Νικολάι Γκόγκολ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Νικολάι Γκόγκολ
NV Gogol.png
Όνομα Νικολάι Γκόγκολ
Γέννηση 1 Απριλίου 1809
Σορότσινσκι, Ρωσική Αυτοκρατορία (σημερινή Ουκρανία)
Θάνατος 4 Μαρτίου 1852 (43 ετών)
Μόσχα, Ρωσική Αυτοκρατορία
Κοιμητήριο Νοβοντέβιτσι
Επάγγελμα/
ιδιότητες
Μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας
Γλώσσα Ουκρανική - Ρωσική
Εθνικότητα oυκρανός
Υπηκοότητα Ρωσική Αυτοκρατορία
Σχολές φοίτησης Nizhyn Gogol State University
Είδη Θέατρο, πεζογραφία
Αξιοσημείωτα έργα Νεκρές ψυχές
Το ημερολόγιο ενός τρελού
Ο επιθεωρητής

Υπογραφή
Commons page Πολυμέσα

Ο Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ (Ουκρανικά: Мико́ла Васи́льович Го́голь, Ρωσικά: Николай Васильевич Гоголь, σύμφωνα με το ΔΦΑ προφέρεται [nʲɪkɐˈlaj vɐˈsʲilʲjɪvʲɪtɕ ˈgogəlʲ], 1 Απριλίου 1809 - 4 Μαρτίου 1852) ήταν Ουκρανός θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και διηγηματογράφος. Έγραψε πολλά διηγήματα, ένα -το κορυφαίο του έργο - μυθιστόρημα, τις «Νεκρές ψυχές», θεατρικά έργα - από τα καλύτερα του παγκόσμιου δραματολογίου, όπως «Ο επιθεωρητής», καθώς και κάποια ποιήματα. Τα έργα του συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα αριστουργήματα της ρωσικής ρεαλιστικής λογοτεχνίας στο 19ο αιώνα και θεωρείται εφάμιλλος μεγάλων συγγραφέων όπως οι Λέων Τολστόι, Ιβάν Τουργκένιεφ, Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι κι ο ποιητής Αλεξάντρ Πούσκιν.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ γεννήθηκε την 1η Απρίλη του 1809 [1]στο κοζάκικο χωριό Σορότσινσκι της (τότε επαρχίας Πολτάβα) στην κεντρική Ουκρανία, (τότε Ρωσική Αυτοκρατορία) στο προγονικό υποστατικό της οικογένειας Γκόγκολ – Γιαννόφσκι.
Ήταν ο μοναχογιός του Κοζάκου Βασίλι Αφανάσοβιτς Γκόγκολ- Γιαννόφσκι – γαιοκτήμονα και μέλους της τοπικής αριστοκρατίας – που ασχολούνταν με την ποίηση και την θεατρογραφία και ο οποίος πέθανε το 1824, όταν ο Γκόγκολ ήταν 15 χρονών. Ο πατέρας του ασχολούνταν με το θέατρο ερασιτεχνικά γράφοντας διάφορα εργάκια που τα έπαιζαν στο αυτοσχέδιο θέατρο της οικογένειας. Σίγουρα, εδώ μπορούμε να βρούμε τις ρίζες της λογοτεχνικής ενασχόλησης του Γκόγκολ καθώς και την αγάπη του για το θέατρο. Από τη μητέρα του πάλι, τη Μαρία Ιβάνοβνα Κοσιαρόφσκαγια- επίσης κοζάκικης καταγωγής και μέλος οικογένειας τοπικών αξιωματούχουν - βαθιά θρησκευόμενη σχεδόν θρησκόληπτη, φαίνεται να κληρονόμησε τον θρησκευτικό μυστικισμό που τόσο τον ταλαιπώρησε τα τελευταία κυρίως χρόνια της ζωής του.[2]
Μετά το πέρας της βασικής εκπαίδευσης, ο Γκόγκολ από τα 11 μέχρι και τα 19, (18201828) σπούδασε στο ανώτερο γυμνάσιο της πόλης Νιζίν της Ουκρανίας. Στο Γυμνάσιο είχε διακριθεί σαν ηθοποιός στις σχολικές παραστάσεις αλλά και σε μίμος αφού μπορούσε να υποδοθεί καταπληκτικά διάφορους χαρακτηριστικούς τύπους. Αυτή η ικανότητα όμως, δεν τον έκανε – όπως ίσως θα περίμενε κανείς – δημοφιλή. Αντίθετα, ήταν απομονωμένος, και οι φίλοι του ήταν ελάχιστοι.
