Οικογένεια Δικαίων Πολιανής

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Η Οικογένεια των Δικαίων είναι ιστορική οικογένεια της Πελοποννήσου από την Πολιανή Μεσσηνίας.

Ιστορική αναδρομή

Η γενεαλογία της οικογένειας των Δικαίων χάνεται στα βάθη του Βυζαντίου,[1] όπου το ''Δικαίος'' απαντάται ως εκκλησιαστικό αξίωμα για τους τοποτηρητές - αναπληρωτές θρησκευτικού ή πολιτικού ηγέτη.[2] Επίσης, ''Δικαίος'' ονομάζεται ο επί κεφαλής σκήτης στο Άγιο Όρος.[3] Ως επώνυμο, γνωστό ήδη, από την Παλαιολόγεια εποχή.[4] Η κοιτίδα της γενιάς των Δικαίων φαίνεται να ήταν η Έφεσος της Μικράς Ασίας.[5] Από εκεί μετοίκισαν στην Κωνσταντινούπολη και ύστερα στην Πελοπόννησο κατά τον 16ο αιώνα. Έπειτα, διασκορπίστηκαν επιστρέφοντας στην Κωνσταντινούπολη, στην Αθήνα, (όπου έκτισαν ναό στην Πλάκα, τον Σωτήρα του Δικαίου[6] - παραχωρήθηκε αργότερα ως παρεκκλήσι στη Ρωσική πρεσβεία, δυστυχώς ο ναός αυτός, δεν σώζεται σήμερα αλλά πληροφορούμαστε από την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών, την ακριβή του θέση, η οποία βρισκόταν: στη νότια γωνία των οδών Ήβης και Αποστόλη)[7] και στην Ιταλία. Το 17ο αιώνα, οι Δικαίοι επιστρέφουν στην Πελοπόννησο και ένας κλάδος τους στην Πολιανή Μεσσηνίας λαμβάνει αργότερα το παρώνυμο: ''Φλεσσαίοι'' αβέβαιης ετυμολογίας και αναγωγής. [8]

Οι Δικαίοι, εδραίωσαν την φήμη τους εξαιτίας της γενναιότητας τους, του έντονου θρησκευτικού τους αισθήματος και του φιλελεύθερου χαρακτήρα τους.[9] Διατηρούσαν την τοπαρχία Λεονταρίου και Καρύταινας επί έναν αιώνα. Το αξίωμα του έπαρχου ιεραρχικά βρισκόταν ακριβώς κάτω από εκείνο του Πασά.[10] Η ανατροφή των μελών της οικογένειας ήταν στρατιωτική και έτσι γρήγορα διακρίθηκαν κατά την διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Επίσης, πολλά μέλη των Δικαίων συνδέθηκαν εξ αγχιστείας με τις μεγάλες τότε οικογένειες των Νοταράδων, των Ανδρονικαίων, των Κολοκοτρωναίων, των Αναγνωσταρέων και των Μαυρομιχαλαίων.[11]

Γρηγόριος Δικαίος (Παπαφλέσσας) 1788-1825.

Γρηγόριος Δικαίος (Παπαφλέσσας). Έργο του Διονυσίου Τσόκου, Αθήνα, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

Ο Αρχάγγελος της επανάστασης, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας[12] (1788 -1825) ήταν κληρικός, πολιτικός και αγωνιστής, ήρωας της Eλληνικής Επανάστασης του 1821.

