Μάχη της Πολέντια

Μάχη της Πολέντια
δεδομένα ()

Η Μάχη της Πολέντια διεξήχθη στις 6 Απριλίου 402 μεταξύ των Ρωμαίων υπό τον Στιλίχωνα και των Βησιγότθων υπό τον Αλάριχο Α΄, κατά τη διάρκεια τής Α΄ Γοτθικής εισβολής στην Ιταλία (401–403). Οι Ρωμαίοι νίκησαν, και ανάγκασαν τον Αλάριχο να υποχωρήσει, αν και συντάχθηκε για να πολεμήσει ξανά τον επόμενο χρόνο στη Μάχη της Βερόνας (402), όπου ηττήθηκε και πάλι. Μετά από αυτό ο Αλάριχος υποχώρησε από την Ιταλία, αφήνοντας την επαρχία σε ειρήνη μέχρι τη δεύτερη εισβολή του το 409, μετά το τέλος τού Στιλίχωνα.

Η εποχή

Ο Θεοδόσιος Α΄, ο τελευταίος Αυτοκράτορας τόσο τού Ανατολικού όσο και τού δυτικού μισού τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, απεβίωσε το 395, αφήνοντας τούς γιους του Αρκάδιο και Ονώριο ως Αυτοκράτορες τής Ανατολής και τής Δύσης, αντίστοιχα. Ωστόσο, η αδυναμία τού χαρακτήρα των δύο αδελφών, και η νεαρή ηλικία τους κατά την άνοδό τους στο θρόνο, επέτρεψαν σε φιλόδοξους, και μερικές φορές αδίστακτους, υπουργούς να αναλάβουν την ουσιαστική διακυβέρνηση τής Αυτοκρατορίας.

Στη Δύση, ο ικανός μάγιστρος τού στρατού, Στιλίχων, ανέλαβε τη διοίκηση. Παρά την υποτιθέμενη βανδαλική του καταγωγή, ο Στιλίχων είχε κερδίσει την εύνοια τού Θεοδοσίου Α΄, και μάλιστα νυμφεύτηκε την ανιψιά του, Σερένα, έτσι ενώθηκε με την αυτοκρατορική οικογένεια. Μετά το τέλος του ο Θεοδόσιος διόρισε τον Στιλίχωνα για να κυβερνήσει την Αυτοκρατορία κατά την ανηλικότητα των γιων του. Ο Ρουφίνος, ο οποίος είχε ανέλθει στο τμήμα τής Ανατολής, σφετερίστηκε τον έλεγχο τής Ανατολικής Αυτοκρατορίας στο όνομα τού Αρκαδίου, και επέδειξε ανοιχτή εχθρότητα προς τον Ονώριο, με αποτέλεσμα τη μόνιμη διαίρεση μεταξύ των Αυλών των γιων τού Θεοδοσίου Α΄ στην Ανατολή και τη Δύση. Ο Ζώσιμος, ο Ρωμαίος ιστορικός τού 5ου αι. περιγράφει την κατάσταση τής Αυτοκρατορίας μετά το τέλος τού Θεοδοσίου: «η Αυτοκρατορία τώρα περιήλθε στον Αρκάδιο και τον Ονώριο, οι οποίοι, αν και προφανώς ήταν οι ηγεμόνες, ήταν μόνο κατ' όνομα: ο πλήρης έλεγχος ασκούνταν από τον Ρουφίνο στην Ανατολή και τον Στιλίχωνα στη Δύση». Ακόμη και καθώς ο Ονώριος μεγάλωνε (ήταν 10 ετών κατά την άνοδό του και 17 στη Μάχη τής Πολέντιας) «[ήταν] μία αδύναμη ανυπαρξία».

Ο Στιλίχων, σκοπεύοντας να απαλλάξει την Αυτοκρατορία από τον Ρουφίνο και να αναλάβει τον αποκλειστικό έλεγχο ολόκληρης τής κληρονομιάς τού Θεοδοσίου Α΄, σύμφωνα με τις ρητές εντολές τού τελευταίου, έστειλε τον Γαϊνά, έναν Γότθο στρατηγό, για να καταστρέψει τον υπεροπτικό έπαρχο. Ο Γαϊνάς πραγματοποίησε την αποστολή, αν και κατέληξε σε κατάφωρη προδοσία. Στη συνέχεια, ωστόσο, στράφηκε εναντίον τού προστάτη του Στιλίχωνα, συνεργαζόμενος με τον ευνούχο Ευτρόπιο για να εκτοπίσει την επιρροή τού Βανδάλου υπουργού στον Αρκάδιο. Αργότερα ανακήρυξαν τον Στιλίχωνα ως δημόσιο εχθρό. Οι Ανατολικές και Δυτικές διοικήσεις θα παρέμεναν διαιρεμένες μέχρι το 476, όταν η Δυτική Αυτοκρατορία κατέρρευσε τελικά.

