Μπαμπούγερα

Τα Μπαμπούγερα ή Μπαμπούγεροι είναι ένα πανάρχαιο λαϊκό δρώμενο της Μακεδονίας που πραγματοποιείται κάθε χρόνο, τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου, στην Καλή Βρύση Δράμας (καθώς και στο Βαμβακόφυτο Σερρών με ορισμένες αλλαγές). Συγκεκριμένα, το τριήμερο 6,7 και 8 Ιανουαρίου, κάτοικοι του χωριού όλων των ηλικιών (στην πλειοψηφία τους άντρες· χωρίς όμως να αποκλείονται και οι γυναίκες) μεταμφιέζονται και βγαίνουν στους δρόμους «πειράζοντας» τους υπόλοιπους, χορεύουν και γλεντούν με παραδοσιακούς χορούς ενώ το αποκορύφωμα φτάνει με την μίμηση παρωδίας γάμου, ο οποίος τελείται με όλα τα επίσημα ιεροτελεστικά μέσα.

Τα Μπαμπούγερα έχουν τις ρίζες τους στις τελετές γονιμότητας του Διονύσου, όπως τα Ανθεστήρια, κάτι που τεκμηριώνεται από το ιερό του που σώζεται έξω από το χωριό και από τις αρχαιότατες αναφορές που γίνονται για τη περιοχή, η οποία χαρακτηρίζεται ως το επίκεντρο λατρείας αυτού του θεού.

Ιστορία

Η ονομασία Μπαμπούγερα φαίνεται πως αποτελείται από τις λέξεις μπάμπω + γέρος, τα κεντρικά πρόσωπα του δρώμενου. Σύμφωνα με τη παράδοση τα μπαμπούγερα, στην αρχαιότητα, ήταν σάτυροι, ακόλουθοι του Διονύσου, που γλεντούσαν σε μια ζωή ανέμελη γεμάτη κρασί και χορό. Στα ελληνιστικά χρόνια, λέγεται ότι αυτούς χρησιμοποίησε ο Μέγας Αλέξανδρος στις εκστρατείες του, με σκοπό να τραπούν σε φυγή οι ελέφαντες του βασιλιά της Περσίας, τρομάζοντας από τον ήχο των κουδουνιών. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, κανένας Τούρκος φοροεισπράκτορας δεν πάτησε το πόδι του στην Καλή Βρύση για να πάρει το λεγόμενο χαράτσι των Ελλήνων, καθώς έκαναν την εμφάνισή τους τα άγρια σε όψη μπαμπούγερα και τους τρομοκρατούσαν, με αποτέλεσμα να τρέπονται σε φυγή.

Περιγραφή

Γούνινη μάσκα μπαμπούγερου της Καλής Βρύσης, Μουσείο Μάσκας του Ντίεντορφ, στο Άουγκσμπουργκ

Το δρώμενο αρχίζει το πρωί της 6ης Ιανουαρίου, μετά τον αγιασμό των υδάτων ανήμερα των Θεοφανίων, όταν μια ομάδα μεταμφιεσμένων αντρών, τα μπαμπούγερα, ξεχύνονται σε όλο το χωριό και, κρατώντας σακουλάκια γεμάτα στάχτη από το τζάκι, κτυπούν με αυτά στη πλάτη όποιον βρουν μπροστά τους, προκαλώντας έτσι χαμό και χαρούμενη αναστάτωση. Παράλληλα, πιάνουν αιχμαλώτους από τους θεατές και τους ελευθερώνουν όταν τους πληρώσουν κάποιο χρηματικό αντίτιμο.

Η στολή του μπαμπούγερου αποτελείται από: τη μάσκα, φτιαγμένη από δέρμα ζώου, η οποία με τα κέρατα στην κορυφή και την δαιμονική όψη θέλει να παραπέμπει σε τράγο, τη καμπούρα, που τοποθετείται στη πλάτη για να συμβολίσει τη γριά μπάμπω που έχει αποδώσει τους καρπούς της ζωής, δηλαδή τους απογόνους, τα ψεύτικα δόντια που φτιάχνονται από φασόλια, τις κουδούνες, τις οποίες φοράνε στην μέση τους για να προκαλέσουν θόρυβο και να «ξυπνήσουν» έτσι τη γη από τη χειμερία νάρκη και τη κάπα του βοσκού που φοράνε πάνω τους και φτάνει μέχρι τα γόνατα.

Την δεύτερη ημέρα στήνεται ένα ολόκληρο γλέντι, στο οποίο όλοι οι κάτοικοι χορεύουν, με τις παραδοσιακές τους φορεσιές, χορούς και τραγούδια, υπό τους ήχους των τοπικών οργάνων, της γκάιντας και του νταχαρέ.

Την τρίτη ημέρα το έθιμο κορυφώνεται με την αναπαράσταση παρωδίας γάμου. Σε αυτή τη γιορτή μεταμφιεσμένων κυριαρχεί ο αυθορμητισμός και ο ενθουσιασμός. Σε γενικές γραμμές ο εικονικός γάμος ακολουθεί το τυπικό του παραδοσιακού γάμου, όπως ντύσιμο γαμπρού, νύφης, εικονικός ιερέας, τέλεση μυστηρίου στην πλατεία του χωριού, τα προικιά της νύφης φορτωμένα σε άλογα, συμβουλές και πειράγματα σεξουαλικού περιεχομένου κ.α. Τη νύφη υποδύεται πάντα άνδρας, λόγω της θέσης που είχε η γυναίκα κατά την αρχαιότητα, αλλά και για να ενισχύσει την κωμικότητα του δρωμένου. Τα Μπαμπούγερα μετά την τέλεση του μυστηρίου, κλέβουν τη νύφη από τον γαμπρό και αφού υποτίθεται τη γονιμοποιήσουν, την επιστρέφουν πίσω. Εδώ παρεμβάλλεται άλλο ένα πρόσωπο του θιάσου που οι κάτοικοι παλαιότερα έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση, η μπάμπω, που παλαιότερα είχε την ιδιότητα της μαμής του χωριού και όλη τη χρονιά βοηθούσε στο να γεννήσουν ευκολότερα οι έγκυες γυναίκες. Ακολουθεί χορός και γλέντι μέχρι τα μεσάνυχτα, στην αρχή στην πλατεία και έπειτα στα μαγαζιά του χωριού. Στο ρόλο του κουμπάρου προσκαλείται κάποιος Πολιτιστικός Σύλλογος από τον τοπικό Σύλλογο, ανταλλάσοντας δώρα και τραπεζώματα. Το δρώμενο τελείται υπό την ευθύνη του Πολιτιστικού Συλλόγου Καλής Βρύσης και συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι του χωριού, μέχρι και μικρά παιδιά τα οποία μυούνται στο έθιμο για να υπάρχει η αναγκαία διαιώνισή του.

Δείτε επίσης

• Μωμόγεροι
• Ρουσάλια
• Αλευρομουτζούρωμα

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Καρναβάλια του Δωδεκαημέρου, Ανατολική Μακεδονία, με την Δόμνα Σαμίου (1976-1977, Αρχείο της ΕΡΤ)