Μήνιγγες
| Meninges | |
|---|---|
 Τρισδιάστατη απεικόνιση των μηνίγγων γύρω από τον εγκέφαλο. | |
 Κάτω από το κρανίο βρίσκονται κατά σειρά η σκληρή μήνιγγα, η αραχνοειδής μήνιγγα και η χοριοειδής μήνιγγα. | |
| Λεπτομέρειες | |
| Αναγνωριστικά | |
| Λατινικά | meninges |
| MeSH | D008578 |
| TA | A14.1.01.001 |
| FMA | 231572 |
| Ορολογία ανατομίας | |
Οι μήνιγγες είναι τρία μεμβρανώδη περιβλήματα - η σκληρή μήνιγγα (εξωτερική), η αραχνοειδής μήνιγγα (μέση) και η χοριοειδής μήνιγγα (εσωτερική) - που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, παρέχοντας μηχανική προστασία, υποστήριξη στα αιμοφόρα αγγεία και μια οδό για το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ) για να προστατεύσει το κεντρικό νευρικό σύστημα.[1][2][3]
Οι μήνιγγες έχουν τρεις σημαντικούς συνδεδεμένους χώρους: τον επισκληρίδιο, τον υποσκληρίδιο και τον υπαραχνοειδή χώρο. Ο υπαραχνοειδής χώρος είναι ο χώρος όπου ρέει το ΕΝΥ και ταξιδεύουν οι κύριες αρτηρίες, προστατεύοντας από τραυματισμούς και μολύνσεις.[4][5]
Οι συνήθεις παθήσεις των μηνίγγων περιλαμβάνουν κυρίως τη μηνιγγίτιδα (φλεγμονή από λοιμώξεις όπως ιούς, βακτήρια, μύκητες, παράσιτα ή φάρμακα),[6] και μηνιγγιώματα (καλοήθεις όγκους), μαζί με σπανιότερες μορφές όπως η νεοπλασματική μηνιγγίτιδα ή η αυτοάνοση μηνιγγίτιδα, που επηρεάζουν όλες τις μήνιγγες γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.[7][8]
Δομή
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Σκληρή μήνιγγα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η σκληρή μήνιγγα βρίσκεται προς το έξω μέρος της αραχνοειδούς και σε απόλυτη επαφή με την εσωτερική επιφάνεια του κρανίου. Η σκληρή μήνιγγα αποτελείται από δύο πέταλα (μεμβράνες) που συμφύονται μεταξύ τους πλήν των φλεβώδων χώρων όπου αφορίζονται για να περιβάλλουν φλέβες του εγκεφάλου για την παροχέτευση του εγκεφαλικού αίματος. Ο χώρος κάτω από την σκληρή μήνιγγα έως την επόμενη μήνιιγα την αραχνοειδή ονομάζεται υποσκληρίδιος. Πήρε το ονομά της επειδή είναι η πιο σκληρή.
Σε ορισμένες περιοχές της σκληρής μήνιγγας σχηματίζονται σωληνωτές διαμορφώσεις που λέγονται φλεβώδεις κόλποι της σκληρής μήνιγγας. Με τους φλεβώδεις κόλπους που επικοινωνούν μεταξύ τους και που δια του σιγμοειδούς κόλπου καταλήγουν στην έσω σφαγίτιδα φλέβα γίνεται η αποχέτευση του φλεβικού αίματος του εγκεφάλου. Τέλος, μεταξύ της σκληρής και της αραχνοειδούς μήνιγγας δημιουργείται άλλος σχισμοειδής χώρος που καλείται υποσκληρίδειος και περιέχει λίγο λεμφικό υγρό. Η σκληρή μήνιγγα προβάλλει εντός της κρανιακής κοιλότητας σε δύο σημεία, μία στο δρέπανο του εγκεφάλου και μία στο σκηνίδιο της παρεγκεφαλίδας.[9][10]
Αραχνοειδής μήνιγγα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Η αραχνοειδής μήνιγγα περιβάλλει τον εγκέφαλο, αμέσως προς τα έξω από τη χοριοειδή μήνιγγα, χωρίς να παρακολουθεί τις αναγλυφές (έλικες και αύλακες) του εγκεφάλου. Έτσι ανάμεσα στη χοριοειδή και την αραχνοειδή μήνιγγα σχηματίζεται σχισμοειδής χώρος, που λέγεται υπαραχνοειδής χώρος. Ο χώρος αυτός περιέχει εγκεφαλονωτιαίο υγρό. Το εγκεφαλονωτιαίο υγρό στον υπαραχνοειδή χώρο προέρχεται από τις κοιλίες του εγκεφάλου μέσω των τμημάτων της οροφής της 4ης κοιλίας. Έτσι ο εγκέφαλος περιβαλλόμενος από εγκεφαλονωτιαίο υγρό προστατεύεται από αυτό (γιατί τα υγρά δεν είναι συμπιεστά) από διαταραχές που θα μπορούσε να πάθει ο εγκέφαλος στις απότομες μεταβολές της κινήσεως του κεφαλιού. Σε ορισμένα σημεία ο υπαραχνοειδής χώρος διευρύνεται και περιβάλλει τις λεγόμενες δεξαμενές. Οι δεξαμενές αποτελούν ανατομικούς χώρους συγκέντρωσης του ΕΝΥ και βρίσκονται κυρίως παρεγκεφαλιδικά με μεγαλύτερη την παρεγκεφαλιονωτιαία δεξαμενή.[4][5]
