Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ξαβέρι Ντουνικόφσκι

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Ξαβέρι Ντουνικόφσκι
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα		Xawery Dunikowski (Πολωνικά)
Γέννηση24  Νοεμβρίου 1875
Κρακοβία
Θάνατος26  Ιανουαρίου 1964
Βαρσοβία
Τόπος ταφήςΣτρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι
Χώρα πολιτογράφησηςΠολωνία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΠολωνικά
ΣπουδέςΑκαδημία Καλών Τεχνών «Γιαν Ματέικο»
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταγλύπτης
ζωγράφος
πανεπιστημιακός
Οικογένεια
Οικογένειαd:Q63532377
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςΤάγμα των Οικοδόμων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας (22  Ιουλίου 1949)
Χρυσή Δάφνη (Πολωνική Ακαδημία Λογοτεχνίας) (5  Νοεμβρίου 1935)
μετάλλιο της 10ης Επετείου της Λαϊκής Πολωνίας (28  Φεβρουαρίου 1955)
Αξιωματικός του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας (10  Νοεμβρίου 1928)
Διοικητής του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας (11  Νοεμβρίου 1936)
Τάγμα του Λαβάρου της Εργασίας, 1η τάξη (14  Δεκεμβρίου 1955)
Διοικητής με Αστέρι του Τάγματος της Αναγέννησης της Πολωνίας‎ (15  Οκτωβρίου 1948)
Golden Laurel of the Polish Academy of Literature
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα
Ο Ξαβέρι Ντουνικόφσκι (δεύτερος από αριστερά) μαζί με τα μέλη της κριτικής επιτροπής του διαγωνισμού για το μνημείο του Στρατάρχη Γιούζεφ Πιουσούτσκι στην Πλατεία Να Ροζντρόζου στη Βαρσοβία (1937).
Υπογραφή του Ξαβέρι Ντουνικόφσκι στο μνημείο του Γιούζεφ Ντιτλ.

Ο Φραντσίσεκ Ξαβέρι Ντουνικόφσκι (πολωνικά: Franciszek Xawery Dunikowski‎‎,[1] 24 Νοεμβρίου 1875, Κρακοβία[2] - 26 Ιανουαρίου 1964, Βαρσοβία) ήταν Πολωνός γλύπτης, ζωγράφος και παιδαγωγός.

Βιογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καταγόταν από φτωχοποιημένη ευγενή οικογένεια που έφερε το οικόσημο Χάμπντανκ (Habdank). Ήταν υιός του Μιετσίσουαφ, ανώτερου επιθεωρητή των σιδηροδρόμων Βαρσοβίας–Βιέννης, και της Χελένα, το γένος Γιαβόρσκι.[3] Ξεκίνησε την εκπαίδευσή του σε Τεχνική Σχολή στη Βαρσοβία. Το 1896, μετέβη στην Κρακοβία για να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου μαθήτευσε κοντά στους γλύπτες Άλφρεντ Ντάουν (1896–1899) και Κονστάντι Λάστσκα (1899–1903).

