Καζάς Γιαννιτσών
Ο Καζάς Γιαννιτσών (οθωμανικά τουρκικά: ینیجهء وردار قضا سی, κ. γρ. Yenice-i Vardar kazası) αποτέλεσε, κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας, διοικητική υποδιαίρεση (καζά) που κάλυπτε τις σημερινές περιοχές Πέλλας και Παιονίας, στον χώρο της Κεντρικής Μακεδονίας. Πρωτεύουσά του ήταν η πόλη των Γιαννιτσών (Yeniçe-i Vardar), ενώ ως ναχιγές λειτουργούσε το χωριό της Γουμένισσας (Gömence). Ο καζάς Γιαννιτσών συγκαταλεγόταν στους δεκατρείς καζάδες στους οποίους διαιρείτο το Σαντζάκι της Θεσσαλονίκης. Η συγκρότησή του ανάγεται στα τέλη του 14ου αιώνα και συνδέεται άμεσα με τη δράση του Οθωμανού στρατιωτικού και κατακτητή Γαζή Αχμέτ Εβρενός.[1] Μετά την κατάκτηση της περιοχής, ο Εβρενός Μπέης εγκαταστάθηκε στα Γιαννιτσά, τα οποία ανέδειξε σε έδρα του και σε διοικητικό κέντρο ενός εκτεταμένου και ιδιαίτερα σημαντικού καζά. Ο καζάς περιελάμβανε πλήθος οικισμών, οι οποίοι είχαν οργανωθεί ως βακούφια της οικογένειας των Εβρενόσογλου, γεγονός που συνέβαλε στην οικονομική και διοικητική συνοχή της περιοχής. Σε γεωγραφικό επίπεδο, ο καζάς Γιαννιτσών εκτεινόταν σε περιοχή που περιλάμβανε τη λίμνη των Γιαννιτσών, καθώς και τον ορεινό όγκο του Πάικου, στοιχεία που καθόριζαν τόσο τη μορφολογική του φυσιογνωμία όσο και τις οικονομικές δραστηριότητες της εν λόγω διοικητικής ενότητας.
Πληθυσμός
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]Ο καζάς Γιαννιτσών αποτελούνταν από 68 και παραπάνω χωριά,[2] και περιλάμβανε, εκτός της σημερινής επαρχίας των Γιαννιτσών και Γουμένισσας, και τμήματα των επαρχιών Αλμωπίας και Καμπανίας. Στον καζά κατοικούσαν, σύμφωνα με περιηγητές και απογραφείς που πέρασαν τον 19ο και 20ο αιώνα, Έλληνες, Τούρκοι, Βούλγαροι, καθώς και άτομα άλλων εθνικοτήτων. Σύμφωνα με τον Βλαδίμηρο Κολοκοτρώνη, στον καζά Γιαννιτσών κατοικούσαν 18.583 Έλληνες και 1.763 Βούλγαροι.[3]
Τοποθεσίες του καζά
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]| α/α | Οθωμανική ονομασία | Ελληνική ονομασία | Σημερινή τοποθεσία |
|---|---|---|---|
| 1. | Yenice-i Vardar | Γενιτσά | Γιαννιτσά |
| 2. | Pilorik | Πυλωρήγι | Πενταπλάτανο |
| 3. | Radomir | Ραδομίρ | Ασβεσταριό |
| 4. | Čangar | Τσιγάροβο | Άνυδρο |
| 5. | Ramna | Ράμνα | Ομαλό |
| 6. | Petjes | Πέτγας | Πεντάλοφος |
| 7. | Kriva | Κρίβα | Γρίβα |
| 8. | Černareka | Τσερναρέκα | Κάρπη |
| 9. | Gümendže | Γκουμέντζα | Γουμένισσα |
| 10. | Gerakardži | Γερακάρτσι | Γερακώνας |
| 11. | Ormanovo | Ορμάνοβο | Δασερό |
| 12. | Litovoj | Λιτοβόι | Λεπτοκαρυά |
| 13. | Sülüklü | Δάμιανη | Δαμιανό |
| 14. | Alar | Αλάρι | Αρχοντικό |
| 15. | Čaušli | Τσαουσλή | Μεσιανό |
| 16. | Ramel | Ράμελι | Ραχώνα |
| 17. | Gurbeš | Γκούρμπες | Αγροσυκιά |
| 18. | Kušinovo | Κοσίνοβο | Πολύπετρο |
| 19. | Libahova | Λιμπάχοβο | Φιλυριά |
| 20. | Tušilovo | Τοσίλοβο | Στάθης |
| 21. | Tumba | Τούμπα | Τούμπα |
| 22. | Išiklar | Ισικλάρ | Ευρωπός |
| 23. | Čekre | Τσέκρι | Παραλίμνη |
