Ιερά Μητρόπολη Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Μητρόπολη Σάμου και Ικαρίας)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Η Ιερά Μητρόπολη Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών έχει έδρα την Σάμο.

Πρωτοχριστιανική περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σύμφωνα με την τοπική εκκλησιαστική παράδοση, η εισαγωγή του χριστιανισμού στο νησί συνδέεται με τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ο οποίος με έδρα της ιεραποστολικής δράσεώς του την Έφεσο, επισκέφθηκε τη Σάμο. Ως τόπος παραμονής προσδιορίζεται η θέση Σιδερενιο Γεφύρι, της περιοχής Μισόκαμπος κοντά στους πρόποδες του όρους Αγιάννηδες. Εκεί υπάρχει σήμερα μικρή εκκλησία προς τιμήν του Αγίου Ιωάνη[1] Με τον απόστολο Πάυλο συνδέει άλλη παράδοση την διάδοση του χριστιανισμού στο νησί. Όταν βρισκόταν στην περιοχή της Τρωάδος κατά την τρίτη περιοδεία του. Διαβάζουμε στις Πράξεις των Αποστόλων, «Από εκεί την άλλη μέρα αποπλευσαμε κια φτάσαμε απέναντι από τη Χίο. Την επομένη σταματήσαμε στη Σάμο, μείναμε στο Τρωγύλιο και τη μεθεπομένη φτάσαμε στη Μίλητο.»[2]Και οι δύο παραδόσεις ωστόσο παραμένουν ανεπιβεβαίωτες.[3]Επίσης υπόθεση παραμένει αν η διάδοση του χριστιανισμού στο νησί συνδέεται με την παρουσία σε αυτό Ιουδαίων.[4] Ο Άγιος της Δυτικής Εκκλησίας Σαβινιανός ήταν Σαμιακής καταγωγής και μαρτυρά, «την ισχύ του χριστιανισμού» στη Σάμο τον 3ο αι.μ.Χ.[5]

Βυζαντινή περίοδος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παρά τις σποραδικές πληροφορίες μας για την μετέπειτα εξέλιξη της Εκκλησίας της Σάμου, οι πιο ασφαλείς μαρτυρίες είναι τα ερείπια των χριστιανικών ναών και βαπτιστηρίων[6] στο νησί, ως τον 5ο μ.Χ. αιώνα, οπότε αναφέρεται ο Μιχαήλ Επίσκοπος Σάμου.[7]σε σιγίιλλιο του 10ου ή του 11ου αι.[8] Μαρτυρίες για την ανάπτυξη του χριστιανισμού στα ύστερα χρόνια του Ιουστιανιάνειας περιόδου συνιστούν οι βασιλικές του νησιού (Τρία Δόντια, Κάστρο)[9] Στο έργο του Λέοντος Στ' του Σοφού, Περί πρωτοκαθεδρίας Πατριαρχών, η Σάμος ήταν επισκοπή, υπαγόμενη στην Αρχιεπισκοπή Ρόδου.[10] Άλλοι επίσκοποι της περιόδου αυτής ήταν ο Ισίδωρος Α' (β μισό Στ' αι.)[11]ο Αναστάσιος (τέλη Στ΄αι.), ο Ισίδωρος Β΄(τέλη Ζ' αι.), ο οποίος συμμετείχε στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο, ο Ηράκλειος ο οποίος συμμετείχε στην Ζ' Οικουμενική[12] Ο Ναρσής ήταν ένας ακόμα επίσκοπος κατά τον 8ο αι., ενώ ο Λέων στις αρχές του 9ου αι. ανακηρύχθηκε και άγιος[13] Από τότε μ΄χρι τον 11ο αι. υπάρχει χάσμα, οπότε φτάνουμε στον 11ο ή 12ο αι. οπότε έχουμε τον Γεώργιο. Τελευταίος γνωστός επίσκοπος πριν την ερήμωση του νησιού ήταν ο Αρσένιος (1418).[14]

