Ντον Μάρεϊ
| Ντον Μάρεϊ | |
|---|---|
 Ο Μάρεϊ στο Comic-Con του Σαν Ντιέγκο το 2017 | |
| Όνομα στη μητρική γλώσσα | Don Murray (Αγγλικά) |
| Γέννηση | 31 Ιουλίου 1929 Χόλιγουντ |
| Θάνατος | 2 Φεβρουαρίου 2024 Γκαλίτα |
| Χώρα πολιτογράφησης | Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής |
| Ομιλούμενες γλώσσες | Αγγλικά |
| Σπουδές | Αμερικανική Ακαδημία Δραματικών Τεχνών (1948) και East Rockaway High School |
| Ιδιότητα | σκηνοθέτης κινηματογράφου, σεναριογράφος, παραγωγός ταινιών, ηθοποιός θεάτρου, ηθοποιός ταινιών, ηθοποιός τηλεόρασης και ηθοποιός |
| Σύζυγος | Χόουπ Λάνγκε (1956–1961) |
| Τέκνα | Christopher Murray |
| Είδος τέχνης | Γουέστερν |
| Βραβεύσεις | Αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας του Χόλιγουντ |
 Σχετικά πολυμέσα | |
Ο Ντόναλντ Πάτρικ Μάρεϊ (Αγγλικά: Donald Patrick Murray, 31 Ιουλίου 1929 - 2 Φεβρουαρίου 2024) ήταν Αμερικανός ηθοποιός, σεναριογράφος και σκηνοθέτης. Ο πρώτος του κινηματογραφικός ρόλος ως Μπο Ντέκερ στη Στάση λεωφορείου (1956), δίπλα στη Μέριλιν Μονρόε, του χάρισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου. Στη συνέχεια, έπαιξε αρκετούς πρωταγωνιστικούς και δευτερεύοντες ρόλους σε ταινίες κατά τις δεκαετίες του 1950 και του '60, όπως Ένα καπέλο γεμάτο βροχή (1957, με την Εύα Μαρί Σέιντ), Χειραψία με τον Διάβολο (1959, με τον Τζέιμς Κάγκνεϊ), Θα φτάσω ως την Κόλαση (1960, με τον Άλαν Λαντ), Θύελλα στην Ουάσινγκτον (1962, με τους Χένρι Φόντα και Τσαρλς Λότον) και Η μεγάλη απόπειρα (1965, με τους Στιβ Μακ Κουίν και Λι Ρέμικ).
Ο Μάρεϊ πρωταγωνίστησε επίσης σε αρκετές τηλεοπτικές σειρές, όπως The Outcasts (1968–69), Knots Landing (1979–81) και Ο ύποπτος κόσμος του Τουίν Πικς (2017). Έπαιξε επίσης τον κακό στην ταινία επιστημονικής φαντασίας Η κατάκτηση του πλανήτη των πιθήκων (1972) και τον πατέρα του χαρακτήρα της Κάθλιν Τέρνερ στην ταινία Η Πέγκυ Σου παντρεύτηκε (1986). Στις σεναριογραφικές του δραστηριότητες περιλαμβάνεται η βιογραφική ταινία Η πόλις του εγκλήματος (1961), η οποία αφορά τον ιησουίτη ιερέα Ντίσμας Κλαρκ, στην οποία επίσης πρωταγωνίστησε και συμμετείχε στην παραγωγή. Το 1970, έγραψε και σκηνοθέτησε την ταινία The Cross and the Switchblade, βασισμένη στη ζωή των ευαγγελιστών Ντέιβιντ Γουίλκερσον και Νίκι Κρουζ.
Τα πρώτα χρόνια
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Ντόναλντ Πάτρικ Μάρεϊ γεννήθηκε στο Λος Άντζελες στις 31 Ιουλίου 1929. Ήταν το δεύτερο από τα τρία παιδιά του Ντένις Αλοΐσιους Μάρεϊ, χορογράφου και διευθυντή σκηνής του Μπρόντγουεϊ, και της Έθελ Μάρεϊ (το γένος Κουκ), πρώην ερμηνεύτριας των Ziegfeld Follies. [1]
Ο Μάρεϊ πήγε στο λύκειο του χωριού Ιστ Ρόκαγουεϊ της Νέας Υόρκης, όπου έπαιζε φούτμπολ και ήταν στην ομάδα στίβου. Ήταν μέλος του μαθητικού συμβουλίου και εντάχθηκε στο παράρτημα Alpha Phi της Αδελφότητας Omega Gamma Delta. Μετά το σχολείο, σπούδασε στην Αμερικανική Ακαδημία Δραματικών Τεχνών. Λίγο μετά την αποφοίτησή του από την Ακαδημία, έκανε το ντεμπούτο του στο Μπρόντγουεϊ ως Τζακ Χάντερ στο έργο Τριαντάφυλλο στο στήθος (1951) του Τένεσι Ουίλιαμς.
