Ιατρικό λογισμικό

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση

Ονομάζουμε Ιατρικό Λογισμικό (Medical Software) το είδος εκείνο του λογισμικού που σχεδιάζεται με σκοπό την εφαρμογή του στην Ιατρική. Ο κλάδος αυτός της Μηχανικής Λογισμικού (Software Engineering) άρχισε σταδιακά να εμφανίζεται πειραματικά, τη δεκαετία του 60 στις ΗΠΑ, όταν δεν υπήρχαν ακόμα προσωπικοί υπολογιστές (PC) και οι ερευνητές εργάζονταν σε Μεγάλα Συστήματα (Main Frames). Ηδη, από τη δεκαετία του 80, τόσο το Αμερικανικό FDA (Food and Drug Administration), όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση με την European Medical Devices Directive άρχισαν να θέτουν κανόνες και προδιαγραφές στο Λογισμικό αυτό και στις Ιατρικές Συσκευές που το ενσωματώνουν [1]. Τα τελευταία χρόνια στις ΗΠΑ, το FDA εποπτεύει το Ιατρικό Λογισμικό με την Οδηγία IEC 62304. Στο παρόν άρθρο οι όροι Λογισμικό και Πρόγραμμα ταυτίζονται.

Είδη-Ταξινόμηση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ταξινόμηση Ιατρικού Λογισμικού κατά Χαρ. Γκούβα

Το Ιατρικό Λογισμικό θα μπορούσε να ταξινομηθεί απλά στίς εξής ομάδες, ανάλογα με τη χρήση του. Αυτό αποκαλείται χρηστική ταξινόμηση κατά Χαράλαμπο Γκούβα (1988), αλλά ενίοτε υπάρχουν και αλληλοεπικαλύψεις:

  • (I) Εκπαιδευτικό Ιατρικό Λογισμικό (Educational Medical Software, EMS): (Ia): Ενσωματωμένο σε Συσκευή και (Ib): Μη ενσωματωμένο σε Συσκευή.
  • (II) Διαγνωστικό Ιατρικό Λογισμικό (Diagnostic Medical Software, DMS): (IIa): Ενσωματωμένο σε Συσκευή και (IIb): Μη ενσωματωμένο σε Συσκευή.
  • (III) Θεραπευτικό Ιατρικό Λογισμικό (Therapeutic Medical Software, TMS): (IIIa): Ενσωματωμένο σε Συσκευή και (IIIb): Μη ενσωματωμένο σε Συσκευή.
  • (IV) Σχεδιαστικό Ιατρικό Λογισμικό (Design Medical Software, DEMS):(IVa): Ενσωματωμένο σε Συσκευή και (IVb): Μη ενσωματωμένο σε Συσκευή.[2]

Στην αγγλική έκδοση της Wikipedia περιγράφεται μιά ταξινόμηση υπό τον τίτλο "Types of medical Software" σε Οθόνες (Monitors), Αντλίες φαρμάκων (Medication Pumps), Ανάλυση (Analysis), Έμπειρα Συστήματα (Expert Systems), παροχή θεραπείας (Therapy Delivery), Εκπαιδευτικό Λογισμικό (Medical and Healthcare educational software), και Ιατρική Πληροφορική) Medical Informatics.[3]. Eίναι προφανές ότι η ταξινόμηση αυτή δεν εμπεριέχει ενιαίο κριτήριο χαρακτηρισμού και ταξινόμησης και δεν είναι εφαρμόσιμη.

