Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μαύρη Παναγία

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Η Μαύρη Παναγία της Τσενστοχόβα στην Πολωνία
Η Μαύρη Μαντόνα του Ουτρεμέζ, στη Λιέγη, σε λιτανεία
Η Μαύρη Παναγία του Γκενγκάν
Η Παναγία στο «Μέγαρο της Μαύρης Παρθένου» στην Πράγα

Ο όρος Μαύρη Παναγία ή (στον δυτικό κόσμο) Μαύρη Μαντόνα (αγγλ. Black Madonna) και Μαύρη Παρθένος (γαλλ. Vierge noire) αναφέρεται, κυρίως στον Δυτικό Χριστιανισμό, σε εικονίσματα ή αγάλματα της Παναγίας, στα οποία η Παναγία απεικονίζεται μαζί με το Θείο Βρέφος (δηλαδή ως Παναγία Βρεφοκρατούσα όπως προσδιορίζεται στην Ορθόδοξη εικονογραφία) και αμφότερες οι μορφές εμφανίζονται με πολύ σκούρο δέρμα.[1] Παραδείγματα της Μαύρης Παναγίας υπάρχουν τόσο σε Ρωμαιοκαθολικές όσο και σε Ορθόδοξες χώρες.

Συνήθως οι εικόνες είναι βυζαντινής προελεύσεως ή τεχνοτροπίας, κάποιες από τις οποίες φιλοτεχνήθηκαν στην Ιταλία του 13ου ή του 14ου αιώνα. Μερικές με προέλευση από τη Μέση Ανατολή, την Καυκασία ή την Αφρική (κυρίως την Αίγυπτο και την Αιθιοπία), ίσως να είναι ακόμη παλαιότερες. Τα αγάλματα είναι συχνά ξύλινα, αλλά κατά περιπτώσεις και πέτρινα, εγχρωματισμένα και ύψους μέχρι 175 εκατοστά. Μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: με την Παναγία όρθια και την Παναγία καθισμένη σε θρόνο. Στην Ευρώπη έχουν καταγραφεί περί τις 400 έως 500 Μαύρες Παναγίες. Μόνο στη νότια Γαλλία υπάρχουν τουλάχιστον 180 Vierges Noires. Από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί εκατοντάδες αντίγραφα. Μερικές εκτίθενται σε μουσεία ή πινακοθήκες, αλλά οι περισσότερες βρίσκονται σε ναούς ή προσκυνήματα και προσκυνούνται από τους πιστούς. Κάποιες έχουν συνδεθεί με θαύματα και προσελκύουν σημαντικούς αριθμούς προσκυνητών.

Οι υποθέσεις σχετικώς με την αιτία για το σκούρο χρώμα των μορφών στην κάθε εικόνα ή άγαλμα ποικίλλουν πολύ και ορισμένες είναι αμφιλεγόμενες. Οι ερμηνείες ξεκινούν από το ότι τα έργα κατασκευάσθηκαν απλώς εξαρχής από σκούρο ξύλο ή ξύλο που μαύρισε φυσιολογικά με την πάροδο του χρόνου ή από την καπνιά των κεριών, μέχρι μια μελέτη από τον ακόλουθο του Καρλ Γιουνγκ Σκωτσέζο συγγραφέα Ean Begg (1929-2018) σχετικώς με τις πιθανές παγανιστικές ρίζες τις λατρείας της Μαύρης Μαντόνας και Θείου Βρέφους ή με την πρόθεση να αντιπροσωπεύσει τους σκουρόχρωμους πληθυσμούς πολλών ρωμαιοκαθολικών χωρών.[2] Μια άλλη θεωρία είναι ότι σκουρόχρωμες απεικονίσεις προχριστιανικών θεοτήτων αποδόθηκαν αργότερα στην Παναγία και τον μικρό Χριστό.[3]

Μελέτες και έρευνες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι έρευνες που έχουν διεξαχθεί για το φαινόμενο της Μαύρης Παναγίας είναι λιγοστές. Ο Begg συνδέει έναν στίχο από το Άσμα Ασμάτων, που γράφηκε πιθανώς για τη Βασίλισσα του Σαβά.[2] Ο στίχος αυτός κατά τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα αναφέρει: «μέλαινά εἰμι ἐγὼ καὶ καλή» (α΄ 5)[4], που μπορεί να αποδοθεί «είμαι μαύρη, αλλά όμορφη» ή «είμαι μελαμψή και χαριτωμένη». Προσφάτως το ενδιαφέρον για το θέμα έχει αυξηθεί.

