Νιγρίτα

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°54′17″N 23°29′29″E / 40.9047°N 23.4914°E / 40.9047; 23.4914

Νιγρίτα
Πόλη
Νιγρίτα βρίσκεται στο τόπο Greece
Νιγρίτα
Νιγρίτα
Χώρα Ελλάδα
Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
Δήμος Νιγρίτης
Πληθυσμός 4.947 (2011)
Τηλεφωνικός κωδικός 23220

Η Νιγρίτα είναι κωμόπολη του νομού Σερρών της Μακεδονίας, πρωτεύουσα του Καλλικρατικού Δήμου Βισαλτίας. Η σύνθεση του Δήμου φαίνεται στο λήμμα Δήμος Βισαλτίας. Η Νιγρίτα υπήρξε πρωτεύουσα της παλιάς Επαρχίας Βισαλτίας. Ανεξάρτητα από το πώς λειτούργησε η Επαρχία Βισαλτίας ως διοικητική μονάδα, η Νιγρίτα υπήρξε το οικονομικό και το διοικητικό κέντρο της Βισαλτίας, όπου είχαν την έδρα τους Πολιτικές, Δικαστικές, Στρατιωτικές, Αστυνομικές, Εκπαιδευτικές αρχές, οι οποίες ίδρυσαν την «Ελληνική Σχολή Νιγρίτης» το 1904, και η Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών Βισαλτίας. Η Νιγρίτα λειτούργησε ως Δήμος στο διάστημα 1915-1919, ως κοινότητα στο διάστημα 1920-1942, και πάλι ως Δήμος από 20.10.1942 μέχρι 1997. Από το 1998 έως το 2010 λειτούργησε ως έδρα του ομώνυμου Καποδιστριακού Δήμου και από το 2011 είναι έδρα του Καλλικρατικού Δήμου Βισαλτίας [1]. Για την προέλευση του ονόματος υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Σε παλαιά κείμενα η Νιγρίτα αναφέρεται ως Ιγρίτα και ως Νεγρίτα. Είναι προφανές ότι το σημερινό όνομα της Νιγρίτας προέκυψε από την Ιγρίτα, σύμφωνα με το σχήμα: την Ιγρίτα > τη Νιγρίτα > Νιγρίτα. Κατά ανάλογο σχήμα πρέπει η αφετηρία του ονόματος Νεγρίτα να ήταν η Εγρίτα, πλην όμως αυτό δεν επικράτησε. Οι αφετηρίες του ονόματος Ιγρίτα και Εγρίτα οδηγούν στις ταυτόσημες τουρκικές λέξεις, eğri, iğri που σημαίνουν μεταξύ άλλων επικλινής (αγγλ.slope), πλάγιος (αγγλ.oblique). Η θέση της Νιγρίτας, χωρίς την Σούρπα,στους πρόποδες του βουνού δικαιολογεί το συσχετισμό. Οι λ.-de,-da,-ta,-te ως δεύτερα συνθετικά στην τούρκικη γλώσσα μπαίνουν στην θέση προθέσεων που προσδιορίζουυ τόπο, εις, επί, παρά, μέσα, κλπ. Κατά συνέπεια τα egri-ta ή igri-ta σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνουν στον επικλινή τόπο.

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αρχαιότητα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κοντά στη σημερινή Νιγρίτα έχουν επισημανθεί διάφορες θέσεις αρχαίων οικισμών της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Παλιότεροι μάλιστα ερευνητές τοποθετούσαν εδώ την αρχαία Βέργη. Πιθανότερο όμως φαίνεται να βρίσκεται κοντά στη Νιγρίτα η θέση της αρχαίας πόλης Βισαλτίας, πρωτεύουσας των Βισαλτών, που μας είναι γνωστή από τον Στέφανο Βυζάντιο. Η εικασία αυτή ενισχύεται ακόμη περισσότερο από την πιθανή ταύτιση του αρχαίου ποταμού Βισάλτη με το κοντινό «Μεγάλο Ρέμα», που κυλάει τα νερά του πλάι στο σημερινό χωριό Θερμά.[2] Τέλος, μια ακόμη ένδειξη προσφέρει το γεγονός ότι η Νιγρίτα ήταν στα νεότερα χρόνια ο μεγαλύτερος οικισμός της επαρχίας Βισαλτίας.

Νεότεροι χρόνοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η κεντρική πλατεία της Νιγρίτας

