Κώστας Σπέρας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Κώστας Σπέρας
Γέννηση
Σέριφος
Θάνατος
Δήμος Μάνδρας
Υπηκοότητα / Χώρα πολιτογράφησης Ελλάδα
Ιδιότητα συνδικαλιστής

Ο Κώστας Σπέρας (1893-1943) ήταν Έλληνας συνδικαλιστής, πολιτικός, ιδρυτικό στέλεχος του ΣΕΚΕ και της ΓΣΕΕ, καθώς και ο οργανωτής της εξέγερσης της Σερίφου. Η ιδεολογική του διαδρομή ξεκίνησε από τον αναρχοσυνδικαλισμό και έφτασε στον εθνικοσοσιαλισμό. Εκτελέστηκε από τον ΕΛΑΣ το 1943.

Νεανικά χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γεννήθηκε στη Σέριφο. Το 1907 μετακινήθηκε στην Αλεξάνδρεια όπου φοίτησε στο Λεόντειο Λύκειο ενώ αργότερα εγκαταστάθηκε στο Κάιρο όπου εργάστηκε ως καπνεργάτης και ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του Αναρχοσυνδικαλισμού και του Επαναστατικού Συνδικαλισμού. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, συμμετείχε το 1910 στη δημιουργία του Εργατικού Κέντρου της Αθήνας, καθώς και στο Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθήνας. Το 1914 συμμετείχε ως καπνεργάτης στην απεργία της Καβάλας, για τη δράση του φυλακίστηκε στις φυλακές Τρίπολης[1].

Στην εξέγερση της Σερίφου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τον Ιούνη του 1916 ο Σπέρας επέστρεψε στη Σέριφο. Εκεί πρωτοστάτησε στη δημιουργία του τοπικού Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου και έγινε ο πρώτος Πρόεδρος του. Εξαιτίας των άθλιων συνθηκών κάτω από τις οποίες εργάζονταν και λόγω της υψηλής θνησιμότητας των εργατών, το Σωματείο προχώρησε σε γενική απεργία στο νησί. Η απεργία αυτή υπήρξε ιδιαίτερα δυναμική και ριζοσπαστική για την εποχή της και κατέληξε σε γενικευμένη εξέγερση γνωστή ως Εξέγερση της Σερίφου, αν και ο Σπέρας κάλεσε ανεπιτυχώς τις δυνάμεις της Αντάντ να επέμβουν[2]. Λόγω των συγκρούσεων με τη χωροφυλακή υπήρξαν οκτώ νεκροί και δεκάδες τραυματίες και από τις δύο πλευρές αλλά και μερική ικανοποίηση των αιτημάτων των μεταλλωρύχων. Ο ίδιος ο Σπέρας φυλακίστηκε[3] στο φρούριο Φιρκά των Χανίων.

Αναρχοσυνδικαλιστική δράση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1918 ο Σπέρας συμμετείχε στην ίδρυση τόσο της ΓΣΕΕ όσο και του ΣΕΚΕ. Στην ίδρυση της ΓΣΕΕ πήρε πρώτος το λόγο όπου υποστήριξε την άποψη (μαζί με τον Σταύρος Κουχτσόγλου) ότι η συνομοσπονδία πρέπει να ασχολείται μόνο για εργατικά θέματα και όχι με θέματα που αφορούν την πολιτική[4]. Παράλληλα στο συνέδριο του κόμματος το 1920 μαζί με τους Ευάγγελο Παπαναστασίου και Ιωάννη Φανουράκη ήταν ενάντιος στη συμμετοχή του κόμματος στο κοινοβούλιο[5]. Την εποχή αυτή υποστηρίζει την ένταξη της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ στην Κομμουνιστική Διεθνή. Το 1920 επιχειρεί να ιδρύσει σε Συνδιάσκεψη την Ομοσπονδία Μεταλλωρύχων και Ανθρακωρύχων. Επιπλέον, στα πλαίσια της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ ο Σπέρας υποστήριζε την άποψη πως τα Σωματεία θα πρέπει να είναι αποσυνδεδεμένα από κόμματα, αναθεωρώντας τις παλαιότερες του απόψεις. Την ίδια χρονιά διαγράφηκε ως αντικομματικό στοιχείο από το ΣΕΚΕ[6].

