Μελίτη Φλώρινας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Συντεταγμένες: 40°49′48″N 21°34′54″E / 40.83000°N 21.58167°E / 40.83000; 21.58167

Μελίτη
Η Φλώρινα και στο βάθος το εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος στη Μελίτη.
Μελίτη βρίσκεται στο τόπο Greece
Μελίτη
Μελίτη
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΔυτικής Μακεδονίας
ΔήμοςΦλώρινας
Πληθυσμός1 432
Ταχ. κωδ.53071
Τηλ. κωδ.23850
Για άλλες χρήσεις, δείτε: Μελίτη.

Η Μελίτη (παλαιότερη ονομασία Βοστέρανη[1], Βοσταράνη ή Οφτσάρανη[2]; σλαβομακεδονικά: Воштарани - Овчарани‎ Βοσταράνη ή Οφτσάρανη /; βουλγάρικα: Βοστάρανη /Вощарани) είναι χωριό που ανήκει στον δήμο Φλώρινας του ομώνυμου νομού. Βρίσκεται 18 χλμ. νοτιοανατολικά της πόλης της Φλώρινας και σε υψόμετρο 680 μέτρων. Οι κάτοικοι του χωριού είναι κυρίως γεωργοί, κτηνοτρόφοι και εργάτες-τεχνίτες.[3] Κοντά στην Μελίτη υπάρχει ηλεκτροπαραγωγός σταθμός της ΔΕΗ.[4]

Στις 19-20 Ιουλίου γίνονται πανηγύρια στο χωριό, κατά την γιορτή του Προφήτη Ηλία, ενώ συνδυάζονται με γιορτές και παραδοσιακούς μακεδονικούς χορούς και τραγούδια. Λόγω της χρήσης σλαβικής διαλέκτου στα τραγούδια, οι γιορτές αυτές είχαν παλαιότερα χαρακτηριστεί ως ανθελληνικές και είχαν καταγραφεί αντιδράσεις των ελληνικών αρχών.[5] Ορισμένες πηγές αναφέρουν τη Μελίτη ως επίκεντρο του σλαβομακεδονικού εθνικού ακτιβισμού στην Ελλάδα.[6]

Όνομα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το παλιό όνομα του χωριού ήταν Βοστεράνη/Βοσταράνη (Воштарани) ή εκ παραφθοράς, Οφτσάρανη. Το όνομα Μελίτη αποτέλει ακριβή μετάφραση στα ελληνικά του Βοστάρανη, το οποίο σημαίνει τόπος με μελίσσια. Προέρχεται από το παλαιοσλαβικό Осы (όσι) που σημαίνει σφήκα, αλλά με την πάροδο των ετών, στην τοπική διάλεκτο επικράτησε να σημαίνει τη μέλισσα[εκκρεμεί παραπομπή].

Το όνομα του χωριού στην οθωμανική περίοδο ήταν Τούρμπελη (Türbeli). Υπάρχουν δυο βασικές εκδοχές για την τούρκικη ονομασια του χωριού. Η πρώτη βασίζεται στην τουρκική λέξη τουρμπές (türbe) που σημαίνει τάφος/μαυσωλείο ενώ η δεύτερη, στην τουρκική λέξη τούρμπα/turba που σημαίνει την τύρφη, μια μορφή ορυκτού άνθρακα. Το όνομα Οφτσάρανη (Овчарани) είναι μεταγενέστερο και ουσιαστικά παραφθορά του αρχικού Βοστεράνη/Βοσταράνη (Воштарани) και είναι άγνωστο το πότε χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά.[7]

Γεωγραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Μελίτη είναι χτισμένη στη δυτική πλευρά των προπόδων του Βόρα. Τη διασχίζει ο Γεροπόταμος (ή Σταραρέκας) που πηγάζει από την κορυφή του Βόρα και χύνεται στον Σακουλέβα, ο οποίος με τη σειρά του ενώνεται μέσω του Εριγώνα με τον Αξιό. Στο χωριό υπήρχαν 9 νερόμυλοι, εκ των οποίων σήμερα διατηρείται μόνο ένας (του Ιωάννη Ταρτόρα)[8]. Στη Μελίτη υπάρχει η εκκλησία του Προφήτη Ηλία, η βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και τα ερείπια ρωμαϊκών λουτρών.[9]