Μεταβυζαντινή περίοδος-Τουρκοκρατία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Καθώς στα 1571 ξεκινά ο επαναποικισμός του νησιού, επί Πατριάρχη Μητροφάνη Γ (1579-1580) το νησί ανακηρύσσεται πατριαρχικό σταυροπήγιο.[15] Πριν την ανακήρυξη έχουμε τον Μαρτύριο αρχιερέα του νησιού, ακολουθέι ο Νεόφυτος, ο οποίος καθαιρέθηκε από του Πατριάρχη Θεόληπτο Β'. Όταν ο Επισκοπικός θρόνος του νησιού κενωνόταν καλυπτόταν από τιτουλάριους επισκόπους.[16] Μεταξύ 1584-1585 επί Παχώμιου Β' η Σάμος μετατράπηκε σε αρχιεπισκοπή, αλλά η απόφαση αυτή ακυρώθηκε αμέσως τον Μάρτιο του 1585 και η αποδόθηκε πάλι ως εξαρχία στον πρωταποστολάριο Κωνσταντίνο ενώ μεταξύ 1585-1590 η Σάμος μετατρέπεται για δεύτερη και τελευταία φορά σε αρχιεπισκοπή.[17] Πρώτος Αρχιεπίσκοπός της ήταν ο Παρθένιος Α'[18] Ακολούθησε ο Ματθαίος, ο Αθανάσιος μέχρι το 1630, τον διαδέχθηκε ο Άνθιμος Α', ο οποίος συμμετείχε στην Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης η οποία καταδίκασε τον Κύριλλο Λούκαρη στα 1638.[19] Ο Άνθιμος καθαιρέθηκε για πράξεις αισχράς.[20]τον Μάιο του 1644[21]

Τα μοναστήρια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα βυζαντινά μοναστήρια του νησιού καταστράφηκαν στην περίοδο της λεγόμενης ερήμωσης (1467-1577). Σώζονται όσα γλίτωσαν από τις πειρατικές επιδρομές και βρίσκονταν στο όρος Κέρκη, η μονή Μεταμόρφωσης Καρλοβάσου, ο Άγιος Γεώργιος Δρακαίων και το ασκητήριο της Παναγίας της Μακρυνής. Μετά τον επανοικισμό υπό την υψηλή προστασία του Τούρκου ναυάρχου Κιλίτζ Αλή, κτίζονται διάφορα μοναστήρια στα εύφορα ανατολικά του νησιού.[22]Ο ρόλος που αναπτύσσουν μέσα στη Σαμιακή κοινωνία είναι πολυδιάστατος: πιστωτικά ιδρύματα, ενεχυροδανειστήρια, οικοτροφεία, σχολεία, νοσοκομεία και γηροκομεία.[23] Η σύγχρονη έρευνα δεν έχει καταλήξει στον ρόλο που έπαιξαν τα μοναστήρια στην αύξηση του πληθυσμού του νησιού ή αν η ύπαρξη οικισμών συνέβαλε στην ανάπτυξη του μοναχισμού του νησιού: το σίγουρο είναι πως οικισμοί και μονές στο νησί βρίσκονταν σε σχέση αλληλεξάρτησης.[24] Συχνά τα μοναστήρια εμπλέκονταν σε προστριβές με εκπροσώπους της κεντρικής εξουσίας, τους αρχιεπισκόπους και ιδιώτες γαι την περιουσία τους.[25]Οι Σάμιοι μοναχοί Κασσιανός, Γενάδιος Χατζή Παλικίδης και Μακάριος, σχετίζονται με τη δράση των Κολλυβάδων και την εξάπλωση του Κολλυβαδισμού στο νησί. [26]

Η ανατολική (στον ήλιο) πλευρά της μονής Βροντά, 2013.