Το 1828 αφού τέλειωσε το Γυμνάσιο μετακόμισε στην Αγία Πετρούπολη, και αναζήτησε δουλειά στο «Αυτοκρατορικό Θέατρο του Χραποβίτσκι». Έδωσε εξετάσεις μπροστά στον διευθυντή του θεάτρου της πόλης αλλά απορρίφθηκε. Μετά την απόρριψη του εγκατέλειψε αυτό το όνειρο, πικραμένος. [3]
Ταυτόχρονα, ασχολούνταν με τη λογοτεχνία και δημοσίευσε ανώνυμα πρώτα ένα ποίημα με τον τίτλο «Ιταλία», που δεν το πρόσεξε κανείς και έπειτα με το ψευδώνυμο «Β. Αλώφ» ένα έμμετρο ειδύλλιο που είχε γράψει στα γυμνασιακά του χρόνια, το «Χανς Κιούχελγκάρντεν». Το ποίημα επικρίθηκε από μερικούς κριτικούς και ο Γκόγκολ μάζεψε όλα τα κυκλοφορούντα αντίτυπα και τα έκαψε. Ωστόσο δεν απογοητεύτηκε τόσο ώστε να σταματήσει κάθε ενασχόληση. Συνέχισε να δημοσιεύει σποραδικά, κάποια διηγημάτά του σε λογοτεχνικά περιοδικά ενώ παράλληλα βρήκε μια θέση γραμματέα στο υπουργείο εθνικής οικονομίας από την οποία κέρδιζε τα προς το ζην.
Το 1831 είναι η χρονιά που ο Γκόγκολ θα γνωρίσει την επιτυχία. Η δημοσίευση του πρώτου τόμου των διηγημάτων από την Ουκρανική γη, με τίτλο «Βραδιές στο μετόχι κοντά στη Ντινάνκα» ή «Βραδυνές συντροφιές στο χωριό» θα τον κάνει γνωστό και αποδεκτό στον πνευματικό κόσμο της χώρας. Θα προκαλέσει μέχρι και τα ευνοϊκότατα σχόλια του μεγάλου Πούσκιν αλλά και του κορυφαίου κριτικού του καιρού του, του Βησσαρίωνα Μπελίνσκι.
Στα 23 του χρόνια, ο Γκόγκολ είναι πλέον μια προσωπικότητα των ρωσικών γραμμάτων.
Το 1832 θα γράψει και το πρώτο του θεατρικό έργο «Το παράσημο του Βλαδίμηρου γ' τάξης», που δεν το ολοκλήρωσε όμως, φοβούμενος οτι η λογοκρισία δεν θα του επέτρεπε να το ανεβάσει.(Την εποχή του τσάρου Νικόλαου του Α', εποχή κατά την οποία έζησε ο Γκόγκολ αλλά και ο Πούσκιν, η Αυτοκρατορική Επιτροπή Λογοκρισίας ήταν παντοδύναμη, και έλεγχε όλη την πνευματική παραγωγή της χώρας.) Το 1833 αρχίζει να γράφει την κωμωδία του «Τα Παντρολογήματα», αλλά την αφήνει στη μέση, για να αφοσιωθεί στην επόμενη που σχεδίαζε, τον περίφημο «Επιθεωρητή».
Με τη βοήθεια των καινούριων φίλων του διορίζεται καθηγητής σε ένα παρθεναγωγείο, θέση που αφήνει το 1834 για να δουλέψει σαν υφηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πετρούπολης στο μάθημα της Μεσαιωνικής Ιστορίας. Όμως και αυτή η απασχόλησε δεν του ταίριαζε και παραιτήθηκε.
Το 1835 δημοσίευσε την επόμενη συλλογή διηγημάτων του, το «Μιργκορόντ» (η πόλη της ειρήνης), με θέματα από την αγαπημένη του Ουκρανία από την οποία διάσημο θα γίνει το διήγημά του «Ταράς Μπούλμπα». Στη συλλογή «Αραβουργήματα» θα ασχοληθεί με την καθημερινή ζωή της Πετρούπολης, και θα μας δώσει το επίσης διάσημο, «Ημερολόγιο ενός τρελλού».
Λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση του «Μιργκορόντ», τελείωσε τη συγγραφή του θεατρικού έργου Ο Επιθεωρητής,το οποίο πρωτοπαίχτηκε τον Απρίλιο του 1836. Το έργο τάραξε τα λιμνάζοντα νερά και της θεατρικής γραφής αλλά και της κοινωνίας. Διαφεύγοντας από την λογοκρισία, η οποία θεωρώντας το έργο μια εύθυμη κωμωδία δεν κατάλαβε την πραγματική σημασία , σατιριζει αμείλικτα όλη τη γραφειοκρατική δομή της αυτοκρατορίας.Μια πολεμική ξεκίνησε εναντίον του από τους δημόσιους υπάλληλους, που τον αναγκάζει -πικραμένο- να φύγει από τη Ρωσία.
Πρώτος σταθμός η Ζυρίχη, μετά το Παρίσι. Εγκαθίσταται μόνιμα στη Ρώμη, και αρχίζει να γράφει τις «Νεκρές Ψυχές» ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα στην παγκόσμια λογοτεχνία. Το εξαιρετικό χιούμορ της ιστορίας προέρχεται από μοναδική και σαρδόνια σε σύλληψη ιδέα: Ένας φιλόδοξος, πονηρός κι αδίστακτος τυχοδιώκτης, πηγαίνει από μέρος σε μέρος, αγοράζοντας ή κλέβοντας από τους ιδιοκτήτες τους, τους τίτλους των... νεκρών δουλοπαροίκων. Με αυτήν την "ιδιοκτησία" ως ασφάλεια, προγραμματίζει να πάρει δάνεια με τα οποία θ' αγοράσει ένα κτήμα με... ζωντανές ψυχές. Το βιβλίο αυτό είναι εμπνευσμένο από τη ζωή των δουλοπάροικων της εποχής του. Οι δουλοπάροικοι ήταν σκλάβοι που ανήκαν στη γη, που τους αγόραζαν και τους πουλούσαν μαζί με τα κτήματα. Το μυθιστόρημα αντανακλά τη σχέση μεταξύ κολίγων κι αφεντάδων και φυσικά την ιδέα που είχαν οι δεύτεροι για τους πρώτους, καθώς επίσης κι ένα μεγάλο αριθμό εξόχως απεικονισμένων ρωσικών επαρχιακών χαρακτήρων. Με το τελείωμα του πρώτου μέρους του βιβλίου, το 1841 ξαναγυρίζει στη Ρωσία. Ύστερα απο 3 μήνες αγώνα με την επιτροπή λογοκρισίας το μυθιστόρημα δημοσιεύεται τον Μάη του 1842. Ο επόμενος σεισμός που επιφύλαξε ο Γκόγκολ στον πνευματικό κόσμο της χώρας είχε γίνει. Το έργο έκανε τεράστια εντύπωση, συγκλόνισε ολόκληρη τη Ρωσία και όχι μόνο τον πνευματικό κόσμο. Δίχασε ακόμα μια φορά, το κοινό (άλλοι το αγάπησαν, άλλοι το μίσησαν) ενώ ο Γκόγκολ που ίσως περίμενε πανεθνική ομόφωνη αναγνώριση θα εγκαταλείψει και πάλι και Ρωσία.
Θα ξαναγυρίσει στην αγαπημένη του Ρώμη. Τον ίδιο χρόνο θα τελειώσει το θεατρικό του έργο «Τα Παντρολογήματα» και τα στέλνει να παρουσιαστούν στο θέατρο της Ρωσίας. Το έργο πρωτοπαίχτηκε τον Δεκέμβρη του 1842.
Τελειώνει επίσης και την άλλη κωμωδία του, τους «Παίκτες», που την είχε αρχίσει το 1836. Το έργο ανέβηκε τον Φεβρουάριο του 1843.
Την ίδια χρονιά θα δημοσιεύεσει και το διήγημά του, το περίφημο «Παλτό», ένα έργο που θα κάνει τεράστια εντύπωση στους συγχρόνους του και θα επηρεάσει και τους μεταγενέστερους. Χαρακτηριστική της επίδρασης στην ρωσική πεζογραφία του διηγήματος αυτού είναι η φράση του Ντοστογιέφσκι: «Όλοι βγήκαμε από το «Παλτό» του Γκόγκολ».
Στη Ρώμη η ζωή του δεν είναι καθόλου εύκολη.
