Μαμελούκοι Μπουρτζί
| Μαμελούκοι Μπουρτζί | |
|---|---|
| Θυρεός | |
Οι Μαμελούκοι Μπουρτζί ή Κιρκάσιοι Μαμελούκοι, που μερικές φορές αναφέρονται ως δυναστεία Μπουρτζί, [1] [2] ήταν οι ηγεμόνες τού σουλτανάτου των Μαμελούκων τής Αιγύπτου από το 1382 έως το 1517. Όπως και με τους προηγούμενους Μαμελούκους Μπαχρί (Κιπτσάκοι Μαμελούκοι), τα μέλη τής άρχουσας τάξης των Μαμελούκων Μπουρτζί αγοράστηκαν ως σκλάβοι (μαμελούκοι) και απελευθερώθηκαν, με τους πιο ισχυρούς ανάμεσά τους να αναλαμβάνουν τον ρόλο τού σουλτάνου στο Κάιρο. Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, οι ηγεμόνες Μαμελούκοι ήταν γενικά Κιρκασικής καταγωγής, προερχόμενοι από τον χριστιανικό πληθυσμό τού βόρειου Καυκάσου. [3] [4] [5] [6] Το όνομα Μπουρτζί, που σημαίνει «τού πύργου», αναφέρεται στην παραδοσιακή κατοικία αυτών των Μαμελούκων, στους στρατώνες τής Ακρόπολης τού Καΐρου. [3] [7] [8]
Αν και οι σουλτάνοι συνήθως όριζαν τούς γιους τους να τους διαδέχονται μετά θάνατον, ο τελευταίος σπάνια διαρκούσε περισσότερο από λίγα χρόνια, πριν σφετεριστεί ο θρόνος του από έναν από τούς ισχυρούς διοικητές των Μαμελούκων, συνήθως μεταξύ των Μαμελούκων, που είχαν αγοραστεί από προηγούμενους σουλτάνους. [3] Τα πολιτικά παιχνίδια εξουσίας συχνά γίνονταν σημαντικά, για τον ορισμό ενός νέου σουλτάνου. [9]
Κατά τη διάρκεια αυτής τής περιόδου, οι Μαμελούκοι πολέμησαν τον Τιμούρ και κατέκτησαν την Κύπρο. Κατά τη διάρκεια τού 15ου αι. το σουλτανάτο αποδυναμώθηκε από εσωτερικές διαμάχες και οικονομική παρακμή, που προκλήθηκαν από πολλαπλούς παράγοντες. Αν και στρατιωτικά ισχυροί, τελικά δεν μπόρεσαν να ανταγωνιστούν τον πιο σύγχρονο στρατό τής Οθωμανικής αυτοκρατορίας, γεγονός που οδήγησε στην τελική τους κατάκτηση το 1517 από τούς Οθωμανούς Τούρκους. [9]
Ιστορία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ίδρυση και πρώιμες προκλήσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Από το 1250, η Αίγυπτος κυβερνιόταν από την πρώτη δυναστεία των Μαμελούκων, την κυρίως Κουμανική (Κιπτσακική) Τουρκική δυναστεία των Μπαχρί. [4] Το 1377 ξεκίνησε μία εξέγερση στη Συρία που εξαπλώθηκε στην Αίγυπτο, και την κυβέρνηση ανέλαβαν οι Κιρκάσιοι Μπαρακά και Μπαρκούκ. Ο Μπαρκούκ ανακηρύχθηκε σουλτάνος το 1382, τερματίζοντας τη δυναστεία των Μπαχρί. Εκδιώχθηκε το 1389, αλλά ανακατέλαβε το Κάιρο το 1390. Στην αρχή, η Εξέγερση των Ζαχιρί απείλησε να ανατρέψει τον Μπαρκούκ, αν και η συνωμοσία αποκαλύφθηκε, πριν προλάβουν να κινητοποιηθούν οι ταραχοποιοί. Μόνιμα αυτός στην εξουσία, ίδρυσε τη δυναστεία Μπουρτζί.