Η δράση των ξένων μισσιονάριων στη Σάμο: σχέδια και προτεραιότητες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Σάμος δεν μπορούσε να εξαιρεθεί από την ιεραποστολική δράση των δυτικών μισσιοναρίων, επειδή γειτνίαζε με τα μικρασιατικά παράλια αποτελώντας πέρασμα προς τους εκεί ιεραποστολικούς σταθμούς, ενω και οι ίδιοι οι κάτοικοί της εκδηλωναν ενδιαφέρον για την οργάνωση της παιδείας από τα επαναστατικά κιόλας χρόνια.[27] Η Σάμος στα 1831 έγινε τόπος επίσκεψης του Αμερικανού μισιονάριου Ίωνα Κίνγκ. Στο Καρλόβασι δέχθηκε θερμή υποδοχή και μοίρασε αντίτυπα της Καινής Διαθήκης[28] Τελικά στη Σάμο δεν ιδρύθηκαν μισιονάρικα σχολεία διότι η Σάμος δεν βρισκόταν σε πρώτη ιεράρχηση σχετικά με τον τόπο εγκατάστασης εκπαιδευτηρίων καθώς προτάχθηκαν άλλα νησιά[29]και η γενικότερη κατάσταση μεταστράφηκε σε βάρος τους[30]

Η Εκκλησία της Σάμου στην περίοδο της Ηγεμονίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Μοναχισμός[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με βάση την απογραφή του 1883 στη Σάμο λειτουργούσαν 8 κύριες μονές με 114 μοναχούς εκ των οποίων οι 23 γυναίκες.[31]

Η Εκκλησία της Σάμου μετά την ενσωμάτωση στο Ελληνικό κράτος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την ενσωμάτωση τηςΣάμου στο Ελληνικό κράτος, ο Μητροπολίτης της Σάμου συμμετέχει στη διαρκή Ιερά Σύνοδο και στη Συνοδο της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ωστόσο ο εκάστοτε Οικουμενικός Πατριάρχης μνημονεύεται σε κάθε αρχιερατική θεία λειτουργία προς υπενθύμιση του πνευματικού δεσμού με το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.[32]Μετά το 1912 οι σχέσεις της Σάμου με το Οικουμενικό Πατριαρχείο αραιώνουν και περιορίζονται στην εξόφληση οφειλών της Μητρόπολης προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε παροχή γνωματεύσεων για σύναψη γάμων μεταξύ μακρινών συγγενών, ή στη διευθέτηση διαφωνιών μεταξύ μονών.[33] Σε τελετουργικό επίπεδο παύουν στοιχεία του πατριαρχικού τυπικού που υπήρχαν στην ηγεμονική Σάμο.[34] Επί του εδάφους της κανονικής δικαιοδοσίας της Μητρόπολης επήλθε στα 1924 μια μεταβολή με την ανασύσταση της παλαιάς Μητρόπολης Ικαρίας,ενώ το 1931 επανήλθε στην κανονική δικαιοδοσία της Μητρόπλης Σάμου και Ικαρίας.[35]Μετά το 1918 το νησιωτικό σύμπλεγμα των Κορσεών το οποίο υπαγόταν στην Πατριαρχική Εξαρχεία της Πάτμου υπήχθη στη Μητρόπολη Σάμου.[36]

Η κατάσταση των μονών στη Σάμο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1913 διενεργήθηκε απογραφή και στο νομό Σάμου βρέθηκε να λειτουργούν 11 μονές με 144 μοναχούς, εκ των οποίων 54 μοναχές.[37] Σε απογραφή που διενεργήθηκε το 1920 βρέθηκε να λειτουργούν 8 μονές με 118 συνολικά μοναχούς, 63 άνδρες και 55 γυναίκες. Το 1941 είχαμε 9 μονές αποτελούμενες 59 μοναχούς, 30 άντρες και 29 γυναίκες.[38] Το σύστημα που ακολουθείτο ήταν όχι το αυστηρά κοινοβιακό αλλά το ιδιόρυθμο, ενώ όλες οι μονές ήταν σταυροπηγιακές[39]

