Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οδηγία περί Δικαιωμάτων των Πολιτών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Η Οδηγία 2004/38/ΕΚ, γνωστή και ως Οδηγία περί Δικαιωμάτων των Πολιτών, ενίοτε αποκαλούμενη και «Οδηγία περί Ελεύθερης Κυκλοφορίας», είναι οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία καθορίζει τους όρους άσκησης του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής για τους πολίτες των κρατών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), δηλαδή τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και τα τρία μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), την Ισλανδία, τη Νορβηγία και το Λιχτενστάιν. Η Ελβετία, μολονότι μέλος της ΕΖΕΣ, δεν ανήκει στον ΕΟΧ και δεν δεσμεύεται από την Οδηγία, έχοντας αντ' αυτού συνάψει χωριστή διμερή συμφωνία με την ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων.

Η Οδηγία θεσπίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 29 Απριλίου 2004 και τέθηκε σε ισχύ στις 30 Απριλίου 2004.[1][2] Τα κράτη μέλη ήταν υποχρεωμένα να την έχουν μεταφέρει στην εθνική τους νομοθεσία έως τις 30 Απριλίου 2006.[3]

Ιστορικό

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Οδηγία 2004/38/ΕΚ ενοποίησε και αντικατέστησε ένα σύνολο προγενέστερων νομοθετημάτων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που ρύθμιζαν αποσπασματικά την ελεύθερη κυκλοφορία διαφορετικών κατηγοριών προσώπων (εργαζομένων, αυτοαπασχολούμενων, φοιτητών, συνταξιούχων κ.ά.), καταργώντας τις οδηγίες 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ, καθώς και τροποποιώντας τον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68.[4] Σκοπός της ήταν η ενίσχυση και απλοποίηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας που απορρέει από την ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία καθιερώθηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1993.[5] Σύμφωνα με το προοίμιο της Οδηγίας, η ιθαγένεια της Ένωσης παρέχει σε κάθε πολίτη ατομικό δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών, υπό τους όρους και τους περιορισμούς που προβλέπονται στις Συνθήκες.[6]

Πεδίο εφαρμογής

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Οδηγία εφαρμόζεται σε όλους τους πολίτες της Ένωσης που μετακινούνται ή διαμένουν σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του οποίου έχουν την ιθαγένεια, καθώς και στα μέλη της οικογένειάς τους, όπως ορίζονται στο άρθρο 2 της Οδηγίας, τα οποία τους συνοδεύουν ή τους ακολουθούν.[7] Τα μέλη οικογένειας που δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους απολαμβάνουν κατ' αρχήν τα ίδια δικαιώματα με τον πολίτη της Ένωσης τον οποίο συνοδεύουν, υπό την προϋπόθεση ότι εξαρτώνται από αυτόν.[8]

Δικαιώματα εισόδου και διαμονής

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Δικαίωμα εισόδου

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πολίτες της Ένωσης δεν μπορούν να υποχρεωθούν να διαθέτουν θεώρηση εισόδου (βίζα) ή ισοδύναμη διατύπωση για να εισέλθουν σε άλλο κράτος μέλος, αρκεί να φέρουν έγκυρο δελτίο ταυτότητας ή διαβατήριο.[9] Τα μέλη οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους μπορεί να υποχρεούνται σε θεώρηση εισόδου, εκτός εάν κατέχουν ήδη δελτίο διαμονής μέλους οικογένειας πολίτη της Ένωσης.[10]

Διαμονή έως τρεις μήνες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κάθε πολίτης της Ένωσης έχει δικαίωμα διαμονής στο έδαφος άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα έως τρεις μήνες χωρίς καμία προϋπόθεση ή διατύπωση, πέραν της κατοχής έγκυρου δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου.[11] Το ίδιο δικαίωμα ισχύει και για τα μέλη οικογένειας που συνοδεύουν τον πολίτη.[12]

Διαμονή άνω των τριών μηνών

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για διαμονή μεγαλύτερη των τριών μηνών, ο πολίτης της Ένωσης πρέπει να ασκεί ένα από τα λεγόμενα «δικαιώματα της Συνθήκης» (treaty rights): να εργάζεται ως μισθωτός ή αυτοαπασχολούμενος, να διαθέτει επαρκείς πόρους ώστε να μην επιβαρύνει το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους υποδοχής και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, να είναι εγγεγραμμένος σε εκπαιδευτικό ίδρυμα, ή να είναι μέλος οικογένειας προσώπου που πληροί τις παραπάνω προϋποθέσεις. Εάν δεν ασκείται κανένα από αυτά τα δικαιώματα, το δικαίωμα διαμονής περιορίζεται στους τρεις μήνες.

Μόνιμη διαμονή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πολίτες της Ένωσης αποκτούν αυτοδικαίως δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο κράτος υποδοχής μετά από πέντε συναπτά έτη νόμιμης διαμονής.[13] Το ίδιο δικαίωμα αποκτούν και τα μέλη οικογένειας που δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους, εφόσον έχουν διαμείνει με τον πολίτη της Ένωσης για την ίδια περίοδο.[14] Η μόνιμη διαμονή αίρει τους περιορισμούς πρόσβασης σε δημόσιες παροχές, όπως επιδόματα ανεργίας ή σύνταξη, μολονότι ορισμένοι από αυτούς τους περιορισμούς αίρονται ήδη μετά την πάροδο τριών μηνών διαμονής. Η συνέχεια της διαμονής δεν διακόπτεται από απουσίες μικρότερες των έξι μηνών ετησίως, από μία απουσία μικρότερη των δώδεκα μηνών για ειδικούς λόγους (όπως γέννηση τέκνου ή σοβαρή ασθένεια), ή από απουσία λόγω στρατιωτικής θητείας.

