Κατάλογος εκκλησιών στη Ρώμη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Υπάρχουν πάνω από 900 εκκλησίες στην Ρώμη,[1] με τις περισσότερες να είναι Ρωμαιοκαθολικές.

Παλαιοχριστιανική Ρώμη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Κατακόμβες. Περί τις σαράντα σώζονται στα περίχωρα, στις εξόδους κυρίως, της Ρώμης. Γνωστότερες είναι :
    • Πρισκίλλας (Catacombe di Priscilla). Στην Βία Σαλάρια. Τοιχογραφημένη με πρωτοχριστιανικές παραστάσεις πομπηιανής τεχνοτροπίας.
    • Αγίου Καλλίστου (Catacombe di San Callisto). Στην Βία Άππια Αντίκα, περιέχει τάφους παπών των 2ου-4ου αιώνων. [1]
    • Αγίου Σεβαστιανού (Catacombe di San Sebastiano). Στην Βία Άππια Αντίκα. Από τα λίγα χριστιανικά κοιμητήρια που λειτουργούν διαρκώς.
    • Δομιτίλλας (Catacombe di Domitilla). Στην Βία Αρντεατίνα. Με τοιχογραφίες του 4ου αιώνα.[2]
  • Πρωτοχριστιανικά ιερά
    • Σαν Κλεμέντε (basilica di San Clemente). Σε δύο επίπεδα. Καρολίγγεια και ρωμανικά ψηφιδωτά στην κάτω εκκλησία, θαυμάσιο ψηφιδωτό της αψίδας του 12ου αιώνα στην άνω.
Σαν Κλεμέντε, το ψηφιδωτό της αψίδας

Τοιχογραφίες του Μαζολίνο ντα Πανικάλε στο παρεκκλήσιο της Αγίας Αικατερίνης.

    • Βαπτιστήριο του Αγίου Ιωάννη στο Λατερανό (Battistero lateranense). Οκταγωνικό κτίσμα, ανεξάρτητο αρχικά από τον ομώνυμο ναό, υπόδειγμα των βαπτιστηρίων του Καθολικισμού. [3]
    • Άγιοι Ιωάννης και Παύλος (Basilica dei Santi Giovanni e Paolo). Τοιχογραφία του 13ου αιώνα «Ο Χριστός ανάμεσα στους Αποστόλους».
    • Μαυσωλείο της Κωνσταντίνας (Mausoleo di Santa Costanza), θυγατέρας του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Κυκλικό κτίσμα της αυτοκρατορικής αρχιτεκτονικής,[4] με ψηφιδωτά του 4ου αιώνα. [5]

Οι μεγάλες βασιλικές και οι μεσαιωνικές εκκλησίες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η Ρώμη είναι πόλη με τεράστιο αριθμό εκκλησιών, με ανεκτίμητους καλλιτεχνικούς θησαυρούς στο εσωτερικό τους. Να σημειωθεί ότι πολλές από τις παλαιοχριστιανικές και μεσαιωνικές εκκλησίες έχουν υποστεί αλλεπάλληλες τροποποιήσεις, ειδικά λόγω του «εκμπαροκισμού» της πόλης κατά την Αντιμεταρρύθμιση, όπως πολύ χαρακτηριστικά συνέβη με τις πρώτες τρεις από τις αμέσως πιο κάτω παπικές βασιλικές. Στο δε εσωτερικό πολλών εκκλησιών βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο παλαιοχριστιανικά, ρωμανικά, γοτθικά, αναγεννησιακά και μπαρόκ έργα τέχνης.

  • Άγιος Ιωάννης του Λατερανού (Basilica di San Giovanni in Laterano). Ο μητροπολιτικός ναός της Ρώμης.
  • Βασιλική του Αγίου Πέτρου (Basilica di San Pietro in Vaticano). Η μεγαλύτερη εκκλησία του κόσμου, η έδρα του Καθολικισμού.
  • Σάντα Μαρία Ματζόρε (Santa Maria Maggiore). Πατριαρχική βασιλική, με πολλές μεταγενέστερες τροποποιήσεις,[6] διατηρεί στο μεγαλοπρεπές εσωτερικό της τον παλαιοχριστιανικό χαρακτήρα. Εξαιρετικά ψηφιδωτά στους τοίχους και στην αψίδα.
Σάντα Μαρία Ματζόρε. Εσωτερικό


