Μαρκιωνία του Φριούλι

Η μαρκιωνία του Φριούλι και οι γύρω γαίες π. το έτος 800.

Η Μαρκιωνία του Φριούλι ήταν μία Καρολίγγεια συνοριακή μαρκιωνία, με κέντρο την ιστορική περιοχή του Φριούλι (που αντιστοιχεί κυρίως στη σύγχρονη επαρχία Φριούλι-Βενέτσια Τζούλια στη βορειοανατολική Ιταλία). Από την κατάκτηση των Φράγκων και την ειρήνευση του βασιλείου των Λομβαρδών το 774-776, το δουκάτο του Φριούλι τέθηκε υπό τη διοίκηση Φράγκων δουκών, και σταδιακά επεκτάθηκε προς τα ανατολικά εδάφη, χρησιμεύοντας ως η κύρια συνοριακή πορεία εναντίον των Σλάβων και των Αβάρων. Αναδιοργανώθηκε το 828, και η κεντρική του περιοχή (Φριούλι) τέθηκε υπό τη διοίκηση τοπικών κομήτων, αργότερα μαργράβων. Το 843 η περιοχή προσαρτήθηκε στη Μέση Φραγκία και κυβερνήθηκε από μαργράβους (μερικές φορές αναφέρονται και ως δούκες) από τον Οίκο των Ουνρουοχιδών. Η περιοχή παρέμεινε συνδεδεμένη με την Καρολίγγεια και την μετα-Καρολίγγεια Ιταλία μέχρι το 952, όταν παραχωρήθηκε στο δουκάτο της Βαυαρίας ως μαρκιωνία της Βερόνας. Η βασική του περιοχή περιλάμβανε τμήματα της σημερινής Ιταλίας και Σλοβενίας.

Ιστορία

Όταν ο Καρλομάγνος κατέκτησε το ιταλικό βασίλειο των Λομβαρδών υπό τον βασιλιά Δεσιδέριο στην πολιορκία της Παβίας το 774, αρχικά επέτρεψε στον Λομβαρδό δούκα Χρόνδγαυδ να συνεχίσει να κυβερνά στο Φριούλι. Ο Καρλομάγνος συνέδεσε τη Μαρκιωνία της Ιστρίας με το Φριούλι. Σύμφωνα με τα Βασιλικά Φραγκικά Χρονικά, ο Χρόνδγαυδ δύο χρόνια αργότερα εξεγέρθηκε, ανακηρύσσοντας τον εαυτό του βασιλιά των Λομβαρδών, μετά το οποίο ο Καρλομάγνος εισέβαλε ορμητικά στην Ιταλία, κατατρόπωσε τις δυνάμεις του δούκα, τον καθαίρεσε και τον σκότωσε. Το αυτόνομο Λομβαρδικό δουκάτο διαλύθηκε και ενσωματώθηκε στη Φραγκία. Από το 776 το Φριούλι κυβερνιόταν από Φράγκους διορισμένους, οι οποίοι συνέχισαν να φέρουν τον τίτλο του dux Foroiuliensis. Στο πρώην Λομβαρδικό δουκάτο πρόσθεσε την Παννονία ως αναπόσπαστο μέρος της Καρολίγγειας επικράτειάς του, και ως προπύργιο ενάντια στις καταπατήσεις των Αβάρων και των Κροατών.

Τον Φεβρουάριο του 828, ο τελευταίος δούκας του Φριούλι, ο Μπάλντρικ, απομακρύνθηκε από το αξίωμά του από τον βασιλιά Λουδοβίκο Α΄ τον Ευσεβή στη Βασιλική Συνέλευση (Dieta) του Άαχεν, καθώς δεν είχε καταφέρει να υπερασπιστεί τα Παννονικά σύνορα ενάντια στα στρατεύματα του χαν Ομουρτάγκ της Βουλγαρίας. Το δουκάτο διαιρέθηκε σε τέσσερις κομητείες, μία από τις οποίες ήταν το κυρίως Φριούλι, το οποίο ως κομητεία προσαρτήθηκε στο Μέσο Φραγκικό βασίλειο το 843, υπό την ηγεσία τού μεγαλύτερου γιου τού Λουδοβίκου Α΄, βασιλιά Λοθάριου Α΄. Απένειμε το Φριούλι στον κουνιάδο του Εβεράρδο από τους Φράγκους Ουνρουοχίδες, τον τίτλο του δούκα, αν και οι διάδοχοί του ονομάζονταν μαρκίωνες (μάργραβοι).

Ο γιος του Εβεράρδου, Βερεγγάριος Α΄, μάργραβος του Φριούλι από το 874, εξελέγη βασιλιάς της Ιταλίας μετά την εκθρόνιση του Καρόλου Γ΄ του Παχύ το 887. Η εκλογή του προκάλεσε δεκαετίες διαγωνισμών για τον θρόνο μεταξύ αντίπαλων διεκδικητών. Ο Βερεγγάριος Α΄ απέτισε φόρο υποτέλειας από τον βασιλιά της Ανατολικής Φραγκίας, Αρνούλφο της Καρινθίας, παρ' όλα αυτά έχασε το στέμμα από τον δούκα Γκυ Γ΄ του Σπολέτου το 889, και δεν κατάφερε να το ανακτήσει μέχρι το 905. Εν τω μεταξύ, εκπροσωπούμενος από τον σύμβουλό του Βάλφρεντ στην πόλη της Βερόνας, παρέμεινε κύριος του Φριούλι, το οποίο ήταν πάντα η βάση της υποστήριξής του. Μετά το τέλος του Βερεγγάριου Α΄ το 924, οι οπαδοί του εξέλεξαν βασιλιά τον Ούγο της Προβηγκίας (Αρλ).

