Μίκλος Σέντκουτυ

Μίκλος Σέντκουτυ
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση	2  Ιουνίου 1908 Βουδαπέστη
Θάνατος	18  Ιουλίου 1988 Βουδαπέστη
Τόπος ταφής	Κοιμητήριο του Φαρκασρέτ
Χώρα πολιτογράφησης	Ουγγαρία
Εκπαίδευση και γλώσσες
Μητρική γλώσσα	Ουγγρικά
Ομιλούμενες γλώσσες	Αγγλικά Γαλλικά Ουγγρικά
Σπουδές	Πανεπιστήμιο Έτβες Λόραντ (έως 1931)
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα	μεταφραστής
Εργοδότης	Nyugat
Αξιώματα και βραβεύσεις
Βραβεύσεις	βραβείο Κόσουτ (1988) József Attila Prize (1977) Füst Milán Prize (1980) Déry Tibor Prize (1984)
Σχετικά πολυμέσα

Ο Μίκλος Σέντκουτυ (ουγγρικά: Miklós Szentkuthy‎‎) (γεννημένος ως Μίκλος Φίστερερ, 2 Ιουνίου 1908 - 18 Ιουλίου 1988) ήταν ένας από τους πιο παραγωγικούς Ούγγρους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Το έργο του περιλαμβάνει πολυάριθμα μυθιστορήματα, δοκίμια, μεταφράσεις και ένα εκτενές ημερολόγιο που καλύπτει τα έτη 1930 έως 1988. Είναι ένας από τους μεγάλους καινοτόμους και εισηγητής του μοντερνισμού στην ουγγρική λογοτεχνία. Από το 2013, είναι μεταθανάτιο μέλος της Ακαδημίας Ψηφιακής Λογοτεχνίας.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε το 1908 στη Βουδαπέστη της Αυστροουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν υπάλληλος υπουργείου και απόγονος της ουγγρικής ευγενούς οικογένειας Φίστερερ, αυστριακής καταγωγής. Η μητέρα του κατάγονταν από φτωχή εβραϊκή οικογένεια εργατικής τάξης. Οι γονείς του τον βάφτισαν Ρωμαιοκαθολικό. Από το 1909, η οικογένεια ζούσε σε ένα διαμέρισμα τριών δωματίων. Ο αγαπημένος του παππούς από την πλευρά του πατέρα του και η γιαγιά του ζούσαν μαζί τους. Ο παππούς του - που ήταν παλαιότερα πλούσιος και ανήκε στην αριστοκρατική κοινωνία αλλά τερμάτισε την επαγγελματική ζωή του ως αστυνομικός λόγω της απώλειας του πλούτου του - είχε μεγάλη επιρροή στον μικρό Μίκλος.

Στη νεότητά του, ταξίδεψε στην Ιταλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το 1931, αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης με πτυχίο στην Αγγλική φιλολογία. Από το 1931 έως το 1932, σπούδασε με υποτροφία στη Μεγάλη Βρετανία. Από το 1949 έως το 1958, εργάστηκε ως καθηγητής σε γυμνάσια της Βουδαπέστης. Λάτρης της μουσικής, βιβλιόφιλος και βιβλιοφάγος, διέθετε μια βιβλιοθήκη 25.000 τόμων και μιλούσε πέντε γλώσσες.

Το 1928, γνώρισε τη Ντόρα Έπινγκερ (1906–1989), η οποία καταγόταν από πλούσια εβραϊκή οικογένεια και το 1931 παντρεύτηκαν και απέκτησαν μια κόρη. Πέθανε το 1988, σε ηλικία 80 ετών.