Χοριοειδής μήνιγγα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η χοριοειδής μήνιγγα βρίσκεται σε άμεση επαφή με τον εγκέφαλο, παρακολουθεί όλες τις αναγλυφές και τις αυλακές του και περιέχει τις αρτηρίες που τρέφουν τον εγκέφαλο. Η χοριοειδής μήνιγγα παρουσιάζει προσεκβολές με αγγεία, που έχουν εισχωρήσει μέσα στις κοιλίες του εγκεφάλου και που λέγονται χοριοειδή πλέγματα, και όπου παράγεται το εγκεφαλονωτιαίο υγρό.[11][12]
Λειτουργία
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Οι μήνιγγες λειτουργούν κυρίως για την προστασία του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) από τραυματισμούς, παρέχουν δομική στήριξη, μεταφέρουν αίμα μέσω των αγγείων και βοηθούν στην κυκλοφορία του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ), το οποίο μαλακώνει και θρέφει τον ιστό, ενώ ταυτόχρονα απορροφά τους κραδασμούς και απομακρύνει τα απόβλητα. Παράλληλα, παίζουν ρόλο στην ανοσολογική επιτήρηση και στην ομοιόσταση.[2][13][14]
Βασικές λειτουργίες
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- Προστασία: Λειτουργούν ως φραγμός κατά των τραυμάτων και των λοιμώξεων, συνεργαζόμενες με το ΕΝΥ για να προστατεύσουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό από ξαφνικές κινήσεις.
- Υποστήριξη: Παρέχουν ένα σταθερό πλαίσιο, συνδέοντας το ΚΝΣ με το κρανίο και τη σπονδυλική στήλη.
- Διαχείριση εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ): Περιέχουν ΕΝΥ, το οποίο θρέφει τον νευρικό ιστό, απομακρύνει τα απόβλητα και λιπαίνει τον ιστό.
- Αγγειακή υποστήριξη: Προσφέρουν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο για τα αιμοφόρα αγγεία που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
- Επιτήρηση του ανοσοποιητικού συστήματος: Περιέχουν ανοσοκύτταρα (όπως μακροφάγα) και λεμφικά αγγεία που βοηθούν στην παρακολούθηση του ΚΝΣ και στην αποστράγγιση των απόβλητων, συνδέοντας το νευρικό με το ανοσοποιητικό σύστημα.
- Αιματοεγκεφαλικός φραγμός: Συμβάλλουν στο σχηματισμό του αιματοεγκεφαλικού φραγμού.
Παθήσεις
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Οι ασθένειες που επηρεάζουν τις μήνιγγες είναι κυρίως η μηνιγγίτιδα, μια φλεγμονή που προκαλείται από λοιμώξεις (ιογενείς, βακτηριακές, μυκητιασικές, παρασιτικές) ή μη λοιμώδη προβλήματα (φάρμακα, καρκίνος, αυτοάνοσα). Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι η πιο σοβαρή, ενώ η ιογενής είναι συχνή και ηπιότερη. Τα συμπτώματα συχνά περιλαμβάνουν πυρετό, έντονο πονοκέφαλο και δυσκαμψία στον αυχένα, που απαιτούν επείγουσα φροντίδα, καθώς οι επιπλοκές μπορεί να είναι θανατηφόρες. Άλλες σχετικές παθήσεις περιλαμβάνουν επίσης φλεγμονή του εγκεφαλικού ιστού, όπως η μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, και συγκεκριμένες παθήσεις όπως η συφιλιδική μηνιγγίτιδα.[6][15]
Λοιμώδης μηνιγγίτιδα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Η πιο συχνή ασθένεια των μηνίγγων είναι η μηνιγγίτιδα, μια οξεία ή χρόνια φλεγμονή που συνήθως προκαλείται από παθογόνα.[15][16][17][18]
- Βακτηριακή μηνιγγίτιδα: Η πιο σοβαρή και απειλητική για τη ζωή μορφή, που συχνά προκαλείται από Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis (μηνιγγιτιδόκοκκος) ή Haemophilus influenzae. Απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα και μπορεί να αποβεί μοιραία μέσα σε λίγες ώρες.