Μετά τις σπουδές του μετέβη στη Βαρσοβία, προκειμένου να αναλάβει τη θέση καθηγητή γλυπτικής στη Σχολή Πλαστικών Τεχνών. Το 1905, σε εστιατόριο του Λιγιέφσκι στη Βαρσοβία, πυροβόλησε θανάσιμα τον ζωγράφο Βάτσουαφ Παβλίτσακ, ο οποίος του είχε επιτεθεί, αφού προηγουμένως είχε αρνηθεί να του δώσει «ικανοποίηση» σε μονομαχία.[4] Αργότερα αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση ύψους 2.000 ρουβλίων. Το 1908, από άτυπη σχέση με τη Σάρα Λίπσκα, γεννήθηκε το μοναδικό του παιδί, η κόρη Μάρια Ξαβέρα.[5] Εργάστηκε στη Βαρσοβία εργάστηκε έως το 1910, οπότε και μετέβη στην Κρακοβία. Το 1914, έφυγε με υποτροφία για το Λονδίνο. Τα επόμενα χρόνια έζησε στο Παρίσι και υπηρέτησε ως μέλος της λεγόμενης «Λεγεώνας των Μπαγιόνων» (Bajończycy) στη γαλλική Λεγεώνα των Ξένων. Μετά από στρατιωτική εκπαίδευση, το φθινόπωρο του 1914 απολύθηκε λόγω της κατάστασης της υγείας του και δεν πολέμησε στο μέτωπο.[6] Το 1922, επέστρεψε στην Πολωνία για να αναλάβει την έδρα γλυπτικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Κρακοβίας. Με απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας, στις 20 Σεπτεμβρίου 1930, διορίστηκε τακτικός καθηγητής γλυπτικής.[7] Μεταξύ των μαθητών του Ντουνικόφσκι συγκαταλέγονταν, μεταξύ άλλων, οι: Γέζι Μπαντούρα, Αουγκούστιν Ντίρντα, Ζίγκμουντ Γκάβλικ, Γιούζεφ Γκοσουάφσκι, Μάρια Γιαρέμα, Λούντβικ Κοναζέφσκι (νεότερος), Μάριαν Κονιέτσνι, Γιάτσεκ Πούγκετ, Χένρικ Βιτσίνσκι[8] και Γέζι Μπέρες.

Κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, έλαβε πολυάριθμα διακεκριμένα βραβεία και πραγματοποίησε εκατοντάδες έργα, τα οποία του εξασφάλισαν διεθνή φήμη. Το 1936, τιμήθηκε με το καλλιτεχνικό βραβείο του Υπουργού Θρησκευμάτων και Δημόσιας Εκπαίδευσης.[9] Από τα έργα της περιόδου αυτής μπορούν να αναφερθούν οι μορφές των τεσσάρων Ευαγγελιστών στο κτήριο του Σιλεσιανού Σεμιναρίου στην Κρακοβία (1927), οι λεγόμενες «κεφαλές του Βάβελ» (1925–1927), καθώς και το μνημείο του δημάρχου της Κρακοβίας, Γιούζεφ Ντιτλ (1936).

Κατά το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου της γερμανικής κατοχής, υπήρξε κρατούμενος στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς (αριθμός κρατουμένου 774), όπου μεταφέρθηκε μετά τη σύλληψή του το 1940.

Μετά τον πόλεμο, κατά τα έτη 1945–1955, διηύθυνε την έδρα γλυπτικής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Κρακοβίας. Το 1955, εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Βαρσοβία. Το 1959, διορίστηκε καθηγητής και επικεφαλής της έδρας γλυπτικής στην Κρατική Σχολή Καλών Τεχνών του Βρότσουαφ.

Μετά τον πόλεμο, στον χώρο του πρώην γερμανικού μαυσωλείου, φιλοτέχνησε το μνημείο της Επαναστατικής Πράξης στο Λόφο της Αγίας Άννας, για το οποίο το 1955 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Α΄ τάξεως.[10] Από τα ζωγραφικά του έργα αξίζει να αναφερθούν το «Πορτρέτο της κόρης» (1924) και το «Αυτοπροσωπογραφία με ένδυμα μανδαρίνου» (1935). Στην Κρακοβία κατοίκησε κατά τα έτη 1938–1940 και 1945–1955 στην οδό Καρμελίτσκα 27 (στο κτήριο υπάρχει αναμνηστική πλάκα προς τιμήν του καλλιτέχνη). Τιμήθηκε επανειλημμένα από τις αρχές της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας και το Νοέμβριο του 1949 έγινε μέλος της Πανεθνικής Επιτροπής Εορτασμού της 70ής επετείου της γέννησης του Ιωσήφ Στάλιν.[11]

Κατά τα έτη 1959–1964, κατοικούσε στη Βαρσοβία, σε κατοικία στην οδό Γιούλιαν Μαρλέφσκι (σημερινή Λεωφόρος Ιωάννη Παύλου Β΄) 36.[12]