Αντιμέτωπος με έναν κοινό εχθρό, τον Τιμούρ, ο Μπαρκούκ ενώθηκε με τον Βαγιαζήτ Α΄ και τον Τοκταμίς σε μία κοινή αντίσταση, και εκτέλεσε τούς απεσταλμένους ειρήνης τού Τιμούρ. [11] Τούς επόμενους μήνες ο Τιμούρ βρισκόταν σε επιχείρηση στη Γεωργία, και δεν μπορούσε να αντιδράσει στις ενέργειες τού Μπαρκούκ, ενώ ο Μπαρκούκ είχε αποβιώσει μέχρι το 1399. [11] Το 1401 ο Τιμούρ εισέβαλε στη Συρία και λεηλάτησε το Χαλέπιο και τη Δαμασκό. Η Συρία ανακτήθηκε από τον γιο τού Μπαρκούκ, τον σουλτάνο Νασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ, μετά το τέλος τού Τιμούρ το 1405, αλλά ο Φαράτζ αντιμετώπιζε συνεχώς εξεγέρσεις από τούς εμίρηδες εκεί, και αναγκάστηκε να παραιτηθεί το 1412.
Μετά τον Φαράζ, ο χαλίφης των Αββασιδών αλ-Μουσταΐν έλαβε την άδεια να κυβερνήσει το σουλτανάτο στο Κάιρο για αρκετούς μήνες, αλλά τον ρόλο τού σουλτάνου σύντομα ανέλαβε ένας άλλος Μαμελούκος, ο Αλ-Μουαγιάντ Σαΐχ. [12]
Απόγειο και παρακμή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Υπό τη βασιλεία τού σουλτάνου Βαρσμπαΐ, το σουλτανάτο των Μαμελούκων αναπτύχθηκε στην ευρύτερη εδαφική του έκταση. Το 1426 εισέβαλε στο βασίλειο τής Κύπρου, και ανάγκασε τους βασιλείς του να γίνουν υποτελείς των Μαμελούκων. Ωστόσο, ο Βαρσμπαΐ εισήγαγε επίσης μία σειρά από οικονομικές πολιτικές, που ήταν επιζήμιες μακροπρόθεσμα, όπως το κρατικό μονοπώλιο στο εμπόριο μπαχαρικών. [9] Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Βαρσμπαΐ, ο πληθυσμός τής Αιγύπτου μειώθηκε σημαντικά σε σχέση με μερικούς αιώνες πριν, με μόνο το ένα πέμπτο τού αριθμού των πόλεων. Έκανε συχνά επιδρομές στη Μικρά Ασία, αλλά απεβίωσε το 1438.
Κατά τη διάρκεια τής βασιλείας τού Σαΐφ αντ-Ντιν Τζακμάκ, μία προσπάθεια κατάκτησης τής Ρόδου το 1444, που την κατείχαν οι Ιππότες τού Αγίου Ιωάννη, αποκρούστηκε.
Ο Σαΰφ αντ-Ντιν Ινάλ ανήλθε στην εξουσία το 1453, και είχε φιλικές σχέσεις με τον Οθωμανό σουλτάνο Μεχμέτ Β', ο οποίος κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη αργότερα εκείνο το έτος, προκαλώντας μεγάλες εορτές στην Αίγυπτο. Η σχέση μεταξύ Οθωμανών και Μαμελούκων έγινε σχέση αντιπαλότητας μετά από αυτό το διάστημα. Και τα δύο κράτη ανταγωνίζονταν συνεχώς για τον έλεγχο τού εμπορίου μπαχαρικών, και οι Οθωμανοί φιλοδοξούσαν να πάρουν τελικά τον έλεγχο των Ιερών Πόλεων τού Ισλάμ. Υπό τη βασιλεία τού Χουσκαντάμ, ελληνικής καταγωγής, [13] οι εντάσεις αυξήθηκαν. Τόσο ο Χουσκαντάμ όσο και ο Μεχμέτ Β' υποστήριξαν διαφορετικούς υποψηφίους για το πριγκιπάτο τού Καραμάν.

Μετά το τέλος τού Μωάμεθ Β΄ το 1481, ο σουλτάνος Καϊτμπαΐ προσέβαλε τον Οθωμανό σουλτάνο Βαγιαζίτ Β΄, παρέχοντας καταφύγιο στον επαναστάτη αδελφό του, Τζεμ. Αργότερα ο Βαγιαζίτ Β΄ κατέλαβε τα Άδανα, την Ταρσό και άλλα μέρη εντός της μαμελουκικής επικράτειας, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τούς Μαμελούκους κατά τη διάρκεια ενός παρατεταμένου πολέμου, που έληξε το 1491. [15] Ο Καϊτμπαΐ προσπάθησε επίσης να βοηθήσει τούς Μουσουλμάνους στην Ισπανία απειλώντας τούς Χριστιανούς στη Συρία, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Απεβίωσε το 1496, αφήνοντας αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες δουκάτα σε χρέη, στις μεγάλες βενετικές εμπορικές οικογένειες.