Ο Παπαφλέσσας είναι, αναμφισβήτητα, μία από τις πιο σπουδαίες, ηρωικές και δραματικές μορφές του Εικοσιένα.[13] Γεννήθηκε το 1788 στην Πολιανή της Μεσσηνίας.[14] Τον πατέρα του τον έλεγαν Δημήτριο Δικαίο και τη μητέρα του Κωνσταντίνα,[15] η οποία καταγόταν από την οικογένεια Ανδροναίων[16]. Ο Γρηγόριος, του οποίου το βαπτιστικό όνομα ήταν Γεώργιος, ήταν το τελευταίο από τα 28 παιδιά του Δημητρίου Δικαίου και το δέκατο της Κωνσταντίνας που ήταν η δεύτερη γυναίκα του.[17] Το γιατί δόθηκε στην οικογένειά του, το προσωνύμιο "Φλεσσαίοι" που με αυτό, απαθανατίστηκε, ο Γρηγόριος, δεν είναι σαφές. Ίσως από παραφθορά της λέξεως ''Εφεσίους'', της ομώνυμης επιστολής του Αποστόλου Παύλου προς τους Εφεσίους, που διαβαζόταν από μέλη της οικογενειάς του στην εκκλησία της Πολιανής ως ''Εφλεσίους''.[18] Αργότερα, σε ηλικία 20 ετών, ένας εξάδελφος του πατέρα του με το όνομα Παναγιώτης Δικαίος που ήταν πρόκριτος της επαρχίας Λεονταρίου, τον έστειλε μαζί με τα δικά του παιδιά και μαθήτευσαν στο καλύτερο τότε διδακτήριο, του Μοριά, στη Σχολή της Δημητσάνας (Φροντιστήριο Ελληνικών Γραμμάτων). Το 1816 έγινε μοναχός στο μοναστήρι της Βελανιδιάς στην Καλαμάτα και έλαβε το όνομα Γρηγόριος.

Αρκετά ανυπάκουος, ζωηρός και εριστικός ως χαρακτήρας ο Παπαφλέσσας εγκατέλειψε την Πελοπόννησο στις αρχές του 1818 μετά από διαμάχη που είχε με έναν Τούρκο αγά για κτηματικά ζητήματα.[19]Κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη και εκεί έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρίας, στις 21 Ιουνίου 1818, αφιερώνοντας την ψυχή του στον εθνικό ξεσηκωμό. Παρορμητικός και ενθουσιώδης, είχε την ικανότητα, να ξεσηκώνει τους Έλληνες και κάπως έτσι απέκτησε και το παρατσούκλι Μπουρλοτιέρης των ψυχών. Τελικά, στις 23 Μαρτίου 1821 θα πρωταγωνιστήσει στην Απελευθέρωση της Καλαμάτας. Η μετέπειτα, πορεία του στον αγώνα, θα είναι θεαματική, θα λάβει μέρος στις σπουδαιότερες μάχες και σύντομα θα αναλάβει σημαντικά υπουργικά χαρτοφυλάκια της τότε, νεοσύστατης, κρατικής οντότητας. Στο Μανιάκι Μεσσηνίας, στις 20 Μαΐου 1825, δέχθηκε επίθεση από εχθρικά στρατεύματα και έπεσε μαχόμενος ηρωικά μετά από οκτάωρη μάχη.[20]

«…Έλληνες ποτέ μην ξεχνάτε το χρέος σε Θεό και σε Πατρίδα! Σ’ αυτά τα δύο σας εξορκίζω ή να νικήσουμε ή να πεθάνουμε κάτω από την Σημαία του Χριστού».

Ο Παπαφλέσσας στο Βουκουρέστι 1819.

Λόγω των ικανοτήτων του λειτούργησε ως απόστολος της Εταιρίας στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (Μολδαβία και Βλαχία) που διοικούσαν Φαναριώτες απτό 1709. Στο Βουκουρέστι, το 1819, ο Παπαφλέσσας αδελφοποιήθικε με τον Λασιριώτη Γεωργάκη Ολύμπιο, από τους αξιότερους συμπαραστάτες του Αλέξανδρου Υψηλάντη, ο οποίος, είχε τραγικό τέλος στην πολιορκία της Μονής Σέκου ( Σεπτέμβριος 1821) και τον Μακεδόνα Ιωάννη Χ. Φαρμάκη, όπου, στην ίδια μάχη αιχμαλωτίστηκε από τους Οθωμανούς και πέθανε στην Κωνσταντινούπολη.[21] Και οι δύο αδελφοποιτοί δεν άφησαν ειρηνικά τον κόσμο - μια τύχη που έλαβε - ή ακόμα και επεδίωξε - να έχει και ο ίδιος ο Παπαφλέσσας τέσσερα χρόνια αργότερα, στο Μανιάκι. Για την εσωτερική ψυχική κίνηση του αρχιμανδρίτη, το αδελφοποιητικό γράμμα των τριών αποτελεί σημαντικότατο τεκμήριο.[22]

Εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος,

Ἐνώπιον τοῦ ὑπερτάτου ὄντος [ἐνδιαφέρουσα παραλληλία μὲ τὶς προκηρύξεις τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης] καὶ τῆς ἀληθοῦς σοφίας ὁρκιζόμεθα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, καὶ τοῦ θείου καὶ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, τὸ ὁποῖον σήμερον κατανυκτικῶς καὶ εὐλαβῶς συνασπασάμενοι, ἀδελφοποιήθημεν διὰ νὰ φυλάξωμεν στερεὰς καὶ ἀπαραβάτως σώας τὰς ἱερὰς ὑποσχέσεις πρὸς Θεόν, ἃς ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον ἐδώσαμεν, ἀποβλεπούσας ὅλως δι’ ὅλου πρὸς τιμὴν καὶ ἀσφάλειαν τῆς μόνης φιλτάτης μητρός μας -τῆς δυστυχοῦς, λέγω, πατρίδος καὶ ἡμῶν τῶν ἰδίων. Ναί, μά τὸ ἱερὸν τῆς πατρίδος ὄνομα, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ ζῶμεν καὶ κινούμεθα! Μά τὴν ἀνάστασιν αὐτῆς, διὰ τὴν ὁποίαν συγκροτοῦμεν τὸν θεῖον τοῦτον σύνδεσμον! Ἕκαστος ἡμῶν, δυνάμει τούτου τοῦ μεγάλου καὶ ἱεροῦ ὅρκου, ὑπόσχεται νὰ γνωρίζῃ τὸν ἕτερον οἰκειότερον τοῦ γνησίου αὐτοῦ πατρὸς καὶ μητρός, ἀδελφοῦ καὶ τέκνων, καὶ εἰς κάθε περίστασιν καὶ ἀνάγκην μας — ὅπου καὶ ἂν εἴμεθα, παρόντες ἢ ἀπόντες — νὰ συντρεχώμεθα, ὑπερασπιζόμενοι τὴν τιμήν, ζωὴν καὶ ἱερὰν βουλήν, μὲ ὅλην μας τὴν ψυχήν, τὴν δύναμιν καὶ κατάστασιν -καὶ μὲ τὴν ἰδίαν μας ζωήν, χύνοντες τὸ αἷμα μας μέχρι τῆς τελευταίας ρανίδος. Ὅστις δὲ ἐξ ἡμῶν ἤθελε παραβῆ αὐτοὺς τοὺς ἐνόρκους δεσμοὺς καὶ ὑποσχέσεις νὰ εἶναι ὡς καὶ παρὰ τοῦ ἐφόρου τῆς δικαιοσύνης, οὕτω καὶ ἐξ ἡμῶν, κατατρεγμένος, μισημένος καὶ ἀποβεβλημένος ἀπὸ τὸν ἡμέτερον σύνδεσμον, ὄντες εἰς χρέος οἱ ἄλλοι, οἱ φυλάξαντες τὰς ὑποσχέσεις των νὰ παιδεύουν μυριοτρόπως τὸν παραβάτην· πρὸς πίστωσιν δὲ τούτου τοῦ ἱεροῦ καὶ φρικτοῦ δεσμοῦ κατασπασάμενοι τὸν τίμιον καὶ ζωοποιὸν σταυρόν, ὑπεγράφθημεν εἰς τρία παρόμοια ἀδελφοποιητικὰ γράμματα τῇ ἰδίᾳ ἡμῶν χειρί, ἐπισφραγίζοντές τα καὶ μὲ τὰς σφραγίδας μας, ἵνα βαστᾷ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἀπὸ ἕν.


Βουκουρεστίῳ, τὴν 3<ην> Αὐγούστου 1819

Ἀρχιμανδ. Γρηγόριος Δικαῖος

Γεωργάκος Ὀλυμπιότης

Ἰωάννης Χ. Φαρμάκης

Χριστόδουλος Δικαίος (Προεστός της επαρχίας Λεονταρίου).