Μεταγενέστερη Δράση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αργότερα, το 1922 ο Σπέρας προχώρησε στη δημιουργία του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος, το οποίο συνεργάστηκε με άλλες πρώην κινήσεις-φράξιες του ΣΕΚΕ [7]. Στους εορτασμούς της Πρωτομαγιάς του 1924 από το Εργατικό Κέντρο Αθηνών, τον συνέλαβαν μαζί με άλλα εργατικά στελέχη[8]. Άποψη πλέον του Σπέρα είναι πως η Εργατική τάξη οφείλει να κάνει μόνο οικονομικούς αγώνες και όχι πολιτικούς. Από το 1925 είναι ένας από τους πιο φανατικούς υποστηρικτές της αποπολιτικοποίησης των Συνδικάτων[9]. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς πραγματοποιείται και η μεγάλη ιδεολογικοπολιτική μεταστροφή του Σπέρα και η ένταξή του στις αρχές ασφαλείας[10]. Το 1926 ο Σπέρας επικεφαλής αστυνομικών εισβάλει στο Γ' Συνέδριο της ΓΣΕΕ και συλλαμβάνει τους Κομμουνιστές αντιπροσώπους[11][12][13]. Εξαιτίας της στάσης του διαγράφεται από τη ΓΣΕΕ[14]. Την ίδια χρονιά ήταν μάρτυρας κατηγορίας ενάντια στα στελέχη του ΚΚΕ(π.χ Παντελής Πουλιόπουλος) για τη θέση στο θέμα της αυτονομίας της Μακεδονίας[15]. Υπήρξε μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη για την απαγόρευση της Ενωτικής ΓΣΕΕ[16]. Στις εκλογές του 1926 ως υποψήφιος βουλευτής  Α΄ Αθηνών με το Ανεξάρτητο Εργατοεπαγγελματικό Κόμμα πήρε ελάχιστες ψήφους[17].

Στο εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά τη διαγραφή του από τη ΓΣΕΕ ο Σπέρας συμμετείχε σε απεργοσπαστικούς μηχανισμούς [18]. Εξάλλου, ο Σπέρας ήδη προσχώρησε στους συντηρητικούς συνδικαλιστές [19]. Στη δεκαετία του '30 εντάχθηκε στο Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Γεωργίου Μερκούρη[20], αρθρογραφώντας στην εφημερίδα Εθνικη Σημαία[21] όργανο του κόμματος[22]. Στην ίδια εφημερίδα έγραψε σε συνέχειες την Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος [23][24] με το ψευδώνυμο Έλλην εργάτης[25] . Το 1938 συνελήφθη για ποινικό αδίκημα[26] και φυλακίστηκε στις αγροτικές φυλακές Σκοπέλου όπου επιβαρύνθηκε πολύ σοβαρά η υγεία του.

Στη Κατοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μαζί με τους Ευαγγέλου και Καλύβα είχε πολιτικές σχέσεις με τον συνεργάτη των κατοχικών δυνάμεων[27][28] Ανδρέα Κονδάκη πρώην ανώτερο αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού [29] καθώς και ανήκε στην συνδικαλιστική παράταξη Καλύβα[30] . Το 1943 είχε σχέσεις με το συνδικαλιστικό[31] τμήμα του ΕΔΕΣ Αθήνας[32] και με οργάνωση του Μερκούρη [33]. Τέλη Οκτωβρίου του 1943 ενώ ταξίδευε μαζί με τον ανθυπολοχαγό του Ελληνικού Στρατού Απόστολο Κοκμάδη[34] για τη δημιουργία ή σε προσχώρηση αντάρτικων ομάδων ενάντια στο ΕΑΜ, συνελήφθησαν στη Μάνδρα Αττικής από άντρες του Καπετάνιου του 1/34ού τάγματος Γεωργίου Μπουτσίνη (Νικήτας), ενώ ο Ριζοσπάστης στις 25/10/43 ανάφερε την σύλληψη του Σπέρα ως απεσταλμένου της ομάδας του γιατρού Ιωάννη Λαζαρή[35] (πρώην μέλους της ΕΕΕ[36]) του ΕΔΕΣ.[37] Έπειτα προωθήθηκαν στην έδρα του 34ού συντάγματος του ΕΛΑΣ (Καπετάνιος: Ανδρέας Μουντρίχας, Πολιτικός: Φώτης Βερμαίος, Στρατιωτικός: Aν/χης Γιώργος Ρήγος) στα Δερβενοχώρια όπου ο Σπέρας εκτελέστηκε μετά την εξακρίβωση της ταυτότητας του[38].

Υστεροφημία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά, η διορισμένη από το κράτος ΓΣΕΕ συμπεριέλαβε την εκτέλεση Σπέρα στην έκθεση της στην επιτροπή Σίτριν[39].

Το 2001 επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος η μπροσούρα που έγραψε ο Σπέρας για τα γεγονότα της Σερίφου Η απεργία της Σερίφου, ήτοι Αφήγησις των αιματηρών σκηνών της 21ης Αυγούστου 1916 εις τα μεταλλωρυχεία του Μεγάλου Λειβαδίου της Σερίφου[40]. Στο Μεγάλο Λιβάδι της Σερίφου βρίσκεται η προτομή του Σπέρα που ανεγέρθη το 2009[41], καθώς έχουν κυκλοφορήσει και λογοτεχνικά βιβλία για τη δράση του[42] ενώ ο Χρήστος Θηβαίος θα κυκλοφορήσει δισκογραφική δουλειά εμπνευσμένη στη δράση του στην εξέγερση της Σερίφου[43].