Μετά από αρκετά χρόνια πολιτικής αστάθειας και διαφορών για τη διαδοχή, ο τελευταίος σημαντικός σουλτάνος των Μαμελούκων ήταν ο Κανσούχ αλ-Γκουρί, ο οποίος ανήλθε στην εξουσία το 1501. Ενώ επιχείρησε κάποιες μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης τής δημιουργίας τού πρώτου στρατιωτικού συντάγματος με πυροβόλα, δεν μπόρεσε να τούς ενσωματώσει πλήρως στον στρατό των Μαμελούκων, και δεν μπόρεσε να διορθώσει τα οικονομικά προβλήματα τής χώρας. [9]
Κατάκτηση από τους Οθωμανούς
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μέχρι το 1516 οι Οθωμανοί ήταν απαλλαγμένοι από άλλες ανησυχίες —ο σουλτάνος Σελίμ Α΄ είχε μόλις νικήσει τούς Σαφαβίδες Πέρσες στη Μάχη τού Τσαλντιράν το 1514 — και έστρεψε όλη τους τη δύναμη εναντίον των Μαμελούκων, οι οποίοι εξακολουθούσαν να κυβερνούν στη Συρία και την Αίγυπτο, για να ολοκληρώσει την οθωμανική κατάκτηση τής Μέσης Ανατολής. [16] Ο Αλ-Γκουρί οδήγησε τον στρατό του να αντιμετωπίσει την εισβολή τού Σελίμ Α΄ στη Συρία το 1516, αλλά απεβίωσε στη Μάχη τού Μαρτζ Νταμπίκ, και ο στρατός των Μαμελούκων ηττήθηκε. [9]
Το 1517 οι Οθωμανοί ολοκλήρωσαν την κατάκτησή τους, με την κατάληψη του Καΐρου στις 22 Ιανουαρίου. [9] Το κέντρο τής εξουσίας μεταφέρθηκε από το Κάιρο στην Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο οι Μαμελούκοι συνέχισαν να υπάρχουν ως πολιτική και στρατιωτική τάξη στην Οθωμανική Αίγυπτο. Ενώ οι κυβερνήτες διορίζονταν από τον Οθωμανό σουλτάνο, οι Μαμελούκοι ανταγωνίζονταν για επιρροή στο εσωτερικό τής χώρας, και κατείχαν πολλές υψηλές πολιτικές θέσεις. Τελικά καταστράφηκαν και εξοντώθηκαν από τον Μεχμέτ Αλί Πασά κατά την άνοδό του στην εξουσία στην Αίγυπτο, στις αρχές του 19ου αι. [17]
Πνευματική καλλιέργεια
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Μερικοί από τους Κιρκάσιους Μαμελούκους που αποτελούσαν την άρχουσα ελίτ εκείνη την περίοδο, μπορούσαν να μιλούν την Κιρκασική γλώσσα τής προέλευσής τους, [18] αλλά γενικά έμαθαν τουρκικά ενώ βρίσκονταν στην Αίγυπτο, συγκεκριμένα τα Κιπτσακικά Τουρκικά, [9] καθώς ήταν η κύρια ομιλούμενη γλώσσα μεταξύ των Μαμελούκων, κατά την ευρύτερη περίοδο τού σουλτανάτου των Μαμελούκων. [19] [20] [9] Η κύρια γλώσσα γραφής ήταν τα κλασικά αραβικά, ενώ η κοινή γλώσσα τού γενικού πληθυσμού ήταν μία μορφή καθομιλουμένης αραβικής. [19] [21] Τα Κιπτσακικά Τουρκικά χρησιμοποιούνταν επίσης στη γραφή, αλλά σε μικρότερο βαθμό, και κυρίως για ένα μαμελουκικό κοινό. Με την πάροδο τού χρόνου, αντικαταστάθηκαν σε αυτόν τον ρόλο από τα Ογκούζ Τουρκικά, λόγω επιρροής από την Τουρκική Μ. Ασία. [20] [21]
Κατάλογος σουλτάνων Μπουρτζί
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| Tιμητικό όνομα | Προσωπικό όνομα | Βασιλεία | |
|---|---|---|---|
| Al-Zahir الظاہر |
Σαΰφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκ سیف الدین برقوق |
1382–1389 1η φορά | |
| Sultan As-Saleh Al-Muzaffar Al-Mansur سلطان الصالح المظفر المنصور |
Σασλάχ-αντ-Ντιν Χατζί Β΄I صلاح الدین حاجی ثانی |
1389 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Σαΰφ-αντ-Ντιν Μπαρκούκ سیف الدین برقوق |
1390–1399 2η φορά | |
| Al-Nasir الناصر |
Νασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ ناصر الدین فرج |
1399–1405 1η φορά | |
| Al-Mansur المنصور |
Ιζ αντ-Ντιν αλ-Αζίζ عز الدین عبدالعزیز |
1405 | |
| Al-Nasir الناصر |
Νασίρ-αντ-Ντιν Φαράτζ ناصر الدین فرج |
1405–1412 2η φορά | |
| Al-Adil العادل |
Αλ-Μουσταΐν Μπιλάχ المستعین باللہ |
1412 | |
| Al-Mu'ayyad المؤید |
Shaykh al-Mahmudi شيخ المحمودى |
1412–1421 | |
| Al-Muzaffar المظفر |
Ahmad أحمد |
1421 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Sayf ad-Din Tatar سیف الدین تتر |
1421 | |
| As-Saleh الصالح |
An-Nasir ad-Din Muhammad ناصر الدین محمد |
1421–1422 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Sayf-ad-Din Barsbay سیف الدین برسبای |
1422–1437 | |
| Al-Aziz العزیز |
Jamal-ad-Din Yusuf جمال الدین یوسف |
1437–1438 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Sayf ad-Din Jaqmaq سیف الدین جقمق |
1438–1453 | |
| Al-Mansur المنصور |
Fakhr-ad-Din Uthman فخرالدین عثمان |
1453 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Sayf-ad-Din Inal سیف الدین إینال |
1453–1461 | |
| Al-Mu'ayyad المؤید |
Shihab-ad-Din Ahmad شھاب الدین أحمد |
1461 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Sayf ad-Din Khushqadam سیف الدین خوش قدم |
1461–1467 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Sayf ad-Din Bilbay سیف الدین بلبأی |
1467 | |
| Al-Zahir الظاہر |
Ταϊμούρ Μπουγκά تیمور بغا |
1467–1468 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Σαΰφ-αντ-Ντιν Καΐτ Μπέη سیف الدین قایتبای |
1468–1496 | |
| Al-Nasir الناصر |
Μουχαμάντ μπιν Καΐντ Μπέη الناصر محمد بن قایتبای |
1496–1497 1η φορά | |
| Al-Zahir الظاہر |
Qansuh Khumsama'ah قانصوه خمسمائة |
1497 | |
| Al-Nasir الناصر |
Μουχαμάντ μπιν Καΐτ Μπαΰ الناصر محمد بن قایتبای |
1497–1498 2η φορά | |
| Al-Zahir الظاہر |
Κανσούζ αλ-Ασραφί قانصوہ الأشرفی |
1498–1500 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Αλ-Ασράφ Τζανμπαλάτ جنبلاط |
1500–1501 | |
| Al-Adil العادل |
Σαΰφ αντ-Ντιν Τουμάν Μπέη Α΄ Tuman Bay I سیف الدین طومان بای |
1501 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Κανσούχ Αλ-Γκαουρί قانصوہ الغوری |
1501–1516 | |
| Al-Ashraf الأشرف |
Τουμάν Μπέη Β΄ طومان بای |
1516–1517 | |
| Η δυναστεία Μπουρτζί τού Μαμελουκικού σουλτανάτου τού Καΐρου εκτοπίζεται από την Oθωμανική αυτοκρατορία από τον σουλτάνο Σελίμ Α΄ το 1517. | |||
- Η πορτοκαλί σκιασμένη σειρά υποδηλώνει σύντομη διακοπή τής κυριαρχίας τής δυναστείας Μπουρτζί από τη δυναστεία Μπαχρί .