  • Σάντα Μαρία Αντίκα (Santa Maria Antiqua). Κτισμένη σε τροποποιημένα ανακτορικά παραρτήματα, μεταξύ Φόρουμ και Παλατίνου. Τοιχογραφίες των 6ου-8ου αιώνων, μεταβατικές από την βυζαντινή στην καρολίγγεια τέχνη.[7]
  • Σάντα Μαρία ιν Κοσμεντίν (Santa Maria in Cosmedin). Η εκκλησία των εικονόφιλων προσφύγων του Βυζαντίου (Cosmedin από το ρήμα κοσμώ), με πανύψηλο, ωραίο κωδωνοστάσιο. [8][νεκρός σύνδεσμος] Στον πρόναο η Bocca della Verità (Το Στόμα της Αλήθειας), μια μαρμάρινη μορφή με ανοικτό στόμα που δάγκωνε τους ψεύτες που τολμούσαν να βάλουν μέσα το χέρι τους.[9]
  • Σάντα Σαμπίνα (basilica Santa Sabina all'Aventino), του 5ου αιώνα. Η αντιπροσωπευτικότερη βασιλική της μεσαιωνικής ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής και διακόσμησης. [10] Αποκαταστάθηκε στην αρχική της μορφή το 1936. Ανάγλυφα με σκηνές από την Βίβλο στην πύλη από κυπαρισσόξυλο.
  • Σάντα Τσετσίλια ιν Τραστέβερε (Santa Cecilia in Trastevere). Αρχαίο ιερό, ανακαινισμένο ήδη τον ένατο αιώνα και με μπαρόκ πρόσοψη πλέον.[11] Λαμπρό ψηφιδωτό στην αψίδα που προαναγγέλει την βυζαντινή επίδραση,[12] και έργα των Αρνόλφο ντι Κάμπιο (1293), Μίνο ντα Φιέζολε (περ. 1450), Γκουίντο Ρένι και Κάρλο Μαντέρνο (το άγαλμα της Αγίας, 1600)
  • Σάντα Μαρία ιν Τραστέβερε (Santa Maria in Trastevere). Το πρώτο επίσημο χριστιανικό ιερό της Ρώμης. Η σημερινή εκκλησία χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και διατηρεί τον μεσαιωνικό της χαρακτήρα.[13] Ρωμανικό κωδωνοστάσιο, ψηφιδωτά στην περίστυλη στοά της πρόσοψης και υπέροχο ψηφιδωτό στην αψίδα με τον Χριστό και την Παναγία ένθρονους εν μέσω παπών.[14]
  • Σάντα Πουντεντσιάνα (Santa Pudenziana). Από τις αρχαιότερες εκκλησίες της Ρώμης, με ταλαιπωρημένο από τις αλλεπάλληλες ανακαινίσεις εξωτερικό. Στην αψίδα ένα από τα εντυπωσιακότερα εκτός Ραβέννας ψηφιδωτά της Ιταλίας, ο Χριστός ένθρονος εν μέσω των Αποστόλων.
Σάντα Πουντεντσιάνα. Το ψηφιδωτό της αψίδας
  • Σάντα Πρασσέντε (Basilica di Santa Prassede) από τον 5ο αιώνα με πολλές αποτυχημένες ανακαινίσεις ακόμη και στο εσωτερικό. Ψηφιδωτά στον κυρίως ναό αλλά πιο ενδιαφέροντα στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ζήνωνα [15] όπου είναι φανερή η διαδρομή από την ελληνο-λατινική τεχνοτροπία στην βυζαντινή και στην καρολίγγεια.
  • Σαν Πιέτρο ιν Βίνκολι (San Pietro in Vincoli, Ο Άγιος Πέτρος στα Δεσμά), με τον περίφημο Μωυσή του Μιχαήλ Αγγέλου.
  • Σάντο Στέφανο Ροτόντο (Santo Stefano Rotondo), από τις αρχαιότερες ιταλικές εκκλησίες κυκλικού σχεδίου.[16]
  • Σάντα Μαρία ιν Ντόμνικα (Santa Maria in Domnica) του 7ου αιώνα, με πρόσοψη του Αντρέα Σανσοβίνο.[17] Βυζαντινή Παναγία στο ψηφιδωτό της αψίδας.[18]
  • Σάντα Μαρία ιν Αρακοέλι (Santa Maria in Aracoeli) του 6ου αιώνα, στον Καπιτωλίνο Λόφο. Ξανακτισμένη από τους Φραγκισκανούς το 1250 και έδρα τους από τότε.[19] Στην επιχρυσωμένη οροφή του κεντρικού κλίτους ο θρίαμβος του Μαρκαντόνιο Κόλοννα στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου. Έργα των Ντονατέλλο και Πιντουρίκκιο.[20]
  • Σάντα Φραντσέσκα Ρομάνα (Santa Francesca Romana) στο Φόρουμ.
  • Αγία Αγνή εκτός των Τειχών (Sant'Agnese fuori le mura). Στο ίδιο μνημειακό σύνολο με το Μαυσωλείο της Κωνσταντίνας. Στο ψηφιδωτό της αψίδας η Αγία Αγνή ως Βυζαντινή αυτοκράτειρα εν μέσω δύο παπών.
  • Βασιλική των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού (basilica dei Santi Cosma e Damiano), στο Φόρουμ. Εντυπωσιακό ψηφιδωτό της αψίδας.

Αναγέννηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Σάντα Μαρία ντελ Πόπολο (Santa Maria del Popolo) στην Πιάτσα ντελ Πόπολο. Πρώιμη Αναγέννηση.[21] Τοιχογραφίες του Πιντουρίκκιο, σχέδια του Ραφαήλ, τάφοι του Μίνο ντα Φιέζολε και του Μπερνίνι και δύο περίφημοι πίνακες του Καραβάτζο.
  • Σαντ’ Αγκοστίνο (Sant'Agostino, 1483). Ζωγραφική των Ραφαήλ, Γκουερτσίνο και Καραβάτζο ("Η Μαντόννα των Προσκυνητών"), γλυπτική των Γιάκοπο και Αντρέα Σανσοβίνο.[22]
  • Σάντα Μαρία σόπρα Μινέρβα (Santa Maria sopra Minerva), στην πλατεία πίσω από το Πάνθεον, πάνω σε ναό της Αθηνάς. Τοιχογραφίες του Φιλιππίνο Λίππι, «Ο Χριστός φέρων τον Σατυρό» του Μιχαήλ Αγγέλου.[23]
  • Σάντα Μαρία ντελλα Πάτσε (Santa Maria della Pace, Παναγία της Ειρήνης, 1479). Περίφημη μπαρόκ πρόσοψη του Πιέτρο ντα Κορτόνα δύο αιώνες αργότερα, στοά του Μπραμάντε, τοιχογραφίες του Ραφαήλ.[24]
  • Σαν Πιέτρο ιν Μοντόριο (San Pietro in Montorio). Αναγεννησιακά και μπαρόκ έργα των Σεμπαστιάνο ντελ Πιόμπο, Μπαλντασσάρε Περούτσι, Βαζάρι, Αμμαννάτι.[25]
  • Τεμπιέττο (Tempietto), στην πρώτη αυλή του μοναστηριακού συγκροτήματος της προηγούμενης εκκλησίας. Μικρός περίστυλος κυκλικός ναός, έργο του Μπραμάντε (1502), που θεωρείται από τα αντιπροσωπευτικότερα δείγματα της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής.
Ντονάτο Μπραμάντε : Il Tempietto, στον Σαν Πιέτρο ιν Μοντόριο

Μπαρόκ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Μπαρόκ ήταν ένα από τα όπλα που αντέταξε ο Καθολικισμός στην Μεταρρύθμιση. Μετά το σύντομο σχετικά διάστημα του Μανιερισμού, η Καθολική Εκκλησία αντεπιτέθηκε χρησιμοποιώντας ένα νέο ύφος στις εικαστικές τέχνες, την μουσική, την λογοτεχνία. Η κύρια έκφραση της νέας αυτής τεχνοτροπίας ήταν στην εκκλησιαστική αρχιτεκτονική και διακόσμηση. Οι λιτές γραμμές της κλασικής εποχής και της Αναγέννησης εγκαταλείπονται. Οι εκκλησίες γίνονται μεγαλοπρεπέστατα καταστόλιστα οικοδομήματα, θεατρικά σκηνικά όπου παίζεται το Θείο Δράμα εμπλουτισμένο με χρώματα και μουσικές που γοητεύουν και υποβάλλουν τον θεατή. --Στο κεφάλαιο αυτό (Μνημεία και αξιοθέατα) δεν αναφέρονται κατά κανόνα, εφ’ όσον υπάρχει σχετικός σύνδεσμος, οι σημαντικότατες παρεμβάσεις των αρχιτεκτόνων του μπαρόκ σε εκκλησίες παλαιοτέρων εποχών (Μπερνίνι στον Άγιο Πέτρο, Μπορρομίνι στον Άγιο Ιωάννη του Λατερανού, κ.α.)