| 24. | Postol | Άγιοι Απόστολοι | Πέλλα |
| 25. | Livadica | Λιβαδίτσα | Λιβαδίτσα |
| 26. | Bozeč | Μπόζετς | Άθυρα |
| 27. | Tavrermešli | Ταγαρμίς | Υδρόμυλοι |
| 28. | Konikova | Κονίκοβο | Δυτικό |
| 29. | Pederli | Πέτροβο | Άγιος Πέτρος |
| 30. | Babaköj Vardar | Μπαμπάκιοϊ | Μεσιά |
| 31. | Orisarci | Ορυζάρτση | Ρύζια |
| 32. | Valgat | Βαλκάτ | Καμποχώρι |
| 33. | Armudži | Κρούσαρη | Αμπελείες |
| 34. | Gornišor | Κορνισόρι | Κρώμνη |
| 35. | Barovica | Μπαροβίτσα | Καστανερή |
| 36. | Kisalar | Κισσαλάρ | Αχλαδοχώρι |
| 37. | Dejirmenlik | Όμπαρ | Αραβησσός |
| 38. | Paleokastron | Παλαιόκαστρο | Κύρρος |
| 39. | Isperlik | Ισπερλίκ | Πλαγιάρι |
| 40. | Babjani | Μπάμπιανη | Λάκκα |
| 41. | Popovoselo | Πόποβοσελο | ..... |
| 42. | Karadere | Καραδερέ | Μαυρόλακκος Γενιτσών |
| 43. | Mavrian | Μαύριανη | ..... |
| 44. | Jaköj | Καλλίνιτσα | Καλή |
| 45. | Nedir | Νεδίρ | Άνυδρο |
| 46. | Mandal | Μανδάλοβο | Μάνδαλο |
| 47. | Hasarbej | Ασσάρβεη | Δροσερό |
| 48. | Sendil | Σίνδελ | Σανδάλι |
| 49. | Karahamza | Καράμψα | Καλλίπολη |
| 50. | Kadiköj | Τριφύλτσοβο | Τριφύλλι |
| 51. | Lozan Čiftl | Λοζάνοβο | Παλαίφυτο |
| 52. | Barovče | Γιούψοβο | Γυψοχώρι |
| 53. | V’drišta | Βούδριστα | Παλαιός Μυλότοπος |
| 54. | Jaukča Čiftl | ..... | ..... |
| 55. | Kojunoglu | ..... | ..... |
| 56. | Eskidže | Εσκιτζέ | Ποντοχώρι |
| 57. | Balidža | Μπαλίτζα | Μελίσσι |
| 58. | Burgas | Πούργας | ..... |
| 59. | Karjovca | Παλιά Καρυώτισσα | ..... |
| 60. | Vrasta | Βράστια | ..... |
| 61. | Plugar | Πλούγαρ | ..... |
| 62. | Vireš | Βρέζι | Άγιος Λουκάς |
| 63. | Prizna | Πρίζνα | ..... |
| 64. | Plasna | Πλάσνα | Κρύα Βρύση |
| 65. | Golo | Γκόλο | Ακρολίμνη |
| 66. | Jeniköj | Γενήκιοϊ | Αρχάγγελος |
| 67. | Češikiz | Τσίτσιγας | Σταυροδρόμι |
| 68. | Vlah | Βλαχ | Εσώβαλτα |
| 69. | Dišari Vulah | Έξω Βλαχ | ..... |
| 70. | Ičeri Krušar | Κάτω Κρούσαρη | ..... |
| 71. | Krušar | Άνω Κρούσαρη | ..... |
| 72. | Lipara | Λιπαρίνοβο | Λιπαρό |
| 73. | Kulibalar | Κολιμπαλάρ | Καλύβια |
| 74. | Kolodej Čiftl | Κολουδέι | ..... |
| 75. | Gropa | Γρόπινο | Δάφνη |
| 76. | Dortarmud | Άγιος Γεώργιος | Άγιος Γεώργιος |
| 77. | Sügüdlü | Καδίνοβο | Γαλατάδες |
| 78. | Činarli Čiftl | ..... | ..... |
| 79. | Džedid Atik | ..... | ..... |
| 80. | Kašidzi | Κασικτσή | ..... |
| 81. | Jeniköj | ..... | ..... |
*Πηγή: Δημήτρης Λιθοξόου: Τα χωριά των περιοχών Βέροιας, Έδεσσας, Γευγελής και Γιαννιτσών
Παραπομπές
[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]- ↑ Βακαλόπουλος, Κωνσταντίνος Α. Ιστορία του βόρειου ελληνισμού. Μακεδονία. Θεσσαλονίκη 1998: Αδελφοί Κυριακίδη α.ε. σελ. 47-60. ISBN 960-343-004-8.
- ↑ Βαλσαμίδης, Πασχάλης (1998). «Τα τουρκικά σχολεία στο Σαντζάκι Θεσσαλονίκης κατά το σχολικό έτος 1910-1911». Μακεδονικά.
- ↑ Μιχαηλίδης, Ιάκωβος Δ. (2003). Μετακινήσεις σλαβόφωνων πληθυσμών (1912-1930). σελ. 47. ISBN 9789602183052.
