Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μοναστηράκι Λασιθίου

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Για άλλες χρήσεις, δείτε: Μοναστηράκι (αποσαφήνιση).

Συντεταγμένες: 35°4′50″N 25°49′37″E / 35.08056°N 25.82694°E / 35.08056; 25.82694

Μοναστηράκι
Άποψη Μοναστηρακιού
Μοναστηράκι is located in Greece
Μοναστηράκι
Μοναστηράκι
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα[1]
ΠεριφέρειαΚρήτης
Περιφερειακή ΕνότηταΛασιθίου
ΔήμοςΙεράπετρας
Δημοτική ΕνότηταΙεράπετρας
Δημοτική ΚοινότηταΠαχείας Άμμου
Γεωγραφία
Γεωγραφικό διαμέρισμαΚρήτη
ΝομόςΛασιθίου
Υψόμετρο180
Πληθυσμός
Μόνιμος21
Έτος απογραφής2021
Πληροφορίες
Ταχ. κώδικας722 00
Τηλ. κωδικός28420-93
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα

Το Μοναστηράκι (επίσημο: Μοναστηράκιον) αποτελεί ένα μικρό χωριό της Κοινότητας Παχείας Άμμου του Δήμου Ιεράπετρας και της τέως Επαρχίας Ιεράπετρας στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου της Κρήτης.

Γεωγραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βρίσκεται σε υψόμετρο 180 μέτρων στις πλαγιές του Όρους Θρυπτής,[2] στην νότια πλευρά του φαραγγιού του Χα και με θέα τον Κόλπο του Μιραμπέλλου. Απέχει 5 χιλιόμετρα από την Παχειά Άμμο και 11 χιλιόμετρα από την Ιεράπετρα.

Ιστορικά στοιχεία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη θέση Καταλύματα, στις βόρειες πλαγιές του φαραγγιού του Χα, έχουν βρεθεί ίχνη κατοίκησης από την μινωική εποχή. Οι ανασκαφές του χώρου έδειξαν έξι στρώματα κατοίκησης, με το παλαιότερο να χρονολογείται από την ύστερη νεολιθική ΙΙ, περί το 3500 ΠΚΕ, όταν πληθυσμοί από τα Δωδεκάνησα και την νοτιοδυτική Ανατολία ώθησαν τους ντόπιους να μετεγκατασταθούν στην ενδοχώρα.[3] Κατά τη μεσομινωική περίοδο ΙΙ λειτουργούσε ως οχυρή ακρόπολη. Είχαν οχυρωθεί τόσο οι γκρεμοί που ήταν εύκολα προσβάσιμοι όσο και τα πλατώματα του χώρου με περιμετρικό τοίχο. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε, αλλά χρησιμοποιήθηκε ξανά και την υστερομινωική εποχή ΙΒ, λειτουργώντας ως καταφύγιο. Ξανακατοικήθηκε κατά τη μετάβαση από την υστερομινωική ΙΙΙΒ στην ΙΙΙΓ, σε μια εποχή όπου παρατηρήθηκε μετακίνηση πληθυσμού σε πιο ορεινές θέσεις για λόγους ασφαλείας σε όλη την Κρήτη.[4]

Στη θέση Χαλασμένος, σε μια βραχώδη προεξοχή στην απότομη πλαγιά των βουνών της Σητείας, έχει βρεθεί υστερομινωικός οικισμός, ο οποίος έχει χρονολογηθεί στην υστερομινωική εποχή ΙΙΙΓ. Χαρακτηρίζεται από την καλά διατηρημένη ρυμοτομία του, τα κτίρια με τόσο μινωικά όσο και μυκηναϊκά χαρακτηριστικά και το δημόσιο ιερό. Η θέση φαίνεται να κατοικήθηκε μόνο κατά την υστερομινωική εποχή ΙΙΙΓ και εγκαταλείφθηκε πριν το τέλος της εποχής του Χαλκού.[5]

Το όνομα του χωριού παραπέμπει στην παρουσία μοναστηριού. Πιθανόν αυτό βρισκόταν κοντά στην είσοδο του φαραγγιού του Χα, όπου σώζεται ο βενετσιάνικος ναός του Αγίου Πνεύματος, γύρω από τον οποίο στο παρελθόν υπήρχαν ερείπια κελιών.[6] Στην ενετική απογραφή του 1583 από Καστροφύλακα το χωριό αναφέρεται ως Monastiri με 211 κατοίκους. Ο Φραντσέσκο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει επίσης ως Monastiri. Στην οθωμανική απογραφή του 1671 αναφέρεται ως Manastiraki με 8 υπόχρεους σε φόρο.[7] Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, όπως τη διέσωσε ο Ρόμπερτ Πάρσλεϊ, αναφέρεται ως Monasteraki με 10 οικογένειες. Στην απογραφή του 1881 το Μοναστηράκι είχε 30 χριστιανούς και 38 μουσουλμάνους κατοίκους και υπαγόταν στον δήμο Καβουσίου. Το 1900 απογράφηκαν 82 χριστιανοί και 3 μουσουλμάνοι.[7] Το 1920 υπαγόταν στην αγροτική κοινότητα Βασιλικής και από το 1928 και έπειτα στην κοινότητα Παχειάς Άμμου.[8]

Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίηση του Κλεισθένης Ι, μαζί με την Παχειά Άμμο, την Βασιλική και τον Ξηρόκαμπο αποτελούν την κοινότητα Παχείας Άμμου που υπάγεται στη Δημοτική Ενότητα Ιεράπετρας του Δήμου Ιεράπετρας ενώ σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έχει 21 κατοίκους.[9][10]

Δημογραφική πορεία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

Απογραφή[7] 1920 1928 1940 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2011
Πληθυσμός 71 81 74 73 53 26 18 20 10 16

Σημεία ενδιαφέροντος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο ναός του Αγίου Πνεύματος, μπροστά από την είσοδο του φαραγγιού του Χα

Ο ενοριακός ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Ο ναός χρονολογείται από την ύστερη βενετική εποχή. Είναι καµαροσκεπής μονόχωρος µε εγκάρσιο κλίτος. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι φορητές εικόνες χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα και είναι έργα του αγιογράφου Αντώνη Σεργάκη.[11] Ο κοιμητηριακός ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Ο ναός χρονολογείται από τους βενετικούς χρόνους, με βάση τα εντοιχισμένα πινάκια στη δυτική πρόσοψη.[12]

Μέσα στο χωριό βρίσκεται ο μονόχωρος καμαρόσκεπος ναός του Αγίου Στεφάνου. Στην κόγχη του ιερού του ναού σώζονται τοιχογραφίες που χρονολογούνται με βάση την τεχνοτροπία στον 13ο αιώνα. Απεικονίζουν τη Δέηση και από κάτω τέσσερις συλλειτουργούντες Αγίους. Ο υπόλοιπος ναός είναι νεότερος και καθιαγιάστηκε το 1894.[13] Λίγο πριν την είσοδο του φαραγγιού του Χα βρίσκεται ο ναός του Αγίου Πνεύματος. Ο ναός χρονολογείται από τους βενετικούς χρόνους, με βάση τα εντοιχισμένα πινάκια στη δυτική πρόσοψη. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση ήταν καθολικό μικρού μοναστηριού, από το οποίο πήρε το όνομά του το χωριό. Πιο χαμηλά, δίπλα στο ποτάμι, σώζονται νερόμυλοι.[6]

Στη θέση Άγιος Κωνσταντίνος και Ελένη, σε επαφή με ανώνυμο ναό, σώζεται οχυρωματικός περίβολος μήκους 250-300 μέτρων των πρώτων βυζαντινών χρόνων.[14]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ (Ελληνικά) Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.
  2. ↑ Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα. 42. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 308.
  3. ↑ «Monastiraki Katalimata. Excavation of a Cretan Refuge Site, 1993-2000 (review)» (στα αγγλικά). Mouseion: Journal of the Classical Association of Canada 52 (2): 296–298. doi:10.1353/mou.0.0069. ISSN 1913-5416. https://muse.jhu.edu/article/365675.
  4. ↑ Nowicki, Krzysztof. «When the House Becomes a Fortress». Hesperia Supplements 44: 349–365. ISSN 1064-1173. https://www.jstor.org/stable/41363164.
  5. ↑ Tsipopoulou, Metaxia. «Chalasmenos, Ierapetra: "Mycenaeanizing" or Not at the End of the Bronze Age». Hesperia Supplements 44: 333–347. ISSN 1064-1173. https://www.jstor.org/stable/41363163.
  6. 1 2 «Ναός Αγίου Πνεύματος». www.imis.gr. Ιερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και Σητείας. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2026.
  7. 1 2 3 Ανδριώτης, Νίκος (2006). Πληθυσμός και οικισμοί της ανατολικής Κρήτης (16ος-19ος αι.) (2η έκδοση). Ηράκλειο: Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη. σελ. 506. ISBN 978-960-7970-32-9.
  8. ↑ Σπανάκης, Στέργιος (2001). Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Β΄. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 545.
  9. ↑ «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2021». σελ. 22026 (σελ. 444 του pdf).
  10. ↑ «Νόμος 4555/2018 - ΦΕΚ 133/Α/19-7-2018 ( Άρθρα 1 – 151) (Πρόγραμμα ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ) (Κωδικοποιημένος)». e-nomothesia.gr | Τράπεζα Πληροφοριών Νομοθεσίας. Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2022.
  11. ↑ «Ενοριακός Ναός Αγίου Γεωργίου». www.imis.gr. Ιερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και Σητείας. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2026.
  12. ↑ «Ναός Τιμίου Προδρόμου (κοιμητήριο)». www.imis.gr. Ιερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και Σητείας. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2026.
  13. ↑ «Ναός Αγίου Στεφάνου». www.imis.gr. Ιερά Μητρόπολις Ιεραπύτνης και Σητείας. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2026.
  14. ↑ «Οχυρωματικός περίβολος, Μοναστηράκι, Λασίθι | Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο». www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2026.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Μοναστηράκι_Λασιθίου&oldid=11563332"