Η ψυχική αρρώστια που ο ίσκιος της απλωνόταν πάντα στη ζωή του, αρχίζει να κάνει την εμφάνισή της πιο ευδιάκριτα. Νευρικοί πόνοι στο στομάχι τυραννούν το σώμα του, ενώ τύψεις τυραννούν την ψυχή του.[4] Νιώθει οτι με τις «Νεκρές Ψυχές», αδίκησε τη Ρωσία, ότι δεν την αγαπάει όσο θα όφειλε, οτι της έκανε κακό και θέλει τώρα να επανορθώσει. Αποφασίζει να προσθέσει ακόμα δυο μέρη στο έργο, για να συμπληρώσει την πραγματική εικόνα της χώρας Θα ονομάσει το δεύτερο βιβλίο «Αφυπνιζόμενες Ψυχές» και το τρίτο, «Ξυπνημένες ψυχές». Και αρχίζει την προσπάθεια. Όμως δεν είναι ευχαριστημένος από το γράψιμό του, γράφει και σβήνει συνέχει και μάλιστα καίει τα χειρόγραφά του δυο φορές: το 1843 και ύστερα το 1845.
Πιστεύει τότε οτι δεν τα καταφέρνει γιατί είναι αμαρτωλός. Δεν μπορεί να αποδώσει στο χαρτί αυτό που σκέφτεται και νιώθει γιατί τον τιμωρεί ο Θεός.
Η ψυχική αρρώστια έχει πλέον το πάνω χέρι. Η μόνη διέξοδος που βρίσκει όχι μόνο για τον εαυτό του αλλά για όλη τη ρωσική κοινωνία, είναι το πισωγύρισμα, η επιστροφή στα πατροπαράδοτα θεμέλια της Ρωσίας: την απόλυτη υποταγή στον Τσάρο και στην Ορθόδοξη εκκλησία. Το 1847 μάλιστα, θα παρουσιάσει αυτές τις σκέψεις του, στο «Διαλεγμένα αποσπάσματα από γράμματα σε φίλους μου», που υπό τη μορφή αλληλογραφίας (διαλόγου) μεταξύ φίλων παρουσιάζει τα καινούρια πιστεύω του. Μόνο η διατήρηση της παλιάς κατάστασης είναι η λύση. Ολη η χώρα πρέπει να αφοσιωθεί στο Τσάρο και στην Ορθοδοξία. Κάθε νεωτερισμός είναι έργο του Σατανά, ακόμα και η γνώση γραφής και ανάγνωσης κάνουν κακό στον αγνό Ρωσο χωριάτη.
Το βιβλίο αυτό συγκλονίζει ακόμα μια φορά την Ρωσία, για τους αντίθετους ακριβώς λόγους από τα προηγούμενα. Όλοι μένουν έκπληκτοι από την στροφή αυτή, του μέχρι τότε πρωτοπόρου συγγραφέα.
Ο Γκόγκολ δεν μπορεί να ξαναβρεί τον παλιό εαυτό του.
Πηγαίνει για ένα προσκύνημα στους Αγίους Τόπους και τον Απρίλη του 1848 ξαναγυρίζει στην πατρική του γη. Αφού επισκέπτεται το πατρικό του σπίτι, πάει στην Πετρούπολη και απο κεί στη Μόσχα, όπου θα εγκατασταθεί μόνιμα το φθινόπωρο του 1851. Θρησκομανής πλέον, την χαριστική βολή θα του την δώσει η γνωριμία του, με τον πατήρ (starets) Ματβέι Κονσταντινόφσκυ, έναν αμόρφωτο καλόγερο, εξορκιστή δαιμονίων. Υπό την καθοδήγηση του πατήρ Ματβέι, και για να σώσει την ψυχή του, καίει τα χειρόγραφα του σχεδόν τελειωμένου δεύτερου τόμου, των «Νεκρών Ψυχών» στις 24 Φεβρουαρίου του 1852. [5] Στο τέλος, -σαν ένα είδος αυτοκτονίας – σταματά να τρώει. Θα πεθάνει απο ασιτία στις 4 Μαρτίου του 1852 σε ηλικία μόλις 43 ετών. Ο συγγραφέας που την κηδεία του θα παρακολουθήσει ένα τεράστιο πλήθος ανθρώπων, θα ταφεί στο Μοναστήρι Ντανίλωφ, στα περίχωρα της Μόσχας. Όταν το 1931, η σοβιετική κυβέρνηση αποφασίζει να γκρεμίσει το μοναστήρι, τα οστά του μεταφέρονται στον σημερινό τόπο ανάπαυσής του, στο νεκροταφείο Νοβοντέβιτσι. Όμως όταν ανοίγεται ο τάφος για την μεταφορά, το πτώμα βρίσκεται ξαπλωμένο μπρούμυτα. Η υπόθεση ότι ο Γκόγκολ τάφηκε ενώ ήταν ακόμα ζωντανός, κυριαρχεί μέχρι σήμερα.[6]