Συγγραφικό έργο

Ο Σέντκουτυ ήταν μόλις 26 ετών όταν δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα Prae (1934), το οποίο σκόπευε να αποτελέσει μια πανοραμική περιγραφή του ευρωπαϊκού πολιτισμού της δεκαετίας του 1920. Περιέχοντας ελάχιστη πλοκή ή διαλόγους, το μυθιστόρημα αποτελείται κυρίως από φιλοσοφικές σκέψεις και περιγραφές εσωτερικών χώρων. Μία από τις τυπικές καινοτομίες του έγκειται στην αποσπασματική δομή του κειμένου: αποτελείται από πολυάριθμες σκέψεις, περιγραφές και σκηνές που συνδέονται μόνο χαλαρά. Το 1934 το μυθιστόρημα έγινε δεκτό με αδιαφορία, ωστόσο σήμερα αναγνωρίζεται ως το πρώτο μοντερνιστικό ουγγρικό μυθιστόρημα και έχει συγκριθεί με το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Προυστ και τον Οδυσσέα του Τζόυς.

Το δεύτερο βιβλίο του, Προς μια ενιαία μεταφορά (1935), είναι μια συλλογή από σύντομα επιγράμματα και στοχασμούς που μοιάζουν με ημερολόγιο. Το επόμενο μυθιστόρημά του, Κεφάλαιο για την αγάπη (1936), σηματοδοτεί μια μετατόπιση στο ύφος του - η σχεδόν επιστημονική γλώσσα του Prae δίνει τη θέση της σε μια πεζογραφία χαρακτηριστική των μεταγενέστερων έργων του.

Στη συνέχεια, εργάστηκε στον κύκλο ιστορικών μυθιστορημάτων Σύνοψη του Αγίου Ορφέα. Αντλώντας έμπνευση από την παράδοση μεγάλων μυθιστορηματικών αφηγήσεων όπως Η ανθρώπινη κωμωδία του Μπαλζάκ και τον μυθιστορηματικό κύκλο Οι Ρουγκόν-Μακάρ του Ζολά, στόχευε στην απεικόνιση του συνόλου 2.000 ετών ευρωπαϊκού πολιτισμού. Υπάρχουν σαφείς παραλληλισμοί με έργα των Ζορίς-Καρλ Υσμάν, Ρόμπερτ Μούζιλ και Ρόμπερτ Μπάρτον και βασίζεται εν μέρει στο ερμηνευτικό έργο του Ελβετού μεταρρυθμιστή θεολόγου Καρλ Μπαρτ. Κατά τα έτη 1939-1942, δημοσίευσε τα πρώτα έξι μέρη της Σύνοψης: Νότες πνευστών για τον Καζανόβα (1939), που προκάλεσε αμέσως σκάνδαλο. Οι κατηγορίες για βλασφημία αποσύρθηκαν, αλλά το βιβλίο μπήκε στη μαύρη λίστα και εξαφανίστηκε από την αγορά. Τα επόμενα χρόνια, δημοσίευσε τα Μαύρη Αναγέννηση (1939), Εσκοριάλ (1940), Μικρή Ευρώπη (1941), Σύνθια (1941) και Εξομολόγηση και Κουκλοθέατρο (1942).

Κατά την περίοδο 1945-1972, λόγω της κομμουνιστικής κυριαρχίας στην Ουγγαρία, δεν συνέχισε τον Ορφέα. Ήταν εν μέρει μια αναγκαστική απόφαση, ακολουθώντας τις συμβουλές των εκδοτών, καθώς το έργο δεν μπορούσε να ευθυγραμμιστεί με τη λογοτεχνική πολιτική της εποχής. Αντ' αυτού, έγραψε μια σειρά ψευδο-βιογραφικών μυθιστορημάτων για μουσικούς όπως ο Χέντελ, ο Χάυντν, ο Μοντεβέρντι και ο Μότσαρτ, καλλιτέχνες όπως ο Ντύρερ και ο Μπρουνελέσκι, συγγραφείς: Γκαίτε και Κικέρωνα, και ιστορικά πρόσωπα όπως ο Ταρκύνιος ο Υπερήφανος και ο Λούθηρος, κ.λπ., γραμμένα με μορφή αποσπασμάτων ή σημειώσεων με πληθώρα τολμηρών εταφορών, στα οποία συνδύασε ιστορικά γεγονότα με στοιχεία μυθοπλασίας και αυτοβιογραφίας, σε ύφος που παραπέμπει στα λογοτεχνικά πειράματα του Μπόρχες. Έγραψε επίσης αρκετά ιστορικά μυθιστορήματα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου: Απελευθερωμένη Ιερουσαλήμ, Χρονικό της Βουργουνδίας, Βυζάντιο, Βιτεμβέργη.