Ιστορία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα λιγοστά αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι, αγγεία, επιγραφές και νομίσματα) εικάζεται η ύπαρξη στη Μελίτη ρωμαϊκού οικισμού και λουτρώνα[10]. Η σημερινή ονομασία της οφείλεται στην αρχαία ελληνική πόλη Μελίτων που κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, αποτέλεσε κόμβο της Εγνατίας οδού. Η βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου που βρίσκεται στην άκρη του χωριού δείχνει της συνέχεια της πολίχνης κατά το μεσαίωνα.[11]

Η πρώτη νεώτερη αναφορά στο χωριό βρίσκεται σε Οθωμανικό τεφτέρι του 1481 στο οποίο το χωριό αναφερότανε με το όνομα Βοστεράνη και σύμφωνα με την περιγραφή είχε 98 οικογένειες.[12] Ελληνικό (πρώτη γνωστή αναφορά είναι του 1894)[13] και βουλγάρικο σχολείο υπήρχαν στο χωριό μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα.[14] Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ίλιντεν και λόγω της μη συμμετοχής των Ελλήνων στην εξέγερση, οι Βούλγαροι κομιτατζήδες οργάνωσαν δολοφονικές ενέργειες κατά σημαινόντων Τούρκων της περιοχής έτσι ώστε να προκαλέσουν αντίποινα σε βάρος των χριστιανών (στα χωριά που δεν συμμετείχαν), για να αναγκαστούν έτσι τους κατοίκους της, να αναμιχθούν στο εγχείρημα.[15] Τα γεγονότα αυτά ανάγκασαν τους κατοίκους της Βοστεράνης να αποστείλουν αντιπροσωπεία στα ευρωπαϊκά προξενεία προκειμένου να διαμαρτυρηθούν για τις τουρκικές βιαιότητες στο χωριό.[16]

Μετά την αποτυχία της εξέγερσης νέα ένοπλα βουλγαρικά σώματα κατέκλυσαν την περιοχή, ασκώντας πίεση στα χωριά προκειμένου οι κάτοικοι να προσέλθουν στην Εξαρχία. Η Βοστεράνη δέχεται αφόρητες πιέσεις στις αρχές του 1904 από πολυάριθμα βουλγαρικά σώματα, αλλά οι κάτοικοι ανθίστανται και παραμένουν στο Πατριαρχείο. Η ελληνική Κοινότητα Βοστεράνης αναφέρεται ως μία από τις πλέον ανθούσες ελληνικές κοινότητες της Βορειοδυτικής Μακεδονίας.[17] Σε απόρρητη έκθεσή του ο Έλληνας πρόξενος Μοναστηρίου Δημήτριος Καλλέργης αναφέρει στις 20 Φεβρουαρίου του 1904 ότι "...υπό το κράτος βίας αόπλων ή ενόπλων Βουλγαρικών συμμοριών..." αρκετοί κάτοικοι της Βοστεράνης υπέγραψαν αναφορές αποσκιρτήσεως[18]. Παρά τη συνεχιζόμενη και εντεινόμενη βουλγαρική βία καθ’ όλη τη διάρκεια του 1904 με την επαναδραστηριοποίηση των κομιτατζήδων Μήτρο Βλάχο, Σίσκο, Αλέκο, Κόλε Ποπγκεοργκίεφ, Κωνστάντη και Τάνε Κλιάντσεφ, οι κάτοικοι της Βοστεράνης κατάφεραν να προβάλουν αντίσταση και να παραμείνει η κοινότητα ελληνική ως τα τέλη του 1904.[19] Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα, το χωριό μαστίζεται από λεηλασίες των βουλγαρικών σωμάτων. Το 1908 οι Βοστερανιώτες τρομοκρατούνται από τους Βούλγαρους κομιταζήδες Τσούλκωφ, Σφέτκωφ, Τζάικωφ, Σίντωφ και Χρήστωφ που προς τα μέσα του έτους κατέστρεψαν την ελληνική εκκλησία του χωριού.[20]

Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους το χωριό ενσωματώθηκε στην Ελλάδα. Στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο το χωριό κατακτήθηκε από τη Βουλγαρία αλλά με την Συνθήκη του Νεϊγύ επιστράφηκε στην Ελλάδα. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923-1924 ο τουρκικός πληθυσμός αποχώρησε από το χωριό και στη θέση του εγκαταστάθηκαν 182 Έλληνες πρόσφυγες (40 οικογένειες) από την Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη. Μετά την επιδρομή των ναζιστών Γερμανών τον Απρίλιο 1941 μια τοπική κυβέρνηση εγκαταστάθηκε και κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν στην Βουλγαρική οργάνωση "Οχράνα". Το 1946, 20 άτομα από την οργάνωση "Οχράνα" φυλακίστηκαν από το δικαστήριο της Φλώρινας. [εκκρεμεί παραπομπή]

Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, δρούσε στο χωριό η βουλγαρική προπαγάνδα διά μέσω του αξιωματικού Άντον Κάλτσεφ, που συνεργάζονταν με τα στρατεύματα Κατοχής. Είχε οργανώσει δίκτυο πληροφοριοδοτών και υποδείκνυε στους ναζιστές, αυτούς που έπρεπε να εκτελεστούν για την εθνική τους δράση. Το 1943 συνελήφθη στο χωριό του ο Μελιτηνός Ναούμ Κωστίδης (1879 - 1943), σημαντικό στέλεχος της Ελληνικής Εθνικής αντίστασης στην περιοχή, και εκτελέστηκε.[21]

Κατά την διάρκεια του Ελληνικού εμφύλιου το 1946-49, περίπου 200 κάτοικοι του χωριού συμμετείχαν στην Απελευθερωτική Κομμουνιστική Σλαβομακεδονική Οργάνωση "Народно Ослободителен Фронт" (πολιτική-στρατιωτική οργάνωση που συμμετείχαν κυρίως Σλαβομακεδόνες της Ελλάδας, αλλά και κάτοικοι της ΠΓΔΜ).[22] Μετά τον εμφύλιο πολλοί κάτοικοι του χωριού εγκατέλειψαν το χωριό. [εκκρεμεί παραπομπή]

Εθνοτικές εντάσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στη Μελίτη υπήρχε ένταση ανάμεσα σε δύο μερίδες σλαβόφωνων κατοίκων. Για τη μια, η ταυτότητα είναι έννοια πολιτική και καθορίζεται από την επιλογή αφοσίωσης στο ελληνικό εθνικό κράτος.[23] Οι σλαβόφωνοι ονομάζουν τους εαυτούς τους "ντόπιους" ή "Έλληνες Μακεδόνες", σε αντιδιαστολή με τους Πόντιους, τους Αρβανίτες και τους Βλάχους.[24] Για την άλλη μερίδα, η ταυτότητα δεν είναι πολιτική επιλογή, αλλά έχει εθνικό περιεχόμενο και αποτελεί αίσθημα και συνείδηση της ιστορίας και της σλαβομακεδονικής (βουλγαρικής για το ελληνικό κράτος) γλωσσικής και μουσικοχορευτικής λαϊκής παράδοσης. Προβάλλουν δηλαδή περισσότερο, τη σλαβομακεδονική επιρροή στην περιοχή ως την κυρίαρχη, ενώ τη θεωρούν ξένη προς τον Ελληνισμό[25]. Με βάση αυτή την ουσιοκρατική αντίληψη, αυτοαποκαλούνται "εθνικά Μακεδόνες", "Σλαβομακεδόνες" ή απλώς "δικοί μας" και ονομάζουν την άλλη μερίδα "ελληνόφρονες" ή ειρωνικά "Έλληνες" και "υπερέλληνες".[24] Αντίστοιχα, για τους τελευταίους, εξαιτίας της κατανόησης της ταυτότητας ως πολιτικής επιλογής, οποιαδήποτε μη ελληνική ταυτότητα γίνεται αντιληπτή ως ανθελληνική, δηλαδή επιλογή αφοσίωσης σε ένα άλλο εθνικό κράτος, εν προκειμένω τη Βόρεια Μακεδόνια,[23] και γι' αυτό αποκαλούν την άλλη μερίδα "αυτονομιστές" ή ακόμη πιο υποτιμητικά "φιλοσκοπιανούς".[24]

Η διοργάνωση τοπικών γιορτών και η απόδοση τραγουδιών και στην διάλεκτο της σλαβομακεδονικής γλώσσας (γιορτές οργανώνονται στο Πανηγύρι του Προφήτη Ηλία που γιορτάζεται 19-20 Ιουλίου) είχαν γίνει αφορμή στο παρελθόν για εθνοτικές εντάσεις [26][27] και αντίδραση των ελληνικών αρχών στην περιοχή.[28][29] Το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία για κάποιους παραπέμπει στην αντιοθωμανική εξέγερση του Ίλιντεν το 1903 (στην οποία βέβαια δεν συμμετείχαν οι κάτοικοι του χωριού) και "οι τοπικές αρχές το λαμβάνουν ως εκδήλωση ανταρσίας απέναντι στην ελληνική κυριαρχία στη περιοχή".[5] Οι αντιδράσεις των αρχών[5] σχολιάστηκαν από εφημερίδες των Σκοπίων.[30][31]

Το πρώτο καταγεγραμμένο επεισόδιο καταστολής (σε βίντεο) είναι από το 1988 όταν η αστυνομία προειδοποίησε τον πρόεδρο ότι απαγορεύονται τα τραγούδια στα σλαβομακεδονικά και ότι οι χοροί θα πρέπει να ανακοινώνονται με τα ελληνικά ονόματά τους. Στο πανηγύρι έγινε επέμβαση της αστυνομίας για να σταματήσει ο χορός, κόπηκε η παροχή ρεύματος και αποσπάθηκε το μικρόφωνο με βία από τον τραγουδιστή. Το 1990 επαναλήφθηκαν τα επεισόδια με βίαιη διακοπή του ρεύματος επειδή στο χωριό συμμετείχε συγκρότημα στην σλαβομακεδονική γλώσσα.[5] Το 1994 το πανηγύρι της Μελίτης καλύφθηκε τηλεοπτικά από την εκπομπή του Νάσου Αθανάσιου στον σταθμό Mega Channel χρησιμοποιώντας "ύφος εθνικής κινδυνολογίας".[32] Έχουν δημοσιευτεί άρθρα στον ελληνικό τύπο[33] σύμφωνα με τα οποία στο τοπικό πανηγύρι της Μελίτης όταν αποχωρούν οι εκπρόσωποι των ελληνικών αρχών ακούγονται στο προαύλειο του δημοτικού σχολείου του χωριού τραγούδια στην τοπική σλαβομακεδονική γλώσσα, ακόμη και με εθνεγερτικό περιεχόμενο.[32]

Το φθινόπωρο 1991 σύμφωνα με δημοσίευση στην - εφημερίδα της ανανεωτικής Αριστεράς - Εποχή, ο ελληνικός στρατός πραγματοποίησε παρελάσεις σε "ατίθασα Σλαβομακεδονικά χωριά", ανάμεσα σε αυτά είναι και η Μελίτη με σκοπό "τον εντυπωσιασμό τους για να σταματήσουν τα [υποτιθέμενα] όνειρα και τις βλέψεις που έχουν - προσάρτηση με τα Σκόπια".[34] Το 1998, ιερέας από την Μελίτη αρνήθηκε να βαπτίσει κορίτσι "με το όνομα Ντόνκα".[34] Το 2008 κατοικοι της Μελίτης μαζι με άλλους κάτοικους από τα χωριά Λόφοι και Κέλλη εμπόδισαν την διεξαγωγη στρατιωτικών ασκήσεων στο πεδίο βολής των Λόφων, με το σκεπτικό πως αυτό βρίσκεται πολύ κοντά σε κατοικημένες περιοχές γύρω χωριά, θεωρώντας τη λειτουργία του παράνομη και επικίνδυνη για την ασφάλεια των πολιτών.[35][36]

Στις 14 Αυγούστου δημοσιεύτηκε η είδηση (6 Αυγούστου 2011 στο Κόσμο του Επενδυτή [37]) ότι ο πρόεδρος του Δημοτικού Διαμερίσματος της Μελίτης έχει λάβει άδεια λειτουργίας ραδιοφωνικού σταθμού προκειμένου να εκπέμπει πρόγραμμα στα σλαβομακεδονικά.

Δημογραφικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το χωριό είχε πληθυσμό από δίγλωσσους και σλαβόφωνους (σύμφωνα με μια έρευνα που έγινε το 1993[38]) Έλληνες και απόγονους Ελλήνων προσφύγων από τον Πόντο. Σύμφωνα με μια έρευνα, οι τελευταίοι αποτελούν περίπου το 15% του πληθυσμού.[39] Κατά τον πρόεδρο του Δημοτικού Διαμερίσματος Μελίτης, Παναγιώτη Αναστασιάδη (περιστασιακά συστηνόμενο και ως Πάντε Ασλάκοφ[40]), ορισμένοι κάτοικοι του χωριού αυτοπροδιορίζονται ως Σλαβομακεδόνες. Σύμφωνα με την επίσημη απογραφή του 2001,[41] ο πληθυσμός της Μελίτης είναι 1.533 κάτοικοι.

Χρονολογία Πληθυσμός
1913 1.519
1920 1.292
1928 1.388
1940 1.759
1951 1.666
1961 1.756
1971 1.445
1981 1.511
1991 1.562
2001 1.533
2011 1.432

Αξιόλογοι Μελιτηνοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σοφία Ηλιάδου-Τάχου, Εξελλήνησις Ξενόφωνων: Όψεις της εκπαιδευτικής πολιτικής στη Μακεδονία του 1912-1936. Το παράδειγμα του νομού της Φλώρινας, Κλειώ-περιοδική έκδοση για τη νεότερη ιστορία, τ/χ2, (άνοιξη 2006),σελ.113-146
  • Γιάννης Κολιόπουλος: Λεηλασία Φρονημάτων,Τόμος Β', Εκδόσεις Βάνιας, Α' Έκδοση, Θεσσαλονίκη 1995, ISBN 960-288-040-6.
  • Βιβλίο - Τάσος Κωστόπουλος: Η απαγορευμένη γλώσσα - Κρατική Καταστολή των Σλαβικών Διαλέκτων στην Ελληνική Μακεδονία, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, Δ' Έκδοση, Αθήνα 2008, ISBN 978-960-8087-73-6.
  • Rossini, Claudia (2003). «Graecophiles and Macedonophiles: Greek Macedonia's Slavic-Speakers, the Minority Identity Question and the Clash of Identities at Village Level». Jahrbücher für Geschichte und Kultur Südosteuropas 5: 161-172. 

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «Πανδέκτης: Βοστεράνη -- Μελίτη».  Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών
  2. Τάσος Κωστόπουλος (2008). Η απαγορευμένη γλώσσα - Κρατική Καταστολή των Σλαβικών Διαλέκτων στην Ελληνική Μακεδονία. Αθήνα: Βιβλιόραμα, σελ. 403. ISBN 978-960-8087-73-6. 
  3. «Μελίτη». Ιστοσελίδα Δήμου Μελίτης για το χωριό Μελίτη. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2011. 
  4. «Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας». Ιστοσελίδα Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας. Ανακτήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 2011. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Τάσος Κωστόπουλος (2008). Η απαγορευμένη γλώσσα - Κρατική Καταστολή των Σλαβικών Διαλέκτων στην Ελληνική Μακεδονία. Αθήνα: Βιβλιόραμα, σελ. 364-365. ISBN 978-960-8087-73-6. 
  6. Voss, Christian (2005). «The Macedonian/Standard dialect continuum». Στο: Detrez, Raymond. Plas, Pieter, επιμ. Developing cultural identity in the Balkans: convergence vs divergence. Brusells: P.I.E-Peter Lang, σελ. 54. http://books.google.co.uk/books?id=TRttHdXjP14C&q=meliti. 
  7. Γιάννης Κολιόπουλος (1995). Λεηλασία Φρονημάτων / το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη δυτική Μακεδονία 1941 – 1944. Θεσσαλονίκη: ΒΑΝΙΑΣ, σελ. 349 (ευρετήριο παλαιών και νέων ονομασιών). ISBN 960-288-040-6. 
  8. Γυμνάσιο Μελίτης, Νερόμυλοι
  9. Τουριστικός Οδηγός Web-Greece, Μάθετε για τη Φλώρινα
  10. [1] Δ. Κ. Σαμσάρης, Ιστορική γεωγραφία της ρωμαϊκής επαρχίας Μακεδονίας (Το τμήμα της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας), Θεσσαλονίκη 1989 (έκδ. Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών), σ. 191. ISBN 960-7265-01-7.
  11. Περιφερειακή Ενότητα Φλώρινας, Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, Τοπογραφία του Νομού Φλώρινας, Κοινότητες του Βόρα
  12. Kravari, Vassiliki (1989) (στα French). Villes et villages de Macédoine occidentale. Realites byzantines. 2. Paris: Editions P. Lethielleux, σελ. 349–350. ISBN 2283604524. 
  13. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Εθνοτική Διαπάλη στη Μακεδονία (1894 – 1904), Η Μακεδονία στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα, Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 54
  14. D.M. Brancoff (1905). La Macedoine et sa Population Chretienne. Paris, σελ. 176-177. 
  15. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Εθνοτική Διαπάλη στη Μακεδονία (1894 – 1904), Η Μακεδονία στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα, Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 226 (Foreign Office 195/2157/ff. 171-172, Θεσσαλονίκη, 23 Ιουνίου 1903, R. W. Graves προς O’ Connor)
  16. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Εθνοτική Διαπάλη στη Μακεδονία (1894 – 1904), Η Μακεδονία στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα, Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 226(Foreign Office 195/2157/ff. 183-187, Μοναστήρι, 24 Ιουλίου 1903, Mc Gregor, A.P. 1, (1904) 242-243)
  17. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Εθνοτική Διαπάλη στη Μακεδονία (1894 – 1904), Η Μακεδονία στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα, Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σσ. 226, 227
  18. Άγιος Αθανάσιος (Τσέγανη): ιστορία, θρύλοι, παραδόσεις έξι αιώνων, Ιωάννης Παπαλαζάρου, 2008, σελ. 47
