίο για την προσωπική του ζωή με τίτλο A View from Above το 1991 με ορισμένα από τα στοιχεία που συμπεριλαμβάνονταν να προκαλούν αρνητικές αντιδράσεις (ιδιαίτερα ο ισχυρισμός του για ερωτική συνεύρεση με 20.000 γυναίκες μέχρι τότε στη ζωή του).[67][22] Σε μια εποχή έξαρσης του AIDS οι ακτιβιστές εναντίον του ιού, αντέδρασαν έντονα απέναντι σε αυτά τα γραφόμενα από τον τότε πρώην παίκτη και δεν ήταν οι μόνοι. Οι ίδιοι οι ομόφυλοί του Αφροαμερικανοί τον κατηγορούσαν, ότι βοηθούσε με αυτό τον τρόπο τους λευκούς να διαδίδουν τα ρατσιστικά στερεότυπα εναντίον των μαύρων, ενώ το φεμινιστικό κίνημα τον έψεγε για σεξισμό.[184] Το 1997 έγραψε το βιβλίο Who's Running the Asylum : Inside the Insane World of Sports Today. Στο βιβλίο, ήταν επικριτικός για τον αθλητικό κόσμο σε σχέση με τους παίκτες και τα συμβόλαιά τους στο τότε περιβάλλον.[60][185] Συμμετείχε επίσης σε κινηματογραφικές ταινίες με γνωστότερη την Conan the Destroyer (Κόναν ο βάρβαρος, 1984).[186][28]

Παρά το γεγονός ότι ορισμένοι τον θεωρούσαν εγωιστικό ως χαρακτήρα, είχε καλές σχέσεις με πολλούς άλλους μεγάλους παίκτες της εποχής του που τον σέβονταν ιδιαίτερα. Εγκωμιάστηκε για την καλή του σχέση με τους θαυμαστές του, δίνοντας συχνά εισιτήρια σε φιλάθλους και υπογράφοντας αυτόγραφα. Έκανε τακτικά βόλτες στο κέντρο της Φιλαδέλφειας απολαμβάνοντας όλη την προσοχή. Ο αντίπαλος του Τζακ ΜακΜάχον είχε πει: «Το καλύτερο πράγμα που συνέβη στο ΝΒΑ είναι ότι ο Θεός έκανε τον Ουίλτ ένα ωραίο άτομο ... αυτός θα μπορούσε να μας είχε σκοτώσει όλους με το αριστερό του χέρι». Ίσως ήταν μακράν όχι μόνο ο καλύτερος και πιο προσιτός άνθρωπος στο NBA, αλλά ίσως σε όλα τα επαγγελματικά αθλήματα.[187] Το 1979 δέχτηκε πρόταση από τους Κλίβελαντ Καβαλίερς να αγωνιστεί για δύο χρόνια, ενώ σύμφωνα με τον ίδιο δεν ήταν η μόνη ομάδα που του πρότεινε να αγωνιστεί ξανά μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση. Η συμφωνία με τους Καβαλίερς τελικά δεν ολοκληρώθηκε.[180] Η απόλυτη θρυλική ιστορία που ξεχώρισε πραγματικά μετά τη σταδιοδρομία του ήταν το 1986. Είχε αποσυρθεί για σχεδόν 13 χρόνια και ήταν 50 ετών εκείνη την εποχή, και οι Νιου Τζέρσεϊ Νετς του πρόσφεραν συμβόλαιο για τα τελευταία παιχνίδια της σεζόν και τα πλέι-οφ. Ο Τσάμπερλεϊν διατηρούνταν σε εξαιρετική κατάσταση αλλά αρνήθηκε θεωρώντας την υπόθεση ως τέχνασμα.[41][182]

Στις 18 Μαρτίου 1991, οι Σίξερς απέσυραν τη φανέλα με το νούμερο 13 του Τσάμπερλεϊν, κίνηση που έγινε και από τις άλλες ομάδες του NBA που αγωνίστηκε: Γκόλντεν Στέιτ Ουόριορς, Λος Άντζελες Λέικερς. Είναι ο μόνος παίκτης του οποίου η φανέλα αποσύρθηκε από τρεις ομάδες του NBA.[188][189] Το 1980 συμπεριλήφθηκε στην επετειακή ομάδα των 35 χρόνων του NBA, ενώ το 1996 συμπεριλήφθηκε στους 50 καλύτερους παίκτες στην ιστορία του NBA.[190][191][177] Πέθανε το 1999 από συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, σε ηλικία 63 ετών.[159][192] Το απόλυτο σύμβολο, την ημέρα της κηδείας του στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια, η πόλη πλήττεται από σεισμό, με τους φίλους του και να λένε ότι ήταν αυτός που τον προκάλεσε. Το μέγεθος του ήταν 7,1R, όσο το ύψος του Τσάμπερλεϊν σε πόδια.[33] Ένα χάλκινο γλυπτό ύψους 3,5 μέτρων και βάρους 3 τόνων κοσμεί το γήπεδο μπάσκετ Wachovia Center της Φιλαδέλφειας από το 2004. Υπάρχει μια πινακίδα στη βάση του αγάλματος που αναφέρει: «Η αξία ενός ανθρώπου μετριέται από το μέγεθος της καρδιάς του».[193] Το 2015 έγινε ο πρώτος καλαθοσφαιριστής που κυκλοφόρησε σειρά γραμματοσήμων προς τιμή του.[194]

«Ο Ουίλτ ήταν ένας από τους μεγαλύτερους, και δεν θα δούμε ποτέ άλλον σαν αυτόν». Καρίμ Αμπντούλ Τζαμπάρ μετά το θάνατο του Τσάμπερλεϊν.[14]

Η κληρονομιά του[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Τσάμπερλεϊν ήταν η ασταμάτητη δύναμη του μπάσκετ, η πιο φοβερή επιθετική δύναμη που έχει δει ποτέ το παιχνίδι. Όταν ζητήσετε τους μεγαλύτερους παίκτες που έχουν παίξει μπάσκετ, οι περισσότεροι θαυμαστές και λάτρεις θα τον έβαζαν στην κορυφή ή κοντά στην κορυφή της λίστας. Κυριαρχώντας στο παιχνίδι όπως λίγοι παίκτες σε οποιοδήποτε άθλημα, ήταν ικανός να σκοράρει κατά βούληση, παρά τις διπλές και τριπλές άμυνες και τις συνεχείς τακτικές αλλαγές που χρησιμοποιούσαν οι αντίπαλες ομάδες για να τον σταμάτησουν. Όπως το έθεσε ο Όσκαρ Ρόμπερτσον όταν ρωτήθηκε αν ο Τσάμπερλεϊν ήταν ο καλύτερος όλων των εποχών, απάντησε «Τα βιβλία δεν λένε ψέματα».