- Ιογενής μηνιγγίτιδα: Πιο συχνή και γενικά λιγότερο σοβαρή από τη βακτηριακή μορφή. Συχνές αιτίες περιλαμβάνουν εντεροϊούς, ιό απλού έρπητα και παρωτίτιδα.
- Μυκητιασική μηνιγγίτιδα: Σπάνια και συνήθως επηρεάζει ανοσοκατεσταλμένα άτομα (π.χ. άτομα με HIV/AIDS). Ο Cryptococcus neoformans είναι μια συχνή αιτία.
- Παρασιτική μηνιγγίτιδα: Συχνά αναφέρεται ως ηωσινοφιλική μηνιγγίτιδα, που προκαλείται από παράσιτα όπως το Angiostrongylus cantonensis ή το Naegleria fowleri.
Μη λοιμώδη νοσήματα
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Οι μήνιγγες μπορούν επίσης να επηρεαστούν από μη παθογόνες καταστάσεις.[6][18][19][20]
- Μηνιγγικά νεοπλάσματα (καρκίνος): Περιλαμβάνουν πρωτοπαθείς όγκους όπως μηνιγγιώματα (συνήθως καλοήθη) ή καρκινωματώδη μηνιγγίτιδα, όπου καρκινικά κύτταρα από άλλα μέρη του σώματος (όπως μαστό ή πνεύμονα) εισέρχονται στις μήνιγγες.
- Αυτοάνοσες & φλεγμονώδεις διαταραχές: Παθήσεις όπως η νευροσαρκοείδωση, ο συστημικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) και η νόσος Behçet μπορούν να προκαλέσουν χρόνια φλεγμονή των μηνίγγων.
- Άσηπτη μηνιγγίτιδα προκαλούμενη από φάρμακα (DIAM): Μια σπάνια αντίδραση σε ορισμένα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των ΜΣΑΦ (όπως η ιβουπροφαίνη), ορισμένων αντιβιοτικών και ενδοφλέβιων ανοσοσφαιρινών.
- Υπαραχνοειδής αιμορραγία: Αιμορραγία στον υπαραχνοειδή χώρο, συχνά από ρήξη ανευρύσματος, η οποία προκαλεί σοβαρό ερεθισμό και μηνιγγικά συμπτώματα.
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Purves, Dale· Augustine, George J. (2001). The Meninges. Sinauer Associates.
- 1 2 Ghannam, Jack Y.· Al Kharazi, Khalid A. (2025). Neuroanatomy, Cranial Meninges. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- ↑ «meninges». Canadian Cancer Society (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- 1 2 Shafique, Shiza· Rayi, Appaji (2025). Anatomy, Head and Neck, Subarachnoid Space. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- 1 2 «Subarachnoid space». Kenhub (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- 1 2 3 «Meningitis: Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment». Cleveland Clinic (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ Li, Shan; Nguyen, Ivy P.; Urbanczyk, Kyle (2020-12). «Common infectious diseases of the central nervous system-clinical features and imaging characteristics». Quantitative Imaging in Medicine and Surgery 10 (12): 2227–2259. doi:. ISSN 2223-4292. PMID 33269224. PMC 7596403. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7596403/.
- ↑ Rohde, Stefan (2012). Hähnel, Stefan, επιμ. Inflammatory Diseases of the Meninges. Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg. σελίδες 127–137. ISBN 978-3-642-30519-1.
- ↑ Kekere, Victor· Alsayouri, Khalid (2025). Anatomy, Head and Neck, Dura Mater. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- ↑ «Dura mater». Kenhub (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ «Pia mater». Kenhub (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ Maingard, Julian; Walizai, Tariq; Hacking, Craig (2013-10-15). «Pia mater» (στα αγγλικά). Radiopaedia.org (Radiopaedia.org). doi:. https://radiopaedia.org/articles/pia-mater.
- ↑ «The Meninges - Dura - Arachnoid - Pia - TeachMeAnatomy». teachmeanatomy.info. Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ «Meninges». Physiopedia (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- 1 2 «Meningitis | National Institute of Neurological Disorders and Stroke». www.ninds.nih.gov (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ «Meningitis». www.who.int (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ «Meningitis - Symptoms and causes». Mayo Clinic (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- 1 2 Tristram, Debbie· Kondamudi, Noah P. (2025). Meningitis. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- ↑ «Meningitis: Symptoms, Causes, and Treatment». MedPark Hospital (στα Κινεζικά). 18 Δεκεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.
- ↑ «Introduction to Meningitis - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders». MSD Manual Consumer Version (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 2025.