Άλλες εκτιμήσεις για τον Σπέρα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ένα τμήμα της Αναρχίας και της Αριστεράς[44][45] αμφισβητεί τη χαφιεδοποίηση του Σπέρα και ισχυρίζονται πως υπήρξε μέχρι το τέλος του ένας σταθερός αγωνιστής του Αναρχισμού ο όποιος δολοφονήθηκε με ειδεχθή τρόπο από τον ΕΛΑΣ ή την ΟΠΛΑ γιατί είχε διαφορετική άποψη για τον σοσιαλισμό ως συνεπής αναρχοσυνδικαλιστής[46]. Ενώ άλλοι αναφέρονται στην εθνικιστική δράση του[47].

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Η απεργία της Σερίφου του 1916 και οι πολλαπλές της ερμηνείες | Palinodiae, του Δημήτρη Τρωαδίτη ανακτήθηκε στις 21/11/2014
  2. ΣΕΡΙΦΟΣ Ενα εργατικό Κιλελέρ η απεργία των μεταλλωρύχων στα 1916, Δώρας ΜΟΣΧΟΥ Ριζοσπάστης 31 Αυγούστου 2003
  3. Η γενναιότητα της πίστης στον άνθρωπο, Γιώργος Μπλανάς, Ελευθεροτυπία 12/04/2002
  4. Γιάνη Κορδάτου, Ιστορία του Ελληνικού Εργατικού Κινήματος Ζ' έκδοση. Εκδόσεις Μπουκουμάνη Αθήνα σελ 305 & 307
  5. Γ. Κορδάτου Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, Νεώτερη Ε2 1900-1924, εκδόσεις 20ός αιώνας σελ 537
  6. Οι αναρχοσυνδικαλιστές στο ΣΕΚΕ, Για Μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος του Ελλαδικού Χώρου, ιστοσελίδα http://www.anarkismo.net/ ανακτήθηκε 25/8/2014
  7. Το Aανεξάρτητο Eργατικό Kόμμα (AEK)Για Μια Ιστορία του Αναρχικού Κινήματος του Ελλαδικού Χώρου, ιστοσελίδα ngnm.vrahokipos.net/ ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  8. Η αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά του 1924 και η δολοφονία του κομμουνιστή Σωτήρη Παρασκευαΐδη Του Γιώργου Αλεξάτου ανακτήθηκε στις 21/11/2014
  9. Δημήτρης Λιβιεράτος: Κοινωνικοί Αγώνες στην Ελλάδα, 1923-1927,Επαναστατικές εξαγγελίες,εκδόσεις Κομμούνα, σελ. 131-132
  10. Γιάνης Κορδάτος:Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας, τόμος Ε’ 1900-1924, σελίδα 614
  11. Δημήτρης Λιβιεράτος: 90 Χρόνια της ΓΣΕΕ,ΑΡ.ΙΣΤΟ.Σ.
  12. Αβραάμ Μπεναρόγια :Η Πρώτη Σταδιοδρομία του Ελληνικού Προλεταριάτου,εκδόσεις Ολκός, Αθήνα 1975, σελίδα 179
  13. ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΠΑΛΙΟΥ ΑΡΧΕΙΟΜΑΡΞΙΣΤΗ, ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΣΤΕΦΑΝΑΤΟΣ, ιστοσελίδα www.politiko-kafeneio.gr/, ανακτήθηκε 25/8/2014
  14. «Ιστορικό Λεξικό του Ελληνικού Εργατικού κινήματος» Γιώργος Αλεξάτος, Εκδόσεις Γειτονιές του Κόσμου σελ 401
  15. εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, 24-2-1926 φύλλο 1
  16. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα από το 1875-1974 ΙΙΙ Η εδραίωση του «μαρξισμού-λενινισμού» και οι αποκλίνουσες ή ετερογενείς επεξεργασίες (1926-1955) Συγγραφέας: Παναγιώτης Χ. Νούτσος, Εκδότης: Γνώση σελ 143
  17. ΕΚΛΟΓΕΣ 1926 - ΟΙ 2.010 ΠΟΛΙΤΕΥΤΕΣ, Α Ε Ρ Α ! ! ! Θέματα από τη σύγχρονη ιστορία - Χωρίς παρωπίδες, χωρίς εμμονές, χωρίς σκοπιμότητες ιστοσελίδα aera2012.blogspot.gr ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  18. εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ Φύλλο: 10/3/1927, Σελίδα: 5 Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  19. εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ Φύλλο: 27/10/1927, Σελίδα: 2, Η προσχώρηση του Σπέρα στο συντηρητικό συνδικαλισμό, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  20. Οι Έλληνες <<Φασίστες>>. Οι Φασιστικές και Εθνικοσοσιαλιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (1927-1936) ΙΑΚΩΒΟΣ ΠΕΡ. ΧΟΝΔΡΟΜΑΤΙΔΗΣ Εκδόσεις Πελασγός Αθήνα 2013 σελ 161