  • Σαν Τζοβάννι ντει Φιορεντίνι (San Giovanni dei Fiorentini). Η εκκλησία των Φλωρεντινών της Ρώμης. Αρχιτέκτονες οι Τζάκομο ντελλα Πόρτα και Κάρλο Μαντέρνο. Το Ιερό από τους Πιέτρο ντα Κορτόνα και Μπορρομίνι. [26]
  • Κιέζα Νουόβα (Santa Maria in Vallicella, γνωστότερη ως Chiesa Nuova, Νέα Εκκλησία).[27] Εντυπωσιακό μπαρόκ εσωτερικό, έργα του Ρούμπενς στο Ιερό.[28]
  • Ορατόριο ντει Φιλιππίνι (Oratorio dei Filippini), ενωμένο με την Κιέζα Νουόβα. Χαρακτηριστικό έργο του Φραντσέσκο Μπορρομίνι. Οι μουσικές συνθέσεις που εκτελούνταν εκεί έδωσαν την ονομασία στο μουσικό είδος του ορατόριου. (Oratorio = προσευχητήριο).[29]
  • Σαν Κάρλο αϊ Κατινάρι (San Carlo ai Catinari). Ζωγραφική των Ντομενικίνο και Κορτόνα. [30]
  • Σαντ’ Αντρέα ντελλα Βάλλε (Sant'Andrea della Valle), σε σχέδιο του Μαντέρνο. Ο μεγαλύτερος θόλος της Ρώμης μετά από αυτόν του Αγίου Πέτρου. Από τις πιο επιτυχημένες μπαρόκ προσόψεις [31] και με μεγαλοπρεπές εσωτερικό. Ζωγραφική των Ντομενικίνο και Ματτία Πρέτι.
Σαντ’ Αντρέα ντελλα Βάλλε. Εσωτερικό
  • Σαν Λουίτζι ντεϊ Φραντσέζι (San Luigi dei Francesi, Άγιος Λουδοβίκος των Γάλλων). Όψιμη Αναγέννηση έως μπαρόκ, έργο του Τζάκομο ντελλα Πόρτα.[32] Τρεις περίφημοι πίνακες του Καραβάτζο με θέμα τον Άγιο Ματθαίο. [33]
  • Εκκλησία του Ιησού (Chiesa del Gesù), του Βίνιολα και του Τζάκομο ντελλα Πόρτα. Η μητέρα εκκλησία των Ιησουιτών, κύριων εκφραστών της Αντιμεταρρύθμισης, υπόδειγμα θρησκευτικής αρχιτεκτονικής παντού όπου Καθολικισμός.[34] Βωμός αφιερωμένος στον Ιγνάτιο Λογιόλα με τα λείψανα του Αγίου.[35]
  • Σάντα Μαρία ντελι Άντζελι (Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, Παναγία των Αγγέλων και των Μαρτύρων). Τμήμα των τεράστιων Θερμών του Διοκλητιανού που μετατράπηκε σε εκκλησία από τον Μιχαήλ Άγγελο. Άστοχη τροποποίηση του 1749. [36]
  • Σαν Μπερνάρντο αλλε Τέρμε (San Bernardo alle Terme). Επίσης τμήμα (κυκλικό πύργος) των Θερμών, μικρογραφία του Πανθέου με άνοιγμα κι εδώ στον θόλο.[37]
  • Σάντα Σουζάννα (Santa Susanna). Εντυπωσιακή μπαρόκ πρόσοψη του Κάρλο Μαντέρνο. [38] Τεράστιες τοιχογραφίες του Μπαλντασσάρε Κρότσε που δίνουν την εντύπωση ταπισερί.[39]
  • Σάντα Μαρία ντελλα Κοντσετσιόνε (Santa Maria della Concezione). Η εκκλησία των Καπουτσίνων. Πολύ απλή αλλά στο εσωτερικό ζωγραφική των Γκουίντο Ρένι («Αρχάγγελος Μιχαήλ»), Ντομενικίνο και Πιέτρο ντα Κορτόνα. Κρύπτη με τα οστά 4.000 σκελετών σε μακάβριες καλλιτεχνικές συνθέσεις.[40]