Εν τω μεταξύ, περίπου την εποχή τής πτώσης τού Ρουφίνου, οι Βησιγότθοι, υποκινούμενοι από τον Αλάριχο (ο οποίος αργότερα θα στεφόταν βασιλιάς των Βησιγότθων), ξέσπασαν σε εξέγερση, αποκηρύσσοντας τούς τίτλους τους ως Ρωμαίοι και φοιδτεράτοι. Το πρόσχημά τους ήταν η αποτυχία τής αυτοκρατορικής αυλής να τούς παράσχει τον υποσχεμένο φόρο υποτέλειας, αν και εικάζεται ότι ο Ρουφίνος, ο οποίος δεν είχε προνοήσει για αντίσταση, ήταν στην πραγματικότητα αρχικά ένοχος για την υποκίνηση τής Γοτθικής εξέγερσης, για να αποσπάσει την προσοχή τού Στιλίχωνα. Άρχισαν να προκαλούν χάος σε γη πολύ κοντά στην Κωνσταντινούπολη, και ειρωνικά, η πόλη αναγκάστηκε να εξαγοράσει τούς Βησιγότθους, για να τερματίσει την απειλή. Αυτή η κοντόφθαλμη πολιτική δωροδοκίας απέτυχε μόνο όταν ο Αλάριχος, όταν εξάντλησε τούς πόρους τής Θράκης με τις λεηλασίες του, στράφηκε νοτιοδυτικά για να εισβάλει στην Ελλάδα τον επόμενο χρόνο. Παρόλο που ο Στιλίχων βάδισε με δύναμη για να βοηθήσει την Ελλάδα από τούς βαρβάρους, και κατάφερε να φυλακίσει τον Αλάριχο στα βουνά τής Αρκαδίας, φθάνοντας σχεδόν στο σημείο να τούς καταστρέψει οριστικά, ο Αλάριχος κατάφερε να διαφύγει, διασχίζοντας τον Κορινθιακό Κόλπο προς την Ήπειρο. Εκεί, διαπραγματεύτηκε μία συνθήκη με τον Αρκάδιο (δηλ. με τον Ευτρόπιο), με την οποία ο Αλάριχος θα λάμβανε τον έλεγχο τού ανατολικού Ιλλυρικού, με τον βαθμό τού μαγίστρου τού στρατού τού Ιλλυρικού, στην υπηρεσία τής Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Εν τω μεταξύ ο Στιλίχων διατάχθηκε από την Αυλή τής Κωνσταντινούπολης να εγκαταλείψει αμέσως την Ελλάδα. Επιθυμώντας να αποφύγει έναν εμφύλιο πόλεμο, ο Στιλίχων συμμορφώθηκε απρόθυμα, επιστρέφοντας στην Ιταλία.

Ο Αλάριχος, εδραιωμένος στη νέα του διοίκηση τού Ιλλυρικού, έστρεψε τώρα το βλέμμα του στη Δυτική Αυτοκρατορία. Στεφόμενος βασιλιάς των Γότθων από τα στρατεύματά του για τις μέχρι τότε επιτυχίες του, ο Αλάριχος περίμενε μόνο όσο χρειαζόταν, για να εκμεταλλευτεί τούς πόρους των αυτοκρατορικών οπλοστασίων στην επαρχία, και τελικά να προμηθεύσει τα στρατεύματά του με επαρκή όπλα και πανοπλίες, έτσι στη συνέχεια εισέβαλε στην Ιταλία, στα τέλη τού 401 ή στις αρχές τού 402. Η αυτοκρατορική Αυλή στο Μιλάνο απειλήθηκε αμέσως από την εισβολή, αλλά ο Στιλίχων, πιστεύοντας ότι η φυγή τού Αυτοκράτορα θα αποθάρρυνε τούς υπηκόους του, έπεισε τον Ονώριο να μείνει εκεί, ενώ ο ίδιος διέσχισε τις Άλπεις βόρεια, για να στρατολογήσει ενισχύσεις από τη Γαλατία και τούς βαρβάρους τής Γερμανίας. Η ίδια η Ιταλία δεν διέθετε δυνάμεις, με τις οποίες να αντισταθεί στους Γότθους. Οι Αλαμανοί, οι οποίοι τότε είχαν εισβάαλει στη Ραιτία, πείστηκαν από τον Στιλίχωνα και ενώθηκαν με τις Γαλατικές λεγεώνες, τις οποίες πολεμούσαν, στην προσπάθεια του Στιλίχωνα να σώσει τον Αυτοκράτορα.