Παραδείγματα: Ένα πρόγραμμα που ελέγχει και παρουσιάζει τους καρδιακούς παλμούς, την αρτηριακή πίεση και το οξυγόνο αίματος, σε monitor, ανήκει στο ενσωματωμένο διαγνωστικό λογισμικό, κατηγορία ΙΙa. Ένα ελεύθερο Ιατρικό πρόγραμμα, με το όνομα πχ "Infection" που δέχεται συμπτώματα και καταλήγει σε διάγνωση μιας λοίμωξης, ανήκει στην κατηγορία Ib. Ένα πρόγραμμα, όπως το "Scan", που είναι φορτωμένο σε έναν αξονικό τομογράφο και επεξεργάζεται το σήμα των ακτίνων Χ, για να αναπαράγει εικόνα, ανήκει στην κατηγορία ΙΙa. Ένα πρόγραμμα, όπως το "Press", που είναι ενσωματωμένο στο τσιπ ενός ψηφιακού πιεσόμετρου, ανήκει στην κατηγορία ΙΙa. Ένα πρόγραμμα, όπως το "Coral", μιας εταιρίας που κατασκευάζει Ολικές αρθροπλαστικές και είναι ελεύθερο (στο PC του σχεδιαστή) ανήκει στην κατηγορία IVb, ενώ ένα πρόγραμμα όπως το "Coral-CAD", που είναι ενσωματωμένο στα μηχανήματα κοπής και κατασκευής της προθέσεως ανήκει στην κατηγορία IVa. Το Λογισμικό που ελέγχει το μηχάνημα Laser που χειρουργεί αυτόματα ασθενείς με μυωπία, ανήκει στην κατηγορία ΙΙΙa. Όπως προαναφέρθηκε μπορεί να υπάρχουν και αλληλοεπικαλύψεις. Αυτό συμβαίνει ιδίως στην κατηγορία (I). Ένα εκπαιδευτικό ιατρικό πρόγραμμα, κάλλιστα μπορεί να έχει ως αντικείμενο τη διάγνωση ή τη θεραπεία παθήσεων.[4]

Το Ιατρικό Λογισμικό στην πράξη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όπως είναι γνωστό ο ρόλος της Ιατρικής είναι τετραπλός: Έρευνα, Διάγνωση, Θεραπεία, και Εκπαίδευση νέων ιατρών. [5]. Οι δυσκολίες κάθε τομέα από αυτούς είναι γνωστοί. Ο Τομέας της Έρευνας, όσο και αν αυτή έχει κάνει ραγδαίες εξελίξεις, δυστυχώς έχει αφήσει το 80% των ασθενειών χωρίς σαφή αιτιολογία και χωρίς ριζική θεραπεία. Ακόμα και το απλό συνάχι, ουσιαστικά δεν θεραπεύεται από τη σύγχρονη ιατρική, απλώς αυτοϊάται μόνο του. Γνωστές ανίατες (ριζική θεραπεία) ασθένειες μαστίζουν τον πλανήτη. Σακχαρώδης Διαβήτης, Υπέρταση, Καρκίνος, Βρογχικό Άσθμα, Πολλαπλή Σκλήρυνση, Στεφανιαία Νόσος, Σχιζοφρένεια κλπ. Ο τομέας της Διάγνωσης, πράγματι έχει κάνει θεαματικά άλματα χάρις στην τεχνολογία. Εδώ, η συμβολή του Ιατρικού Λογισμικού ήταν ρηξικέλευθη. Σχεδόν όλα τα εργαστηριακά, απεικονιστικά και κλινικά μηχανήματα σήμερα έχουν ενσωματωμένο πολύπλοκο Ιατρικό Λογισμικό, για το οποίο εργάζονται χιλιάδες αναλυτές και προγραμματιστές, με συμβόλαια τήρησης απορρήτου, και ο κώδικάς τους φυλάσσεται ως εμπορικό μυστικό ως κόρη οφθαλμού. Ηλεκτρονικός καρδιογράφος, Αξονικός Τομογράφος 3D, Μαγνητικός Τομογράφος (MRI), Μετρητής Οστικής Πυκνότητας, Αυτόματοι Βιοχημικοί Αναλυτές, Αυτόματος Αναλυτής Αιμοσφαιρίων Αίματος, Ηλεκτρονικό Μικροσκόπιο, Αναλυτής DNA, Αυτόματα ψηφιακά πιεσόμετρα, Ψηφιακά Θερμόμετρα Υπερύθρων, Υπερηχοτομογράφος Real Time, Τομογράφος Ποζιτρονίων (PET), Ρομποτική Χειρουργική, κλπ. Έτσι εξηγείται ότι τα Ιατρικά Μηχανήματα υψηλής Τεχνολογίας, μονοπωλούνται από λίγες εταιρείες παγκοσμίως, πχ Siemens, General Electric, Philips, Abbott, κλπ.[6]. Όμως υπάρχει ακόμα πρόβλημα στον υποτομέα της Διαφορικής Διάγνωσης (Differential Diagnosis). Δυστυχώς πολλές ασθένειες ιδίως της Εσωτερικής Ιατρικής (Internal Medicine, Ελληνικά "Παθολογία"), έχουν παρόμοια συμπτώματα, και παρόμοια εργαστηριακά ευρήματα, σε ποσοστό από 30% έως και 98%. Εδώ η Ιατρική "τα βρίσκει σκούρα", από αυτό το φαινόμενο εξηγείται εν μέρει το γνωστό πρόβλημα της "Ιατρικής Διαφωνίας" (10 ιατροί, 8 διαγνώσεις) και εδώ καλείται το Ιατρικό Λογισμικό να δώσει λύσεις.[7] Ο Τομέας της Θεραπείας πρακτικά έχει κάνει μεγάλα βήματα στην Ιατρική, χάρη στις προόδους της Βιοχημείας, της Χημείας και γενικότερα της Τεχνολογίας Φαρμάκων. Η παρουσία του Ιατρικού Λογισμικού είναι σαφέστατη και στον τομέα αυτό. Τέλος, η Εκπαίδευση των νέων γιατρών είναι αυτή που έκανε σημαντικότατα βήματα και διευκόλυνε τους νέους φοιτητές και ειδικευόμενους ιατρούς στην απόκτηση νέων γνώσεων. Η συμβολή της Πληροφορικής εδώ ήταν επαναστατική. Η ενημέρωση των ιατρών πριν το 1980 γινόταν με κακογραμμένα, ασπρόμαυρα και πολλάκις λανθασμένα και ανεπαρκή ιατρικά εγχειρίδια. Η εποχή 1980-1990 έφερε κάποιες βελτιώσεις με την εξέλιξη της τυπογραφίας. Τα βιβλία έγιναν έγχρωμα, πολλά ήταν μεταφράσεις επιτυχημένων ξένων επιστημόνων και η τεχνολογία διευκόλυνε τη γνώση. Όμως η πραγματική "απογείωση" του "πυραύλου" των γνώσεων έγινε με το Διαδίκτυο (Internet), το οποίο απελευθερώθηκε με προεδρικό Διάταγμα του Προέδρου Bill Clinton το έτος 1992, η απλοποίηση των μηχανών αναζήτησης τύπου Google, οι πολλαπλές διαθέσιμες Ιατρικές Ιστοσελίδες όπως Medscape και Medline και φυσικά οι Δικτυακές Εγκυκλοπαίδειες τύπου Wikipedia. Σήμερα ένας νέος ιατρός μπορεί σε λίγα δευτερόλεπτα να έχει χιλιάδες πληροφορίες σχετικά με οποιαδήποτε πάθηση και δεν χρειάζεται να έχει καθόλου ιατρική βιβλιοθήκη. Βεβαίως υφίστανται ακόμα πολλά κενά, στις πέραν της Αγγλικής άλλες γλώσσες, όπως η Ελληνική, αλλά η κατάσταση βελτιώνεται μέρα με τη μέρα. Ένα παράδειγμα είναι τα ιατρικά άρθρα Ορθοπεδικής στην Ελληνική Βικιπαίδεια τα οποία καλύπτονται μόνον κατά 10% και ανεπαρκώς. Είναι βέβαιο όμως, ότι "τα πάντα ρει",όπως λέει ο Ηράκλειτος [8] και σε λίγα χρόνια ότι ανακαλύπτεται στην Ιατρική, σε μία μέρα θα βρίσκεται στο διαδίκτυο και στις δικτυακές Εγκυκλοπαίδειες.