Ο οικισμός της Νιγρίτας δημιουργήθηκε, κατά την πιθανότερη άποψη, στα μέσα του 16ου αιώνα από κατοίκους ορεινών περιοχών και ο πληθυσμός αυξήθηκε βαθμηδόν ως τις αρχές του 20ού αιώνα, οπότε έφθασε στους 4.300 κατοίκους. Στις παραμονές της Ελληνικής Επανάστασης, ο περιηγητής Ε. Consinery, που επισκέφθηκε την Μακεδονία, σημειώνει ότι η κωμόπολη, όπως και η διπλανή Σούρπα ή Σύρπη, ανθούσε οικονομικά και οι κάτοικοι της, στο σύνολο Έλληνες, επιδίδονταν στην καλλιέργεια βαμβακιού, στη χρυσοχοΐα και στη χαλκουργία. Οι κάτοικοι της Νιγρίτας συμμετείχαν στην επανάσταση του 1821. Σπουδαίοι αγωνιστές της επανάστασης του 1821 ήταν ο Μανωλάκης Χαριζάνης,[3] ο Αναστάσιος Δημητρίου (γεν. 1800), ο Ιωάννης Δημητρίου,ο Αντώνιος Γιωργαράς, ο Γεώργιος Γιωργαράς[4][Σημ. 1][5][Σημ. 1] και ο αξιωματικός Αθανάσιος Νικολάου.[6][Σημ. 1] Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα λειτουργούσε στη Νιγρίτα «ελληνικόν σχολείον» και, λίγες δεκαετίες αργότερα, τα σχολεία της Νιγρίτας και της Σούρπας αριθμούσαν περισσότερους από 250 μαθητές. Στη διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα, η Νιγρίτα έδωσε πλήθος αγωνιστών που πρωτοστάτησαν στον αγώνα για την απελευθέρωση, σημαντικότεροι εκ των οποίων, ήταν οι Βασίλειος Κουφοκώτσιος, Κωνσταντίνος Κουφοκώτσιος, Δημήτριος Μπιτσιακάνος, Γεώργιος Μασλαρινός, Στέργιος Καραστέργιος, Αθανάσιος Καραμανίδης και Κωνσταντίνος Γεροσέλας.[7] Σημαντική μορφή για τη Μακεδονία, υπήρξε επίσης ο λόγιος και ιατρός Μιχαήλ Παπαδόπουλος.[8] Κατά τον Α' Βαλκανικό πόλεμο η Νιγρίτα απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό. Στις 24 Οκτωβρίου 1912 η Νιγρίτα ελευθερώθηκε από τους Τούρκους από τον Γεώργιο Γιαγκλή και κατόπιν, με επέμβαση του ελληνικού στρατού. Στις 16 Ιουνίου 1913 εκδηλώθηκε η πρώτη συντονισμένη βουλγαρική επίθεση εναντίον ελληνικών τμημάτων κατά τη διάρκεια του Β' Βαλκανικού πολέμου. Στις 19 Ιουνίου 1913 πραγματοποιήθηκαν ελληνοβουλγαρικές συγκρούσεις στην περιοχή. Στις 29 Ιουνίου 1913 οι Βούλγαροι πυρπόλησαν την Νιγρίτα και αποχώρησαν.

Αθανάσιος Αργυρός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Αθανάσιος Αργυρός υπήρξε μια φυσιογνωμία πανελλήνιας εμβέλειας, με σοβαρή πολυσχιδή εθνική δράση, με εξαιρετικώς λαμπρή επίδοση στην επιστήμη, στα γράμματα και στην πολιτική, υπήρξε ένας άνδρας από τη ζωή του οποίου οι γενιές του μέλλοντος θα αντλούν παραδείγματα αρετής, φιλοπατρίας, εργατικότητας, αυταπάρνησης και πολιτικής ηθικής. Όταν μπήκε θέμα αρχηγίας στο κόμμα μετά τη μικρασιατική ήττα και καταστροφή και προτάθηκε ο Παναγής Τσαλδάρης γι’ αυτήν, ο Αθανάσιος Αργυρός τον στήριξε ανιδιοτελώς μη ψηφίζοντας τον εαυτό του. Έτσι ο Τσαλδάρης θα ανακηρυχτεί τότε αρχηγός του με ψήφους 3 έναντι 2 που θα πάρει ο Αργυρός. [9] Το λεπτομερές βιογραφικό του έιναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβιοθήκης Σερρών. [10]


Δημήτριος Δαμάνης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δημήτριος Δαμάνης υπήρξε σπουδαίος εκπαιδευτικός, φιλάνθρωπος και ένθερμος πατριώτης. Γεννήθηκε στη Νιγρίτα και διετέλεσε διευθυντής στις αστικές σχολές της Νιγρίτας, της Κάτω Τζουμαγιάς (Ηράκλειας) και της Έδεσσας, καθώς και επιθεωρητής Δημοτικών σχολείων Νομού Ημαθίας. Υπήρξε φλογερός κήρυκας των ιδεωδών του έθνους και κατάφερε να επιζήσει τεσσάρων δολοφονικών επιθέσεων εναντίον του. Στο βιογραφικό του, που είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα της Δημόσιας Κενρικής Βιβλιοθήκης των Σερρών, παρουσιάζεται αναλυτικά η εκπαιδευτική προσφορά του και η εθνική του δράση. [11]

Δήμος Νιγρίτης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δήμος Νιγρίτης ανασυστάθηκε με το σχέδιο Καποδίστριας και αποτελούνταν από τον πρώην ομώνυμο δήμο καθώς και από τις κοινότητες Ανθής, Θερμών, Τερπνής και Φλάμπούρου, οι οποίες καταργήθηκαν. Έδρα του δήμου ορίστηκε η Νιγρίτα. Επίσης δίπλα στην πρωτεύουσα του δήμου, την Νιγρίτα, υπάρχουν και οι περίφημες ιαματικές πηγές του.