- Η ασημένια σκιασμένη σειρά υποδηλώνει διακοπή τής κυριαρχίας τής δυναστείας Μπουρτζί από τη δυναστεία των Αββασιδών.
Δείτε επίσης
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Ιστορία της Αραβικής Αιγύπτου
- δουλεμπόριο στη Μαύρη Θάλασσα
- Ιστορία της Οθωμανικής Αιγύπτου
- Κατάλογος σουνιτικών μουσουλμανικών δυναστειών
Αναφορές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Αναφορές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Shoup, John A. (2017). The Nile: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture (στα Αγγλικά). ABC-CLIO. σελ. 170. ISBN 978-1-4408-4041-8.
- ↑ Flood, Finbarr Barry· Necipoğlu, Gülru (2017). A Companion to Islamic Art and Architecture (στα Αγγλικά). Wiley Blackwell. σελ. 579. ISBN 978-1-119-06857-0.
- 1 2 3 Bosworth, C. E. (1996). «The Mamluks». New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual (στα Αγγλικά). Edinburgh University Press. σελίδες 76–80. ISBN 978-1-4744-6462-8.
- 1 2 McGregor, Andrew James (2006). A Military History of Modern Egypt: From the Ottoman Conquest to the Ramadan War. Greenwood Publishing Group. σελ. 15. ISBN 9780275986018.
By the late fourteenth century Circassians from the north Caucasus region had become the majority in the Mamluk ranks.
- ↑ Isichei, Elizabeth (1997). A History of African Societies to 1870 (στα Αγγλικά). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-45599-2.
- ↑ Heng, Geraldine (2018). The Invention of Race in the European Middle Ages (στα Αγγλικά). Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-42278-9.
- ↑ Petry, Carl F. (2014). The Civilian Elite of Cairo in the Later Middle Ages (στα Αγγλικά). Princeton University Press. σελ. 18. ISBN 978-1-4008-5641-1.
- ↑ AlSayyad, Nezar (2013). Cairo: Histories of a City (στα Αγγλικά). Harvard University Press. σελ. 117. ISBN 978-0-674-07245-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Petry 2022.
- ↑ Behrens-Abouseif, Doris (2007). Cairo of the Mamluks: A History of Architecture and its Culture (στα Αγγλικά). The American University in Cairo Press. σελ. 225. ISBN 9789774160776.
- 1 2 Ziada, Mustafa M. (1975). «The Mamluk Sultans: 1291–1517». Στο: Setton, Kenneth, επιμ. A History of the Crusades: The fourteenth and fifteenth centuries. University of Wisconsin Press. σελ. 490.
- ↑ Petry 2022, σελ. 30.
- ↑ Kenneth Meyer Setton (1969). A History of the Crusades: The fourteenth and fifteenth centuries, edited by ... Univ of Wisconsin Press. σελ. 502.
- ↑ Behrens-Abouseif, Doris (2006). «The Islamic History of the Lighthouse of Alexandria». Muqarnas 23 (1): 1–14. doi:.
- ↑ Petry 2022, σελ. 45.
- ↑ The Ottoman Empire: A Short History by Saraiya Faroqhi p.60ff
- ↑ Clot, André (1996). L'Égypte des Mamelouks: L'empire des esclaves, 1250–1517. Perrin.
- ↑ Fischel, Walter Joseph (1967). Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406, a Study in Islamic Historiography (στα Αγγλικά). University of California Press. σελ. 72.
- 1 2 Winter, Michael (1998). «The re-emergence of the Mamluks following the Ottoman conquest». Στο: Philipp, Thomas, επιμ. The Mamluks in Egyptian Politics and Society (στα Αγγλικά). Cambridge University Press. σελ. 96. ISBN 978-0-521-59115-7.
- 1 2 Flemming, Barbara (2017). Essays on Turkish Literature and History (στα Αγγλικά). Brill. σελ. 107. ISBN 978-90-04-35576-7.
- 1 2 Rabbat, Nasser (2001). «Representing the Mamluks in Mamluk Historical Writing». Στο: Kennedy, Hugh N., επιμ. The Historiography of Islamic Egypt: (c. 950–1800) (στα Αγγλικά). Brill. σελ. 69. ISBN 978-90-04-11794-5.
Πηγές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Petry, Carl F. (2022). The Mamluk Sultanate: A History. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-47104-6.