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, η κυριαρχία του προκάλεσε πολλές αλλαγές στους κανόνες. Αυτοί οι κανόνες που άλλαξαν περιελάμβαναν τη διεύρυνση της γραμμής της ρακέτας (από 3,65 μέτρα σε 4,88 μέτρα) και την αναθεώρηση των κανόνων που διέπουν τη μπάλα και τη ρίψη ελεύθερων βολών (ο Τσάμπερλεϊν πηδούσε με την μπάλα από πίσω από τη γραμμή του φάουλ για να ρίξει τη μπάλα στο καλάθι). Απαγορεύτηκε η επαναφορά πάνω από το ταμπλό (σύστημα των ομάδων του Τσάμπερλεϊν) και οι παρεμβάσεις πάνω από το στεφάνι. Κανένας άλλος παίκτης στην ιστορία του NBA δεν έχει δημιουργήσει τόσους μύθους ούτε έχει δημιουργήσει τέτοιο αντίκτυπο σε συμπαίκτες, αντιπάλους, δημοσιογράφους και κοινό.[195][177] Η δήλωση του Μάτζικ Τζόνσον μετά το θάνατό του δεν είναι τυχαία: «Ήταν το ίνδαλμά μου και τελικά άλλαξε το παιχνίδι του μπάσκετ», του Μάικλ Τζόρνταν: «Η κληρονομιά του ως ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες του ΝΒΑ και τα επιτεύγματά του θα μείνουν για πάντα» και του Λάρι Μπερντ: «Ανοίξτε τα βιβλία των ρεκόρ και είναι φανερό ποιός είναι ο καλύτερος».[26][196] Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια το όνομά του δεν είναι συχνό στις αναφορές για τον καλύτερο καλαθοσφαιριστή όλων των εποχών (ενώ θα έπρεπε),[50][197][198] δεν είναι παράξενο να θεωρείται από ορισμένους ως ο κορυφαίος όλων των εποχών.[20][171][199][200][201]

Οι μονομαχίες του με το Μπιλ Ράσελ έχουν μείνει στην ιστορία, με την ομάδα των Σέλτικς εμφανώς ανωτέρη να κερδίζει τους τίτλους. Όμως οι μεταξύ τους ατομικές μονομαχίες είχαν νικητή στατιστικά σχεδόν πάντα τον Τσάμπερλεϊν, παρά το γεγονός ότι παρουσίαζε κάμψη της επιθετικής του δράσης σε σύγκριση με τους μέσους όρους απέναντι σε άλλες ομάδες. Σημείωσε 62 πόντους σε ένα παιχνίδι με αντίπαλο τον Ράσελ στις 14 Ιανουαρίου 1962 στη Βοστώνη και σημείωσε περισσότερους από 50 πόντους απέναντί του σε έξι άλλα παιχνίδια. Οι περισσότεροι πόντοι που πέτυχε ο Ράσελ εναντίον του ήταν 37. Επίσης, ο Ράσελ σημείωσε περισσότερους από 30 εναντίον του μόνο δύο άλλες φορές, αν και δεν διακρίνονταν για την επιθετική του ευχέρεια. Συνολικά ο Ράσελ είχε μέσους όρους 14,5 πόντους και 23,7 ριμπαάουντ ανά παιχνίδι μεταξύ τους, ενώ ο Τσάμπερλεϊν 28,7 πόντους και ίδιο αριθμό ριμπάουντ σε 142 αναμετρήσεις. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν την σαφή κυριαρχία του Τσάμπερλεϊν σε προσωπικό επίπεδο και δεν επιβεβαιώνουν το απόλυτο της σύγκρουσης όπως συχνά μεταφέρεται μεταξύ των δύο κορυφαίων παικτών της δεκαετίας του 1960.[46][197] Η αντιπαλότητα όμως αυτή αύξησε σημαντικά την δημοτικότητα του αθλήματος που εκείνη την εποχή είχε ως θεατές λίγες χιλιάδες, αποτέλεσε προοίμιο για μεγάλες μονομαχίες του μέλλοντος και η οποία (με την βοήθεια του μάρκετινγκ) «εκτόξευσε» τη δημοτικότητα του ΝΒΑ τη δεκαετία του 1980.[124] Το 2005, οι μονομαχίες αυτές ενέπνευσαν τον αθλητικό δημοσιογράφο Τζον Τέιλορ στο βιβλίο The Rivalry: Bill Russell, Wilt Chamberlain, and the Golden Age of Basketball.[202]

