Ιζράηλ Γκελφάντ

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ιζράηλ Γκελφάντ
Izrail Gel'Fand.jpg
Γενικές πληροφορίες
Όνομα στη
μητρική γλώσσα
Израиль Моисеевич Гельфанд (Ρωσικά)
Γέννηση20 Αυγούστουιουλ. / 2  Σεπτεμβρίου 1913γρηγ.[1]
Okny
Θάνατος5  Οκτωβρίου 2009[2][3][4][5][6]
Νιου Μπράνσγουικ
Χώρα πολιτογράφησηςΡωσική Αυτοκρατορία
Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ουκρανίας (έως 1922)
Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών
Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής
Εκπαίδευση και γλώσσες
Ομιλούμενες γλώσσεςΡωσικά[7]
Εκπαίδευσηδιδακτορικό δίπλωμα
Διδάκτωρ των Επιστημών στη Φυσική και τα Μαθηματικά
ΣπουδέςΚρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας
Πληροφορίες ασχολίας
Ιδιότηταμαθηματικός
βιολόγος
διδάσκων πανεπιστημίου
ΕργοδότηςΚρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας
Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ
Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης
Αξιοσημείωτο έργοGelfand–Mazur theorem
Gelfand–Naimark theorem
Οικογένεια
ΤέκναVladimir I. Gelfand
Αξιώματα και βραβεύσεις
ΒραβεύσειςΒραβείο Στάλιν
Βραβείο ΜακΆρθουρ
Τάγμα του Λένιν
Τάγμα του Παράσημου Τιμής
Τάξη του Κόκκινου Λαβάρου της Εργασίας
Βραβείο της Φιλίας των Λαών
Wigner Medal (1980)
Βραβείο Λένιν
Kyoto Prize in Basic Sciences (1989)
επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Ουψάλα
επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης
επίτιμος διδάκτωρ του πανεπιστημίου Χάρβαρντ
Kyoto Prize
βραβείο Βολφ Μαθηματικών (1978)
αλλοδαπό μέλος της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου
Steele Prize for Lifetime Achievement (2005)
Commons page Σχετικά πολυμέσα

Ο Ιζράηλ Μοϊσέγιεβιτς Γκελφάντ (γίντις ישראל געלפֿאַנד, ρωσ. Изра́иль Моисе́евич Гельфа́нд, 2 Σεπτεμβρίου 19135 Οκτωβρίου 2009) ήταν σημαντικός Σοβιετικός μαθηματικός. Συνεισέφερε σε πολλούς κλάδους των μαθηματικών, όπως στη θεωρία ομάδων, τη θεωρία αναπαραστάσεων και τη συναρτησιακή ανάλυση. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία, μεταξύ των οποίων το Τάγμα του Λένιν και (από κοινού με τον Γερμανό Καρλ Λούντβιχ Ζήγκελ) το πρώτο στην ιστορία Βραβείο Βολφ Μαθηματικών, ίσως το σημαντικότερο στην επιστήμη αυτή. Υπήρξε εταίρος της Βασιλικής Εταιρείας και καθηγητής στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας.

Οικογένεια και σπουδές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Γκελφάντ γεννήθηκε στις 20 Αυγούστου 1913 με το παλαιό ημερολόγιο, στην κωμόπολη Όκνυ, στο τότε Κυβερνείο της Χερσώνας της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, από γονείς Ρωσοεβραίους. Σύμφωνα με τους δικούς του ισχυρισμούς, ο Ιζραήλ εκδιώχθηκε από το γυμνάσιο επειδή ο πατέρας του ήταν κάποτε ιδιοκτήτης μύλου. Παρακάμπτοντας το γυμνάσιο και τις προπτυχιακές σπουδές, ο Ιζράηλ εγγράφηκε για μεταπτυχιακές σπουδές σε ηλικία 19 ετών στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας, μαθητεύοντας στον εξέχοντα μαθηματικό Αντρέι Κολμογκόροφ.[8]

Ερευνητικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μερικές από τις συνεισφορές του Γκελφάντ στα μαθηματικά είναι οι παρακάτω:

Το «Σεμινάριο του I.M. Γκελφάντ στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας» γινόταν από τη δεκαετία του 1940 μέχρι τον Μάιο του 1989, κάλυπτε ευρεία ποικιλία θεμάτων και απετέλεσε σημαντικό εργαλείο μαθήσεως για πολλούς μαθηματικούς.[10][11][12] Ο Γκελφάντ το συνέχισε αργότερα στις ΗΠΑ (Πανεπιστήμιο Ράτγκερς), όπου μετανάστευσε.

Επίδραση πέρα από τα μαθηματικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η βάση Gelfand-Tsetlin (αναφέρεται και ως Gelfand-Zetlin) είναι ένα πολύ χρησιμοποιούμενο εργαλείο στη θεωρητική φυσική. Είναι το αποτέλεσμα εργασιών του Γκελφάντ στη θεωρία των αναπαραστάσεων των ομάδων Lie

Ο Γκελφάντ δημοσίευσε εργασίες ακόμα και στη βιολογία και την ιατρική.[13] Επί μακρό χρόνο ενδιαφέρθηκε για την κυτταρική βιολογία και διοργάνωσε ένα ερευνητικό σεμινάριο επί του θέματος.[14][15]

Εργάσθηκε επίσης πολύ στη διδακτική των μαθηματικών, ιδίως στα μαθήματα δι' αλληλογραφίας.