Απεβίωσε στη Βαρσοβία και ενταφιάστηκε στη Λεωφόρο των Άξιων στο Στρατιωτικό Κοιμητήριο Ποβόνσκι (τμήμα A26-διάδρομος 18/19).[13]

Παράσημα και διακρίσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ Xawery Dunikowski. Współczesne życiorysy Polaków. Iskry. 1978. σελ. 97.
  2. ↑ Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa: Wyd. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe: na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, σελ. 155, https://polona.pl/item/czy-wiesz-kto-to-jest,NDQzNTA1Mw/164/
  3. ↑ Gdzie naprawdę urodził się Ksawery Dunikowski?, https://www.24ikp.pl/autorskie/wojtek/20230922ksawery/art.php
  4. ↑ «Krwawy dramat w Warszawie». Nowości Illustrowane 5: 2. 28 stycznia 1905. http://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/128735.
  5. ↑ Damian Gajda „Sara Lipska – muza Xawerego Dunikowskiego. Artystka w cieniu swojego mistrza” Wysokie Obcasy 25 października 2012.
  6. ↑ Żyznowski, Jan (1916). Dla Polski pod Joffrem. Wspomnienia bajończyka. Warszawa-Piotrogród: Bracia Bojarscy. σελ. 10, 31, 32, 47.
  7. ↑ Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej. R. 13, 1930 nr 10 (27 X), [Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego], 1930, σελ. 508, http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/plain-content?id=16692
  8. ↑ Melbechowska-Luty, Aleksandra (2005). Posągi i ludzie. Rzeźba polska dwudziestolecia międzywojennego. Warszawa: Neriton. σελ. 202. ISBN 83-89729-40-7.
  9. ↑ «Ksawery Dunikowski laureatem nagrody plastycznej M. W. R. i O. P.». Gazeta Lwowska: 1. nr 77 z 2 kwietnia 1936. http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=44389.
  10. ↑ «Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki». Życie Warszawy (Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”) Rok XII, Nr 173 (3656): 5. 22 lipca 1955. https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/63005/PDF/00067830%20-%20%C5%BBycie%20Warszawy%201955%20nr%20173%20-%20P10019.pdf.
  11. ↑ „Życie Warszawy”, nr 306 (1808), 6 listopada 1949, s. 1.
  12. ↑ Ciepłowski, Stanisław (1987). Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. σελ. 126. ISBN 83-01-06109-X.
  13. ↑ Malczewski (red.), Juliusz Jerzy (1989). Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka. σελ. 41. ISBN 83-217-2641-0.
  14. ↑ Πρότυπο:Monitor Polski „za wybitne zasługi położone dla dzieła budowy Polski Ludowej”.
  15. ↑ Πρότυπο:Monitor Polski „w związku z 80 rocznicą urodzin za wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie rzeźby”.
  16. ↑ Πρότυπο:Monitor Polski „za wybitne zasługi w dziedzinie rozwoju sztuki polskiej”.
  17. ↑ «Odznaczenie orderem „Polonia Restituta”». Gazeta Lwowska: 8. nr 260 z 11 listopada 1928. http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=34635.
  18. ↑ Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 255.
  19. «Królikarnia. Historia». krolikarnia.mnw.art.pl.
  20. Uchwała nr 34 Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 24 listopada 1975 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 30 grudnia 1975 r., nr 16, poz. 115, s. 1.
Σφάλμα αναφοράς: Η ετικέτα <ref> με όνομα «http www krolikarnia mnw» που ορίζεται μέσα στο <references> δεν χρησιμοποιείται σε προηγούμενο κείμενο.
Σφάλμα αναφοράς: Η ετικέτα <ref> με όνομα «Uchwała nr 34 Rady Narodowej» που ορίζεται μέσα στο <references> δεν χρησιμοποιείται σε προηγούμενο κείμενο.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Ξαβέρι_Ντουνικόφσκι&oldid=11633549"