Θρησκευτική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα σημαντικό στοιχείο της θρησκευτικής ζωής της Νιγρίτας και της Βισαλτίας είναι η λειτουργία της Μητρόπολης Νιγρίτης, η οποία ιδρύθηκε το 1924 και καταργήθηκε το 1935. Από το 1935 αποτέλεσε μέρος της Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από τη θρησκευτική ζωή στη Νιγρίτα είναι η κυκλοφορία «νομισμάτων» από τους ναούς της Νιγρίτας, που αντιπροσώπευαν την αξία ενός ή δύο κεριών, και εξυπηρετούσαν τους χριστιανούς στις σχέσεις τους με τους ναούς, αντικαθιστώντας τα αποσυρμένα τούρκικα χάλκινα νομίσματα. [12]

Εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Νιγρίτα υπάρχουν δυο εκκλησίες. Ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Γεωργίου και ο Ναός του Αγίου Αθανασίου.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου:

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου στη Νιγρίτα εγκαινιάσθηκε την 3η Απριλίου του έτους 1753, Σάββατο του Λαζάρου, και το πρώτο στρώμα τοιχογραφιών του είναι του 18ου αιώνα. Ο Ναός είναι δισυπόστατος τιμώμενος στον Άγιο Γεώργιο και στην Αγία Παρασκευή, στην οποία είναι αφιερωμένο το δεξιό κλίτος του ναού. [13].

Παρεκκλήσια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πανηγύρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πανηγύρια της Νιγρίτας, του Αγίου Θωμά στην ενορία του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Αθανασίου στην ομώνυμη ενορία, ήταν και είναι από τα πιο σπουδαία στη περιοχή της Βισαλτίας και όχι μόνον. [14]

Οικονομία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η οικονομία της Νιγρίτας άνθισε στο παρελθόν χάρη στη γεωργική παραγωγή, τη βιοτεχνία και το εμπόριο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι παλιότερα λειτούργησε στη Νιγρίτα Εμπορικό Επιμελητήριο. [15]. Αυτή η οικονομική πρόοδος σημειώθηκε σε δυο περιόδους, που τα όρια τους ήταν οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι. Η πρώτη, της βιοτεχνικής παραγωγής, τερματίστηκε με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και η δεύτερη, της παραγωγής, της εμπορίας και της επεξεργασίας του καπνού, τερματίστηκε με τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο.

Γεωργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την απελευθέρωση έγιναν συστηματικές προσπάθειες για την επέκταση και τη βελτίωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων. Η επέκταση: 1. Η αποξήρανση της λίμνης του Αχινού και η αλλαγή της κοίτης του Στρυμόνα, που έγιναν στο διάστημα 1927-1937, έδωσαν στους Νιγριτινούς και γενικότερα στους Βισάλτες αρκετά μεγάλες εκτάσεις εύφορης γης για καλλιέργεια. 2. Εκχερσώθηκαν ομαλές θαμνώδεις εκτάσεις στο βουνό. Όλες νέες αυτές οι επεκτάσεις, μαζί με όσες άφησαν πίσω τους οι Τούρκοι, διανεμήθηκαν το 1936 στους πρόσφυγες του 1922 και στους ακτήμονες αγρότες της εποχής. Η βελτίωση: 1. Έγιναν αρδευτικά έργα. Στον κάμπο, με τα κανάλια και το υπόγειο δίκτυο δίνεται η δυνατότητα στους παραγωγούς να ποτίζουν σχεδόν κάθε σπιθαμή της καλλιεργούμενης έκτασης. 2. Για τη βελτίωση των καλλιεργητικών συνθηκών και τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων της, πέρα από τα αρδευτικά έργα συνέβαλαν αποφασιστικά, και οι αναδασμοί που έγιναν κατά καιρούς σε διάφορα τμήματα του κάμπου της Βισαλτίας, με τελευταίο αυτόν που έγινε το 2008 στο αγρόκτημα του Δήμου Νιγρίτας. [16] Η Νιγρίτα στο παρελθόν είχε σημαντική γεωργική παραγωγή, από σιτηρά, αμπέλια και καπνό μέχρι μουριές και οπωροφόρα δέντρα, παραγωγή που περιγράφεται αναλυτικά στο βιβλίο «Η Βισαλτία του χθες». [17]


Σιτηρά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα σιτηρά, ήταν από τις πιο σημαντικές καλλιέργειες στη Νιγρίτα, [18] Το μέγεθος της παραγωγής των σιτηρών φαίνεται από το πλήθος των νερόμυλων που λειτουργούσαν στην περιοχή της κατά το παρελθόν και από τους μηχανοκίνητους μύλους στη συνέχεια. Οι νερόμυλοι που λειτουργούσαν στη Νιγρίτα όλοι κινούνταν με τα νερά του ποταμού Μεγάλο ρέμα, και ήταν διασπαρμένοι κατά μήκος της κοίτης του από ψηλά στο βουνό μέχρι τον κάμπο στον Γιουργουλά. [19]

