Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ιωάννης ΣΤ´ Καντακουζηνός
John VI Kantakouzenos.jpg
Γενικές πληροφορίες
Γέννηση 1292[1]
Κωνσταντινούπολη
Θάνατος 15  Ιουνίου 1383
Μυστράς
Τόπος ταφής Μυστράς
Υπηκοότητα Βυζαντινή Αυτοκρατορία
Θρησκεία Ορθόδοξος Χριστιανισμός
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότητα συγγραφέας
ιστορικός
Οικογένεια
Σύζυγος Ειρήνη Ασάν
Τέκνα Ματθαίος Καντακουζηνός
Μανουήλ Καντακουζηνός
Ελένη Καντακουζηνή
Θεοδώρα Καντακουζηνού
Γονείς Μιχαήλ Καντακουζηνός και Teodora Paleologina Kantakuzena
Οικογένεια Οικογένεια Καντακουζηνών
Στρατιωτική σταδιοδρομία
Βαθμός/στρατός στρατηγός/
Αξιώματα και βραβεύσεις
Αξίωμα Βυζαντινός αυτοκράτορας (1347–1354)
Ο Ιωάννης ΣΤ' Καντακουζηνός

Ο Ιωάννης ΣΤ' Καντακουζηνός (1292 - 15 Ιουνίου 1383) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας και ιστορικός, ο οποίος κάθισε στο θρόνο από το 1341 μέχρι την εκούσια παραίτησή του το 1354. Τυπικά όμως, στέφθηκε αυτοκράτορας μόλις το 1347, ως συναυτοκράτορας του Ιωάννη Ε', διότι κατά το διάστημα που μεσολάβησε από το θάνατο του Ανδρόνικου Γ' μέχρι το 1347, δεν υπήρχε επίσημος εστεμμένος αυτοκράτορας, αφού ο τελευταίος αυτοκράτορας δεν είχε ορίσει διάδοχο.

Βιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η απρονοησία του Ανδρόνικου Γ' να ορίσει διάδοχο έφερε το κράτος σε ένα επικίνδυνο καθεστώς ακυβερνησίας. Ο ανήλικος γιος του Ιωάννης Ε' δεν είχε στεφθεί συναυτοκράτορας και έτσι δημιουργήθηκε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα, το οποίο έσπευσαν να εκμεταλλευτούν διάφοροι παράγοντες της εξουσίας, όπως η Αυτοκράτειρα και χήρα του Ανδρόνικου Άννα της Σαβοΐας, ο φιλόδοξος Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας και ο στρατηγός Αλέξιος Απόκαυκος. Μόνος εγγυητής της ομαλότητας σε αυτό το χάος ήταν ο έντιμος και πιστός Ιωάννης Καντακουζηνός, ο οποίος είχε σταθεί στο πλευρό του αυτοκράτορα μέχρι το τέλος, και ο οποίος αρχικά προσπάθησε να εξασφαλίσει τα δικαιώματα του νεαρού Ιωάννη, στο τέλος όμως βρέθηκε αντιμέτωπος μαζί του. Όντας συχνά σε εκστρατείες, ήταν εύκολος στόχος των μηχανορραφιών της Κωνσταντινούπολης. Ο εμφύλιος πόλεμος ξεκινά το 1341 και στη διάρκειά του οι αντίπαλες πλευρές αναγκάστηκαν να συνάψουν συμμαχίες με εχθρούς του Βυζαντίου, όπως το Στέφανο Δουσάν της Σερβίας ο οποίος άλλαξε στρατόπεδα κατά τα ίδια συμφέροντα, αλλά ακόμα και τους ίδιους τους Τούρκους, τους οποίους έφεραν ως επιδιαιτητές οι ίδιοι οι Βυζαντινοί στην καθαρά εσωτερική αυτή υπόθεση. Παράλληλα, ξόδεψαν κάθε ίχνος χρυσού που υπήρχε διαθέσιμο, με χαρακτηριστικό δείγμα την κατάθεση των αυτοκρατορικών κοσμημάτων σε βενετικό ενεχυροδανειστήριο από την Άννα της Σαβοίας έναντι ευτελούς ποσού. Η διαμάχη τελείωσε το 1347, με πρώτο αυτοκράτορα τον ανήλικο Ιωάννη Ε' Παλαιολόγο και συναυτοκράτορα τον Ιωάννη ΣΤ' Καντακουζηνό. Οι εμφύλιες συγκρούσεις, όμως, έληξαν οριστικά μόνο όταν ο δεύτερος παραιτήθηκε από το θρόνο το 1354, και εκάρη μοναχός με το όνομα Ιωάσαφ, αφήνοντας μόνο ηγέτη το νεαρό Παλαιολόγο.

