Ιωάννης της Γραβίνας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Ιωάννης της Γκραβίνα)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Ιωάννης του Δυρραχίου
Γέννηση
Θάνατος
Νάπολη
Τέκνα Ροβέρτος του Δυρραχίου, Κάρολος του Δυρραχίου και Λουδοβίκος του Δυρραχίου
Γονείς Κάρολος Β΄ της Νάπολης και Μαρία της Ουγγαρίας

Ο Ιωάννης της Γραβίνας (π. 1276 – Μάιος 1335)[1] ήταν κόμης της Γκραβίνα της Απουλίας, παλατινός κόμης Κεφαλληνίας και Ζακύνθου, δούκας του Δυρραχίου, πρίγκιπας της Αχαΐας και του Τάραντα, από τον Οίκο των Καπέτων-Ανζού.[2][3]

Ονομασία και ζητήματα προφοράς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο Χρονικόν του Μορέως αναγράφεται ως «Ιωάννης Δε Γραβινάς».[4] Στην παλαιότερη ελληνική βιβλιογραφία απαντά ως: «Ιωάννης κόμης της Γραυΐνης» (1845)[3], «Ιωάννης Γραυίνας» (1887)[5], «Ιωάννης κόμις της Γραυίνης» (1909),[6] «Ιωάννης Γραβίνα» (1928).[2]. Στις πρόσφατες ελληνικές μεταφράσεις, μελέτες και κείμενα, το όνομά του παρατίθεται ως «Ιωάννης της Γραβίνας»[7][8], ως Ιωάννης Γκραβίνας[9] και με λατινική γραφή: Ιωάννης Gravina,[10][11] και Ιωάννης de Gravina.[12][13][14] Στην ιταλόγλωσση ιστοριογραφία αναφέρεται ως Τζοβάνι ντ' Αντζό (Giovanni d' Angiò),[1][15] ή Τζοβάνι κόντε ντι Γκραβίνα (Giovanni, conte di Gravina), και ντούκα ντι Ντουράτσο (duca di Durazzo)[16][17] Επιπλέον, ως Τζοβάνι ντι Ντουράτσο (Giovanni di Durazzo) και Τζοβάνι ντι Γκραβίνα-Ντουράτσο (Giovanni di Gravina-Durazzo).[18] Σε παλιό γαλλικό εγκυκλοπαιδικό λεξικό, το οποίο πρωτοεκδόθηκε τον 17ο αι. και επανεκδόθηκε υπομνηματισμένο το 1820, το όνομά του υπάρχει ως Ζαν ντε Ντυραζό (Jean de Durazzo).[19] Στη γνωστή μελέτη του Jean Longnon για τη Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης και το Πριγκιπάτο της Αχαΐας (1949), παρατίθεται ως Ζαν ντε Γκραβινά (Jean de Gravina).[20] Στην αγγλόγλωσση βιβλιογραφία εμφανίζεται ως Τζον της Γκραβίνα (John of Gravina).[21][22].

Οι ελληνικές παραφράσεις αντικατάστασης του —γκ με —γ παρατηρούνται σε παλαιότερες και νεότερες μεταφράσεις και βρίσκονται σε ευθεία αντίθεση με την ορθή προφορά του g τόσο στη λατινική,[23] στην οποία το -g αποτελεί πρόσθεση του 3ου ΠΚΕ αι.,[24] όσο και στην νεότερη εκδοχή προφοράς της ιταλικής γλώσσας.[25] Στην κατωιταλική διάλεκτο το /γ/ προφέρεται ως [g] πριν από τα [a], [ο] και [u].[26] Το δε -[gr] απαντά ως -[γκρ], για παράδειγμα Grico (Γκρίκο.)[27]

Βιογραφικά στοιχεία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το οικόσημο του Ιωάννη του Δυρραχίου

Ήταν ο νεότερος γιος του Καρόλου Β΄ της Νάπολης και της Μαρίας της Ουγγαρίας και αδελφός του Καρόλου Μαρτέλου του Ανζού, του Αγίου Λουδοβίκου της Τουλούζης, του Ροβέρτου της Νάπολης και του Φιλίππου Α΄ του Τάραντα.