Ο Στιλίχων είχε βασιστεί στα ποτάμια τής βόρειας Ιταλίας, για να καθυστερήσει τούς βαρβάρους αρκετά για την επιστροφή του. Ωστόσο, η ασυνήθιστη ξηρασία τού καιρού άφησε τα ποτάμια ρηχά και ανεπαρκή εμπόδια στην έλευση τού Αλάριχου. Έτσι όταν ο Στιλίχων έφθασε στην Ιταλία με τις ενισχύσεις του, διαπίστωσε ότι ο Ονώριος είχε εγκαταλείψει το Μιλάνο πριν από την Γοτθική προέλαση, και είχε βρει καταφύγιο σε μία πόλη τής Λιγουρίας (πιθανώς τη Χάστα (Άστι) στον ποταμό Τανάρο), αφού τον πρόλαβε στο δρόμο ένα απόσπασμα Γοτθικού ιππικού. Ο Αλάριχος είχε συγκεντρώσει τον κύριο στρατό του για να πολιορκήσει τον Ονώριο στην πόλη, όταν έφθασε ο Στιλίχων, αναγκάζοντας τον Γότθο βασιλιά να εγκαταλείψει το στρατόπεδό του, και να υποχωρήσει δυτικά.

Η μάχη

Διακοπτόμενοι από την άφιξη τού Στιλίχωνα στην προσπάθεια πολιορκίας τής Χάστα, οι βάρβαροι υποχώρησαν δυτικά στην Πολέντια. Αν και ορισμένοι από τούς στρατιώτες του ήθελαν να συνεχίσουν την υποχώρηση, ο Αλάριχος παρέμεινε αποφασισμένος να επιβάλει το ζήτημα, και προετοιμάστηκε για μία σφοδρή μάχη με τον Ρωμαϊκό στρατό. Ενόψει αυτού, ο Στιλίχων, ελπίζοντας να αιφνιδιάσει τον Αλάριχο, επέλεξε να επιτεθεί την Κυριακή τού Πάσχα, 6 Απριλίου 402, όταν οι Άρειοι Γότθοι θα ήταν απασχολημένοι με θρησκευτικές εορτές. (Η ασέβεια τού Στιλίχωνα αποτελεί αντικείμενο σκανδάλου μεταξύ ορισμένων Χριστιανών ιστορικών.) Το αποτέλεσμα τής επακόλουθης μάχης αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας, με τις περισσότερες ρωμαϊκές πηγές να ισχυρίζονται μία σαφή νίκη, ενώ οι Γότθοι συγγραφείς επιβεβαιώνουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Ο Αλάριχος συγκέντρωσε τον απροετοίμαστο στρατό του με επιδεξιότητα και θάρρος, για να αντιμετωπίσει τη ρωμαϊκή επίθεση, και μάλιστα κατάφερε να κατατροπώσει το ρωμαϊκό βοηθητικό ιππικό των Αλανών, των οποίων ο βασιλιάς έπεσε στη μάχη. Ωστόσο σύμφωνα με τούς πιο αξιόπιστους συγγραφείς, οι Γότθοι τελικά εκδιώχθηκαν από το πεδίο τής μάχης με σφαγή, και το στρατόπεδό τους δέχθηκε επίθεση και λεηλασία από τούς νικηφόρους Ρωμαίους. Η ανάληψη των λαφύρων τής Ελλάδας και τής βόρειας Ιταλίας, τα οποία είχαν βρεθεί την ακολουθία των αποσκευών τού Αλάριχου κατά τη διάρκεια τής εκστρατείας, θα μπορούσε από μόνη της να δικαιολογήσει τον ισχυρισμό τού Στιλίχωνα για μία μεγάλη νίκη. Το συμπέρασμα τού Κλαυδιανού, τού αυλικού ποιητή τού Ονωρίου, καταδεικνύει αρκετά καλά τουλάχιστον τη ρωμαϊκή άποψη για τη μάχη: «η δόξα σου, Πολέντια, θα ζήσει για πάντα... Η μοίρα σε προόρισε να είσαι ο τόπος τής νίκης μας, και ο τόπος ταφής των βαρβάρων».