Κοινωνικό-φιλανθρωπικό έργο Μητρόπολης Σάμου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1933 ιδρύεται η Χριστιανική Εστία Καρλοβασίων, ΄΄Η Αγάπη΄΄, το 1961 η Χριστιανική Εστία Σάμου η οποία την δεκαετία του 1960 πραγματοποιούσε συσσίτιο για άπορους μαθητές.[40] Το 1937 ιδρύθηκαν τα πρώτα Κατηχητικά Σχολεία και το 1951 η πρώτη μαθητική κατασκήνωση.[41]

Επικοινωνία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τον Μητροπολίτη Σάμου, Ικαριας και Κορσεών Ευσέβιο έχει ιδρυθεί ο ραδιοφωνικός σταθμός Ακριτική Φωνή (92,2FM)[42]

Αγιολογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • - Τοπικές εορτές: 1) Αγίου Νικολάου (6 Δεκεμβρίου) Πολιούχου Πόλεως Σάμου. 2) Μεταμορφώσεως Σωτήρος (6 Αυγούστου) στο Πυθαγόρειο. 3) Αγίας Μαρίνας (17 Ἰουλίου) στον Άγιο Κήρυκο Ικαρίας. 4) Κοιμήσεως Θεοτόκου (15 Αυγούστου) στο Καρλόβασι. 5) Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) Ἱ. Μονή Τιμίου Σταυρού Μαυρατζαίων. 6) Αγίων Κηρύκου καί Ἰουλίττης (15 Ἰουλίου) Άγιο Κήρυκο. 7) Νεομάρτυρος Γεωργίου στον ομώνυμο Ἱερό Ναό Χώρας.
  • – Σάμιοι Ἅγιοι: 1. Ο Ἅγιος Γεώργιος ὁ Νεομάρτυς (1756-1801 μ.Χ.), η μνήμη του εορτάζεται την Κυριακή της Σαμαρείτιδος, κάθε έτους 2. Ο Ἅγιος Θεόδωρος. 3. Ο Ἅγιος Λέων. 4. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος (360 μ.Χ.). 5. Ο Ἅγιος Λέων, Ἐπίσκοπος Σάμου (790 μ.Χ.). 6. Ὁ Ἅγιος Παύλος ὁ Λατρινός (820-896 μ.Χ.). 7. Ο Άγιος Ερμογένης, Ἐπίσκοπος Σάμου (4ος αἰ.). 8. Ο Ἅγιος Ἡράκλειος, Ἐπίσκοπος Σάμου (7ος αἰώνας). Τήν πρώτη Κυριακή του Αὐγούστου ειρτάζονται.
  • – Ἰκάριοι Ἅγιοι: 1. Η Οσία Θεοκτίστη η Μηθυμναία (885 μ.Χ.). 2. Ο Ἅγιος Μακάριος Επίσκοπος Κορίνθου (1776 μ.Χ.). 3. Οι Άγιοι Κήρυκος καί Ἰουλίττα. Τήν πρώτη Κυριακή του Σεπτεμβρίου ἑορτάζεται στον Άγιο Κήρυκο η μνήμη τους.
  • – Ιερά Λείψανα: 1. Τιμία Κάρα καί Ιερά Λείψανα Αγίας Θεοκτίστης. 2. Τιμία Κάρα Αγίου Γεωργίου ἐκ Χώρας Σάμου. 3. Τεμάχια ἱερῶν Λειψάνων Αγίου Κηρύκου καί Ἰουλίττης καί διαφόρων ἄλλων Ἁγίων.[43]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.32
  2. Πράξεις των Αποστόλων [1]Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.34-35
  3. Κωνσταντίνος Τσάκος, «Η Σάμος κατά τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους και τα ευρήματα των ανασκαφών», στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.22
  4. Κωνσταντίνος Τσάκος, «Η Σάμος κατά τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους και τα ευρήματα των ανασκαφών», στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.23
  5. Μανώλης Βαρβούνης, «Άγιος Σαβινιανός: ένας άγνωστος Σάμιος μάρτυρας», Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.1 (2011-2012), σελ.144-145