Τις ημέρες βασιλείας του Καντακουζηνού, ξέσπασε και η ησυχαστική διαμάχη που δίχασε τον ορθόδοξο λαό και κλήρο. Αντίπαλοι στην έριδα αυτή, ο Γρηγόριος Παλαμάς από την πλευρά των ησυχαστών και ο Νικηφόρος Γρηγοράς από τους ενάντιους. Η έριδα αυτή, αν και βαθειά θεωρητική, αποτέλεσε σημαντικό πρόβλημα που προσετέθη στα λοιπά δεινά του κράτους, αφού δηλητηρίασε την κοινωνική ειρήνη για πολλά χρόνια. Κατά την υπερχιλιόχρονη βυζαντινή παράδοση, ο ίδιος ο Αυτοκράτορας κλήθηκε να το αντιμετωπίσει το θέμα, με την σύγκλιση 4 διαδοχικών συμβουλίων και τελική έκβαση τη δικαίωση του ησυχαστικού κινήματος το 1349.

Επίσης, το 1347 ξέσπασε στην Κωνσταντινούπολη επιδημία πανούκλας, που οδήγησε στο θάνατο, κατά ορισμένες εκδοχές, έως και τα 8/9 του πληθυσμού της Βασιλεύουσας. Τον ίδιο καιρό, σημειώθηκαν διαμάχες μεταξύ των Βενετών και Γενουατών, με πεδίο μάχης την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Προσπαθώντας να επιλύσει το πρόβλημα που του προκαλούσε αυτή η αναταραχή, ο Ιωάννης Καντακουζηνός υπέστη οδυνηρή ναυτική ήττα από τους Γενουάτες στον Κεράτιο το 1349. Νέα μάχη το 1352 είχε το ίδιο αποτέλεσμα. Μελανότερο ίσως σημείο της διακυβέρνησής του είναι η συμμαχία του με το Σουλεϊμάν πασά, σε εκστρατεία κατά του Ιωάννη Ε', ο οποίος πολιορκούσε την Αδριανούπολη ενάντια στο διοικητή της, γιο του ίδιου του Καντακουζηνού. Οι τουρκικές ορδές επιδόθηκαν στις γνωστές τους συνήθειες των σφαγών και της λεηλασίας, πράξεις που στα μάτια των Βυζαντινών υπηκόων έγιναν με τη συγκατάθεση ή έστω την ανοχή του συναυτοκράτορά τους.

Το 1354, η ερημωμένη από καταστροφικό σεισμό Καλλίπολη εποικήθηκε από Τούρκους του Σουλεϊμάν, οι οποίοι (προσκεκλημένοι του ίδιου του Καντακουζηνού) διαπίστωσαν και μόνοι τους τον πλούτο και την ευφορία της Θράκης. Έτσι, πατούν για πρώτη φορά πόδι με αξιώσεις στην ίδια την ευρωπαïκή γη, λίγα χιλιόμετρα μακριά από την ίδια τη Βασιλεύουσα.

Συμμετέχοντας ενεργά στη διακυβέρνηση για περισσότερα από 25 χρόνια, αλλά εστεμμένος Αυτοκράτορας μόλις για επτά, ο Ιωάννης Καντακουζηνός είναι σημαντική μορφή ανάμεσα στους Βυζαντινούς ηγέτες. Προικισμένος με πλείστα από τα προσόντα που απαιτούνται για έναν άξιο Αυτοκράτορα, βρέθηκε να έχει τα ηνία του κράτους υπό τόσο δυσμενείς διεθνείς συγκυρίες, που πιθανόν άλλος, λιγότερο ικανός, να μην είχε καταφέρει να το διασώσει. Είναι χαρακτηριστικό ότι αν και ποτέ δεν αμφισβήτησε επίσημα την πρωτοκαθεδρία του Ιωάννη Ε' στο θρόνο, βρέθηκε μονίμως κατηγορούμενος για έλλειψη αφοσίωσης σε αυτόν, με αποτέλεσμα μακροχρόνιες εμφύλιες διαμάχες οι οποίες συνέθλιψαν οικονομικά αλλά και πολιτικά το Βυζάντιο.