Ο Χριστόδουλος Δικαίος γεννήθηκε στην Πολιανή Μεσσηνίας. Πριν την επανάσταση, υπήρξε, προεστός της επαρχίας Λεονταρίου. Κατά την διάρκεια της Επανάστασης του 1821 έγινε στρατιωτικός και υπηρέτησε τον αγώνα μέχρι το 1828. Συμμετείχε στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στα Μεσσηνιακά φρούρια και στην Πολιορκία της Τριπολιτσάς, μετά τον Άυγουστο του 1821. Επίσης, έλαβε μέρος σε δύο μάχες εναντίον του Δράμαλη, αυτή του Αγίου Σώστη και Αγιονορίου, στο πλευρό των συγγενών του.[23] Στις 5 Αυγούστου 1844 προάγεται σε Υπολοχαγό.[24] Ο Χριστόδουλος παντρεύτηκε την Ελένη Αναγνώστη Κολοκοτρώνη το 1805. Ο Αναγνώστης ήταν αδελφός του Κωνσταντίνου, πατέρα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Ο Αναγνώστης Κολοκοτρώνης, έπεσε μαχόμενος κατά 1.000 Τούρκων στο Δυρράχιο Αρκαδίας την 10 Ιουνίου 1787.[25]

Ο Χριστόδουλος με την Ελένη απέκτησαν 3 παιδιά:

  • Ιωάννη Χ. Δικαίο (1807 - 1888).
  • Δημήτριο Χ. Δικαίο (1817 - ;).
  • Παναγιώτη Χ. Δικαίο (1819 - ;).