Ο Μάρεϊ ήταν αντιρρησίας συνείδησης στη διάρκεια του Πολέμου της Κορέας, όταν πολλοί νεαροί Αμερικανοί στρατολογούνταν στις ένοπλες δυνάμεις. Ο Μάρεϊ ανατέθηκε σε εναλλακτική υπηρεσία στην Ευρώπη, όπου βοηθούσε ορφανά και θύματα πολέμου. [2] [3]
Καριέρα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το 1954, ο Μάρεϊ επέστρεψε από την Ευρώπη στις ΗΠΑ και ασχολήθηκε με την υποκριτική. Πρωταγωνίστησε μαζί με τη Μαίρη Μάρτιν στη θεατρική διασκευή του έργου Με τα δόντια του Θόρντον Ουάιλντερ. Βλέποντας την ερμηνεία του στο έργο, ο σκηνοθέτης Τζόσουα Λόγκαν τον επέλεξε για την κινηματογραφική μεταφορά του θεατρικού έργου Στάση λεωφορείου του Γουίλιαμ Ινγκ από την 20th Century Fox.
Ο ρόλος του Μάρεϊ ως Μπορεγκάρντ Ντέκερ (Μπο) στη Στάση λεωφορείου (1956) σηματοδότησε το κινηματογραφικό του ντεμπούτο. Πρωταγωνίστησε δίπλα στη Μέριλιν Μονρόε, η οποία υποδύθηκε τη Τσέρι, το αντικείμενο του πόθου του. Η ερμηνεία του ως αθώος καουμπόι έτυχε θερμής υποδοχής και ήταν υποψήφιος για BAFTA πιο Υποσχόμενου Νέου Ηθοποιού και για Όσκαρ Β' Ανδρικού Ρόλου.
Το 1957, ο Μάρεϊ πρωταγωνίστησε ως ο συγκρατημένος λογιστής Τσάρλι Σάμσον στην Η γυναίκα μου κι εγώ. [4] Την ίδια χρονιά πήρε έναν από τους πιο επιτυχημένους ρόλους του, αυτόν του εθισμένου στη μορφίνη βετεράνου του Πολέμου της Κορέας, Τζόνι Πόουπ, στο δράμα Ένα καπέλο γεμάτο βροχή. Παρά την πρόθεση του σκηνοθέτη Φρεντ Τσίνεμαν να επιλέξει τον Μάρεϊ για τον κωμικό ρόλο του αδελφού Πόλο, ο Μάρεϊ επέμεινε να παίξει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η ταινία ήταν από τις πρώτες που έδειξαν τις επιπτώσεις της κατάχρησης ναρκωτικών.
Ο Μάρεϊ πρωταγωνίστησε ως εκβιαζόμενος γερουσιαστής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Θύελλα στην Ουάσινγκτον (1962), μια κινηματογραφική μεταφορά ενός μυθιστορήματος του Άλεν Ντρούρι, βραβευμένου με Πούλιτζερ. Η ταινία σκηνοθετήθηκε από τον Ότο Πρέμινγκερ και συμπρωταγωνιστούσαν οι Χένρι Φόντα και Τσαρλς Λότον. Ο Μάρεϊ συμπρωταγωνίστησε με τον Στιβ Μακ Κουίν στη Μεγάλη απόπειρα (1965) και υποδύθηκε τον κυβερνήτη Μπρεκ στην Η κατάκτηση του πλανήτη των πιθήκων (1972).
Το 1976, ο Μάρεϊ πρωταγωνίστησε στην ταινία Ο αδίστακτος εκτελεστής. [4] Έπαιξε και σκηνοθέτησε μια ταινία βασισμένη στο βιβλίο The Cross and the Switchblade με τον ίδιο τίτλο (1970). Πρωταγωνίστησε μαζί με τον Ότις Γιανγκ στην τηλεοπτική σειρά γουέστερν The Outcasts (1968–69) του ABC, η οποία εκτυλισσόταν στη Δύση μετά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Το 1979, ο Μάρεϊ πρωταγωνίστησε ως Σιντ Φέργκεϊτ στην επιτυχημένη σαπουνόπερα Knots Landing. Έγραψε επίσης το σενάριο για δύο επεισόδια της σειράς το 1980. Το 1981, ο Μάρεϊ έφυγε από τη σειρά μετά από δύο κύκλους, είτε για να επικεντρωθεί σε άλλα έργα, είτε, σύμφωνα με ορισμένες πηγές, λόγω διαφωνίας για τον μισθό του. Ο θάνατος του χαρακτήρα ήταν αξιοσημείωτος εκείνη την εποχή, επειδή θεωρούνταν σπάνιο να σκοτώσεις πρωταγωνιστή. Ο θάνατος επήλθε στο δεύτερο επεισόδιο του τρίτου κύκλου, όταν το αυτοκίνητο του Σιντ έπεσε από έναν γκρεμό.