Καπνός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η γεωγραφική θέση της Νιγρίτας καθώς και της Βισαλτίας, με πολλά χωριά της στους πρόποδες του Βερτίσκου και των Κερδυλλίων, καθόρισε και την πορεία της καπνοκαλλιέργειας, μια και οι απαιτήσεις για καλή ποιότητα του προϊόντος ήταν τα χώματα να μην είναι βαλτώδη. Γι’ αυτόν το λόγο ήταν ορισμένες γεωγραφικά οι περιοχές όπου μπορούσαν οι παραγωγοί να φυτεύουν καπνά. Και ο κρατικός έλεγχος περιόρισε την καλλιέργειά του καπνού σε ορισμένα χωριά, που ανάμεσα τους ήταν και η Νιγρίτα. [20] Ο καπνός έδωσε πλούτο στη Νιγρίτα πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο ως αγροτικό προϊόν, αλλά και από την επεξεργασία των ξερών φύλλων του. Στα 10 καπνομάγαζα της Νιγρίτας συνέρρεαν χιλιάδες καπνεργάτες από τις γύρω περιοχές, κυρίως από τη Χαλκιδική, δίνοντας στη Νιγρίτα την όψη μεγάλου αστικού κέντρου. [21]

Κουκούλια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Νιγρίτα υπήρχε εκτεταμένη παραγωγή κουκουλιών, γι’ αυτό και υπήρχαν μεγάλες εκτάσεις με μουριές, που υπήρχαν μόνο για τα φύλλα τους, γεγονός που έκανε τη μεταξουργία να είναι «κύρια πηγή εισοδήματος της περιοχής». [22] [23] Κατά τις αφηγήσεις του οικογενειακού περιβάλλοντος του Αντώνη Λιάρα (1871), αυτός ήταν που έφερε πρώτος κουκούλια στη Νιγρίτα από την Αδριανούπολη, γεγονός που ώθησε στην ανάπτυξη της βιοτεχνίας με τα ονομαστά μεταξωτά τής Νιγρίτας, πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. [24]

Αμπέλια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα αμπέλια από παράδοση τα καλλιεργούσαν σε ορισμένες τοποθεσίες, στους αμπελότοπους. Η σύνθεση του εδάφους, που προσδιόριζε και τις παραγωγικές δυνατότητες που είχαν τα χωράφια, μαζί το μικροκλίμα της κάθε περιοχή ήταν τα σημαντικότερα κριτήρια για την επιλογή του χώρου όπου η Νιγρίτα καλλιεργούσε τα αμπέλια της. Το γεγονός δηλαδή ότι οι παλιοί Νιγριτινοί δεν έβαζαν αμπέλια στον Κάμπο ή στη Βάλτα και προτιμούσαν τις αμμούδες ή τα υψώματα, ήταν αποτέλεσμα του συνδυασμού αυτών των παραγόντων και μάλιστα χωρίς να έχουν τις σημερινές επιστημονικές γνώσεις με τις ανάλογες εργαστηριακές μελέτες. Ήξεραν, για παράδειγμα, ότι ήταν αποδοτική η αμπελοκαλλιέργεια στις πλαγιές των ποταμών Λαγάτρη και του Χρυσορρόη, του Σαρπουβνού ποταμού, όπως τον λένε οι Τερπνιώτες. Ήταν φαίνεται συνέχεια από τους αρχαίους, που καλλιεργούσαν τα αμπέλια τους δίπλα στο Παλιόκαστρο και μας άφησαν κληρονομιά τα πατητήρια τους στον αρχαίο οικισμό της Τερπνής. Οι παραδοσιακές ποικιλίες που καλλιεργήθηκαν στη Νιγρίτα είναι πολλές. Πιο παλιά όμως πρέπει να είναι τα εντόπια, όπως δηλώνει και το όνομά της. Άλλες παραδοσιακές ποικιλίες, ήταν ο κόινιαρος, ο λημνιόνας, το κοκκινέλι, τα μοσχάθκα. Σημειώνεται ότι στη Νιγρίτα εφάρμοζαν παλιότερα και μια ιδιαίτερη τεχνική για την αποθήκευση του κρασιού, αφήνοντάς το να ωριμάζει μέσα στον μεγάλο κάδο όπου τα πατούσαν. Η τεχνική αυτή έδινε στο κρασί ιδιαίτερη γεύση. [25]

Κτηνοτροφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Είναι γνωστό ότι οι Βισάλτες από την αρχαιότητα είχαν καλές επιδόσεις στην κτηνοτροφία, αφού οι Βουκεφάλες του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκτρέφονταν στους εύφορους κάμπους της χώρας τους. Μαθαίνουμε ακόμη, από τα πρακτικά του Α΄ Επιστημονικού Συμποσίου της Νιγρίτας το 1993, ότι οι κτηνιατρικές γνώσεις των αρχαίων Βισαλτών είχαν διαδοθεί στον τότε γνωστό κόσμο, αφού αναφέρεται σ’ αυτές και ο Βιργίλιος. [26], [27] Τα οικόσιτα ζώα: Η εκτροφή των ζώων και πουλερικών ήταν ανέκαθεν βασική δραστηριότητα για την επιβίωση του ανθρώπου και πήρε κατά καιρούς διάφορες μορφές. Στην πιο απλή μορφή της ήταν η εκτροφή οικόσιτων ζώων και πουλερικών, που εξασφάλιζαν στις οικογένειες κρέας, γάλα, αβγά και διάφορα παράγωγά τους, όπως λουκάνικα, καβουρμάδες, γιαούρτι, τυρί κ.λπ. Ήταν βέβαια και τα ζώα εργασίας, που συντηρούσαν οι Νιγριτινοί προτού αντικατασταθούν αυτά από τις μηχανές. Τα κοπάδια: Τα κοπάδια από γίδια πρόβατα και μοσχάρια ελεύθερης βοσκής ήταν και είναι ακόμη και σήμερα σημαντικές παραγωγικές μονάδες. Παλιότερα και τα κοπάδια από γουρούνια στο βουνό, έδιναν στα αφεντικά τους οικονομική άνεση. Το λέει η παροιμία ‘χίλια γρούνια στου βαλάν(ι)’, που λέγεται όταν δεν υπάρχουν οικονομικά προβλήματα, όπως δεν είχαν παλιότερα εκείνοι που είχαν στο βουνό πολλά γουρούνια που βοσκούσαν ελεύθερα. Σήμερα βέβαια προστέθηκαν και μονάδες σταβλισμένης κτηνοτροφίας. Έγιναν σύγχρονοι στάβλοι, που στεγάζουν αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, μοσχάρια για πάχυνση. Μια νέα, όμως, κτηνοτροφική δραστηριότητα, η εκτροφή γαϊδουριών, προστέθηκε τα τελευταία χρόνια στη Νιγρίτα. Σήμερα (2017) εκτρέφεται, με τη μορφή της σταβλισμένης κτηνοτροφίας, ένα κοπάδι από 300 γαϊδούρια για το πανάκριβο γαϊδουρινό γάλα και τα προϊόντα του. Όσο για τα υποτυπώδη τυροκομεία που λειτουργούσαν παλιότερα, έγιναν τώρα βιοτεχνικές μονάδες που καλύπτουν τις σύγχρονες απαιτήσεις υγιεινής.

Βιοτεχνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαλκουργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τη χαλκουργία στη Νιγρίτα δεν τη θυμούνται οι σημερινοί Νιγριτινοί. Υπάρχουν όμως γραπτές πηγές που βεβαιώνουν για την ακμή της στο παρελθόν, όπως είναι τα Μητρώα και τα Δημοτολόγια της Νιγρίτας, που συντάχθηκαν αμέσως μετά την απελευθέρωση, αλλά και άλλες γραπτές πηγές. «Ανθούσαν, όμως, στη Νιγρίτα κατά τον τελευταίο αιώνα της τουρκοκρατίας και δύο άλλες τέχνες, η χαλκογραφία (χαλκουργία) και η χρυσοχοΐα. Η πρώτη κάλυπτε τις περισσότερες τοπικές ανάγκες της γεωργικής οικονομίας, αλλά τροφοδοτούσε την αγορά και με σκεύη οικιακά, όπως μαχαίρια, πιάτα, κύπελα, καζάνια, καντήλες κ.λπ.». [28]

Υφαντουργία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι βιοτέχνες της Νιγρίτας, την εποχή που έκαναν τα μεταξωτά υφάσματα της πόλης τους στα φημισμένα νιγριτινά εργαστήρια. Καλύπτονταν από αυτά οι ανάγκες της τοπικής αγοράς, χάρη όμως στην εξαιρετική ποιότητά τους προωθούνταν στην αγορά της Κωνσταντινούπολης, στη Βουλγαρία, τη Σερβία, αλλά και στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. [29]. «Είναι περίφημος (Η Νιγρίτα) διά την βιομηχανίαν της των μεταξωτών υφασμάτων. … Οι πλείονες των κατοίκων ασχολούνται με την βιομηχανίαν αυτήν και με την μεταξωσκωληκοτροφίαν. Τα μεταξωτά της Νιγρίτης θεωρούνται θαυμασιώτατα και όλη η πλουτοκρατία της Τουρκίας προμηθεύεται εξ αυτών». [30] Στους βιοτεχνικούς αργαλειούς της Νιγρίτας υφαίνονταν κι άλλα υφάσματα, όπως οι πασίγνωστοι αλατζάδες της. Για τους αλατζάδες υπάρχει πληθώρα από γραπτές μαρτυρίες, όπως αυτή που καταθέτουν ο Δ. Δαμάνης: «…ήκμαζε παράγουσα περιζήτητα βαμβακερά υφάσματα -αλατζάδες- και μεταξωτά, διά τον ανεξίτηλον χρωματισμόν και διά την στερεότητα αυτών…». [31] Επίσης ο Ι. Μπακας γράφει «… Η Νιγρίτα γνώρισε μια τεράστια ανάπτυξη στην υφαντουργία που την κατέστησε ως ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα της τέχνης αυτής ως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ο τίτλος που της προσέδωσε εφημερίδα των Αθηνών το 1913, ως η ‘Περιλάλητος Νιγρίτα’ για τους περίφημους αλατζάδες της και τα μεταξωτά της, δικαιολογούν την ακμή που γνώρισε η πόλη μας το 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα». [32]. Υπάρχει όμως και το γεγονός ότι αυτή η βιοτεχνία επιβίωσε μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, στην Τερπνή, [33] Το σημαντικό στη βιοτεχνική παραγωγή των υφαντών της Νιγρίτας ήταν το βάψιμό των νημάτων. Ο Γάλλος πρόξενος Cousinéry στο ταξίδι του που επιχείρησε στη Μακεδονία το 1808 αναφέρθηκε στη Νιγρίτα, «στην οικονομική ζωή της, στη βιοτεχνία, τα βαφεία, τα χρυσοχοεία, τα ανθρακοποιεία, την θέση της ως εμποροοικονομικού κέντρου». [34]