  21. Η αρθρογραφία του Κ.Σπέρα σε φιλοφασιστική εφημερίδα ιστολόγιο http://metwpoistorias.blogspot.gr/ ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  22. Εθνική Σημαία, 9/12/1934 ανακτήθηκε στις 25/8/2014, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
  23. Εθνική Σημαία 9/1935 ανακτήθηκε στις 25/8/2014, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων.
  24. Εθνική Σημαία 16/1/1935 ανακτήθηκε στις 25/8/2014, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων
  25. εφημερίδα Ριζοσπάστης 8/1/1935 Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, ανακτήθηκε στι 25/8/2014
  26. Αναμνήσεις "Εβδομήντα χρόνια κάτω από τη σημαία της σοσιαλιστικής επανάστασης" Α. Στίνας εκδόσεις Ύψιλον, 1985 σελ.30
  27. Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα Εθνικοσοσιαλιστικές και φασιστικές οργανώσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και της Κατοχής (1941-1944) Ιάκωβος Περ. Χονδροματίδης Περισκόπιο, 2001
  28. Η ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΣΠΟ Η παράδοξη αλήθεια για την ΕΣΠΟ, τη γνωστότερη οργάνωση γερμανόφιλων που είχε δράσει επί Κατοχής ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ ΙΔΡΥΘΗΚΕ ΤΟ 1941, ιστολόγιο aera2012.blogspot.gr/, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  29. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΤΣΟΛΑΚΟΓΛΟΥ ιστολόγιο aera2012.blogspot.gr/, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  30. Το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα 1918-1948 Δυο γραμμές σε διαρκή αντιπαράθεση Μαυρίκος Γ, ιστολόγιο metwpoistorias.blogspot.gr ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  31. "Ναπολέων Ζέρβας «Ο Μισθοφόρος» Από τα απόρρητα αρχεία του ΕΔΕΣ, εκδόσεις ΦΙΛΙΣΤΩΡ-2005, σελ 75.
  32. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 134-5
  33. Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ,οικειοθελώς ή εξ'ανάγκης εκδόσεις Αλφειός,σελ 414
  34. Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ,ό.π
  35. Ο σφαγιασμός των αρχειομαρξιστών της περιοχής του Αγρινίου από τον ελληνικό σταλινισμό. Γιάννης Η. Καρύτσας Άρδην, 2002 σελ 108
  36. Ιστορία του φασισμού-εθνικοσοσιαλισμού στην Ελλάδα – μέρος Β: η «Εθνική Ένωσις Ελλάς» (1927), τα εβραϊκά πογκρόμ & οι συγκρούσεις με το ΚΚΕ ανακτήθηκε στις 4/9/2016
  37. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 151
  38. Το αντάρτικο της Αττικής 1941-1945 Γιώργος Μπουτσίνης(Νικήτας) σελ 270-271 Αθήνα 1979 εκδόσεις ΝΕΟΚΟΣΜΟΣ
  39. Κόκκινος Δεκέμβρης Τάσος Κωστόπουλος Το ζήτημα της επαναστατικής βίας, εκδόσεις Βιβλιόραμα 2016 σελ 133-4
  40. ιστοσελίδα biblionet.gr ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  41. ιστοσελίδα .discover-serifos.com, ανακτήθηκε στις 7/8/2014
  42. Μόχθος και οργή στη Σέριφο του 1916 ιστοσελίδα avgi.gr, ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  43. εφημερίδα Ελευθεροτυπία, Αιχμάλωτοι της αισιοδοξίας, ανακτήθηκε στις 19/11/2014
  44. Στίνας, ό.π.
  45. ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1916 97 χρονια πριν…στη Σέριφο - η εξέγερση των μεταλλωρύχων, ιστολόγιο kinisienergoipolites.blogspot.gr, ανακτήθηκε στις 25/8/2014 Παύλος Ε.Χρυσαφίδης Κίνηση Ενεργοί Πολίτες]
  46. Γράφει: Κωστής Μαργιόλης - Λογοτεχνία + Ποίηση - 05/08/2014 ιστοσελίδα www.toperiodiko.gr/ ανακτήθηκε στις 25/8/2014
  47. Ο λησμονημένος Εθνικιστής Εργάτης Κωνσταντίνος Σπέρας. ανακτήθηκε στις 2/8/2016