Το άγαλμα του Τσάμπερλεϊν στη Φιλαδέλφεια

Ο Τσάμπερλεϊν αγωνίστηκε για περισσότερα από 45 λεπτά κατά μέσο όρο κατά τη διάρκεια της καριέρας του, είχε μέσο όρο μόνο δύο φάουλ ανά αγώνα αλλά δεν κατάφερε να κερδίσει όσα δικαιούταν με βάση τις ικανότητες και τα ατομικά του επιτεύγματα με σημαντικότερο μειονέκτημα στην ιστορική του αξιολόγηση τα δύο μόλις πρωταθλήματα που κέρδισε, ενώ επτά φορές έχασε σε τελικούς. Σε ορισμένους έδινε την εντύπωση ότι έπαιζε κάθε παιχνίδι σαν να έπρεπε να αποδείξει στον μέσο οπαδό του μπάσκετ τι ήταν. Και οι όχι σπάνιες συγκρούσεις με προπονητές ίσως του κόστισαν, ακόμα και κατάκτηση τίτλων.[16][203][204] Πρωταγωνίστησε σε μια εποχή που η επιτυχία ενός μαύρου αθλητή αποδόθηκε αναπόφευκτα στο «φυσικό» του ταλέντο, οι ικανότητές του έφεραν επανάσταση στο άθλημα με τους ψηλούς παίκτες πριν από αυτόν να περιορίζονταν σε στερεότυπες κινήσεις.[15] Στον τεχνικό τομέα καθιέρωσε ένα ξεχωριστό τρόπο «αφήματος» της μπάλας στο καλάθι (finger roll), που μεταγενέστερα χρησιμοποιήθηκε ευρύτερα.[205] Το άθλημα ήταν διαφορετικό στην εποχή του σε σύγκριση με τον 21ο αιώνα. Πιο γρήγορο, ευνοούσε τους ικανότερους στην επίθεση παίκτες με χαρακτηριστικό το γεγονός ότι το 1961–62 η Φιλαδέλφεια είχε την καλύτερη επίθεση του πρωταθλήματος με μέσο όρο 125,4 πόντους, στατιστικό στοιχείο σημαντικά υψηλότερο από αντίστοιχα της σύγχρονης εποχής. Η σωματοδομή του Τσάμπερλεϊν ήταν σημείο μεγάλης υπεροχής του με τους αντιπάλους του να έχουν ύψη 2,03–2,08 μέτρα. Η ταυτόχρονη τεχνική του αρτιότητα δεν άφηνε πολλά περιθώρια στους αμυνόμενους για να τον αντιμετωπίσουν ως ένας προς έναν με τις αντίπαλες ομάδες να κάνουν τις απαραίτητες προσαρμογές. Ο ίδιος έλεγε ότι έπαιζε σαν «άντρας προς άντρες». Η συνολική όμως αθλητική του ανωτερότητα ήταν αναμφισβήτητη όπως και τα πολυάριθμα ρεκόρ που έκανε.[206] Και η σημαντικότερη τεκμηρίωση για αυτό αποτελεί το γεγονός ότι οι σαφώς υψηλότεροι παίκτες από αυτόν που αγωνίστηκαν τις πιο πρόσφατες εποχές δεν πλησίασαν καν σε κανένα από τα ατομικά επιτεύγματά του, καταδεικνύοντας ότι η σωματική υπέροχη δεν είναι από μόνη της αρκετή.[128][207]

Με την αθλητικότητά του, απέδειξε ότι το μπάσκετ απαιτεί τους καλύτερους αθλητές του κόσμου, όχι μόνο τους ψηλότερους. Και, κατά κάποιον τρόπο, έδειξε επίσης ότι το μπάσκετ είναι ομαδικό άθλημα. Ανεξάρτητα από το πόσο ταλαντούχο ένα άτομο μπορεί να είναι, κανένας παίκτης δεν μπορεί να νικήσει μια καλά συντονισμένη ομάδα πέντε αντιπάλων.[208] Η φήμη της παρουσίας του ξεπέρασε κατά πολύ το χώρο του αθλήματος ώστε υπήρχε χρονική περίοδος στη δεκαετία του 1960, κατά την οποίο εξέφρασε σοβαρά την πρόθεση να πυγμαχήσει κόντρα στον Μοχάμεντ Άλι. Ο μάνατζερ του Άλι κατόρθωσε σχεδόν να τον πείσει σε τρεις ξεχωριστές περιπτώσεις, αλλά ο αγώνας ακυρωνόταν πάντοτε την ύστατη ώρα. Η πιο σοβαρή περίπτωση ήταν στον προγραμματισμένο αγώνα στις 26 Ιουλίου 1971 στο Χιούστον και πάλι χωρίς να πραγματοποιηθεί. [209][210][211] Ήταν ιδιαίτερα υποτιμητικός όταν μιλούσε για την εξέλιξη του ΝΒΑ τα χρόνια μετά την αποχώρησή του, γεγονός που επηρέασε την υστεροφημία του.[124] Ο Τσάμπερλεϊν εξακολουθεί να κατέχει 68 ατομικά ρεκόρ του NBA σχεδόν μισό αιώνα μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση.[13]

Στατιστικά καριέρας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στατιστικά καριέρας NCAA

NCAA
Περίοδος Αγώνες Πόντοι μ.ο. Ρημπάουντ μ.ο. Ασίστ μ.ο. % ευστοχία
1956–1957 27 29,6 18,9 60,7
1957–1958 21 30,1 17,5 62,8
Σύνολα 48 29,9 18,3 61,9

Πηγή: Basketball-Reference


Στατιστικά καριέρας κανονικής περιόδου στο NBA

NBA
Περίοδος Αγώνες Πόντοι μ.ο. Ρημπάουντ μ.ο. Ασίστ μ.ο. % ευστοχία
1959–1960 72 37,6 27,0 2,3 46,1
1960–1961 79 38,4 27,2 1,9 50,9
1961–1962 80 50,4 25,7 2,4 50,6
1962–1963 80 44,8 24,3 3,4 52,8
1963–1964 80 36,9 22,3 5,0 52,4
1964–1965 73 34,7 22,9 3,5 51,2
1965–1966 79 33,5 24,6 5,2 54,0
1966–1967 81 24,1 24,2 7,8 68,3
1967–1968 82 24,3 23,8 8,6 59,5
1968–1969 81 20,5 21,1 4,5 58,3
1969–1970 12 27,3 18,4 4,1 56,8
1970–1971 82 20,7 18,2 4,3 54,5
1971–1972 82 14,8 19,2 4,0 64,9
1972–1973 82 13,2 18,6 4,5 72,7
Σύνολα 1.045 30,1 22,9 4,4 54,0

Πηγή: Basketball-Reference


Στατιστικά καριέρας πλέι-οφ στο NBA

NBA
Περίοδος Αγώνες Πόντοι μ.ο. Ρημπάουντ μ.ο. Ασίστ μ.ο. % ευστοχία
1959–1960 9 33,2 25,8 2,1 49,6
1960–1961 3 37,0 23,0 2,0 46,9
1961–1962 12 35,0 26,6 3,1 46,7
1963–1964 12 34,7 25,2 3,3 54,3
1964–1965 11 29,3 27,2 4,4 52,2
1965–1966 5 28,0 30,2 3,0 50,9
1966–1967 15 21,7 29,1 9,0 57,9
1967–1968 13 23,7 24,7 6,5 53,4
1968–1969 18 13,9 24,7 2,6 54,5
1969–1970 18 22,1 22,2 4,5 54,9
1970–1971 12 18,3 20,2 4,4 45,5
1971–1972 15 14,7 21,0 3,3 56,3
1972–1973 17 10,4 22,5 3,5 55,2
Σύνολα 160 22,5 24,5 4,2 52,2

Πηγή: Basketball-Reference


Αριθμητικά σύνολα

ΣΥΝΟΛΑ ΚΑΡΙΕΡΑΣ
Αγώνες Πόντοι Ρημπάουντ Ασίστ
NCAA 48 1.443 877
NBA κανονική περίοδος 1.045 31.419 23.924 4.643
NBA πλέι-οφ 160 3.607 3.913 673
NBA All-Star Game 13 191 197 36

Πηγή: Basketball-Reference

Τίτλοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Πρωταθλήματα NBA (2) : 1967 και 1972

Ατομικές διακρίσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • MVP της κανονικής περιόδου (4) : 1959–60 , 1965–66 , 1966–67 , 1967–68
  • Μία φορά MVP των τελικών : 1972
  • 7 φορές επιλέχθηκε στην ιδανική πεντάδα της σεζόν : 1960, 1961, 1962, 1964, 1966, 1967, 1968
  • 3 φορές επιλέχθηκε στην δεύτερη ιδανική πεντάδα της σεζόν : 1963, 1965, 1972
  • 2 φορές επιλέχθηκε στην αμυντική πεντάδα της σεζόν : 1972, 1973
  • Rookie της χρονιάς : 1959–60
  • All-Star Game MVP : 1960
  • 7 φορές κορυφαίος σκόρερ NBA : 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966
  • 11 φορές NBA καλύτερος ρημπάουντερ : 1960, 1961, 1962, 1963, 1966, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973
  • Μία φορά NBA πρώτος στις ασίστ : 1968
  • 9 φορές είχε το καλύτερο ποσοστό ευστοχίας : 1961, 1963, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973
  • 13 φορές συμμετοχή στο All-Star Game (1960–1973)
  • NCAA Final Four MVP : 1957
  • Επιλέχθηκε 2 φορές στην καλύτερη ομάδα κολεγίων : 1957, 1958
  • Mr. Basketball USA : 1955
  • Η φανέλα με το νούμερο 13 αποσύρθηκε από όλες τις ομάδες που αγωνίστηκε : Πανεπιστήμιο Κάνσας, Χάρλεμ Γκλομπτρότερς, Γκόλντεν Στέιτ Ουόριορς, Φιλαδέλφεια 76ερς, Λος Άντζελες Λέικερς. Ο μόνος στην ιστορία που τρεις ομάδες του NBA απέσυραν τη φανέλα του.
  • Συμπεριλήφθηκε στην επετειακή ομάδα των 35 χρόνων του NBA : 1980
  • Ψηφίστηκε ένας από τους 50 καλύτερους παίκτες στην ιστορία του NBA : 1996
  • Συμπεριλαμβάνεται στο Hall of Fame του μπάσκετ : 1979
  • Αξιολογήθηκε 2ος στη λίστα των 75 καλύτερων παικτών στην ιστορία από το περιοδικό Slam το 2011

Ατομικές επιδόσεις που παραμένουν ως ρεκόρ στο NBA[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 100 – ρεκόρ ενός παιχνιδιού με τους περισσότερους πόντους
  • 59 – περισσότεροι πόντοι σε ένα ημίχρονο
  • 36 – περισσότερες επιτυχημένες προσπάθειες
  • 22 – περισσότερες επιτυχημένες προσπάθειες σε ένα ημίχρονο
  • 63 – περισσότερες ατομικές προσπάθειες σε αγώνα
  • 37 – περισσότερες ατομικές προσπάθειες σε ένα ημίχρονο
  • 21 – περισσότερες προσπάθειες σε ένα 12λεπτο
  • 28 – ρεκόρ ενός παιχνιδιού για τις περισσότερες επιτυχημένες ελεύθερες βολές
  • 32 – παιχνίδια με τουλάχιστον 60 πόντους
Σημείωση : Οι ανωτέρω επιδόσεις αναγνωρίζονται ως ρεκόρ σε περισσότερες από μία κατηγορίες.

Κανονικής περιόδου

  • 118 – τα περισσότερα παιχνίδια με 50 ή περισσότερους πόντους
  • 45 – τα περισσότερα παιχνίδια με 50 ή περισσότερους πόντους σε μια σεζόν
  • 271 – τα περισσότερα παιχνίδια με 40 ή περισσότερους πόντους
  • 63 – τα περισσότερα παιχνίδια με 40 ή περισσότερους πόντους σε μια αγωνιστική περίοδο
  • 79 – Περισσότερα πλήρη παιχνίδια σε μια σεζόν (από 80 το 1961–62)
  • 47 – Περισσότερα συνεχόμενα πλήρη παιχνίδια σε σεζόν (1961–62)
  • 23.924 – τα περισσότερα ριμπάουντ καριέρας
  • 22,9 – υψηλότερος μέσος όρος ριμπάουντ ανά παιχνίδι (τουλάχιστον 400 παιχνίδια)
  • 7 – ρεκόρ για τις περισσότερες συνεχόμενες σεζόν ως πρώτος σκόρερ (1959–60 έως 1965–66)
  • 7 – ρεκόρ για τα περισσότερα συνεχόμενα παιχνίδια με 50 ή περισσότερους πόντους (16 ως 29 Δεκεμβρίου 1961)
  • 14 – ρεκόρ για τα περισσότερα συνεχόμενα παιχνίδια με 40 ή περισσότερους πόντους (8 ως 30 Δεκεμβρίου 1961)
  • 65 – ρεκόρ για τα περισσότερα συνεχόμενα παιχνίδια με 30 ή περισσότερους πόντους (1961–62)
  • 3.882 – τα περισσότερα λεπτά συμμετοχής σε κανονική περίοδο (1962)
  • 8 – Περισσότερες πρωτιές σε χρόνο συμμετοχής
  • 5 – Περισσότερες συνεχόμενες πρωτιές σε χρόνο συμμετοχής (1959–60 ως 1963–64)
  • 4.029 – περισσότεροι πόντοι στην κανονική περίοδο (1962)
  • 50,4 – υψηλότερος μέσος όρος πόντων ανά παιχνίδι σεζόν (1962)
  • 2.707 – περισσότεροι πόντοι από ένα ρούκι σε μια σεζόν (1960)
  • 1.597 – περισσότερες εύστοχες προσπάθειες σε μια σεζόν (1962)
  • 35 – περισσότερες συνεχόμενες επιτυχημένες προσπάθειες (17 Φεβρουαρίου έως 28 Φεβρουαρίου 1967)
  • 3.159 – περισσότερες ατομικές προσπάθειες σε μία σεζόν (1962)
  • 0,727 – υψηλότερο ποσοστό ευστοχίας σε μία σεζόν (1973)
  • 1.363 – περισσότερες ελεύθερες βολές σε μία σεζόν (1962)
  • 2.149 – περισσότερα ριμπάουντ σε μία σεζόν (1961)
  • 1.941 – περισσότερα ριμπάουντ σε σεζόν από ένα ρούκι (1960)
  • 27,2 – υψηλότερος μέσος όρος ριμπάουντ ανά παιχνίδι σε σεζόν (1961)
  • 58 – περισσότεροι πόντοι σε αγώνα από ένα ρούκι (25 Ιανουαρίου 1960, εναντίον Ντιτρόιτ)
  • 1,000 – υψηλότερο ποσοστό ευστοχίας σε προσπάθειες (τουλάχιστον 15 προσπάθειες) (15/15, 20 Ιανουαρίου 1967, έναντι Λος Άντζελες, 18/18, 24 Φεβρουαρίου 1967, έναντι της Βαλτιμόρης και 16/16 19 Μαρτίου 1967, έναντι της Βαλτιμόρης)
  • 55 – περισσότερα ριμπάουντ σε αγώνα (24 Νοεμβρίου 1960, έναντι Βοστώνης)
  • 45 – περισσότερα ριμπάουντ από ένα ρούκι (6 Φεβρουαρίου 1960, εναντίον Συρακούσες)
  • 11 – περισσότερες πρωτιές στα ριμπάουντ της σεζόν

Πλέι-οφ

  • 26 – περισσότερα ριμπάουντ σε ένα ημίχρονο (16 Απριλίου 1967, εναντίον Σαν Φρανσίσκο)
  • 32,0 – ρεκόρ πλέι-οφ μιας σειράς για τον υψηλότερο μέσο όρο ριμπάουντ ανά παιχνίδι (1967, εναντίον Βοστώνης)
  • 41 – ρεκόρ πλέι-οφ ενός παιχνιδιού για τα περισσότερα ριμπάουντ (5 Απριλίου 1967, εναντίον Βοστώνης)
  • 26 – περισσότερα ριμπάουντ σε ένα ημίχρονο (16 Απριλίου 1967, εναντίον Σαν Φρανσίσκο)
  • 53 – περισσότεροι πόντοι σε αγώνα από ένα ρούκι (14 Μαρτίου 1960, εναντίον των Συρακουσών)
  • 24 – προσπάθειες ενός παιχνιδιού πλέι-οφ (14 Μαρτίου 1960, εναντίον των Συρακουσών)
  • 48 – προσπάθειες σε ένα παιχνίδι (22 Μαρτίου 1962, εναντίον των Συρακουσών)
  • 25 – περισσότερες προσπάθειες σε ένα ημίχρονο (22 Μαρτίου 1962, εναντίον των Συρακουσών)
  • 444 – ρεκόρ ριμπάουντ σε πλέι-οφ και τελικούς (1969)
  • 220 – ρεκόρ ριμπάουντ σε πλέι-οφ σε σειρά 7 αγώνων (1965, εναντίον Βοστώνης)
  • 171 – ρεκόρ ριμπάουντ σε πλέι-οφ σειρά 6 αγώνων (1967, εναντίον Σαν Φρανσίσκο)
  • 160 – ρεκόρ ριμπάουντ σε πλέι-οφ σειρά 5 αγώνων (1967, εναντίον Βοστώνης)
  • 24,6 – Υψηλότερος μέσος όρος ριμπάουντ σε τελικούς

All-Star Game

  • 197 – ρεκόρ για τα περισσότερα συνολικά ριμπάουντ
  • 16 – περισσότερες ελεύθερες βολές σε ένα αγώνα (1962)
  • 10 – περισσότερες επιτυχημένες προσπάθειες σε ημίχρονο αγώνα (1962)
  • 17 – περισσότερες προσπάθειες σε ημίχρονο αγώνα (1962)
  • 16 – περισσότερα ριμπάουντ σε ένα ημίχρονο (1960)

Πηγές : Wilt Chamberlain’s Records , Every Single NBA Record Held By Wilt Chamberlain: 100 Points, Most 50-Point Games In A Season, Most Rebounds, And More

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «DAILY DIME: SPECIAL EDITION The game's greatest giants ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021. 
  2. «SI's 50 greatest players in NBA history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2020. 
  3. «Updating and Ranking The 50 Greatest NBA Players of all time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Μαΐου 2020. 
  4. «All-Time #NBArank: Wilt No. 5» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  5. «Οι 10 Καλύτεροι Μπασκετμπολίστες Όλων των Εποχών». Ανακτήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 2020. 
  6. «Los deportistas mundiales adelantados a su época» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2020. 
  7. «SLAM 500 Greatest NBA Players of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  8. «HIGHEST VERTICAL JUMP IN NBA WE'VE SEENHIGHEST VERTICAL JUMP IN NBA WE'VE SEEN» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2020. 
  9. «Wilt, the Incredible Stilt!» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  10. «Un double mètre s'éteint.Wilt Chamberlain, légende du basket US, est mort mardi» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021. 
  11. «Los 100 puntos de un gigante» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2021. 
  12. «11 Memorable Wilt Chamberlain Performances» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  13. 13,0 13,1 «Wilt Chamberlain Holds an NBA Record Higher Than Michael Jordan, Kobe Bryant, and LeBron James Combined» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  14. 14,0 14,1 14,2 «Biography : Wilt Chamberlain (1936-1999)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2020. 
  15. 15,0 15,1 «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2021. 
  16. 16,0 16,1 «Wilt Chamberlain: Nobody cheers for Goliath» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  17. «Muere Chamberlain, una leyenda» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2020. 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 «Η μέρα που ο Γουίλτ Τσάμπερλεϊν σκόραρε 100 πόντους σε ένα ματς». Ανακτήθηκε στις 30 Απριλίου 2021. 
  19. «Wilt Chamberlain, el mito de los 100 puntos y las 20.000 mujeres» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021. 
  20. 20,0 20,1 «Why Wilt Chamberlain is the greatest NBA player ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2021. 
  21. 21,0 21,1 «Wilt Chamberlain : un record pour l'éternité» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  22. 22,0 22,1 22,2 «Γουίλτ Τσάμπερλεϊν: ο Mr 100 πόντοι και 20.000 γυναίκες!». Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020. 
  23. 23,0 23,1 «Wilt Chamberlain Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  24. 24,0 24,1 «A revoluntionary force» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2021. 
  25. «Ranking the 20 Most Dominant College Basketball Players in History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  26. 26,0 26,1 26,2 «Chamberlain towered over NBA» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  27. «Wilt Chamberlain's high school coach is still alive and has incredible stories» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  28. 28,0 28,1 «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  29. 29,0 29,1 29,2 29,3 «Wilt Chamberlain Biography» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  30. «Les Highlights du Final Four NCAA 1957 de Wilt Chamberlain» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  31. «13 : Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2021. 
  32. «Ουίλτ Τσάμπερλεϊν: O Κυρίαρχος!». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021. 
  33. 33,0 33,1 33,2 «Wilt Chamberlain : un record pour l'éternité» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020. 
  34. «Wilt Chamberlain Made $65,000 Before He Was Even Allowed to Play in the NBA» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2021. 
  35. «Harlem Globetrotters : Our Story» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  36. «Harlem Globetrotters : Legends» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2020. 
  37. «When The Harlem Globetrotters Retired Wilt Chamberlain's Number 13» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  38. «Ουίλτ Τσάμπερλεϊν – Η τελειότητα ενός "ηττοπαθούς"». Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  39. Φύλλο εφημερίδας "Έθνος" της 27 Ιουνίου του 1958, σελ. 4: "6.000.000 δραχμές εις τον Τσάμπερλαιν" Ανακτήθηκε στις 27/6/2018
  40. «Draft Review : Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2021. 
  41. 41,0 41,1 «50 Year Old Wilt Chamberlain Was Once Offered $362K By The Nets To Play For 7 Games» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2021. 
  42. «Ουίλτ Τσάμπερλεϊν: Όταν έπαιζε μόνος του». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021. 
  43. «ON THIS DAY: NBA Legend Wilt Chamberlain Made His Debut With the Then-Philadelphia Warriors» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Μαΐου 2021. 
  44. «Όταν ο rookie Τσάμπερλεϊν έκανε ρεκόρ με... 58 πόντους!». Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2021. 
  45. 45,0 45,1 «Wilt Chamberlain's 10 Most Unbreakable Records» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2020. 
  46. 46,0 46,1 46,2 «NBA Season Review: 1959-60» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  47. «WILT CHAMBERLAIN'S HISTORIC 1959-60 ROOKIE UNIFORM IS UP FOR IPO» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Απριλίου 2021. 
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 «7 Records of Wilt Chamberlain that are Impossible to Break» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2021. 
  49. «NBA & ABA Year-by-Year Leaders and Records for Points Per Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  50. 50,0 50,1 50,2 50,3 50,4 50,5 «The Craziest Records By Wilt Chamberlain That You Never Knew About» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2021. 
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 «Ο μύθος του Τσάμπερλεϊν παραμένει ζωντανός». Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021. 
  52. «Από τον Ρόουζ στον Γιάννη: Οι νεότεροι MVPs στην ιστορία του NBA!». Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2021. 
  53. «The 10 Youngest And 10 Oldest MVPs In NBA History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  54. «Wilt Chamberlain 1962 – The Most Amazing Statistical Season ever!» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2021. 
  55. 55,0 55,1 55,2 55,3 «The 100 Greatest Individual Performances in NBA Playoff History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2021. 
  56. «Το… άλλο ρεκόρ του μυθικού Ουίλτ Τσάμπερλεν: "Κατέβασε" 55 ριμπάουντ». Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2020. 
  57. «Philadelphia Warriors at Boston Celtics Box Score, November 7, 1959» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2021. 
  58. 58,0 58,1 58,2 58,3 «Wilt Chamberlain: Career retrospective» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2021. 
  59. «CHAMBERLAIN'S BIG MISTAKE» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021. 
  60. 60,0 60,1 «Wilt Chamberlain, other greats recognized for Kansas ties» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2021. 
  61. «Η βραδιά που ο Τσάμπερλεϊν «κατέβασε» 55 ριμπάουντ!». Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  62. «Boston Celtics at Philadelphia Warriors Box Score, November 24, 1960» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2020. 
  63. «NBA & ABA Single Season Leaders and Records for Points Per Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021. 
  64. 64,0 64,1 «The top five NBA records that are unlikely to be broken» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2021. 
  65. «1960-61 Philadelphia Warriors Schedule and Results» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  66. 66,0 66,1 66,2 66,3 66,4 66,5 «NBA Players: Wilt Chamberlain Profile and Basic Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2021. 
  67. 67,0 67,1 67,2 «BRITANNICA : Wilt Chamberlain». Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  68. «NBA, stagione 1961-62: i record di Wilt Chamberlain e Oscar Robertson» (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2021. 
  69. «11 Memorable Wilt Chamberlain Performances» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  70. «Ο μύθος του Chamberlain δεν «έσβησε» ποτέ». Ανακτήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 2020. 
  71. «THE NEW YORK TIMES : Wilt Chamberlain's 100-Point Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  72. «Los secretos del partido de los 100 puntos de Chamberlain» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021. 
  73. 73,0 73,1 «Fifty years later: Wilt's 100-point game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  74. «The Truth Behind Wilt Chamberlain's 100-Point Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  75. «Five things you didn't know about Wilt Chamberlain's 100-point game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  76. «50 años del partido perfecto: el día que Chamberlain anotó 100 puntos... que pudieron ser 140» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021. 
  77. «Top Moments: Wilt Chamberlain scores 100 in 1962 game vs. Knicks,» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  78. «Η μυθική κατοστάρα του Ουίλτ Τσάμπερλεϊν». Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2020. 
  79. «Five sporting greats who changed the face of their game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  80. «NBA: The 15 Most Unbreakable Records in League History» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  81. «Los Angeles Lakers at Philadelphia Warriors Box Score, December 8, 1961» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  82. «Estas son las mejores anotaciones en la historia NBA» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021. 
  83. «12 octobre 1999, Wilt Chamberlain nous quittait à l'âge de 63 ans» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  84. «On this date: Wilt Chamerblain scores 78 points with 43 rebounds in a 3OT loss to the Los Angeles Lakers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  85. «Wilt sets another scoring record with 73 points» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  86. «Όταν ο Τσάμπερλεϊν σημείωνε 73 πόντους σ' ένα ματς!». Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2021. 
  87. «This Date in NBA History (Nov. 16): Wilt Chamberlain scores 73 points - the fourth-highest total in NBA history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  88. «1962 NBA All-Star recap» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  89. «2017 NBA All-Star recap» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  90. «Wilt Chamberlain, toujours maître du All Star Game» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  91. «Wilt, 1962: The Night of 100 Points and the Dawn of a New Era» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  92. «1962 NBA Eastern Division Finals Warriors vs. Celtics» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  93. «1961-62 NBA Awards Voting : Most Valuable Player» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2021. 
  94. «THE MOST CONTROVERSIAL MVP AWARD OF ALL-TIME? In 1962, Wilt averaged 50 PPG and 25 RPG and still didn't win» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  95. «The Greatest MVP Race Of All-Time: Bill Russell, Wilt Chamberlain, Oscar Robertson And Elgin Baylor» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2021. 
  96. «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2021. 
  97. «Οι 72 πόντοι του Τσάμπερλεϊν!». Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  98. «San Francisco Warriors at New York Knicks Box Score, November 16, 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  99. «1962-63 San Francisco Warriors Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  100. «Wilt Chamberlain 1962-63 Game Log» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  101. «Giannis Antetokounmpo's 2019-20 season takes its place in the history books» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2021. 
  102. «MEET THE NEW WILT CHAMBERLAIN» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2021. 
  103. «Όταν ο Ουίλτ Τσάμπερλεϊν πέτυχε 18 σερί δίποντα!». Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  104. «NBA Season Review: 1963-64» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  105. «Όταν ο Τσάμπερλεϊν κυριάρχησε με 50 πόντους και 40 ριμπάουντ!». Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2020. 
  106. «Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Wilt Chamberlain, ο άνθρωπος που έμελλε να αναγκάσει το άθλημα να προσαρμοστεί σε αυτόν…». Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2021. 
  107. «On This Date in Warriors History: Warriors Retire No. 13» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  108. «1965 NBA Eastern Division Finals 76ers vs. Celtics» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  109. «Les plus beaux duels 76ers/Celtics de l'histoire» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  110. «NBA Season Review: 1964-65» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  111. «Legendary Moments In NBA History: John Havlicek's steal in 1965 playoffs» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  112. «Μια στιγμή μια ζωή: Havlicek stole the ball». Ανακτήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2021. 
  113. 113,0 113,1 113,2 «The 29-year anniversary of Chamberlain's No. 13 jersey retirement» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2021. 
  114. 114,0 114,1 «NBA MVP Award Winners» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  115. «Remembering 'Wilt the Stilt' Chamberlain and his 100-point game in Hershey in 1962» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  116. «1965-66 Philadelphia 76ers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  117. «TIME magazine : Basketball: Shoot, Wilt» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2021. 
  118. «Alex Hannum, 78; Took 2 NBA Teams to Titles» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2021. 
  119. «1966-67 Philadelphia 76ers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  120. «1966-67 Sixers: Fifty years later they remain Philly's best team ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  121. «Ranking the 10 Greatest NBA Teams of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  122. «NBA Team Regular Season Records for Wins» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  123. «Sixers playoff flashback: Ending Boston Celtics' run, advancing to 1967 NBA Finals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  124. 124,0 124,1 124,2 «Ουίλτ Τσάμπερλεν: Η μέρα που «έσβησε» ένας θρύλος». Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020. 
  125. «NBA: The Case for Wilt Chamberlain as the Best Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  126. 126,0 126,1 126,2 «Wilt Chamberlain: A Man Among Boys» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2021. 
  127. «Un coloso del baloncesto» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020. 
  128. 128,0 128,1 128,2 «1966-67 Sixers: Was Wilt Chamberlain 'Dippy' or 'The Stilt'?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  129. «Russell Westbrook drops NBA's first 20/20/20 since Wilt Chamberlain's in 1968» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2020. 
  130. «This Date in NBA History (Apr. 2): Russell Westbrook dedicates historic 20-20-21 triple-double vs. Lakers to Nipsey Hussle & more» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  131. «Wilt Chamberlain, still a man of the ages, as stated by pop culture» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2021. 
  132. «1967-68 Philadelphia 76ers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  133. «Celtics vs. 76ers: Game 7 history lesson» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  134. «'Difficult to handle? Ridiculous': How Chamberlain, Lakers formed Superteam» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2021. 
  135. «ΡΕΤΡΟ: Η… τραγική επίδοση του Ουίλτ Τσάμπερλεϊν από τη γραμμή των βολών!». Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  136. «Η βραδιά που ο Τσάμπερλεϊν αστόχησε σε 22 βολές!». Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  137. «At the foul line, where Wilt's myth and reality meet» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Απριλίου 2021. 
  138. «NBA: The Worst Free-Throw Shooters of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  139. «Η φοβερή αδυναμία του Ουίλτ Τσάμπερλεϊν». Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2020. 
  140. «Wilt Chamberlain's insane boxscore» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  141. «What NBA salaries would these superstar players make today?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Ιανουαρίου 2021. 
  142. 142,0 142,1 142,2 «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  143. «Celtics-Lakers history central» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Μαΐου 2021. 
  144. «1968-69 Los Angeles Lakers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  145. «Top Moments: Bill Russell leads Celtics to 11th title in 13 seasons» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  146. «Chamberlain Bitter, but on National TV Interview, He Wilts» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  147. «Top NBA Finals moments: Nelson's shot helps secure win in Game 7» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  148. «He stood up to Wilt ** Controversy Coach benched Chamberlain with title on the line» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2021. 
  149. «1969 NBA Championship Series – Celtics and Lakers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2021. 
  150. «1969-70 Los Angeles Lakers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  151. 151,0 151,1 151,2 «#13 WILT CHAMBERLAIN 1968-1973» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  152. «All Things Lakers : 1969-70 Season» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  153. «Le match rétro de la semaine : LA Lakers – New York, NBA Finals 1970, Game 7» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  154. «Wilt Chamberlain 1970-71 Game Log» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  155. «1970-71 Los Angeles Lakers Schedule and Results» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2020. 
  156. «Highest field-goal percentage, season» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2021. 
  157. «The day Kareem Abdul-Jabbar and the Bucks ended the longest streak in American professional sports history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  158. «Ranking the 50 Best NBA Teams of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2021. 
  159. 159,0 159,1 «From the Archives: Basketball's Wilt Chamberlain Dies at 63» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 2021. 
  160. «Wilt first to score 30,000 points» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2021. 
  161. «Οι 30.000 πόντοι του Ουίλτ Τσάμπερλεϊν». Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2021. 
  162. «Kareem Abdul-Jabbar Once Tore Into Wilt Chamberlain in an Open Letter» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 2020. 
  163. 163,0 163,1 «The Greatest Lakers of All-Time: Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2021. 
  164. «Was Wilt Chamberlain Better Than Kareem Abdul Jabbar?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2021. 
  165. 165,0 165,1 «1971-72 Lakers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2021. 
  166. «1972-73 Los Angeles Lakers Roster and Stats» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2020. 
  167. «NBA & ABA Year-by-Year Leaders and Records for Rebounds Per Game» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Ιανουαρίου 2021. 
  168. «Le dernier match NBA de Wilt Chambrlain» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  169. «Lakers retired numbers : Wilt 13 Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  170. «How crazy was Wilt Chamberlain's NBA career actually?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2021. 
  171. 171,0 171,1 «NBA: The Case for Wilt Chamberlain as the Best Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020. 
  172. «Shot block data exists for 112 NBA games Wilt Chamberlain played in and shows how dominant of a player he really was» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  173. «Το μοναδικό Quintuple-Double στην ιστορία του ΝΒΑ (vid)». Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  174. «Wilt Chamberlain Reportedly Had A Quintuple-Double With 53 Points, 32 Rebounds, 14 Assists, 24 Blocks, And 11 Steals» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  175. «Quadruple doubles in NBA history» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2021. 
  176. «Before there was YouTube, there was Wilt» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  177. 177,0 177,1 177,2 «Wilt Chamberlain, un dominador incontestable» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2021. 
  178. 178,0 178,1 «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  179. «THE NEW YORK TIMES : Wilt out to Confront Lakers» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  180. 180,0 180,1 «One Tall Tale: When the Cavaliers made a serious run at Wilt» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Απριλίου 2021. 
  181. «Basketball is my first love, but the athleticism of beach volleyball is amazing» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Δεκεμβρίου 2020. 
  182. 182,0 182,1 «Top 25 joueurs cultes NBA : Wilt Chamberlain» (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  183. «Naismith Memorial Basketball Hall of Fame : Wilton N. "Wilt" Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  184. «Ο… θρυλικός γλεντζές Ουίλτ Τσάμπερλεϊν». Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2021. 
  185. «Wilt Chamberlain was very critical of Michael Jordan and the NBA back in the '90s» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2021. 
  186. «Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2020. 
  187. «The Greatest Debate in NBA History: Wilt the Stilt or Bill Russell?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2020. 
  188. «Philadelphia 76ers: Wilt Chamberlain is the greatest NBA player of all-time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  189. «Top 10 NBA Players with multiple retired jerseys» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2021. 
  190. «NBA 35th Anniversary All-Time Team» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2021. 
  191. «NBA at 50: Top 50 Players» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2021. 
  192. «Γουίλτ Τσάμπερλεϊν: Ο Mister 100 πόντοι». Ανακτήθηκε στις 23 Ιανουαρίου 2021. 
  193. «Wilt Chamberlain (2004)» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2021. 
  194. «THE NEW YORK TIMES : Wilt the Stilt Becomes Wilt the Stamp» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Ιανουαρίου 2021. 
  195. «Legends profile: Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 2020. 
  196. «Five unbelievable Wilt Chamberlain records that will probably never be broken» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2021. 
  197. 197,0 197,1 «Greatness Revisited: Why Wilt Chamberlain Was the Greatest NBA Player Ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  198. «WALT FRAZIER BELIEVES JORDAN SHOULDN'T BE THE ONLY PLAYER IN THE GOAT DISCUSSION: "I always ask what the criteria are when you say the greatest ever"» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2021. 
  199. «Why Wilt Chamberlain is the greatest NBA player ever» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2020. 
  200. «Michael Jordan vs. Wilt Chamberlain: The Real Comparison» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 15 Απριλίου 2021. 
  201. «Άλλαξε το μπάσκετ». Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2020. 
  202. «The Rivalry: Bill Russell, Wilt Chamberlain, and the Golden Age of Basketball» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 4 Μαΐου 2021. 
  203. «Is Wilt Chamberlain too low in this ranking of the best NBA players of all time?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  204. «Sobrehumano: los increíbles récords de Wilt 'Superman' Chamberlain» (στα Ισπανικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021. 
  205. «Why Wilt Chamberlain Was the Greatest Athlete of All Time» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2021. 
  206. «How did Wilt dominate the record books?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  207. «Wilt Chamberlain: Did He Really Play In a Weak Era?» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2021. 
  208. «TIME magazine : The Way We Look at Giants» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2020. 
  209. «Οι απίστευτες περιπέτειες του σπουδαίου Wilt Chamberlein». Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2020. 
  210. «11 Things You Didn't Know About Wilt Chamberlain» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2021. 
  211. «Γουίλτ Τσάμπερλεϊν vs Μοχάμεντ Άλι. Η μάχη του αιώνα δεν έγινε ποτέ». Ανακτήθηκε στις 30 Απριλίου 2021. 

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]