Πηγές

  1. Γεώργιος Δ. Δικαῖος, Ἱστορία τῆς οἰκογένειας τῶν Δικαίων ἢ Φλεσσαίων πρὸ καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς μεγάλης Ἐθνεγερσίας, Ἀθῆναι 1985. Ἱστορία Δικαίων-Φλεσσαίων.
  2. ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
  3. Βαρθολομαίου Κουτλουμουσιανού, "Υπόμνημα Ιστορικόν περί της κατά την Χάλκην Μονής Θεοτόκου", εν Κωνσταντινουπόλει, 1846, σ. 45.
  4. Ελληνικά Επίθετα https://tsiminakis.weebly.com/epsilonlambdalambdaetanuiotakappa940-epsilonpi943thetaepsilontaualpha-alpha-omega-epsilontauupsilonmuomicronlambdaomicrongamma943alpha.html
  5. Γεώργιος Δ. Δικαῖος, Ἱστορία τῆς οἰκογένειας τῶν Δικαίων ἢ Φλεσσαίων πρὸ καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς μεγάλης Ἐθνεγερσίας, Ἀθῆναι 1985. Ἱστορία Δικαίων-Φλεσσαίων,σελ. 15-8· Γενεαλογία Παπαφλέσσα, σελ. 83-4.
  6. Αναστασίου Γούδα,«Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσας» Βίοι παράλληλοι, τομ. Ε', Αθήναι, 1872.
  7. Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών: http://iaath.gr/node/30 Αρχειοθετήθηκε 2021-04-20 στο Wayback Machine.
  8. Γεώργιος Δ. Δικαῖος, Ἱστορία τῆς οἰκογένειας τῶν Δικαίων ἢ Φλεσσαίων πρὸ καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς μεγάλης Ἐθνεγερσίας, Ἀθῆναι 1985. Ἱστορία Δικαίων-Φλεσσαίων,σελ. 15-8· Γενεαλογία Παπαφλέσσα, σελ. 83-4.
  9. Ε. Εύαγγελίδης - Μεγάλη Ελλην. Εγκυκλοπαίδεια τού "ΠΥΡΣΟΥ" τομ. ΚΔ σελ. 62
  10. Ιωάννης Αρσένης, Μιχαήλ Ραφαήλοβιτς, επιμ. (1891). Ποικίλη Στοά: Εθνική εικονογραφημένη επετηρίς. Αθήνα: Εστία. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Φεβρουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2009.
  11. Γεώργιος Δ. Δικαῖος, Ἱστορία τῆς οἰκογένειας τῶν Δικαίων ἢ Φλεσσαίων πρὸ καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς μεγάλης Ἐθνεγερσίας, Ἀθῆναι 1985. Ἱστορία Δικαίων-Φλεσσαίων,σελ. 15-8· Γενεαλογία Παπαφλέσσα, σελ. 83-4.
  12. Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. Μάρτιος-Απρίλιος 2004, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας-Ο μάρτυρας μπουρλοτιέρης των ψυχών Αρχειοθετήθηκε 2018-03-28 στο Wayback Machine.
  13. Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. Μάρτιος-Απρίλιος 2004, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας-Ο μάρτυρας μπουρλοτιέρης των ψυχών Αρχειοθετήθηκε 2018-03-28 στο Wayback Machine.
  14. Φωτάκου (Φωτίου Χρυσανθοπούλου), υπασπιστού Θεόδ. Κολοκοτρώνη, Κεφ. Α' Βίος του Παπαφλέσσα, στο έργο Άπαντα για τον Παπαφλέσσα, Εκδ. Μέρμηγκας, σελ. 27
  15. Φωτάκου (Φωτίου Χρυσανθοπούλου), υπασπιστού Θεόδ. Κολοκοτρώνη, Κεφ. Α' Βίος του Παπαφλέσσα, στο έργο Άπαντα για τον Παπαφλέσσα, Εκδ. Μέρμηγκας, σελ. 27
  16. Φωτάκου (Φωτίου Χρυσανθοπούλου), υπασπιστού Θεόδ. Κολοκοτρώνη, Κεφ. Α' Βίος του Παπαφλέσσα, στο έργο Άπαντα για τον Παπαφλέσσα, Εκδ. Μέρμηγκας, σελ. 27
  17. Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. Μάρτιος-Απρίλιος 2004, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας-Ο μάρτυρας μπουρλοτιέρης των ψυχών Αρχειοθετήθηκε 2018-03-28 στο Wayback Machine.
  18. Φωτάκου (Φωτίου Χρυσανθοπούλου), υπασπιστού Θεόδ. Κολοκοτρώνη, Κεφ. Α' Βίος του Παπαφλέσσα, στο έργο Άπαντα για τον Παπαφλέσσα, Εκδ. Μέρμηγκας, σελ. 27
  19. Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. Μάρτιος-Απρίλιος 2004, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας-Ο μάρτυρας μπουρλοτιέρης των ψυχών Αρχειοθετήθηκε 2018-03-28 στο Wayback Machine.
  20. Στρατιωτική Επιθεώρηση, τ. Μάρτιος-Απρίλιος 2004, Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσσας-Ο μάρτυρας μπουρλοτιέρης των ψυχών Αρχειοθετήθηκε 2018-03-28 στο Wayback Machine.
  21. Αναστασίου Γούδα,«Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσας» Βίοι παράλληλοι, τομ. Ε', Αθήναι, 1872, σελ.150.
  22. Αναστασίου Γούδα,«Γρηγόριος Δικαίος ή Παπαφλέσας» Βίοι παράλληλοι, τομ. Ε', Αθήναι, 1872, σελ.150.
  23. Φώτιος Χρυσανθόπουλος, επιμ. (1888). Βίοι Πελοποννησίων ανδρών και των εξώθεν εις την Πελοπόννησον ελθόντων κληρικών, στρατιωτικών και πολιτικών των αγωνισαμένων τον αγώνα της επαναστάσεως. Σελ 88
  24. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως του Βασιλείου της Ελλάδος. Έκτακτο παράρτημα του Αριθ.29 του έτους 1844, σελ 131.
  25. ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ. ISBN13 9789608790988.Εκδότης ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ, Χρονολογία Έκδοσης Δεκέμβριος 1977. »Έμεινα με δώδεκα Κολοκοτρωναίους, μικρότεροι εις την ηλικίαν, επήγαμεν εις την Μάνην, αφήκαμεν ταις φαμίλιαις μας και έπειτα εγυρήσαμε, εσηκωθήκαμε φανερά, εσυνάξαμε στρατιώτας, πότε εξήντα, πότε ολιγωτέρους. Εμείναμε δύο χρόνους κλέφτες . . . Είχα το Λιοντάρι και την Καρύταινα, έκαμα τέσσερους χρόνους αρματολός. Ο Αναγνώστης Κολοκοτρώνης δίδεται εις την μέθην δια να αλησμονήσει τα συμβάντα. Το μεγαλύτερον του πατρός μου αδελφόν τον εσκότωσαν εις το Λεοντάρι έπειτα, και του επήραν το κεφάλι (χέρι κομμένο εις την νεότητά του) . . . Άφησε παιδιά τρία αρσενικά, Γιαννάκη, Δημητράκη, Γεωργάκη. Άφησε και επτά θυγατέρες… (σ. 10).