Υποδηματοποιία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το επάγγελμα του τσαγκάρη στη Νιγρίτα γνώρισε αξιοζήλευτη άνθιση κατά το παρελθόν, κάνοντας τη Νιγρίτα κέντρο παραγωγής υποδημάτων, «…δεν ήταν μόνο φημισμένη (η Νιγρίτα) για την υφαντική και τους εξαίρετους βαφείς των υφασμάτων της. Υπήρξε - μολονότι οικισμός κυρίως αγροτικός - σπουδαίο κέντρο εμπορικό και βιοτεχνικό άφθονης παραγωγής περιποδίων, υποδημάτων, … προϊόντα με τα οποία εφοδίαζε όχι μόνο τη γύρω περιοχή αλλά και τις μακρινές αγορές των Σερρών, της Καβάλας και της Θεσσαλονίκης. [35] Αψευδής μάρτυρας αυτής της δραστηριότητας είναι τα μητρώα και τα δημοτολόγια της Νιγρίτας, που συντάχθηκαν αμέσως μετά την απελευθέρωση, όπου καταγράφονται πάνω από 60 υποδηματοποιοί.

Άλλες βιοτεχνίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Επαγγέλματα, που η έκταση της δραστηριότητάς τους τα εντάσσει στις βιοτέχνες, ήταν: του καροποιού, του σιδερά, του τενεκετζή, του κεραμοποιού, του τσιανακά - αγγειοπλάστη, του ψαθά κ.ά. Για όλα αυτά τα επαγγέλματα γίνεται εκτεταμένη αναφορά στο βιβλίο του Νίκου Πασχαλούδη «Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή» [36]

Μεταφορές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που συντέλεσαν στην ανάπτυξη της Νιγρίτας, ήταν το οδικό δίκτυο της Βισαλτίας. Το δίκτυο αυτό, με κέντρο τη Νιγρίτα, διατρέχει τη Βισαλτία από το ανατολικό όριό της μέχρι το δυτικό και από το βορινό της μέχρι το νότιο. Ο σημερνός δρόμος Σέρρες-Νιγρίτα είναι στα χνάρια της ημιονικής οδού που οδηγούσε από τις Σέρρες στη Θεσσαλονίκη μέσω Σοχού. Η προέκτασή του όμως, που οδηγεί στα νότια της Βισαλτίας για τον Σοχό και τη Θεσσαλονίκη διαφοροποιείται σε σχέση με την παλιά ημιονική οδό. Διατρέχει το βουνό περνώντας από το σημερινό χωριό Λαγκάδι. Ο οδικός άξονας Νιγρίτας-Νέων Κερδυλλίων είναι ο δρόμος που συνδέει τη Νιγρίτα με τα χωριά της Ανατολικής Βισαλτίας. Αυτός οδικός άξονας, για τη σύνδεση των χωριών της Δυτικής Βισαλτίας, εκτείνεται προς τη Δύση στα χνάρια σχεδόν της αρχαίας Παρεγνατίας οδού, η οποία διέσχιζε τη Βισαλτία παράλληλα με τον ποταμό Στρυμόνα και κοντά στις παρυφές του ορεινού όγκου στα νότια της Βισαλτίας. «Η Παρεγνατία οδός, στην περιοχή της Βισαλτίας, άρχιζε από το Στρυμόνα και περνούσε από σημερινά χωριά, ή και τις περιοχές τους, Αηδονοχώρι, Δάφνη, Σιτοχώρι, Ζερβοχώρι, Νιγρίτα, Νικόκλεια, Βέργη, Στρυμονικό». [37]. Πέρα όμως από τους δρόμους που προαναφέρθηκαν υπήρχε και ο καμηλόδρομος που διέσχιζε τη Βισαλτία παράλληλα και δίπλα στη δυτική όχθη του Στρυμόνα. [38]. Αυτόν τον δρόμο οι Τερπνιώτες τον ονόμαζαν Ντιβέγιουλου (=Καμηλόδρομος), και έδωσαν το όνομά του στην τοποθεσία της Τερπνής, δίπλα στην παλιά κοίτη του Στρυμόνα, από όπου περνούσε. [39] Η Νιγρίτα υπήρξε «συγκοινωνιακός κόμβος» την εποχή που οι έμποροι μετέφεραν τα εμπορεύματά τους με μουλάρια από την Ελλάδα στην Ευρώπη και αντίστροφα. Ξέρουμε ότι στα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας στη Νιγρίτα λειτουργούσαν επτά χάνια για την εξυπηρέτηση των εμπόρων που διέσχιζαν την «ημιονική οδό» Θεσσαλονίκη-Σοχός-Νιγρίτα-Σέρρες. Υπήρχαν και δυο χάνια στο εγκαταλειμμένο σήμερα χωριό Γεωργουλάς, στον καμηλόδρομο, στο δρόμο που διέσχιζε τη Βισαλτία παράλληλα και δίπλα στη δυτική όχθη του Στρυμόνα. Η εξέλιξη, όμως, στις οδικές μεταφορές, με το αυτοκίνητο να αντικαθιστά τα άλλα μεταφορικά μέσα, είχε ως αποτέλεσμα να κλείσουν τα χάνια και να πάρουν τη θέση τους τα πέντε ξενοδοχεία στη Νιγρίτα, με το πρώτο, το ‘ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ’, που χτίστηκε το 1925. Οι αλλαγές, όμως, στην οικονομική ζωή της Νιγρίτας, με τη βιοτεχνία των αργαλειών να χάνεται και τη δραστηριότητα του καπνεμπορίου να μετατοπίζεται στην Καβάλα, τα ξενοδοχεία της Νιγρίτας έπαψαν να είναι βιώσιμα και με την πάροδο του χρόνου το ένα μετά το άλλο έκλειναν, αφήνοντας στη θέση τους το μοναδικό πλέον νέο ξενοδοχείο «Γερακίνα» που χτίστηκε το 1992. [40] [41]