  6. Εμμανουήλ Βαμβουδάκης, «Το εν Κέδρω Σάμου βαπτιστήριον», Επ. Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, τομ 9 (1932), σελ.430-439
  7. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ[2]
  8. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.46
  9. Ναταλία Πούλου-Παπαδημητρίου, «Παλαιοχριστιανικό κιονόκρανο με άκανθα πεταλούδα από τη Σάμο», Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας,τομ. 14 (1989), σελ.154
  10. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.45
  11. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ. 46
  12. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.48
  13. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.49
  14. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.49-50
  15. Σοφία Λαΐου, Η Σάμος κατά την Οθωμανική περίοδο, εκδ.University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2002, σελ.40
  16. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.52-53
  17. Σοφία Λαΐου, Η Σάμος κατά την Οθωμανική περίοδο, εκδ.University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2002, σελ.40
  18. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.53
  19. Κωνσταντίνος Πιτσάκης, «Οι μεταβυζαντινοί Τρισεπίσκοποι (Με αφορμή την περίπτωση του αρχιεπισκόπου Σάμου Ανθίμου: 1648)», στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.234
  20. Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990, σελ.54-55
  21. Κωνσταντίνος Πιτσάκης, «Οι μεταβυζαντινοί Τρισεπίσκοποι (Με αφορμή την περίπτωση του αρχιεπισκόπου Σάμου Ανθίμου: 1648)», στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.236
  22. Τατιάνα Γεωργάκη-Ιωάννου, «Αρχείο Μητροπόλεως Σάμου. Έγγραφα περιόδου 1630-1799», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.68-70
  23. Τατιάνα Γεωργάκη-Ιωάννου, «Αρχείο Μητροπόλεως Σάμου. Έγγραφα περιόδου 1630-1799», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.71
  24. Σοφία Λαΐου, Η Σάμος κατά την Οθωμανική περίοδο, εκδ.University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2002, σελ.42
  25. Σοφία Λαΐου, Η Σάμος κατά την Οθωμανική περίοδο, εκδ.University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2002, σελ.164-168
  26. Μανώλης Βαρβούνης, «Σάμιοι μοναχοί στη Σκιάθο», Σαμιακές Μελέτες, τομ.8 (2007-2008), σελ.687
  27. Πόλλη Θαναηλάκη,«Οι εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί των αμερικανών προτεσταντών μισσιοναρίων για τη Σάμο το 19ο αι.», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.369
  28. Πόλλη Θαναηλάκη,«Η Σάμος και τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου ως σημεία αναφοράς της αμερικανικής προτεσταντικής εξάπλωσης στη νοτιοανατολική Μεσόγειο τον 19ο αιώνα: ρεαλισμός ή ουτοπία», Σαμιακές Μελέτες, τομ.8 (2007-2008),σελ58-59
