Μικρή Λογγοβαρδία

Λομβαρδικές κτήσεις στο 740: Μικρή Λαγγοβαρδία (σε ανοιχτό πράσινο) και Μεγάλη Λαγγοβαρδία (σε σκούρο πράσινο).

Η Μικρή Λαγγοβαρδία ή Λανγκοβαρδία, Langobardia Minor, ήταν ένα ιστορικό όνομα που δόθηκε στις Λομβαρδικές περιοχές στη νότια Ιταλία κατά τον Πρώιμο Μεσαίωνα, προκειμένου να διακριθούν αυτές οι περιοχές από τη Μεγάλη Λογγοβαρδία (Langobardia Major) στη βόρεια Ιταλία. Η έκταση της Μικρής Λαγγοβαρδίας αντιστοιχούσε σε εδάφη των νότιων Λομβαρδικών δουκάτων του Σπολέτο, του Μπενεβέντο, του Σαλέρνο και των τοπικών εξαρτήσεών τους. Ενώ η κυριαρχία των Λομβαρδών βασιλέων στη βόρεια Μεγάλη Λαγγοβαρδία ήταν άμεση και αποτελεσματική, ο έλεγχός τους στη νότια Μικρή Λαγγοβαρδία και τούς δούκες της ήταν κυρίως ονομαστικός. Μετά την κατάκτηση των βόρειων τμημάτων του Λομβαρδικού βασιλείου από τον Καρλομάγνο το 774, τα νότια δουκάτα της στη Μικρή Λαγγοβάρδια παρέμειναν υπό τον έλεγχο των τοπικών Λομβαρδών δουκών, οι οποίοι διατήρησαν την αυτονομία τους, αλλά περιστασιακά συμμάχησαν με τους Καρολίδες Φράγκους ή τη Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία. Αφού κατέλαβαν ορισμένα τμήματα της Μικρής Λαγγοβαρδίας, οι Ρωμαίοι δημιούργησαν μία επαρχία (θέμα) που ονομάστηκε Θέμα Λογγοβαρδίας. Τον 11ο αι., κατά τη διάρκεια της Νορμανδικής κατάκτησης της νότιας Ιταλίας, ολόκληρη η Μικρή Λαγγοβαρδία σταδιακά περιήλθε υπό την κυριαρχία των Νορμανδών, και το τελευταίο Λομβαρδικό πριγκιπάτο του Σαλέρνο έπεσε το 1077, τερματίζοντας έτσι τη Μικρή Λαγγοβαρδία.

Ιστορία

Αφού έφθασαν στην Ιταλία μέσω Φρίουλι το 568, οι Λομβαρδοί κατέκτησαν ένα μεγάλο μέρος της επικράτειας νότια των Άλπεων από τους Ρωμαίους. Αυτές οι περιοχές, οι οποίες δεν αποτελούσαν, τουλάχιστον αρχικά, μία ομοιόμορφη και συνεχή επικράτεια, ομαδοποιήθηκαν σε δύο κύριες περιοχές: τη Μεγάλη Λαγγοβαρδία, από τις Άλπεις μέχρι τη σημερινή Τοσκάνη, και τη Μικρή Λαγγοβαρδία, η οποία περιελάμβανε τις περιοχές νότια των Ρωμαϊκών εδαφών (οι οποίες, στα τέλη του 6ου αι., εκτείνονταν από τη Ρώμη έως τη Ραβέννα μέσω της σύγχρονης Ούμπρια και Μάρκε). Στο Εξαρχάτο της Ραβέννας συνδεόταν η Ρώμη μέσω ενός Ρωμαϊκού διαδρόμου που περνούσε από το Ορβιέτο, το Κιούζι και την Περούτζια και χώριζε τη Μικρή Λαγγοβαρδία από τη Μεγάλη Λαγγοβαρδία.

Ενώ η Μεγάλη Λαγγοβαρδία διαιρέθηκε σε πολλά δουκάτα και πόλεις-κράτη, η Μικρή Λαγγοβαρδία διατήρησε, καθ' όλη τη διάρκεια του βασιλείου των Λομβαρδών (568–774), μία αξιοσημείωτη θεσμική σταθερότητα, παραμένοντας διαιρεμένη στα δύο δουκάτα του Σπολέτο και του Μπενεβέντο. Σχηματίστηκαν αμέσως μετά τη διείσδυση των Λομβαρδών, τη δεκαετία του 570, και οι πρώτοι δούκες ήταν ο Φαράαλδος Α΄ στο Σπολέτο και ο Ζότο στο Μπενεβέντο. Στην αρχή, τα δύο δουκάτα περιλάμβαναν μόνο τις ενδοχώρα, αφήνοντας τον έλεγχο των παράκτιων περιοχών στους Ρωμαίους. Μόνο αργότερα (ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αγιλούλφου, 591–616) οι Λομβαρδικές κτήσεις επεκτάθηκαν και στις ακτές. Κατά συνέπεια, ολόκληρη η ακτή της Αδριατικής, μεταξύ των Ρωμαϊκών οχυρών της Αγκώνας (Ανκόνα) στα βόρεια και του Υδρούντος (Οτράντο) στα νότια, υποτάχθηκε στα δύο δουκάτα. Το Ιόνιο και το Τυρρηνικό Πέλαγος, ωστόσο, ενέπιπταν μόνο εν μέρει στην εξουσία του δούκα του Μπενεβέντο, ο οποίος δεν μπόρεσε ποτέ να καταλάβει μόνιμα την πόλη της Νάπολης, την άκρη του Σαλέντο, το τμήμα της Καλαβρίας νότια της Κοζέντσα και του Κρότωνα, ή την πόλη της Ρώμης και τα προάστιά της, που περέμειναν Ρωμαϊκά. Το Εξαρχάτο της Ραβέννας εξελίχθηκε στο Παπικό Κράτος.

Δείτε επίσης

• Βασίλειο των Λομβαρδών
  • Μεγάλη Λογγοβαρδία
    • Λομβαρδική Νευστρία
    • Λομβαρδική Αυστρία
    • Δουκάτο της Τούσκια
  • Μικρή Λογγοβαρδία
    • Δουκάτο του Σπολέτου
    • Δουκάτο του Βενεβέντου
• Βυζαντινή Ιταλία
  • Εξαρχάτο της Ραβέννας
  • Κατεπανίκιο της Ιταλίας

Πηγές

• Cosentino, Salvatore, επιμ. (2021). A Companion to Byzantine Italy. Boston-Leiden: Brill. 
• Kreutz, Barbara M. (1996). Before the Normans: Southern Italy in the Ninth and Tenth Centuries. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 
• Loud, Graham A. (1999). «Southern Italy in the tenth century». New Cambridge Medieval History. 3. Cambridge: Cambridge University Press. σελίδες 624–645. 
• Loud, Graham A. (2013) [2000]. The Age of Robert Guiscard: Southern Italy and the Norman Conquest. London and New York: Routledge. 
• Peters, Edward· Foulke, William D., επιμ. (2003) [1907]. Paul the Deacon: History of the Lombards. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 
• Wickham, Chris (1981). Early Medieval Italy: Central Power and Local Society, 400-1000. Totowa, NJ: Barnes & Noble.