Ίση μεταχείριση

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι πολίτες της Ένωσης και τα μέλη της οικογένειάς τους απολαμβάνουν ίση μεταχείριση με τους υπηκόους του κράτους υποδοχής στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης.[15] Ωστόσο, το κράτος υποδοχής δεν υποχρεούται να χορηγεί κοινωνικές παροχές σε πολίτες της Ένωσης που δεν εργάζονται κατά τους πρώτους τρεις μήνες διαμονής τους.[16]

Περιορισμοί για λόγους δημόσιας τάξης, ασφάλειας ή υγείας

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα να περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή πολιτών της Ένωσης και των μελών της οικογένειάς τους για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας, χωρίς όμως αυτοί οι λόγοι να μπορούν να προβάλλονται για την εξυπηρέτηση οικονομικών σκοπών.[17] Τα σχετικά μέτρα πρέπει να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας και να βασίζονται αποκλειστικά στην προσωπική συμπεριφορά του ενδιαφερόμενου προσώπου, ενώ προηγούμενες ποινικές καταδίκες δεν συνιστούν αφ' εαυτές λόγο λήψης τέτοιων μέτρων.[18] Η προσωπική συμπεριφορά πρέπει να συνιστά πραγματική, ενεστώσα και αρκούντως σοβαρή απειλή, θίγοντας θεμελιώδες συμφέρον της κοινωνίας.[19] Απέλαση πολιτών της Ένωσης ή μελών της οικογένειάς τους για λόγους δημόσιας τάξης ή ασφάλειας θεωρείται μέτρο που μπορεί να πλήξει σοβαρά πρόσωπα τα οποία έχουν ενταχθεί πραγματικά στο κράτος υποδοχής, γι' αυτό και η δυνατότητα λήψης τέτοιων μέτρων περιορίζεται ανάλογα με τον βαθμό ένταξης και τη διάρκεια διαμονής του ενδιαφερομένου.[20]

Επιπλέον, τα κράτη μέλη μπορούν να αρνηθούν, να τερματίσουν ή να ανακαλέσουν δικαίωμα που απορρέει από την Οδηγία σε περίπτωση κατάχρησης δικαιώματος ή απάτης, όπως οι εικονικοί γάμοι, εφόσον το σχετικό μέτρο είναι αναλογικό και τηρεί τις προβλεπόμενες διαδικαστικές εγγυήσεις.[21]

Εφαρμογή στα κράτη μέλη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μεταφορά της Οδηγίας στην εθνική νομοθεσία εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος. Στην Ιρλανδία, η Οδηγία μεταφέρθηκε αρχικά με τους Κανονισμούς περί Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Ελεύθερη Κυκλοφορία Προσώπων) του 2006 (European Communities (Free Movement of Persons) Regulations 2006), οι οποίοι αντικαταστάθηκαν από τους Κανονισμούς περί Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Ελεύθερη Κυκλοφορία Προσώπων) (Αρ. 2) του 2006 (European Communities (Free Movement of Persons) (No. 2) Regulations 2006), με μεταγενέστερες τροποποιήσεις το 2008 και το 2011. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Οδηγία εφαρμόστηκε μέσω των Κανονισμών περί Μετανάστευσης (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος) του 2006 (Immigration (European Economic Area) Regulations 2006).[22] Μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Brexit) και τη λήξη της μεταβατικής περιόδου στις 31 Δεκεμβρίου 2020, το δίκαιο της ελεύθερης κυκλοφορίας της ΕΕ έπαψε να ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τα δικαιώματα που απέρρεαν προηγουμένως από την Οδηγία αντικαταστάθηκαν εγχώρια από το Πρόγραμμα Διακανονισμού Πολιτών της ΕΕ (EU Settlement Scheme) και άλλες διατάξεις της βρετανικής μεταναστευτικής νομοθεσίας.[23]

Σχέση με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Οδηγία 2004/38/ΕΚ συνδέεται στενά με το άρθρο 21 ΣΛΕΕ, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, υπό τους περιορισμούς και τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στις Συνθήκες.[24] Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αναπτύξει ευρεία νομολογία γύρω από την Οδηγία, μεταξύ άλλων σε υποθέσεις που αφορούν φοιτητές, αναζητούντες εργασία και το δικαίωμα σε οικογενειακή ζωή.[25]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  2. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  3. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  4. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  5. ↑ «Brexit: acquired rights». House of Lords European Union Committee. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  6. ↑ «Directive 2004/38/EC». legislation.gov.uk. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  7. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  8. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  9. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  10. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  11. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  12. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  13. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  14. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  15. ↑ «Directive 2004/38/EC». European Migration Network. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  16. ↑ «EU freedom of movement and residence». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  17. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  18. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  19. ↑ «Directive 2004/38/EC of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  20. ↑ «Directive 2004/38/EC». legislation.gov.uk. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  21. ↑ «EUR-Lex - 02004L0038-20110616 - EN». EUR-Lex. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  22. ↑ «Brexit: acquired rights». House of Lords European Union Committee. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  23. ↑ «Directive 2004/38 - Union CBCitizens». LawTeacher.net. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  24. ↑ «Citizen's Rights Directive». The Lawyers & Jurists. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.
  25. ↑ «Directive 2004/38 - Union Citizens». LawTeacher.net. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουλίου 2026.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Οδηγία_περί_Δικαιωμάτων_των_Πολιτών&oldid=11699157"