  29. Η Σύρος και η Τήνος λόγω της εμπορικής τους ανάπτυξης, η Χίος λόγω της εκεί δράσης του Βάμβα Πόλλη Θαναηλάκη,«Οι εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί των αμερικανών προτεσταντών μισσιοναρίων για τη Σάμο το 19ο αι.», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.374-375
  30. ρευστή πολιτική κατάσταση περιόδου 1828-1831, αντίδραση Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου Πόλλη Θαναηλάκη,«Οι εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί των αμερικανών προτεσταντών μισσιοναρίων για τη Σάμο το 19ο αι.», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.376
  31. Παναγιώτης Τζουμέρκας, «Η εξέλιξη του μοναχισμού στη Σάμο από την ένωση με το ελληνικό κράτος ως τις μέρες μας»,Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.14
  32. Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ.181-182
  33. Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ.183
  34. Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ.184-185
  35. Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ.182
  36. Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ.183
  37. Παναγιώτης Τζουμέρκας, «Η εξέλιξη του μοναχισμού στη Σάμο από την ένωση με το ελληνικό κράτος ως τις μέρες μας»,Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.13
  38. Παναγιώτης Τζουμέρκας, «Η εξέλιξη του μοναχισμού στη Σάμο από την ένωση με το ελληνικό κράτος ως τις μέρες μας»,Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.14-15
  39. Παναγιώτης Τζουμέρκας, «Η εξέλιξη του μοναχισμού στη Σάμο από την ένωση με το ελληνικό κράτος ως τις μέρες μας»,Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.14-15
  40. αρχιμ. Σωτήριος Κοσμόπουλος, «Ενοριακή ζωή και προσφορά της τοπικής εκκλησίας στη Σαμιακή κοινωνία», Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ66-67
  41. Ευσέβιος Μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας, «Η Εκκλησία της Σάμου κατά τον 20ο αιώνα», Σαμιακές Μελέτες, τομ.6(2003-2004), σελ.85-86
  42. π. Σωτήριος Κοσμόπουλος - Μανόλης Γ. Βαρβούνης, «Ο Mητροπολιτης Σάμου, Ικαριας και Κορσεώνκ.κ. Ευσεβιος εικοσι χρονια θεοφιλους και ευκλεους αρχιερατικης διακονιας(1995-2015)», στο: ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΑΜΟΥ, ΙΚΑΡΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΣΕΩΝ, ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ, ΕΥΚΑΡΠΙΑΣ ΑΝΤΙΔΟΣΙΣ ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΣΑΕΤΙΑ(1995-2015)ΘΕΟΦΙΛΟΥΣ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΙΑΣΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΣΑΜΟΥ, ΙΚΑΡΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΣΕΩΝ κ.κ. ΕΥΣΕΒΙΟΥ, Αθήνα, 2015, σελ.32
  43. Οικουμενικό Πατριαρχείο-Νητροπόλεις Νέων Χωρών [3]