Το 1972, επανήλθε στον κύκλο της Σύνοψης του Αγίου Ορφέα. Η έκδοση του έβδομου τόμου, Η δεύτερη ζωή του Συλβέστρου Β', αποδείχθηκε επιτυχημένη και σηματοδότησε την αρχή της λογοτεχνικής αναγέννησής του. Η μετάφραση του Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόυς (1974) και η δεύτερη έκδοση του Prae (1980) ακολουθήθηκαν από την αναδημοσίευση των πρώιμων έργων του, η οποία του έφερε ευρεία αναγνώριση και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη συνέχεια έγραψε δύο ακόμη μέρη του κύκλου του Ορφέα, την Κανονοποιημένη απελπισία (1974) και Ο ματωμένος γάιδαρος (1984). Το 1988 τιμήθηκε με το βραβείο Κοσούτ. Το τελευταίο βιβλίο που δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ήταν Απολαύσεις και Εξομολογήσεις (1988), μια σειρά συνεντεύξεων που έδωσε το 1983.

Το ημερολόγιό του περιλαμβάνει πάνω από 100.000 σελίδες. Άρχισε να το γράφει στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και από το 1939 το κρατούσε τακτικά, συνήθως καθημερινά. Μεγάλο μέρος του έργου του δημοσιεύθηκε αρκετές δεκαετίες μετά την ολοκλήρωσή τους και πολλά βιβλία εκδόθηκαν μετά τον θάνατο του συγγραφέα.

Στις μεταφράσεις του περιλαμβάνονται κλασικά έργα της αγγλικής λογοτεχνίας των Τζόναθαν Σουίφτ, Λώρενς Στερν, Ντίκενς και Τζέιμς Τζόυς καθώς και του Μαρκ Τουέιν.

Το ιδιαίτερο ταλέντο του Σέντκουτυ αναγνωρίστηκε από τους Μίχαλυ Μπάμπιτς και Λάσλο Νέμετ και η αλληλογραφία του που έχει διασωθεί με τον Άνταλ Σερμπ μαρτυρά τη φιλία τους.

Στον 21ο αιώνα, ο Σέντκουτυ αναγνωρίζεται γενικά ως ένας από τους σημαντικότερους καινοτόμους Ούγγρους μυθιστοριογράφους του 20ού αιώνα. Η επιρροή του έχει επεκταθεί σε πολλούς συγγραφείς, όπως ο Πέτερ Εστερχάζι και ο Πέτερ Νάντας, ενώ ορισμένοι κριτικοί τον θεωρούν πρόδρομο του μεταμοντερνισμού. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες.