To 1312 ηγήθηκε των στρατευμάτων του αδελφού του Ροβέρτου, όταν εκείνος υποστήριξε τον Πάπα Κλήμη Ε΄, στη διαμάχη του με τον νεοστεφθέντα (29 Ιουνίου 1312) αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ερρίκο Ζ΄ (διαμάχη Γουέλφων και Γιβελλίνων).[28] Το 1315 διαδέχτηκε τον αδελφό του Πέτρο, κόμη της Γραβίνας, όταν αυτός σκοτώθηκε στη μάχη του Μοντεκατίνι.[εκκρεμεί παραπομπή] Το 1318 έλαβε ως προίκα της Ματθίλδης του Αινώ,[3] χήρας του Λουδοβίκου της Βουργουνδίας, το Πριγκιπάτο της Αχαΐας, με σκοπό να εξασφαλίσει την εξουσία των Ανζού στον Μωριά. Η Ματθίλδη, όμως, αντιτάχθηκε στον επικείμενο γάμο, προσφεύγοντας στον πάπα, επικαλούμενη έτερο γάμο, μυστικό, που είχε ήδη συνάψει με άλλο πρόσωπο. Η σχέση του Ιωάννη με τη Ματθίλδη διαλύθηκε αργότερα, αλλά ο Ιωάννης συνέχισε να ασκεί την εξουσία του στην Πελοπόννησο μέσω αντιπροσώπων (βάιλων), τους οποίους διόριζε με ετήσια ή διετή θητεία. Το 1321 νυμφεύθηκε την Αγνή του Περιγκόρ, η ομορφιά της οποίας υμνήθηκε από τον Βοκκάκιο, λαμβάνοντας ως προίκα 35.000 χρυσά φιορίνα.[2][1]

Τον Ιανουάριο του 1323 διευθετήθηκε ειρηνικά η μακρά διένεξη μεταξύ του Ιωάννη και του αδελφού του Φιλίππου, ο οποίος επικαλείτο δικαιώματα επί του Πριγκιπάτου της Αχαΐας, ως απευθείας κληρονομιά από τον πατέρα τους. Ο Ιωάννης, τελικά, με τη μεσολάβηση του βασιλιά Ροβέρτου της Νάπολης και κυρίως του φλωρεντινού τραπεζίτη Νικολό Ατσαγιόλι, αντάλλαξε τα δικαιώματα επί του πριγκιπάτου με το Δουκάτο του Δυρραχίου και 5.000 ουγγιές χρυσάφι. Με αυτόν τον τρόπο, ο Ιωάννης δημιούργησε τον κλάδο των Ανζού του Δυρραχίου.[1]

Ο Ιωάννης ξεκίνησε το 1324 με ισχυρό στόλο και κατέλαβε την Κεφαλλονιά και τη Ζάκυνθο,[3] καταλύοντας την εξουσία του Ιωάννη Β΄ Ορσίνι, ο οποίος, αρνούμενος να αναγνωρίσει την επικυριαρχία του Βασιλιά της Νάπολης, έφυγε από τα νησιά και οχυρώθηκε στην Άρτα. Στην συνέχεια (1325–1326), ο Ιωάννης αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο, με στόχο την εδραίωση της κυριαρχίας του Οίκου των Ανζού στον Μορέα. Είχε σχεδιάσει την επιχείρηση από κοινό με τον αδελφό του Φίλιππο, ως πρώτο στάδιο εκστρατείας για ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης υπέρ της συζύγου του τελευταίου Αικατερίνης του Βαλουά, η οποία ήταν τιτουλάρια Λατίνα αυτοκράτειρα.[29] H προσπάθειά του Iωάννη, που είχε χρημοτοδοτηθεί -με αντάλλαγμα την παραχώρηση δύο φέουδων- από τη φλωρεντινή οικογένεια τραπεζιτών των Ατσαγιόλι, δεν πέτυχε και πολλά πράγματα στην Πελοπόννησο. Στη συνέχεια, πήγε στη Φλωρεντία και το 1330 στη Ρώμη, όπου έγινε γερουσιαστής.[30] Το 1333 έγινε κατορθωτό, με τη διαμεσολάβηση των Ατσαγιόλι, να εξαγοραστούν οι απαιτήσεις του[α] στα δικαιώματα επί του Πριγκιπάτου της Αχαΐας, τα οποία τελικά παραχώρησε στον ανιψιό του (γιο του αποθανόντος Φιλίππου και της Αικατερίνης του Βαλουά), Ροβέρτο, που –υπο την κηδεμονία της μητέρας του– συνέχισε τις δοσοληψίες με τον εμπλεκόμενο τραπεζίτη -και πλέον φεουδάρχη- Νικολό Ατσαγιόλι, οι οποίες επισημοποιήθηκαν το Φεβρουάριο του 1335.[31]