Ο Στιλίχων προσφέρθηκε να επιστρέψει τούς αιχμαλώτους, με αντάλλαγμα την επιστροφή των Βησιγότθων στο Ιλλυρικό, αλλά μόλις έφθασε στη Βερόνα ο Αλάριχος, σταμάτησε την υποχώρησή του και προσπάθησε να καταλάβει την πόλη. Ο Στιλίχων και οι τοπικές δυνάμεις περικύκλωσαν τούς Βησιγότθους και τούς νίκησαν στη Μάχη τής Βερόνας. Καθώς πολλοί από τούς στρατηγούς του τον εγκατέλειψαν και ορκίστηκαν πίστη στον Στιλίχωνα, ο Αλάριχος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ιταλία.

Οι συνέπειες

Μέχρι το 403, ο Αλάριχος και οι Βησιγότθοι είχαν απωθηθεί στα Βαλκάνια, όπου παρέμεναν μία μικρή απειλή. Το 405 (σύμφωνα με τον Άντριαν Γκόλντσγουορθι) ή το 407 (σύμφωνα με την Άβεριλ Κάμερον), ο Στιλίχων και ο Αλάριχος συνήψαν συνθήκη, η οποία παραχωρούσε τις απαιτήσεις τού δεύτερου για τίτλους ιδιοκτησίας για τον εαυτό του, και παραχώρηση 4.000 λιβρών χρυσού για τα στρατεύματά του, σε αντάλλαγμα για απόλυτη υποταγή στον πρώτο. Πολλοί συγκλητικοί ήταν ήδη αναστατωμένοι, που ο Στιλίχων ασκούσε τόση δύναμη και επιρροή στον Αυτοκράτορα Ονώριο, και γνώριζαν ότι είχε βάλει στο μάτι και την Ανατολική Αυτοκρατορία. Όταν ο υπουργός Ολύμπιος που φθονούσε τον Στιλίχωνα, και οι συγκλητικοί άκουσαν γι' αυτή τη συνθήκη με τον βάρβαρο βασιλιά Αλάριχο, ο Στιλίχων κηρύχθηκε εχθρός τού κοινού και ένοχος προδοσίας το 408. Εκτελέστηκε λίγο αργότερα.

Ο σύγχρονος ιστορικός Πίτερ Μπράουν υποστηρίζει ότι αυτό ήταν λάθος. Τελικά «ένας έντονος σοβινισμός και η άρνηση διαπραγμάτευσης με τούς βαρβάρους οδήγησαν στη λεηλασία τής Ρώμης το 410», κατά την οποία οι Ρωμαίοι έπρεπε να πληρώσουν τρεις φορές περισσότερα από όσα ήθελε αρχικά ο Αλάριχος, για να εξαγοράσουν την πόλη τους από τούς Βησιγότθους.

Πηγές

• Κλαυδιανός . Ο Γοτθικός Πόλεμος . Μετάφραση Maurice Platnauer. Λονδίνο: W. Heinemann, 1922. Τύπο. Κλασική Βιβλιοθήκη Loeb. σελ. 173.
• Γκίμπον, Έντουαρντ . Η Ιστορία της Παρακμής και της Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, Βιβλίο IV, σελ. 15–17.
• Reynolds, Julian. Υπεράσπιση της Ρώμης: Οι Δάσκαλοι των Στρατιωτών. (2011). (σημείωση): Xlibris AU.
• Burns, T. S., Burns, T. S. (1994). Βάρβαροι Εντός των Πυλών της Ρώμης: Μια Μελέτη της Ρωμαϊκής Στρατιωτικής Πολιτικής και των Βαρβάρων, Περίπου 375–425 μ.Χ. Ηνωμένες Πολιτείες: Indiana University Press.