Ύφος

Ο Σέντκουτυ συνέθεσε ένα έργο επιβλητικό και ταυτόχρονα πολύπλοκο, που μαρτυρά το εύρος και βάθος της πολυμάθειάς του, με επίκεντρο τη σύγκρουση μεταξύ τέχνης και ζωής ή την επιδίωξη της ιερότητας και του ερωτισμού, την εξερεύνηση του παραλογισμού της ζωής και την αδυναμία επιβολής τάξης σε έναν χαοτικό κόσμο. Για την πρωτοποριακή πλευρά του έργου του, μερικές φορές συγκρίνεται με τον Αργεντινό συγγραφέα Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Ωστόσο, στο βιβλίο του Η καριέρα μου, ο συγγραφέας δήλωσε ότι «ποτέ, με κανέναν τρόπο ή μορφή, δεν θεώρησα το Prae ως έργο που ανήκε σε μια πρωτοπορία. [...] Όταν οι κριτικοί ταξινόμησαν το βιβλίο στον «σουρεαλισμό» και άλλους «ισμούς», ένιωθα λίγο σαν τον Αρχοντοχωριάτη του Μολιέρου, ο οποίος, όταν διδάχθηκε τη διαφορά μεταξύ ποίησης και πεζογραφίας αναφώνησε έκπληκτος: Θεέ μου! Για περισσότερα από σαράντα χρόνια μιλώ πεζογραφία χωρίς να την ξέρω! Επίσης, βάσει μιας αξιέπαινης παρανόησης του βιβλίου, προσκλήθηκα σε αυτό που είχε καταγραφεί ως η πρωτοποριακή «Ευρωπαϊκή Σχολή» - ίσως περισσότερο για να τους απευθυνθώ ως ομιλητής παρά ως κανονικό μέλος - και εκεί έδωσα ομιλίες για τον Ντίκενς, τον Σαίξπηρ και μια σειρά από παλιά κλασικά έργα, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι αυτά που η σχολή φανταζόταν με θαυμασμό ως επαναστατικές καινοτομίες είχαν επίσης παίξει ρόλο, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό (και ακόμα καλύτερα), στη λογοτεχνία του παρελθόντος.»

Βραβεία και τιμητικές διακρίσεις

• Βραβείο Μπάουμγκαρτεν (1948)
• Βραβείο Αριστείας του Εκδοτικού Οίκου Europa (21 Μαρτίου 1975 – για τη μετάφραση του Οδυσσέα)
• Βραβείο Αττίλα Γιόζεφ (1977)
• Χρυσό Πτυχίο Τάγματος Εργασίας (1978 – για το αξιοσημείωτο έργο ζωής του, επ' ευκαιρία των 70ών γενεθλίων του)
• Βραβείο Φυστ Μίλαν (1982)
• Βραβείο Ντέρι Τίμπορ (1984)
• Βραβείο Αριστείας από τον Εκδότη Magvető (15 Μαΐου 1985 – για τον Τόμο IV του Αγίου Ορφέα)
• Βραβείο Κόσουτ (1988)
• Βραβείο Αριστείας από την Ουγγρική Ραδιοφωνία (28 Ιουνίου 1988 – για τη μετάφραση του Οδυσσέα )
• Εξελέγη μεταθανάτιο μέλος της Ακαδημίας Ψηφιακής Λογοτεχνίας (2013)

Έργα (επιλογή)

Μυθιστορήματα

• Prae (1934) δίτομο
• Fejezet a szerelemről (1936).
• Fekete Orpheus-füzetek (1939-1942).
  • 1. Széljegyzetek Casanovához (1939)
  • 2. Fekete Reneszánsz (1939)
  • 3. Eszkoriál (1940)
  • 4. Europa minor (1941)
  • 5. Cynthia (1941)
  • 6. Vallomás és bábjáték (1942)
• Divertimento. Változatok Wolfgang Amadeus Mozart életére (1957)
• Doktor Haydn (1959)
• Burgundi krónika (1959)
• Hitvita és nászinduló: Wittenberg, Bizánc (1960)
• Arc és álarc (1962)
• Megszabadított Jeruzsálem (1965)
• Saturnus fia (1966)
• Angyali Gigi (1966)
• Händel (1967)
• Meghatározások és szerepek (1969)
• II Szilveszter második élete (1972)
• The Second Life of Silvester II (1973)
• Kanonizált kétségbeesés (1974)
• Véres szamár (1984)
• Szárnyatlan oltárok: Burgundi krónika, Wittenberg (1978)
• Iniciálék és ámenek (1987)

Δοκίμια

• Maupassant egy mai író szemével (1968)
• Meghatározások és szerepek (1969)
• Múzsák testamentuma (1985)