H σαρκοφάγος του Ιωάννη της Γραβίνας (Giovanni d'Angiò), δούκα του Δυρραχίου, στην εκκλησία San Domenico Maggiore της Νάπολης (έργο του γλύπτη Τίνο ντι Καμάινο)

Ο Ιωάννης επέστρεψε στη Νάπολη, φέροντας μέχρι τον θάνατό του τον τίτλο Δούκας του Δυρραχίου. Πέθανε μεταξύ 7ης και 22ας Μαΐου του 1335 και ο τάφος του βρίσκεται στην εκκλησία Σαν Ντομένικο Ματζόρε της Νάπολης.[1]

Κληρονόμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα παιδιά του με την Αγνή του Περιγκόρ ήταν:[εκκρεμεί παραπομπή]

  • Κάρολος 1323 – 1348, δούκας του Δυρραχίου, νυμφεύτηκε την κόρη του εξαδέλφου του Μαρία Καπέτων-Ανζού της Νάπολης
  • Λουδοβίκος 1324 – 1362, δούκας του Δυρραχίου, νυμφεύτηκε τη Μαργαρίτα Σανσεβερίνο. Είναι πατέρας του Καρόλου Γ΄ βασιλιά της Νάπολης
  • Ροβέρτος 1326 – 1356.

Δείτε επίσης[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σημειώσεις[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Έπειτα από το θάνατο του αδελφού του Φιλίππου του Τάραντα.[30]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Coniglio (1961).
  2. 2,0 2,1 2,2 Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν (1928).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Ελληνομνήμων (1845).
  4. Αδαμαντίου (2015)
  5. Παπαρρηγόπουλος (1930).
  6. Μίλλερ (1909-10), σελ. 372-373.
  7. Peter Lock, Οι Φράγκοι στο Αιγαίο (μετάφραση Γ. Κουσουνέλου), Ενάλιος, Aθήνα 1998, σελ. 581. ISBN 960-536-016-0.
  8. Μίλλερ (μετάφραση 1990), σελ. 716.
  9. Αθανασούλης, Δημήτρης (2014). Το Κάστρο Ακροκορίνθου και η ανάδειξή του (2006-2009). Αρχαία Κόρινθος: Υπουργείο Πολιτισμού - 25η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, σελ. 76. ISBN 9789603861638. https://books.google.gr/books/about/%CE%A4%CE%BF_%CE%9A%CE%AC%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF_%CE%91%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BA%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B8%CE%BF.html?id=3LZQrgEACAAJ&redir_esc=y. 
  10. Κωνσταντίνα Σκαρμούτσου. «Κάστρο Ακροκορίνθου». Οδυσσεύς. Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού. http://odysseus.culture.gr/h/3/gh352.jsp?obj_id=15661. Ανακτήθηκε στις 25.05.2015. 
  11. «Πριγκιπάτο της Aχαΐας (1205-1432)». Ελληνική ιστορία στο διαδίκτυο. Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. http://www.ime.gr/chronos/projects/fragokratia/gr/webpages/ach_gen.html. Ανακτήθηκε στις 27.05.2015. 
  12. Ντούρου-Ηλιοπούλου, σελ. 207, «Ευρετήριο κυριωτέρων ονομάτων και όρων».
  13. Γιαννακόπουλος (2001)
  14. Παπακωσμά (2010).
  15. Heers (1995)
  16. «Durazzo, duchi di» (στα ιταλικά). Enciclopedie on line. Treccani. La cultura italiana. http://www.treccani.it/enciclopedia/duchi-di-durazzo. Ανακτήθηκε στις 28.05.2016. 
  17. Abbate (1998).
  18. Kiesewetter, §§20-21.
  19. (στα γαλλικά) Dictionnaire historique et critique de Pierre Bayle. XI. Παρίσι: Librerie Dosoer. 1820, σελ. 18. https://books.google.gr/books?id=JTYGAAAAQAAJ&pg=PA18&lpg=PA18&dq=Jean+de+Durazzo&source=bl&ots=jidR1DKgaI&sig=SEUNZI06n5SCRY3JhWjNXyZtPJk&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiW5529w_zMAhWHDcAKHWcMC3wQ6AEIQTAF#v=onepage&q=Jean%20de%20Durazzo&f=false. 
  20. Longon, Jean (1949) (στα γαλλικά). L'Empire latin de Constantinople et la principauté de Morée. Παρίσι: Payot, σελ. 310, 313, 321. https://books.google.gr/books?redir_esc=y&hl=el&id=8HK7AAAAIAAJ&focus=searchwithinvolume&q=gravina. 
  21. Tsougarakis και Lock, επιμ. (2014), σελ. 515, Index.
  22. Meyer Setton (1976), σελ. 494, Index.
  23. Πρβλ. graviter /ɡra.wi.ter/ στο Allen, Joseph A. και James B. Greenough (2001) [1903]. Mahoney, Anne. επιμ. New Latin Grammar for Schools and Colleges. Newburyport (Μασαχουσέτη): R. Pullins Company, σελ. §7. ISBN 1-58510-042-0. 
  24. Clackson, James και Geoffrey Horrocks (2007). The Blackwell History of the Latin Language. Οξφόρδη: Blackwell, σελ. 96. ISBN 978-1-4051-6209-8. https://books.google.gr/books?id=SHhiAAAAMAAJ&hl=el&source=gbs_book_other_versions. 
  25. «How To Pronounce Italian Consonants». http://italian.about.com/cs/pronunciation/ht/pronounceconson.htm. Ανακτήθηκε στις 28.05.2016. 
  26. Τσάκωνα, Βίλλυ (2 Οκτωβρίου 2008). «Κατωιταλικές Διάλεκτοι». Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/studies/dialects/thema_b_4/. Ανακτήθηκε στις 29.05.2016. 
  27. «Καταγραφή και ανάλυση μιας γλώσσας υπό εξαφάνιση: το γραμματικό σύστημα της Γκρίκο». Κοινωφελές Ίδρυμα Ι. Λάτση. Μέλέτη ,Ιαν.-Δεκ. 2013. http://griko.project.uoi.gr/indexgr.php. Ανακτήθηκε στις 29.05.2016. 
  28. Meyer Setton (1976), σελ. 170.
  29. Ντούρου-Ηλιοπούλου, σελ. 46.
  30. 30,0 30,1 Μίλλερ (1909-10), σελ. 374.
  31. Meyer Setton (1976), σελ. 158–159.

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Eλληνόγλωσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • «Γραβίνα (Ιωάννης)». Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν. Δ΄. Αθήνα: Ελευθερουδάκης. 1928, σελ. 107. 
  • Μίλλερ, Ουίλλιαμ (1990). Η ιστορία της φραγκοκρατίας στην Ελλάδα (1204-1566). (Μετάφραση Γιώργου Κουσουνέλου). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. 
  • Ντούρου-Ηλιοπούλου, Μαρία (2005). Το φραγκικό πριγκιπάτο της Αχαΐας (1204-1432): ιστορία, οργάνωση, κοινωνία. Θεσσαλονίκη: Βάνιας, σελ. 45-53. ISBN 960-288-153-4. 

Ξενόγλωσσες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Προηγούμενος
Ιωάννης Β΄ Ορσίνι
Παλατινός Κόμης Κεφαλληνίας
13251336
Επόμενος
Ροβέρτος του Τάραντος
Προκάτοχος
Ματθίλδη του Αινώ
Πρίγκηπας της Αχαΐας
Armoiries Achaïe.svg
13181333
Διάδοχος
Ροβέρτος του Τάραντος

Ανταπαιτητής: Φερδινάνδος της Μαγιόρκας (13141316), Ιάκωβος Γ΄ της Μαγιόρκας (13161349)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Giovanni d'Angiò, Duke of Durazzo. Getty Images. Γλυπτό (λεπτομ.) του Τίνο ντι Καμάινο στην εκκλησία San Domenico Maggiore της Νάπολης. Ανακτήθηκε στις 28.05.2015.