  19. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Εθνοτική Διαπάλη στη Μακεδονία (1894 – 1904), Η Μακεδονία στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα, Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 228
  20. Κωνσταντίνος Αποστόλου Βακαλόπουλος, Ο ένοπλος αγώνας στη Μακεδονία 1904-1908, εκδόσεις Ηρόδοτος, Θεσσαλονίκη, 1999, σελ. 350
  21. Πολιτιστικός Μορφωτικός και Αθλητικός Σύλλογος Αμύντας Σκοπιάς, Ιστορικό των 15 απαγχονισθέντων Ελλήνων πατριωτών από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 9 Αυγούστου 1943
  22. ОВЧАРАНИ – ΟΦΤΣΣΑΡΑΝΙ
  23. 23,0 23,1 Rossini 2003, σελ. 164-5
  24. 24,0 24,1 24,2 Rossini 2003, σελ. 163
  25. Rossini 2003, σελ. 165-7
  26. «Κλειστός ο δρόμος προς το χωριό Μελίτη από την... αστυνομία!». Ιστοσελίδα Χρυσής Αυγής. 19 Ιουλίου 2009. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2011. 
  27. «"Η Φωνή του Λαού": Μηνύματα-Επιστολές, Σάββατο 30 Ιουλίου 2011». Ιστοσελίδα Χρυσής Αυγής. 30 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2011. 
  28. «Η εξωτερική πολιτική και οι ντόπιοι - Εμπάργκο στην Φλώρινα». Ιός της Ελευθεροτυπίας. 1996-01-28. http://www.iospress.gr/ios1996/ios19960128a.htm. Ανακτήθηκε στις 2011-09-05. 
  29. «Οι ανιθαγενείς στην Μακεδονία - Οι τελευταίοι πρόσφυγες». Ο Ιός της Ελευθεροτυπίας. 1996-08-04. http://www.iospress.gr/ios1996/ios19960804a.htm. Ανακτήθηκε στις 2011-09-06. 
  30. «Македонците во Грција го прославија Илинден во Овчарани (Μακεδόνες (εννοεί Σλαβομακεδόνες) στην Ελλάδα στον εορτασμό του Προφήτη Ηλία στην Μελίτη).». Σλαβομακεδονική εφημερίδα "Македонска нација". 2010-07-21. http://www.mn.mk/iselenici-region/2227-Makedoncite-vo-Grcija-go-proslavija-Ilinden-vo-Ovcarani. Ανακτήθηκε στις 2011-09-06. 
  31. Ντιμιτάρ Κούλεβ (2008-07-21). «Македонците во Овчарани му одговорија на Караманлис (Μακεδονές (εννοείς Σλαβομακεδόνες) στην Μελίτη και η απάντηση του Καραμανλή).». Σλαβομακεδονική εφημερίδα "Bechuk". http://www.time.mk/read/1677e0676d/bed5da1479/index.html. Ανακτήθηκε στις 2011-09-06. 
  32. 32,0 32,1 Τάσος Κωστόπουλος (2008). Η απαγορευμένη γλώσσα - Κρατική Καταστολή των Σλαβικών Διαλέκτων στην Ελληνική Μακεδονία. Αθήνα: Βιβλιόραμα, σελ. 369-371. ISBN 978-960-8087-73-6. 
  33. Γιώργος Χαρβαλιάς - Τηλέμαχος Κόκκος (1998-07-19). «Σκοπιανική φιέστα μίσους στη Μακεδονία μας!». Τύπος της Κυριακής. 
  34. 34,0 34,1 Τάσος Κωστόπουλος (2008). Η απαγορευμένη γλώσσα - Κρατική Καταστολή των Σλαβικών Διαλέκτων στην Ελληνική Μακεδονία. Αθήνα: Βιβλιόραμα, σελ. 151. ISBN 978-960-8087-73-6. 
  35. Parliamentary members seek urgent help from the Organisation for Security and Co-operation in Europe
  36. The Demonstrations in Florina
  37. Μάνος Ηλιάδης (2011-08-06). «Στα σκαριά ραδιοφωνικός σταθμός των Σκοπιανών στην Ελλάδα». Κόσμος του Επενδυτή. 
  38. Riki Van Boeschoten (2001-01). «Usage des langues minoritaires dans les départements de Florina et d'Aridea (Macédoine)». Strates. Ανακτήθηκε στις 2011-09-05.  Ελέγξτε τις τιμές ημερομηνίας στο: |date= (βοήθεια)
  39. Rossini 2003, σελ. 162
  40. Η Όλγα Μούσιου απαντά στο Ουράνιο Τόξο, Φλώρινα, 30-11-2010
  41. «Μόνιμος πληθυσμός. Νομοί, δήμοι, κοινότητες, δημοτικά και κοινοτικά διαμερίσματα και οικισμοί (Έτους 2001) σελ. 302. (pdf)» (PDF). Ιστοσελίδα statistics.gr. Ανακτήθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου 2010. 
Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Meliti της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).