Ο βασιλιάς Ούγος δεν διόρισε νέο μάργραβο, και η θέση παρέμεινε κενή. Παρέμεινε πολιτική διαίρεση του Φραγκικού βασιλείου της Ιταλίας, μέχρι τον σφετερισμό τού θρόνου από τον Βερεγγάριο Β΄ μετά το τέλος τού γιου τού Ούγου, βασιλιά Λοθάριου Β΄, το 950. Κληθείς από τη χήρα του Λοθάριου Α΄, Αδελαΐδα της Βουργουνδίας, ο βασιλιάς Όθων Α΄ της Γερμανίας άδραξε την ευκαιρία να κατακτήσει την Ιταλία, να εκθρονίσει τον Βερεγγάριο Β΄, και να νυμφευτεί την Αδελαΐδα. Η σύγκρουση διευθετήθηκε στη δήμο του Άουγκσμπουργκ του 952, όπου ο Βερεγγάριος Β΄ έλαβε άδεια να διατηρήσει τον βασιλικό τίτλο ως υποτελής της Γερμανίας, αλλά αναγκάστηκε να παραχωρήσει το Φριούλι ως μαρκιωνία της Βερόνας στον δούκα Ερρίκο Α΄ της Βαυαρίας, αδελφό του βασιλιά Όθωνα Α΄. Στις 2 Φεβρουαρίου 962, ο Όθων Α΄ στέφθηκε αυτοκράτορας της Γερμανίας στη Ρώμη, εκθρόνισε τον βασιλιά Βερεγγάριο Β΄, τον συνέλαβε, και εξόρισε ένα χρόνο αργότερα. Το εναπομείναν Ιταλικό βασίλειό του έγινε συστατικό μέρος της αυτοκρατορίας της Γερμανίας.

Η μαρκιωνία της Βερόνας διοργανώθηκε από τους δούκες της Καρινθίας από το 976 μέχρι και τον Ύστερο Μεσαίωνα. Το 1077 ο βασιλιάς Ερρίκος Δ΄ της Γερμανίας παραχώρησε στο πατριαρχείο της Ακυληίας την περιοχή τού Φριούλι ανατολικά του ποταμού Ταλιαμέντο.

Κυβερνήτες

Δούκες

• 776 - 787 Μαρκάριος
• 789 - 799 Έρικ
• 799 - 808 Χούνφιντ
• 808 - 817 Άιο
• 817 - 819 Καντολάχ
• 819 - 828 Μπάλντρικ

Μάργραβοι

• 830 - 866 Εβεράρδος (επίσης δούκας του Φριούλι)
• 866 - 874 Ούνρουοχ Γ΄
• 874 - 890 Βερεγγάριος Α΄, επίσης βασιλιάς της Λομβαρδίας ("Ιταλίας")
• 891 - 896 Βάλφρεντ
• 896 - 924 Bερεγγάριος Α΄, επίσης βασιλιάς της Λομβαρδίας ("Ιταλίας")
• 924 - 952 Βερεγγάριος Β΄

Πηγές

• Bowlus, Charles R. (1995). Franks, Moravians, and Magyars: The Struggle for the Middle Danube, 788-907. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 
• Goldberg, Eric J. (2006). Struggle for Empire: Kingship and Conflict under Louis the German, 817-876. Ithaca, NY: Cornell University Press. 
• McKitterick, Rosamond (1983). The Frankish Kingdoms Under the Carolingians, 751-987. Harlow: Longman. 
• Krahwinkler, Harald (2005). «Patriarch Fortunatus of Grado and the Placitum of Riziano». Acta Histriae 13 (1): 63–78. https://zdjp.si/wp-content/uploads/2015/09/Krahwinkler.pdf. 
• Luthar, Oto, επιμ. (2008). The Land Between: A History of Slovenia. Frankfurt am Main: Peter Lang. 
• MacLean, Simon (2003). Kingship and Politics in the Late Ninth Century: Charles the Fat and the end of the Carolingian Empire. New York: Cambridge University Press. 
• Reuter, Timothy (2013) [1991]. Germany in the Early Middle Ages c. 800–1056. London and New York: Routledge. 
• Riché, Pierre (1993). The Carolingians: A Family Who Forged Europe. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 
• Rosenwein, Barbara H. (1996). «The Family Politics of Berengar I, King of Italy (888–924)». Speculum 71 (2): 247–289. https://www.jstor.org/stable/2865414. 
• Vicelja-Matijašić, Marina (2005). «Byzantium and Istria: Some Aspects of Byzantine Presence in Istria». Acta Histriae 13 (1): 185–204. https://zdjp.si/wp-content/uploads/2015/09/Vicelja-Matija%C5%A1i%C4%87.pdf. 
• Wickham, Chris (1981). Early Medieval Italy: Central Power and Local Society, 400-1000. Totowa, NJ: Barnes & Noble.