Στο Μπρόντγουεϊ, ο Μάρεϊ έπαιξε τον ομώνυμο ρόλο στο βραχύβιο μιούζικαλ Smith, [5] αντικατέστησε τον Τεντ Μπέσελ στην αρχική παράσταση του Same Time, Next Year του Μπέρναρντ Σλέιντ, [6] και πρωταγωνίστησε στο The Norman Conquests του Άλαν Άικμπορν. [7] Τη σεζόν 1977-1978, πρωταγωνίστησε σε μια περιοδεία της παράστασης California Suite του Νιλ Σάιμον. [7]
Το 2017, 16 χρόνια μετά τον τελευταίο του ρόλο στην οθόνη, ο Μάρεϊ επέστρεψε για να υποδυθεί τον Μπούσνελ Μάλινς στον τρίτο κύκλο του Ο ύποπτος κόσμος του Τουίν Πικς. [8]
Αφιέρωμα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Τον Ιούλιο του 2014, πραγματοποιήθηκε αναδρομική προβολή των ταινιών του Μάρεϊ στο Θέατρο Ρόξι στο Σαν Φρανσίσκο. [4]
Προσωπική ζωή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Το 1956, ο Μάρεϊ νυμφεύτηκε την Χόουπ Λανγκ, με την οποία είχε παίξει στη Στάση λεωφορείου. Απέκτησαν δύο παιδιά, τον Κρίστοφερ και την Πατρίσια, και χώρισαν το 1961. [1] Το 1962, ο Μάρεϊ νυμφεύτηκε την Ελίζαμπεθ Τζόνσον. Απέκτησαν τρία παιδιά, την Κολίν, τον Σον και τον Μάικλ. [1]
Ο Μάρεϊ ήταν μέλος του Δημοκρατικού Κόμματος σε όλη του τη ζωή.
Θάνατος
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο Μάρεϊ ζούσε στην Γκαλίτα της Καλιφόρνιας. [9] Πέθανε στο σπίτι του στις 2 Φεβρουαρίου 2024, σε ηλικία 94 ετών [1]
Φιλμογραφία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| Έτος | Πρωτότυπος τίτλος | Τίτλος στα Ελληνικά | Ρόλος |
|---|---|---|---|
| 1956 | Bus Stop | Στάση λεωφορείου | Μπόργκαρντ Ντέκερ (Μπο) [10] |
| 1957 | The Bachelor Party | Η γυναίκα μου κι εγώ | Τσάρλι Σάμσον |
| A Hatful of Rain | Ένα καπέλο γεμάτο βροχή | Τζόνι Πόουπ | |
| 1958 | From Hell to Texas | Κυνηγός επικηρυγμένων | Τοντ Λόμαν |
| 1959 | These Thousand Hills | Οι λόφοι του πεπρωμένοι | Άλμπερτ Γκάλατιν Έβανς (Λατ) |
| Shake Hands with the Devil | Χειραψία με τον Διάβολο | Κέρι Οσί | |
| 1960 | One Foot in Hell | Θα φτάσω ως την Κόλαση | Νταν Κιτς |
| 1961 | The Hoodlum Priest | Η πόλις του εγκλήματος | πατήρ Τσαρλς Ντίσμας Κλαρ |
| 1962 | Advise & Consent | Θύελλα στην Ουάσινγκτον [11] | γερουσιαστής Μπράιμαν Άντερσον |
| Escape from East Berlin [12] | Κερτ Σρέντερ | ||
| 1964 | One Man's Way | Νόρμαν Βίνσεντ Πιλ | |
| 1965 | Baby the Rain Must Fall | Η μεγάλη απόπειρα | Σλιμ |
| 1966 | Kid Rodelo | Ο τελευταίος των πιστολέρος | Κιντ Ροντέλο |
| The Plainsman | Γίγαντες της Δύσεως | Άγριος Μπιλ Χίκοκ | |
| 1967 | Sweet Love, Bitter | Ντέιβιντ Χίλαρι | |
| The Viking Queen | Η βασίλισσα των Βίκινγκς | Ιουστινιανός | |
| 1969 | Childish Things | Οι ματωμένες γροθιές του Ρόκι | Τομ Χάρις |
| 1971 | Happy Birthday, Wanda June | Χερμπ Σατλ | |
| 1972 | Call Me by My Rightful Name | Νταγκ | |
| Justin Morgan Had a Horse | Τζάστιν Μόργκαν | ||
| Conquest of the Planet of the Apes | Η κατάκτηση του πλανήτη των πιθήκων | κυβερνήτης Μπρεκ | |
| 1973 | Cotter | Κότερ | |
| 1975 | Deadly Hero | Ο αδίστακτος εκτελεστής | Λέισι |
| 1981 | Endless Love | Ατέλειωτη αγάπη | Χιου Μπάτερφιλντ |