Σημαντικές παλαιές μελέτες σχετικώς με απεικονίσεις αγίων με μελαμψό δέρμα στη Γαλλία γράφηκαν από τον αστρονόμο Καμίγ Φλαμμαριόν [5] (1888) και τους Marie Durand-Lefebvre (1937), Emile Saillens (1945) και Jacques Huynen (1972).

Η πρώτη αξιοσημείωτη μελέτη στον αγγλοσαξονικό κόσμο για την προέλευση και σημασία των αναπαραστάσεων αυτών φαίνεται ότι παρουσιάσθηκε από τον Λήοναρντ Μος (Leonard Moss) σε μια συνάντηση της Αμερικανικής Ενώσεως για την Προώθηση της Επιστήμης στις 28 Δεκεμβρίου 1952. Ο Μος διέκρινε τις Μαύρες Παναγίες σε τρεις κατηγορίες: (1) σκούρες καφέ ή μαύρες απεικονίσεις που φυσιογνωμικώς και χρωματικώς ταιριάζουν με πρόσωπα ιθαγενών πληθυσμών, (2) απεικονίσεις που μαύρισαν ως αποτέλεσμα φυσικών παραγόντων, όπως η αποσάθρωση χρωστικών βασισμένων στον μόλυβδο ή η συσσώρευση καπνιάς από τη χρήση κεριών στον χώρο τους, και (3) θαυματουργικές Παναγίες από περιοχές της πρώην Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που συνεπώς δεν μπορεί να αντιπροσωπεύουν πραγματικό χρώμα δέρματος.[3]

Στον Καθεδρικό Ναό της Σαρτρ υπήρχαν δύο Μαύρες Παναγίες: η «Notre Dame de Pilar», αντίγραφο του 1508 σε σκούρο ξύλο φουντουκιάς μιας ασημένιας εικόνας του 13ου αιώνα, που περιβαλλόταν από κεριά, και η «Notre Dame de Sous-Terre», αντίγραφο έργου που καταστράφηκε κατά τη Γαλλική Επανάσταση. Σε εργασίες συντηρήσεως στον Καθεδρικό, η «Notre Dame de Pilar» επιζωγραφίστηκε το 2014 ώστε να αντιπροσωπεύει μια παλαιότερη απόδοση. Δεν είναι έτσι πλέον μια «Μαύρη Παναγία» και η «αποκατάστασή» της επικρίθηκε με δριμύτητα για το ότι «εξαφάνισε το παρελθόν».[6][7]

Μερικοί μελετητές στράφηκαν προς τη σημασία του σκούρου δέρματος για τους προσκυνητές και πιστούς αντί να εστιάσουν στο εάν αυτή η επιλογή του καλλιτέχνη ήταν σκόπιμη. Χάρη στην ασυνήθιστη απεικόνιση, οι Μαύρες Παναγίες κατέστησαν σε κάποιες περιπτώσεις τις τοποθεσίες όπου βρίσκονται δημοφιλείς και σεβαστούς τόπους προσκυνήματος. Η Monique Scheer αποδίδει τη σημασία της σκουρόχρωμης απεικονίσεως στη σύνδεσή της με τη μεγάλη παλαιότητα και συνεκδοχικώς με την αυθεντικότητα.[8]

Κατάλογος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αφρική

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ασία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιαπωνία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μία από τις τρεις σωζόμενες εικόνες της Θεοτόκου από τη νήσο Χάλκη, στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης

Ινδία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Ντόρι Μάτα Τιρθαλάγια («Ιερό της Θαυματουργής Μητέρας των Ανθρακωρυχείων») στην Τζαρχάντ
  • Κόρβι Μάτα στην Ντεντιαπάντα (Dediapada) του Γκουτζαράτ

Τουρκία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
«Παναγία η Αρχόντισσα του Οπόν», στην πόλη Λάπου-Λάπου των Φιλιππίνων

Φιλιππίνες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ευρώπη

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αυστρία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βέλγιο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βόρεια Μακεδονία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Μονή της Καλίστα: Εικόνισμα στον Ναό του Γενεσίου της Υπεραγίας Θεοτόκου
  • Σε ναό της Οχρίδας: Παναγία η Βρεφοκρατούσα