Προσωπική ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιζράηλ Γκελφάντ είχε κάνει δύο γάμους. Η πρώτη σύζυγός του ήταν η Ζόρυα Σαπίρο. Απέκτησαν τρεις γιους, τον Σεργκέι (που έγινε επίσης μαθηματικός), τον Βλαντίμιρ και τον Αλεκσάντρ (που πέθανε μικρός από λευχαιμία). Μετά το διαζύγιό τους, ο Γκελφάντ νυμφεύθηκε και πάλι και απέκτησε και μία θυγατέρα, την Τατιάνα. Την ημέρα του θανάτου του, ο Ιζράηλ είχε ήδη τέσσερα εγγόνια και τρία δισέγγονα.[16] Αναμνήσεις σχετικώς με τον I. Γκελφάντ είναι συγκεντρωμένες στον αφιερωμένο σε αυτόν ιστότοπο, που διαχειρίζεται η οικογένειά του.[17]

Σε άρθρο στους New York Times τον Οκτώβριο του 2003 με αφορμή τα ενενηκοστά του γενέθλια, ο Γκελφάντ χαρακτηρίζεται ως «ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του 20ού αιώνα»[18] και ως έχων ασκήσει τεράστια επίδραση στην επιστήμη αυτή, τόσο με τα δικά του έργα, όσο και μέσα από τα έργα των φοιτητών του.

Θάνατος[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ιζράηλ Γκελφάντ πέθανε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Ρόμπερτ Γουντ Τζόνσον» στο Χάιλαντ Παρκ του Νιου Τζέρσεϊ σε ηλικία 96 ετών. Ο θάνατός του ανακοινώθηκε πρώτα στο ιστολόγιο του πρώην συνεργάτη του Αντρέι Ζελεβίνσκι[19] και επιβεβαιώθηκε λίγες ώρες αργότερα από νεκρολογία στη ρωσική ηλεκτρονική εφημερίδα Polit.ru.[20]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. 1,0 1,1 www.mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=8938&l=1.
  2. www.chicagotribune.com/news/chi-obit-gelfand-11oct11,0,5748695.story.
  3. Γερμανική Εθνική Βιβλιοθήκη, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: Gemeinsame Normdatei. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2014.
  4. (Γαλλικά) BnF authorities. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12941063z. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  5. MacTutor History of Mathematics archive. Ανακτήθηκε στις 22  Αυγούστου 2017.
  6. Comité des travaux historiques et scientifiques. 117239. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
  7. (Γαλλικά) BnF authorities. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12941063z. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
  8. «Science Obituaries: Israel Gelfand». The Telegraph (Λονδίνο). 26 Οκτωβρίου 2009. https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/6440484/Israel-Gelfand.html. Ανακτήθηκε στις 31 Μαΐου 2013. 
  9. Gel'fand, I.M.; N.Ya.Vilenkin (1964), Generalized Functions, Academic Press, σελ. 375, ISBN 0-12-279504-0 
  10. M.I. Vishik, G.E. Shilov, I.M. Gel'fand Seminar on Functional Analysis and Mathematical Physics in Moscow State University (στη ρωσική), Uspekhi Mat. Nauk, 13:2(80) (1958), 253-263.
  11. «Конспекты М.А. Шубина с семинаров И.М. Гельфанда». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2020. 
  12. Александр Бейлинсон, И. М. Гельфанд и его семинар
  13. ru:Гельфанд, Израиль Моисеевич
  14. V.I. Agol, «Notes about I.M. Gelfand’s Seminar» Αρχειοθετήθηκε 2013-02-03 at Archive.is, Russian Journal of Developmental Biology, τόμος 39 (2008), νο. 6, σσ. 367-368.
  15. L.V. Beloussov, Short notes about Gelfand’s Seminar Αρχειοθετήθηκε 2013-02-03 at Archive.is, Russian Journal Developmental Biology, τόμος 39 (2008), νο. 6, σσ. 369-370.
  16. Chang, Kenneth. «Israel Gelfand, Math Giant, Dies at 96», The New York Times, 7 Οκτωβρίου 2009
  17. http://israelmgelfand.com/ site dedicated to Israel M. Gelfand
  18. Kochman, Marilyn: «In Person: An Equation for Success», The New York Times, 5 Οκτωβρίου 2003
  19. «Скончался И.М. Гельфанд»
  20. «5 октября ушел из жизни выдающийся математик Израиль Моисеевич Гельфанд. «Эпоха Гельфанда ушла, но она продолжится в существующих поколениях»». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιουνίου 2011. Ανακτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2020. 

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Israel Gelfand της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 3.0. (ιστορικό/συντάκτες).