Όταν εγκατέλειψε τον αυτοκρατορικό θρόνο, έγινε μοναχός και έμεινε για ένα έτος με τον γιό του στον Μυστρά. Πέθανε και ετάφει εκεί το 1383.[2][3]

Οικογένεια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωάννης ΣΤ' νυμφεύτηκε την Ειρήνη Ασανίνα, κόρη του Ανδρονίκου (γιου του Ιβάν Γ΄ Μίτσο-Ασέν ηγεμόνα των Βουλγάρων και της Ειρήνης Παλαιολογίνας). Είχε τέκνα:

  • Ματθαίος Καντακουζηνός π.1325 - 1383, δεσπότης του Μωρέως (1380-1383) και έπειτα συναυτοκράτορας (1383-1387) με τον πατέρα του. Νυμφεύτηκε την Ειρήνη Παλαιολογίνα, κόρη του δεσπότη Δημητρίου (γιού του Ανδρονίκου Β΄).
  • Μανουήλ Καντακουζηνός π.1326 - 1380, δεσπότης του Μωρέως (1349-1380). Νυμφεύτηκε τη Ζαμπία (Ιζαμπώ, Ισαβέλλα) των Πουατιέ-Λουζινιάν, κόρη του Γκυ (Κωνσταντίνου Β΄) βασιλιά της Μικράς Αρμενίας.
  • Ανδρόνικος απεβ. 1347.
  • Μαρία, παντρεύτηκε τον Νικηφόρο Β΄ Ορσίνι δεσπότη της Ηπείρου.
  • Θεοδώρα απεβ. μετά το 1381, παντρεύτηκε τον Ορχάν (γιό του Οσμάν Α΄). Ο γιος της:
    • Χαλίλ, νυμφεύτηκε την εξαδέλφη του Ειρήνη Παλαιολογίνα.
  • Ελένη 1333 - 1396, παντρεύτηκε τον Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο Αυτοκράτορα των Ρωμαίων. Έγινε μητέρα:
    • του Ανδρόνικου Δ', του Μανουήλ Β', του Θεοδώρου, του Μιχαήλ και της Ειρήνης, η οποία παντρεύτηκε τον εξάδελφό της Χαλίλ των Οσμανιδών.

Νομίσματα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιωάννης ΣΤ' έκοψε χρυσά υπέρπυρα, αργυρά βασιλικά, τορνέζια από κράμα χαλκού με λίγο άργυρο και χάλκινα ιστάμενα.

Στο υπέρπυρον εικονίζεται ο Ιωάννης Ε' και ο Ιωάννης ΣΤ' εκατέρωθεν του Χριστού που τους στέφει. Στην πίσω όψη τείχη πόλεως με πύργους και προτομή της Θεοτόκου στη μέση.

Πρόγονοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενεαλογία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενεαλογία Ρωμαίων Αυτοκρατόρων 717 - 1453

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 9  Απριλίου 2014.
  2. Μίλλερ, μετάφρ. Λάμπρου, 1909-10, Tόμος A', βλ. πηγές σελ. 402
  3. Miller, W. (1908), βλ. πηγές, σελ. 281-282

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Norwich, J.J. "Byzantium", Vol. III-The Decline and Fall
  • Vasiliev, A. "History of the Byzantine Empire, 324–1453"
  • Ostrogorsky, G. "History of the Byzantine State"
  • Φ. Κουκουλές, «Ἑρμηνεία βυζαντινοῦ χωρίου», Ἀθηνᾶ 37 (1925) 199.
  • Β.Σ. Γεωργιάδου, Η εικόνα της αυτοκρατορικής εξουσίας και η ιδεολογία της βυζαντινής ιστοριογραφίας από τον ΙΓ' στον ΙΑ' αιώνα. Μια μέθοδος ανάγνωσης των ιστορικών κειμένων του Παχυμέρη, του Γρήγορά και του Καντακουζηνού, διδ. διατριβή, Αθήνα 1997.
  • Δ.Α. Ζακυθηνός, «Καντακουζηνὸς — Κατακουζηνὸς», Ἑλληνικὰ 3 (1930) 545- 546.
  • A. Κεσελόπουλος, «Βίος τοῦ αὐτοκράτορος Ἰωάννου ΣΤ΄ τοῦ Καντακουζηνοῦ (ἢ Ἰωάσαφ μοναχοῦ), (1295-1383)», Θεολογία 46 ( 1975) 573- 610.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  • Γρηγόριου Μπαγκάβου, Ιωάννης ΣΤ' Καντακουζηνός. Το θεολογικό του έργο. Διδακτορική διατριβή,Θεολογική Σχολή Θεσσ/ίκης, 2008 [1]


Βασιλικοί τίτλοι
Προκάτοχος
Ανδρόνικος Γ΄ Παλαιολόγος
Βυζαντινός Αυτοκράτορας
Double-headed eagle of the Byzantine Empire.png

1341 - 1354
Συναυτοκράτορες: Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος,
Ματθαίος Καντακουζηνός
Διάδοχος
Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος