Οι μουσικοί της Βρέμης

Άγαλμα για τους μουσικούς από τον Γκέρχαρντ Μαρκς, στην Βρέμη

Οι μουσικοί της Βρέμης (γερμανικά: Die Bremer Stadtmusikanten‎‎), μεταφρασμένο στα ελληνικά και ως Η συναυλία των ζώων, είναι δημοφιλές παραμύθι που ανακτήθηκε και καταγράφηκε από τους αδελφούς Γκριμ. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα Παιδικά και σπιτικά παραμύθια των Γκριμ το 1819. Μιλάει για την ιστορία τεσσάρων ηλικιωμένων κατοικίδιων ζώων, τα οποία μετά από μια σκληρή δουλειά έχουν παραμεληθεί και υφίστανται κακομεταχείριση από τους πρώην ιδιοκτήτες τους. Τελικά αποφασίζουν να αποδράσουν και να γίνουν μουσικοί στην πόλη της Βρέμης. Σε αντίθεση με τον τίτλο της ιστορίας οι ήρωες δεν φθάνουν ποτέ στη Βρέμη καθώς καταφέρνουν να εξαπατήσουν και να τρομοκρατήσουν μια ομάδα ληστών, να πάρουν τα κλοπιμαία τους και να εγκατασταθούν στο σπίτι τους. Σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης Άαρνε-Τόμπσον-Ούτερ, η ιστορία χαρακτηρίζεται ως λαϊκό παραμύθι τύπου 130 ("Απόκληρα ζώα βρίσκουν νέα κατοικία"). Είναι ένα από τα παραμύθια της συλλογής των Γκριμ που κατά μία ερμηνεία ασχολείται με τις ουτοπικές επιθυμίες της κατώτερης κοινωνικής τάξης. Το μήνυμα τόσο του παραμυθιού των Γκριμ όσο και των περισσότερων μεταγενέστερων διασκευών είναι αισιόδοξο και υποδηλώνει την πιθανότητα βιώσιμων λύσεων ακόμη και σε επισφαλείς καταστάσεις.

Σύνοψη

Οι κεντρικοί ήρωες του παραμυθιού είναι ένας γάιδαρος, ένας σκύλος, μια γάτα και ένας κόκορας (ή όρνιθα). Καθώς είναι μεγάλα στην ηλικία τα ζώα αυτά δεν είναι πια χρήσιμα και τα αφεντικά είτε θα τα διώξουν είτε θα τα κακομεταχειριστούν. Έτσι ένα ένα εγκαταλείπουν το μέρος που ζουν και ξεκινούν μαζί. Αποφασίζουν να πάνε στη Βρέμη, που είναι γνωστή για την ελευθερία της, να ζήσουν εκεί χωρίς ιδιοκτήτες και να γίνουν μουσικοί.

Στο δρόμο τους προς την Βρέμη βλέπουν μια φωτισμένη καλύβα. Κοιτάζουν μέσα και βλέπουν τέσσερις ληστές που απολάμβαναν τα παράνομα κέρδη τους. Τα τέσσερα ζώα, πατώντας το ένα στις πλάτες του άλλου, κάνουν φασαρία και τρομάζουν τους ληστές, που το σκάνε χωρίς να ξέρουν τι είναι αυτός ο περίεργος θόρυβος. Τα ζώα καταλαμβάνουν το σπίτι, τρώνε ένα καλό γεύμα και εγκαθίστανται εκεί για το βράδυ.

Αργότερα εκείνη τη νύχτα οι ληστές επιστρέφουν και στέλνουν ένα από τα μέλη τους για να ερευνήσει το σπίτι. Βλέποντας τα μάτια της γάτας που λάμπουν στο σκοτάδι, ο ληστής σκέφτεται ότι βλέπει τα κάρβουνα της φωτιάς και πλησιάζει για να ανάψει το κερί του. Τότε η γάτα τον γρατζουνίζει στο πρόσωπό με τα νύχια της, ο σκύλος του δαγκώνει στο πόδι, το γαϊδούρι τον κλωτσάει και ο κόκορας κρώζει και τον κυνηγάει έξω από την πόρτα. Στο τέλος οι ληστές εγκαταλείπουν την καλύβα αφήνοντας τη στα περίεργα πλάσματα που το έχουν καταλάβει και τα ζώα ζουν ευτυχισμένα τις υπόλοιπες μέρες.

Στην αρχική εκδοχή αυτής της ιστορίας, η οποία χρονολογείται από τον δωδέκατο αιώνα, οι ληστές είναι μια αρκούδα, ένα λιοντάρι και ένας λύκος. Όταν ο γάιδαρος και οι φίλοι του φθάνουν στη Βρέμη, οι κάτοικοι τους χειροκροτούν γιατί απάλλαξαν την περιοχή από τα τρομερά θηρία. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή κλέφτες έκλεψαν τα χρήματα του αφεντικού (ή των αφεντικών) των ζώων ή κατέστρεψαν τη φάρμα ή το μύλο του(ς) και έτσι αναγκάζεται να διώξει τα ζώα καθώς δεν μπορεί να τα φροντίσει. Τότε εκείνα σκοτώνουν τους κλέφτες, παίρνουν τα κλοπιμαία και επιστρέφουν στο αφεντικό τους. Κατά άλλη εκδοχή εκδοχές ανάμεσα στα ζώα υπάρχει τουλάχιστον ένα άγριο ζώο, π.χ. μια σαύρα, που βοηθάει τα κατοικίδια ζώα να πολεμήσουν τους κλέφτες.

Πολιτιστική κληρονομιά

Το παραμύθι έχει παιχτεί σε κινούμενα σχέδια, κινηματογραφικές ταινίες (συχνά μιούζικαλ), θεατρικά έργα και όπερες.

Βιβλιογραφία

• Dieter Brand-Kruth: Auf nach Bremen. Den Stadtmusikanten auf der Spur. Klaus Kellner Verlag, Bremen 2019, ISBN 978-3-95651-210-0.
• Andreas Lienkamp: Aufstand für das Leben. 'Die Bremer Stadtmusikanten' und 'Der Hauptmann von Köpenick' - Zum 200. Geburtstag des Grimm’schen und zum 90. des Zuckmayer’schen Märchens. Tectum, Baden-Baden 2019, ISBN 978-3-8288-4383-7.
• Gerrit Reichert: Das Geheimnis der Bremer Stadtmusikanten. Zauberspruch der Weihnachtszeit. Sujet Verlag, Bremen 2009, ISBN 978-3-933995-41-4.
• Hans-Jörg Uther: Handbuch zu den Kinder- und Hausmärchen der Brüder Grimm. de Gruyter, Berlin 2008, ISBN 978-3-11-019441-8.
• Eugen Drewermann: Von der Macht des Geldes oder Märchen zur Ökonomie. Patmos Verlag, Düsseldorf 2007, ISBN 978-3-491-21002-8.
• Lothar Bluhm, Heinz Rölleke (Hrsg.): „Redensarten des Volks, auf die ich immer horche“. Märchen – Sprichwort – Redensart. Zur volkspoetischen Ausgestaltung der Kinder- und Hausmärchen durch die Brüder Grimm. Neue Ausgabe. Hirzel Verlag, Stuttgart/Leipzig 1997, ISBN 3-7776-0733-9
• Andreas Röpcke, Karin Hackel-Stehr (Hrsg.): Die Stadtmusikanten in Bremen. Edition Temmen, Bremen 1993, ISBN 978-3-86108-219-4.
• Dieter Richter: Die „Bremer Stadtmusikanten“ in Bremen. Zum Weiterleben eines Grimmschen Märchens. In: Hans-Jörg Uther (Hrsg.): Märchen in unserer Zeit. Diederichs, München 1990, ISBN 978-3-424-01019-0.
• Dieter Brand-Kruth, Konrad Elmshäuser, Angelika Benedicta Hirsch: Vorträge zu dem Märchen "Die Bremer Stadtmusikanten". In: Harlinda Lox, Ricarda Lukas (Hrsg.): Verwandlung in Märchen und Mythen - Die Bremer Stadtmusikanten. Forschungsbeiträge aus der Welt der Märchen. Königsfurt-Urania: Krummwisch 2020.