Εμπόριο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Για τις επιδόσεις των Νιγριτινών στο εμπόριο υπάρχει η αναφορά του Γάλλου προξένου στη Θεσσαλονίκη Cousinéry, ο οποίος επισκέφθηκε τη Νιγρίτα το 1808. «….η αγορά απεδείκνυεν, ότι η πόλις της Νιγρίτης, ως εκ της θέσεώς της, είχεν αποβή το κέντρον σημαντικωτάτου εμπορίου μεταξύ των κατοίκων της πόλεως, των χωρίων της γειτονικής παραλίας και των γεωργών τής εντεύθεν του Στρυμόνος πεδιάδος, διά τας οποίας αι Σέρραι είναι λίαν απομεμακρυσμέναι». [42]. Είναι όμως γνωστές και μεταγενέστερες επιδόσεις των Νιγριτινών στο εμπόριο. Η διάθεση των βιοτεχνικών προϊόντων τους τούς ωθούσε, πέρα από τις τοπικές αγορές και σ’ αυτές στις αγορές της κεντρικής Ευρώπης και της Κωνσταντινούπολης. Κορυφαία, όμως, εμπορική δραστηριότητα στη Νιγρίτα ήταν αυτή του καπνεμπορίου, η οποία άνθισε στο διάστημα του μεσοπολέμου. Αψευδής μάρτυρας αυτής της δραστηριότητας είναι τα δέκα καπνομάγαζα, κτίρια «μεγαθήρια», που χτίστηκαν στη Νιγρίτα για να καλύψουν την επεξεργασία και την εμπορία του καπνού. [43]. [44]




Πηγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. [1], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες» Θεσσαλονίκη 2013, σ. 25)]
  2. [2] Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της Ανατολικής Μακεδονίας κατά την αρχαιότητα, Θεσσαλονίκη 1976 (Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών), σ. 109, 115. ISBN 960-7265-16-5.
  3. Τα παλιά χρόνια όταν η Ελλάδα Κασσανδρινοί και άλλοι Μακεδόνες στη Σκόπελο (1831), Αθανάσιος Ε. Καραθανάσης, Μακεδονικά Σύμμεικτα, Θεσσαλονίκη
  4. Γενικά Αρχεία του Κράτους, Φάκελοι Αγωνιστών του 1821
  5. Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αριστεία Αγωνιστών του 1821
  6. Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αριστεία Αγωνιστών του 1821
  7. Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος (επιστημονική επιμέλεια), Αφανείς, γηγενείς Μακεδονομάχοι, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2008, σσ. 147, 148, 149
  8. Βάια Ε. Δραγάτη, Οι Μακεδόνες στο Ελληνικό Βασίλειο στα μέσα του 19ου αιώνα, μεταπτυχιακή διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας, σσ. 62, 63
  9. [3] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή, σσ. 71-73].
  10. [4] Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών].
  11. [5] Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών].
  12. [6] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 199-203, 2. «Πρακτικά Β΄ Επιστημονικού Συμποσίου, Νιγρίτα 1996, Η Νιγρίτα - η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας, έκδοση Δήμου Νιγρίτας, Θεσσαλονίκη 2000, σσ. 347-362, Άρθρο Χρίστου Θ. Κρικώνη, «Η προσωρινή μητρόπολη Νιγρίτης και οι μητροπολίτες της (1924-35)»»].
  13. [Άρθρο Ι. Μπάκα, Ένα σπάνιο εύρημα στο Ναό αγίου Γεωργίου Νιγρίτας, Σερραϊκά Σύμμεικτα, έκδοση Εταιρείας Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών (ΕΜΕΙΣ), Σέρρες 2010].
  14. [7] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες σσ. 204-237].
  15. [Εφημερίδα Μακεδονία, Ιούνιος 1932 (Πηγή: Εφημερίδα, Η Φωνή της Βισαλτίας, 21.10.2011)].
  16. [8], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 254-261].
  17. [9], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 261-413].
  18. [10], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες, σσ. 310-337].
  19. [11], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες, σσ. 310-337].
  20. [12], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες, σσ. 338-387].
  21. [13], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή σ. 108].
  22. [Τζωρτζ Φρέντερικ Άμποτ, Ένας Άγγλος στην Μακεδονία του 1900, εκδόσεις. Στοχαστής, Αθήνα 2004, σ. 209].
  23. [Βασίλης Τζανακάρης, Εικονογραφημένη ιστορία των Σερρών, Α΄, έκδοση 1991, σσ. 231-233, Εφημερίδα της Αθήνας ΠΑΤΡΙΣ, 18.4.1913, άρθρο Η ΝΙΓΡΙΤΑ].
  24. [14], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες, σσ. 405-408»].
  25. [15], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σ.389-394].
  26. [16], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Η Βισαλτία του χθες, σ. 415].
  27. [Πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, Νιγρίτα 1993. Η Νιγρίτα - η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας, σ. 36. «Η Τερέζα Πανταζοπούλου-Βαλαλά αναφέρεται στον Λατίνο συγγραφέα Βιργίλο, ο οποίος περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι Βισάλτες θεράπευαν τις πληγές των ζώων, περιγράφει δηλαδή μέθοδο που είχε διαδοθεί στους αρχαίους χρόνους»].
  28. [Πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, Νιγρίτα 1993. Η Νιγρίτα - Η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας, σ. 150, Γιώργος Καφταντζής].
  29. [17], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή, σ. 37)]
  30. [Βασίλης Τζανακάρης, Εικονογραφημένη ιστορία των Σερρών, τ. Α΄, σσ. 231-233. Έκδοση 1991. Εφημερίδα της Αθήνας ΠΑΤΡΙΣ, 18.4.1913, άρθρο Η ΝΙΓΡΙΤΑ].
  31. [Δημήτριος Δαμάνης, Νιγρίτα-Σύρπα, Μακεδονικόν Ημερολόγιον 1911. σ. 122.]
  32. [Ιωάννης Μπάκας, Η μαζική μετανάστευση των Κρανιωτών στη Νιγρίτα κατά τον 19ο αιώνα, Η φωνή της Βισαλτίας, φ. 14.1.2011 και 21.1.2011]
  33. [18], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, «Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή, σ. 37].
  34. [Πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, Νιγρίτα 1993, Η Νιγρίτα - Η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας. Αθ. Ε. Καραθανάσης «Βιβλιογραφικό σχεδίασμα περί της Νιγρίτας και της περιοχής της, σ. 211].
  35. [Πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, Νιγρίτα 1993, Η Νιγρίτα - Η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας, σ. 149, Γιώργος Καφταντζής, Το σωματείο Η ΑΡΕΤΗ στα χρόνια της Τουρκοκρατίας].
  36. [19], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή).]
  37. [20] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 26 και 261, «Πρακτικά επιστημονικού συμποσίου, Νιγρίτα 1993. Η Νιγρίτα - η Βισαλτία διά μέσου της ιστορίας, σσ. 59-67. Ανδρέας Κ. Βαβρίτσας, Η Εγνατία οδός και η ΒΙΣΑΛΤΙΑ.]
  38. [Μ. Ζαφειρίου, Ιστορικογεωγραφικά της περιοχής Χουμνικού, ανάτυπο από τον 13ο τόμο των Σερραϊκών Χρονικών, 1998, της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Σερρών-Μελενίκου, Θεσσαλονίκη 2009 - επανέκδοση. σσ. 70 και 88].
  39. [21], Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Τα Τερπνιώτικα και τα Nιγριτινά, 2η ηλεκτρονική έκδοση, σ.494.]
  40. [22] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 30 και 264.]
  41. [23] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή, σσ. 186,187.]
  42. [Σερραϊκόν Ημερολόγιον 1939, σ. 39, Αθανάσιος Αργυρός, Η Νιγρίτα προ 150 περίπου ετών,. Πάνου Πιέρου και Δημητρίου Λιανοπούλου, τύποις Σ. Κυριαζοπούλου.]
  43. [24] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Η Βισαλτία του χθες, σσ. 381-387.]
  44. [25] Νίκος Λ. Πασχαλούδης, Παραδοσιακά επαγγέλματα στη Νιγρίτα και την Τερπνή, σσ. 108-111.]

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 Από το ιστολόγιο του αρχαιολόγου Νικόλαου Παπαοικονόμου: doumbia-istoria.blogspot.com

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

voyage logo
Στα Βικιταξίδια υπάρχουν ταξιδιωτικές οδηγίες για τoν προορισμό