  • Τρινιτά ντεϊ Μόντι (Trinità dei Monti), πάνω από την Πιάτσα ντι Σπάνια. Εκκλησία των Γάλλων κι αυτή. Έξοχη «Αποκαθήλωση» του Ντανιέλε ντα Βολτέρα (1541).[41]
  • Σάντ' Ανιέζε ιν Άγκονε (Sant'Agnese in Agone), στην Πιάτσα Ναβόνα. Λαμπρή δημιουργία του Μπορρομίνι, με κοίλη πρόσοψη για να προβληθεί ο θόλος. Θαυμάσια μαρμάρινη διακόσμηση.
Σάντ' Ανιέζε στην Πιάτσα Ναβόνα
  • Σαντ’Ινιάτσιο (Chiesa di Sant'Ignazio di Loyola). Η δεύτερη μεγάλη εκκλησία των Ιησουιτών στην Ρώμη σε σχέδιο του Ιησουίτη μοναχού Οράτσιο Γκράσσι,[42] με λαμπρή διακόσμηση και τεράστια τοιχογραφία του θόλου («Ο θρίαμβος του Αγίου Ιγνατίου») από τον θεωρητικό της προοπτικής Ιησουίτη Αντρέα Πότσο.[43]
  • Σαντ’Αντρέα αλ Κουιρινάλε (Sant'Andrea al Quirinale). Κλασική μπαρόκ πρόσοψη με κυκλικό πρόναο και περίστυλη στοά. Από τα καλύτερα έργα του Τζαν Λορέντσο Μπερνίνι.[44]
  • Σαντ’Αντρέα ντελλε Φράττε (Sant'Andrea delle Fratte). Τρούλλος και εντυπωσιακό κωδωνοστάσιο από τον Μπορρομίνι.[45] Στο εσωτερικό δύο άγγελοι του Μπερνίνι.[46][νεκρός σύνδεσμος]
  • Σάντι Λούκα ε Μαρτίνα (Santi Luca e Martina), στο Φόρουμ. Εκκλησία ανακατασκευασμένη από τον Πιέτρο ντα Κορτόνα το 1635. Στην κρύπτη ο τάφος του καλλιτέχνη.[47]
  • Σαντ' ΄Ίβο αλλα Σαπιέντσα (Sant'Ivo alla Sapienza). Μικρή πρωτότυπη μπαρόκ εκκλησία, με κοίλη πρόσοψη κι αυτή, από τα καλύτερα έργα του Μπορρομίνι.[48]
  • Σαν Κάρλο αλλε Κουάτρο Φοντάνε (San Carlo alle Quattro Fontane ή San Carlino). Ήταν το πρώτο μεγάλο έργο του Μπορρομίνι (1634), δύσκολο λόγω θέσης και περιορισμένου χώρου. Ήταν επίσης το τελευταίο του έργο, γιατί λίγο μετά την ολοκλήρωση της πρόσοψης το 1667, αυτοκτόνησε.[49]
  • Σάντα Μαρία ντελλα Βιττόρια (Santa Maria della Vittoria). Των Τζοβάννι Μπαττίστα Σορία και Κάρλο Μαντέρνο. Η αποθέωση του μπαρόκ. Πολυτελέστατος διάκοσμος, ζωγραφική των Γκουερτσίνο και Ντομενικίνο. Πάνω απ’ όλα το αριστούργημα του Μπερνίνι «Η έκσταση της Αγίας Θηρεσίας» (1646), γλυπτική σύνθεση εν είδει θεατρικής σκηνής, με θεωρεία μάλιστα, απ’ όπου μέλη της οικογένειας του δωρητή καρδινάλιου Κορνάρο παρακολουθούν τον άγγελο που ετοιμάζεται να τρυπήσει την καρδιά της Αγίας.[50]

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Clarke, Stuardt. «The Churches of Rome: Major and Minor». Stuardt Clarkes Rome. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Φεβρουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Ιανουαρίου 2012.  More than one of |deadurl= και |url-status= specified (βοήθεια)