| 1983 | I Am the Cheese | Ντέιβιντ Φάρμερ | |
| 1985 | Radioactive Dreams | Οι ντετέκτιβς του μέλλοντος | Ντας Χάμερ |
| 1986 | Peggy Sue Got Married | Η Πέγκυ Σου παντρεύτηκε | Τζακ Κέλτσερ |
| Scorpion | Κωδικό όνομα: Σκορπιός | Γκίλφορντ Λις | |
| 1987 | Made in Heaven | Ο παράδεισος δεν μπορεί να περιμένει | Μπεν Τσάντλερ |
| 1990 | Ghosts Can't Do It | Ουίνστον | |
| 2000 | Internet Love | ||
| 2001 | Island Prey | Πάρκερ Γκέιτς | |
| Elvis Is Alive | |||
| 2021 | Promise | Ζαχαρίας |
Για τη συμβολή του στον κινηματογράφο, ο Μάρεϊ έχει κερδίσει ένα αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλιγουντ. [13]
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- 1 2 3 4 McFadden, Robert D. (2 Φεβρουαρίου 2024). «Don Murray, a Star in Films That Took on Social Issues, Dies at 94». The New York Times. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2024.
- ↑ «Alternatives, Narrated by Don Murray». afsc.org. American Friends Service Committee. 27 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2017.
- ↑ Monush, Barry (2003). Screen World Presents the Encyclopedia of Hollywood Film Actors. New York: Applause Theatre and Cinema Books. σελ. 535. ISBN 9781557835512. Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2017.
- 1 2 3 Kiefer, Jonathan (2 Ιουλίου 2014). «Discovering Don». SF Weekly. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Σεπτεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 2 Αυγούστου 2026.
- ↑ «Smith – Broadway Musical – Original | IBDB». www.ibdb.com. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
- ↑ «Same Time, Next Year – Broadway Play – Original | IBDB». www.ibdb.com. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
- 1 2 «Don Murray – Broadway Cast & Staff | IBDB». www.ibdb.com. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
- ↑ Dagan, Carmel (2 Φεβρουαρίου 2024). «Don Murray, Oscar-Nommed for His "Bus Stop" Role Opposite Marilyn Monroe, Dies at 94». Variety (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
- ↑ Barnes, Mike (2 Φεβρουαρίου 2024). «Don Murray, Oscar-Nominated Star of 'Bus Stop,' Dies at 94». The Hollywood Reporter. Ανακτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2024.
- ↑ «Με την ταινία "Bus Stop (1956) / Στάση Λεωφορειου" συνεχίζονται οι προβολές ταινιών της Βιβλιοθήκης την Παρασκευή 11 Αυγούστου στις 9.00 μ.μ.». Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης. Ανακτήθηκε στις 2 Αυγούστου 2026.
- ↑ Ζουμπουλάκης, Γιάννης (27 Απριλίου 2011). «TV: ΤΙ ΝΑ ΔΩ ΑΠΟΨΕ (28/4);». Το Βήμα. Ανακτήθηκε στις 2 Αυγούστου 2026.
- ↑ Μητσάκος, Ιωάννης (9 Νοεμβρίου 2025). «H πτώση του Τείχους του Βερολίνου: Το πριν και το μετά, μέσα από 10+1 ταινίες». CNN.gr. Ανακτήθηκε στις 2 Αυγούστου 2026.
- ↑ Chad (25 Οκτωβρίου 2019). «Don Murray». Hollywood Walk of Fame (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2026.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
- Ο/Η Ντον Μάρεϊ, στο IMDb.
- Ντον Μάρεϊ στο Internet Broadway Database (Αγγλικά)
- Ντον Μάρεϊ στο Discogs