Νικολάι Γκόγκολ

Εργογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Θεατρικά έργα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1832: Владимир третьей степени - Παράσημο Βλαδιμήρου τρίτης τάξης (κωμωδία ημιτελής)
  • 1835: Женитьба - Τα παντρολογήματα (σατιρική κωμωδία)
    • μτφ. Αγαθοκλής Κωνσταντινίδης [[1]]
    • μτφ.Άρης Αλεξάνδρου (εκδ."Γκοβόστης", χχ)
    • άλλοι ISBN 978-960-335-171-9
  • 1836: Игроки - Οι παίκτες (σατιρική κωμωδία, ISBN 978-960-335-182-5)
  • 1836: Ревизор - Ο επιθεωρητής (σατιρική κωμωδία)
    • μτφ.Άρης Αλεξάνδρου (εκδ."Γκοβόστης", χχ)
    • άλλοι : ISBN 978-960-335-181-8
  • 1842: Театральный разъезд после представления новой комедии - Έξοδος από το θέατρο μετά την παράσταση μιας κωμωδίας (μονόλογος)

Διηγήματα και νουβέλες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1831: Вечера́ на ху́торе близ Дика́ньки - Βράδυα στο χωριό ή Βραδιές στο μετόχι κοντά στη Ντινάνκα, συλλογή διηγημάτων, α' τόμος
    • Сорочинская ярмарка - Το πανηγύρι στο Σορότσινσκυ
    • Вечер накануне Ивана Купала - Η νύχτα του Άι Γιάννη
    • Майская ночь - Νύχτα του Μάη
      • μτφ.Λ. Παπαδόπουλος ("Νέα Εστία" 1958 Β΄)
    • Пропавшая грамота - Το χαμένο γράμμα
    • άλλες μεταφράσεις της συλλογής : ISBN 960-8270-04-9
  • 1832: Вечера́ на ху́торе близ Дика́ньки - Βράδυα στο χωριό ή Βραδιές στο μετόχι κοντά στη Ντινάνακα, συλλογή διηγημάτων, β΄τόμος
    • Ночь пе́ред Рождество́м - Νύχτα Χριστουγέννων
      • μτφ.Κύρα Σίνου (στον τόμο Νύχτα Χριστουγέννων και άλλα διηγήματα, εκδ."Άγκυρα", 1976)
    • Заколдованное место - Ο μαγικός κύκλος, ISBN 978-960-03-0779-5
    • Страшная месть - Τρομερή εκδίκηση
    • Иван Фёдорович Шпонька и его тётушка - Ο Ιβάν Φιοντόροβιτς Σιπόνκα και η θεία του
    • άλλες μεταφράσεις της συλλογής : ISBN 960-8270-04-9
  • 1835: Миргород – Μιργκόροντ, συλλογή διηγημάτων
    • Старосветские помещики - Οι γαιοκτήμονες του παλιού καιρού
    • Тара́с Бу́льба - Ταράς Μπούλμπα
      • μτφ. Γ.Συναδινός (εκδ. "Κλασσικά Παπύρου", 1972)
      • άλλοι : ISBN 978-960-469-570-6
    • Вий - Ο Βίι
    • Повесть о том, как поссорился Иван Иванович с Иваном Никифоровичем - Ο καβγάς των δύο Ιβάν, ISBN 978-960-283-318-6
  • 1835: Арабески – Αραβουργήματα, συλλογή διηγημάτων
    • Портрет - Το πορτραίτο
    • Записки сумасшедшего - Το ημερολόγιο ενός τρελού
      • μτφ.Κύρα Σίνου (στον τόμο Νύχτα Χριστουγέννων και άλλα διηγήματα, εκδ."Άγκυρα", 1976)
      • μτφ.Αντώνης Μοσχοβάκης (εκδ."Φέξη", 1965)
      • άλλοι : ISBN 9789602292624
    • Невский Проспект - Λεωφόρος Νιέφσκυ
      • μτφ.Λ. Παπαδόπουλος ("Νέα Εστία" 1958 Α΄)
  • 1836: Нос - Η μύτη
    • μτφ.Κύρα Σίνου (στον τόμο Νύχτα Χριστουγέννων και άλλα διηγήματα, εκδ."Άγκυρα", 1976)
    • άλλοι : ISBN 978-960-229-261-7
    • Коляска - Το αμάξι
      • μτφ.Κύρα Σίνου (στον τόμο Νύχτα Χριστουγέννων και άλλα διηγήματα, εκδ."Άγκυρα", 1976)
  • 1842: Шинель - Το παλτό
    • μτφ.Αντώνης Μοσχοβάκης (εκδ."Φέξη", 1965)
    • άλλοι : ISBN 960-8031-33-8

Μυθιστόρημα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1842: Мёртвые ду́ши - Νεκρές ψυχές
    • μτφ. Α.Π. Ελευθερόπουλος (εκδ."Πέλλα", χχ)
    • άλλοι : ISBN 978-960-329-207-4

Δοκίμια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1847: Выбранные места из переписки с друзьями - Διαλεγμένα αποσπάσματα από αλληλογραφία με φίλους
Авторская исповедь - Η εξομολόγηση του συγγραφέα
  • 1851: Размышления о Божественной Литургии - Στοχασμοί πάνω στη Θεία Λειτουργία [7] [2]

Ποίηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • 1829: Ганц Кюхельгартен - Χανς Κιούχελγκάρντεν


Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Διαβάστε εδώ το διήγημα «Νύχτα Χριστουγέννων»:[3]
  • Διαβάστε «Το Παλτό» εδώ: [4]
  • Διαβάστε την «Μύτη» εδώ:[5]
  • Διαβάστε «Τα Παντρολογήματα» εδώ: [6]
  • Διήγημα «Το ματωμένο κορμί»: [7]
  • Ακούστε τον «Επιθεωρητή» εδώ: [8]
  • Δείτε το «Ημερολόγιο ενός τρελού» από το Θέατρο της Δευτέρας με τον Κώστα Καρρά: [9]
  • Δείτε δραματοποιημένο το διήγημα «Το παλτό» από την Πειραματική σκηνή του Εθνικού θεάτρου: [10]


Commons logo
Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα

Παραπομπές - Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CG%5CO%5CGogolNikolai.htm
  2. Μάριος Πλωρίτης: Ο Γκόγκολ και η κοινωνική σάτυρα, 1964, σελ. 8
  3. Τα Παντρολογήματα, πρόλογος του μεταφραστή Λυκούργου Καλλέργη, σελ.9 εκδ. Δωδώνη
  4. Μ. Πλωρίτης: Ο Γκόγκολ και η κοινωνική σάτιρα, σελ. 40
  5. https://www.britannica.com/biography/Nikolay-Gogol
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Nikolai_Gogol
  7. διαβάστε εδώ τους σχολιασμούς του ποιητή Νίκου Καρούζου πάνω σε αυτό το δοκίμιο