Γαλλία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το άγαλμα της Παναγίας στο Σαιν-Ζουάν-ντε-Γκερέ
Το άγαλμα της «Παναγίας του Ροκαμαντούρ»

Γερμανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Το άγαλμα της Παναγίας στο Παρεκκλήσιο της Χάριτος στο Αλτέτινγκ

Ελβετία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ελλάδα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ιρλανδία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Δουβλίνο: η «Παναγία του Δουβλίνου» στην εκκλησία των Καρμηλιτών της οδού Whitefriar

Ισπανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η «Παναγία της Κανδελαρίας» ή «La Morenita», στην ομώνυμη βασιλική της Τενερίφης

Ιταλία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η «Καφέ Μαντόνα» του Τίνταρι. Η επιγραφή στη (μεταγενέστερη) βάση είναι η λατινική απόδοση του στίχου α΄ 5 από το Άσμα ασμάτων (βλ. ενότητα «Μελέτες και έρευνες»).

Κοσσυφοπέδιο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Βίτι: στον Ναό της Μαύρης Παναγίας, όπου πιστεύεται ότι η Μητέρα Τερέζα άκουσε τη θεϊκή κλήση της για διακονία.[39]

Κροατία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λιθουανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Λουξεμβούργο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μάλτα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Χαμρούν: η «Παναγία της Ατότσα», μεσαιωνικό εικόνισμα που έφερε στη Μάλτα ένας έμπορος το έτος 1630 και αναπαριστά το άγαλμα στη Βασιλική της Παναγίας της Ατότσα στη Μαδρίτη. Είναι τοπικά γνωστό ως «Il-Madonna tas-Samra», που μπορεί να αποδοθεί ως «Καφέ Μαντόνα», «Μαυρισμένη Μαντόνα», αλλά και ως «Μαντόνα της Σαμάρειας».

Ουγγαρία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πολωνία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Πορτογαλία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ρουμανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ρωσία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σερβία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Άπατιν: στον ρωμαιοκαθολικό Ναό της Ευλογημένης Παρθένου Μαρίας

Σλοβενία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σουηδία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ουκρανία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ηνωμένο Βασίλειο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τσεχία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αμερική

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Βραζιλία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κόστα Ρίκα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κούβα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  • Ρέγλα: «Παναγία του Κανόνα» (Nuestra Señora de Regla, από όπου και η ονομασία της πόλεως)

Μεξικό

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τρινιντάντ και Tομπάγκο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χιλή

