Λεγεώνα X Gemina

Η Λεγεώνα X Gemina έδρασε στα χρόνια της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας καθώς και της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ήταν μία από τις τέσσερις λεγεώνες με τις οποίες εξεστράτευσε ο Ιούλιος Καίσαρας στη Γαλατία. Η Δεκάτη λεγεώνα διαλύθηκε και σύντομα επανασυγκροτήθηκε από τον Οκταβιανό Αύγουστο για να πολεμήσει για τη Δεύτερη Τριανδρία και αργότερα για τον Αύγουστο κατά τον Πόλεμο του Ακτίου που έθεσε τέλος στην Κρίση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Η λεγεώνα παρέμεινε ενεργή για αιώνες, με σωζόμενες μαρτυρίες για την παρουσία της στη Βιέννη έως και τον 5ο αιώνα. Το σύμβολό της ήταν ο ταύρος. Στα πρώτα χρόνια της ιστορίας της ονομαζόταν X Equestris, δηλαδή «ιππική», επειδή ο Καίσαρας είχε χρησιμοποιήσει τους λεγεωνάριους της ως ιππικό.

Περίοδος της Δημοκρατίας

Γαλατικός Πόλεμος

Στον Γαλατικό Πόλεμο η Χ Equestris διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις στρατιωτικές επιτυχίες του Καίσαρα και για τον λόγο αυτό λέγεται μερικές φορές ότι ήταν η αγαπημένη του λεγεώνα. Έλαβε μέρος στη μάχη του Σάβις, στις εισβολές του Καίσαρα στη Βρετανία και στη μάχη της Γεργοβίας. Παρέμεινε πιστή στον Καίσαρα όταν πολέμησε εναντίον του Πομπηίου, λαμβάνοντας μέρος στις μάχες των Φαρσάλων το 49 ΠΚΕ και της Μούνδα το 45 ΠΚΕ. Τη χρονιά αυτή ο Καίσαρας τη διέλυσε και παραχώρησε στους βετεράνους της αγροτικές εκτάσεις στην Ισπανία και κοντά στη Ναρβώνα στη Γαλατία.

Αύγουστος

Η λεγεώνα επανασυστάθηκε το 42 ΠΚΕ και πολέμησε για τον Οκταβιανό Αύγουστο, τον Λέπιδο και τον Μάρκο Αντώνιο στη Μάχη των Φιλίππων εναντίον των δολοφόνων του Καίσαρα. Στη συνέχεια ακολούθησε τον Μάρκο Αντώνιο στην εκστρατεία του εναντίον της Παρθίας και ηττήθηκε μαζί με τις υπόλοιπες δυνάμεις του στη ναυμαχία του Ακτίου. Ο Αύγουστος πήρε στη συνέχεια τον έλεγχο της λεγεώνας και εγκατέστησε τους βετεράνους της στην Πάτρα. Η Δεκάτη στασίασε όμως και έχασε το cognomen Equestris ως τιμωρία. Οι δυνάμεις της αναμίχθηκαν με ενισχύσεις από άλλες λεγεώνες και μετονομάστηκε τότε σε Gemina.

Αυτοκρατορική περίοδος

Περίπου το 30 ΠΚΕ η Χ Gemina μεταφέρθηκε στην Ταρρακωνησία Ισπανία (λατινικά: Hispania Tarraconensis‎‎) όπου ο Αύγουστος προετοίμαζε την εκστρατεία του εναντίον των Κανταβρών. Οι βετεράνοι της ήταν ανάμεσα στους πρώτους κατοίκους της σύγχρονης Σαραγόσα και της Emerita Augusta, της σημερινής πόλης Μέριδα. Η Δεκάτη στάλθηκε στην Παννονία περίπου το 63, έπειτα από την αναχώρηση της XV Apollinaris για την ανατολή. Κατά τη σύντομη βασιλεία του Γάλβα (68–69) μεταφέρθηκε ξανά στην Ισπανία.

Επί δυναστείας των Φλαβίων

Η παραμονή της στην Ισπανία ήταν πολύ σύντομη. Το 70, έπειτα από την καταστολή της εξέγερσης των Βαταβών από τον Βεσπασιανό, η Χ Gemina στάλθηκε στις περιοχές των Βαταβών στη Κάτω Γερμανία για να τις επιτηρεί και να αποτρέψει νέες εξεγέρσεις. Από το 71 έως το 103 στρατοπέδευε στο οχυρό που είχε ανεγείρει η II Adiutrix κοντά στο Oppidum Batavorum, τη σημερινή ολλανδική πόλη Ναϊμέχεν (Nijmegen).

Ως μέρος του στρατού της Κάτω Γερμανίας η Χ Gemina πολέμησε εναντίον του εξεγερθέντος διοικητή της Άνω Γερμανίας, Λεύκιου Αντώνιου Σατουρνίνου. Για τον λόγο αυτό, η Δεκάτη, όπως και οι άλλες λεγεώνες που υπερασπίστηκαν την εξουσία του αυτοκράτορα Δομιτιανού (η I Minervia, η VI Victrix και η XXII Primigenia), έλαβε τον τίτλο Pia Fidelis Domitiana -δηλαδή «ευσεβής και πιστή στον Δομιτιανό», αναφορά που αφαιρέθηκε μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα και την επακόλουθη damnatio memoriae.

2ος αιώνας

Κατά την πρώτη εκστρατεία του Τραϊανού στη Δακία (101–102) η λεγεώνα έλαβε μέρος σε μάχη ενάντια στον στρατό του βασιλιά Δεκεβάλου. Το 103 μεταφέρθηκε στο Ακουίνκουμ (Aquincum) και αργότερα στη Βινδοβόνα (Vindobona) στην Άνω Παννονία, τη σημερινή Βιέννη. Παρέμεινε η βάση της έως και τον 5ο αιώνα.

Μεταξύ των ετών 132 και 135 αποσπάσματα της Χ Gemina στάλθηκαν στην Ιουδαία για να συμμετάσχουν στην καταστολή της Εξέγερσης του Μπαρ Κοχβά, ενώ άλλες μονάδες της συμμετείχαν στην εκστρατεία του Λεύκιου Βέρου το 162. Άλλη σημαντική εκστρατεία ήταν εκείνη εναντίον των Κούαδων, των Μαρκομάνων και των Λομβαρδών στη Μοραβία υπό την ηγεσία του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου (168–180).

Η Χ Gemina υποστήριξε τον διοικητή της, Σεπτίμιο Σεβήρο, στην αξίωσή του να γίνει αυτοκράτορας και πολλοί λεγεωνάριοι πήγαν στη Ρώμη για να ενταχθούν στην Πραιτωριανή Φρουρά όταν πήρε την εξουσία.

3ος αιώνας

Κατά τον 3ο αιώνα η Δεκάτη πολέμησε για λογαριασμό διάφορων αυτοκρατόρων που την τίμησαν με τίτλους που υποδήλωναν τόσο την αφοσίωσή της όσο και την εύνοια που απολάμβανε από τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Οι τίτλοι αυτοί ήταν όμως βραχύβιοι και εγκαταλείπονταν μετά τον θάνατο εκάστου αυτοκράτορα. Για την στήριξή της στον αυτοκράτορα Γαλλιηνό ενάντια στον Πόστουμο η Gemina τιμήθηκε με τον τίτλο Pia VI Fidelis VI που σημαίνει «έξι φορές πιστή, έξι φορές αφοσιωμένη».

4ος αιώνας

Στα χρόνια της συγγραφής του έργου Notitia Dignitatum τμήμα της λεγεώνας ήταν υπό τη διοίκηση του Μάγιστρου του στρατού της Ανατολής (λατινικά: Magister Militum per Orientem‎‎) ενώ λοιπές μονάδες της παρέμεναν στη Βινδοβόνα.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

• Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Λεγεώνα X Gemina στο Wikimedia Commons