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ευσέβιος Μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας, «Η Εκκλησία της Σάμου κατά τον 20ο αιώνα», Σαμιακές Μελέτες, τομ.6(2003-2004), σελ.83-89
  • Κωνσταντίνος Μπέλσης, «Σχόλια πάνω σε ένα πατριαρχικό σιγίλλιο (1862),(Πατριαρχείο-Οθωμανοί-Σάμος)», Ανιστόρητον ,τόμος 11 (2014) αρ. 43, σελ.1-13[4]
  • αρχιμ. Σωτήριος Κοσμόπουλος, «Ενοριακή ζωή και προσφορά της τοπικής εκκλησίας στη Σαμιακή κοινωνία», Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.65-72
  • π. Σωτήριος Κοσμόπουλος - Μανόλης Γ. Βαρβούνης, «Ο Mητροπολιτης Σάμου, Ικαριας και Κορσεώνκ.κ. Ευσεβιος εικοσι χρονια θεοφιλους και ευκλεους αρχιερατικης διακονιας(1995-2015)», στο: ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΑΜΟΥ, ΙΚΑΡΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΣΕΩΝ, ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ, ΕΥΚΑΡΠΙΑΣ ΑΝΤΙΔΟΣΙΣ ΤΙΜΗΤΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΣΑΕΤΙΑ(1995-2015)ΘΕΟΦΙΛΟΥΣ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΙΑΣΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΣΑΜΟΥ, ΙΚΑΡΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΣΕΩΝ κ.κ. ΕΥΣΕΒΙΟΥ, Αθήνα, 2015, σελ.19-35[5]
  • Παναγιώτης Τζουμέρκας, «Η εξέλιξη του μοναχισμού στη Σάμο από την ένωση με το ελληνικό κράτος ως τις μέρες μας»,Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.3 (2015-2016), σελ.11-31
  • Μανώλης Βαρβούνης, «Η Εκκλησία της Σάμου και η ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος» στο: Από την αυτονομία στο εθνικό κράτος. Η ενσωμάτωση της Σάμου στην Ελλάδα, Πρακτικά Συνεδρίου (Σάμος, 2-4 Νοεμβρίου 2012), Γενικά Αρχεία του Κράτους, Σάμος 2014, σελ. 177-200[6]
  • Μανώλης Βαρβούνης, «Άγιος Σαβινιανός: ένας άγνωστος Σάμιος μάρτυρας», Δελτίο Σαμιακών Σπουδών, τομ.1 (2011-2012), σελ.144-145
  • Σοφία Λαΐου, Η Σάμος κατά την Οθωμανική περίοδο, εκδ.University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2002
  • Κωνσταντίνος Τσάκος, «Η Σάμος κατά τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους και τα ευρήματα των ανασκαφών», στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.21-36
  • Κωνσταντίνος Πιτσάκης, «Οι μεταβυζαντινοί Τρισεπίσκοποι (Με αφορμή την περίπτωση του αρχιεπισκόπου Σάμου Ανθίμου: 1648)»στο:Η Σάμος από τα Βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα, Πρακτικά Συνεδρίου, τομ.Α, εκδ.Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου Νικόλαος Δημητρίου, Αθήνα, 1998, σελ.231-259
  • Χρίστος Λάνδρος, «Μοναστηριακές απογραφές της Σάμου τον 19ο αιώνα», Σαμιακές Μελέτες, τομ.5(2001-2002), σελ.125-154
  • Μανώλης Βαρβούνης, Μαρία Τριπερίνα, «Μικρές εκκλησιαστικές βιβλιοθήκες της Σάμου»,Σαμιακές Μελέτες, τομ.5(2001-2002), σελ.155-160
  • Τατιάνα Γεωργάκη-Ιωάννου, «Αρχείο Μητροπόλεως Σάμου. Έγγραφα περιόδου 1630-1799», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.67-295
  • Πόλλη Θαναηλάκη,«Η Σάμος και τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου ως σημεία αναφοράς της αμερικανικής προτεσταντικής εξάπλωσης στη νοτιοανατολική Μεσόγειο τον 19ο αιώνα: ρεαλισμός ή ουτοπία», Σαμιακές Μελέτες, τομ.8 (2007-2008),σελ.53-67
  • Πόλλη Θαναηλάκη,«Οι εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί των αμερικανών προτεσταντών μισσιοναρίων για τη Σάμο το 19ο αι.», Σαμιακές Μελέτες, τομ.7(2005-2006), σελ.367-377
  • Μανώλης Βαρβούνης, «Σάμιοι μοναχοί στη Σκιάθο», Σαμιακές Μελέτες, τομ.8 (2007-2008), σελ.687
  • Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ[7]
  • Μητροπ. Σιδηροκάστρου Ιωάννης, Η Εκκλησία της Σάμου. Από της ιδρύσεως αυτής μέχρι σήμερα, Σιδηρόκαστρο, 1990
  • Ναταλία Πούλου-Παπαδημητρίου, «Παλαιοχριστιανικό κιονόκρανο με άκανθα πεταλούδα από τη Σάμο», Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας,τομ. 14 (1989), σελ.151-158[8]
  • Εμμανουήλ Βαμβουδάκης, «Το εν Κέδρω Σάμου βαπτιστήριον», Επ. Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, τομ 9 (1932), σελ.430-439[9]
  • Οικουμενικό Πατριαρχείο-Νητροπόλεις Νέων Χωρών [10]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Ν.Ανδριώτης , «Μία νέα καταγραφή των μοναχών της Σάμου το 1830», Σαμιακές Μελέτες, τομ. 2(1995-1996),σελ.287-302
  • Μ.Γ.Βαρβούνης, «Σαμιακή Αγιολογική Παράδοση», Βυζαντινός Δόμος, τομ. 4, (1990),σελ. 65-84.[[11]]