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «Black Madonnas: Origin, History, Controversy». udayton.edu.
  2. 1 2 Begg, Ean (2017). The Cult of the Black Virgin. Chiron Publications. ISBN 978-1630514419.
  3. 1 2 Moss, Leonard W.; Cappannari, Stephen C. (1953). «The Black Madonna: An Example of Culture Borrowing». The Scientific Monthly 76 (6): 319-324. ISSN 0096-3771. Bibcode: 1953SciMo..76..319M.
  4. ↑ «Song of Solomon 1:5». Biblehub.
  5. ↑ L'Atmosphère : Météorologie populaire (1888), édition avec gravures fr.
  6. ↑ Filler, Martin: «A Scandalous Makeover at Chartres», The New York Review of Books, 14 Δεκεμβρίου 2014
  7. ↑ Ramm, Benjamin: «A Controversial Restoration That Wipes Away the Past», The New York Times, September 1, 2017
  8. ↑ Scheer, Monique (2002). «From Majesty to Mystery: Change in the Meanings of Black Madonnas from the Sixteenth to Nineteenth Centuries». The American Historical Review 107 (5): 1412-1440. doi:10.1086/532852. https://archive.org/details/sim_american-historical-review_2002-12_107_5/page/1412.
  9. ↑ «Algiers». interfaithmary.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  10. ↑ «Soweto». interfaithmary.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  11. ↑ «Senegal». interfaithmary.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  12. ↑ «Experiencetsuruoka.com». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2017.CS1 maint: Unfit url (link)
  13. ↑ «黒いマリア像». Catholic Tsuruoka Church. 19 Απριλίου 2025.
  14. ↑ Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism. «Sümela Monastry (sic)». Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020.
  15. ↑ Baybay, Felicito S., «Patron Ng Kapayapaan At Mga Manlalakbay» Αρχειοθετήθηκε 2014-08-08 στο Wayback Machine.
  16. ↑ KD. «Our Lady Of The Rule National Shrine – Quirks of Life». quirksoflife.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  17. ↑ Darang, Josephine: «Special Mass for Our Lady of Piat held July 9 at Sto. Domingo Church», Philippine Daily Inquirer, 26 Ιουνίου 2011
  18. ↑ «Your Question». udayton.edu. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Φεβρουαρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  19. ↑ «Notre Dame de Clermont». 19 Δεκεμβρίου 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Δεκεμβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2009.
  20. ↑ «Notre Dame de La Chapelle Geneste». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαΐου 2008.
  21. ↑ «Notre Dame du Puy, Cathedrale...: Photo by Photographer Dennis Aubrey». photo.net. 9 Νοεμβρίου 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Φεβρουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2009.
  22. ↑ «Black Virgin of Marseilles». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Μαΐου 2008.
  23. ↑ «Meymac». interfaithmary.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  24. ↑ «Black Virgin of Mauriac». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαΐου 2008.
  25. ↑ «Douvres». interfaithmary.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  26. ↑ Mariancalendar.org
  27. ↑ «Black Virgin of Riom». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαΐου 2008.
  28. ↑ «The Sanctuaries». visit-dordogne-valley.co.uk. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Ιουλίου 2014. Ανακτήθηκε στις 6 Αυγούστου 2014.
  29. ↑ Garth Cartwright (26 Μαρτίου 2011). «Partying with the Gypsies in the Camargue». The Guardian.
  30. ↑ «A Controversial Restoration That Wipes Away the Past (Published 2017)». The New York Times. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Δεκεμβρίου 2019.
  31. ↑ «Notre Dame du Château». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαΐου 2008.
  32. ↑ Norman Davies: Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe
  33. ↑ «Black Virgin of Aurillac». amigo.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Μαΐου 2008.
  34. ↑ (Βαρκελώνη), Abadia de Montserrat, Montserrat. «Santuari - Abadia de Montserrat». www.abadiamontserrat.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Σεπτεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2016.
  35. ↑ «Montserrat Black Virgin 'was white originally'». Ανακτήθηκε στις 23 Αυγούστου 2016.
  36. ↑ Collegamento Nazionale Santuari (10 Οκτωβρίου 2016). «Madonna del Sacro Monte di Viggiano». Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020.
  37. ↑ «Il santuario di Montevergine: La Madonna di Montevergine». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Ιουλίου 2010. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2024.
  38. ↑ «Gay Madonnas in Montevergine: The Feast of Mamma Schiavona». The White Review. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2024.
  39. ↑ Yonat Shimron (17 Αυγούστου 2016). «Pilgrims crowd church where Mother Teresa once prayed». Religion News Service. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020.
  40. ↑ «St. John's Church». Luxembourg City Tourist Office. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2020.
  41. ↑ «Książka - Czarna Madonna». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020.
  42. ↑ «Tel Aviv - the Icon of Black Madonna from St. Peter's Church in Old Jaffa Stock Image - Image of jaffa, architecture: 56128953». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020.
  43. ↑ «TEL AVIV, ISRAEL - MARCH 2, 2015: The Icon of black Madonna from st. Peter's church in old Jaffa by unknown artist from end of 19. Cent». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2020.
  44. ↑ «Zdjęcie Stock: Tel Aviv - Icon of black Madonna from st. Peter's church». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 15 Αυγούστου 2026.
  45. ↑ «Jerusalem - mosaic of Madonna in Dormition abbey Poster • Pixers® • We live to change».
  46. ↑ «Jerusalem - mosaic of Madonna in Dormition abbey Sticker • Pixers® • We live to change».
  47. ↑ «Brno – The Black Madonna». brno.cz. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 16 Αυγούστου 2013.
  48. ↑ Berit, DMO Český Krumlov, Porta, webová platforma @OIS-Lubor Mrázek, Jaroslav. «Monastery Museum». www.ckrumlov.info. Ανακτήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2025.
  49. ↑ «Church of Our Lady Below the Chain in Prague», Prague.cz Αρχειοθετήθηκε November 29, 2014, στο Wayback Machine.
  50. ↑ Dhalai, Richard: «La Divina Pastora», Trinidad and Tobago Newsday, 19 Μαρτίου 2007
  51. ↑ Nationaltrust.tt

Πηγές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]


Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Μαύρη_Παναγία&oldid=11823854"