Ιατρική Διάγνωση με τη Βοήθεια Υπολογιστή (Computer Aided Diagnosis, CAD)[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ονομάζεται Διάγνωση με τη Βοήθεια Υπολογιστή (Computer Aided Diagnosis), η διαδικασία στην ιατρική όπου με κατάλληλο Ιατρικό Λογισμικό μπορεί να γίνει διάγνωση παθήσεως, κάνοντας χρήση δεδομένων του ασθενούς τα οποία επεξεργάζεται ο υπολογιστής.[9],[10], [2]. Τα δεδομένα αυτά κάποτε ήταν μόνο συμπτώματα, εργαστηριακά ευρήματα, και ευρήματα ακτινογραφιών, αλλά καταχωρούνταν μόνο ως κείμενο, γιατί η τεχνολογία δεν επέτρεπε επεξεργασία φωτογραφίας (π.χ. Λογισμικό για οστικούς όγκους TUMOR, 1991). Σήμερα καταχωρούνται και επεξεργάζονται στο Ιατρικό Λογισμικό, και φωτογραφίες. Για παράδειγμα υπάρχει Δερματολογικό Λογισμικό που επεξεργάζεται μια φωτογραφία δερματικής βλάβης και εκφέρει διάγνωση μέσω σύγκρισης σε βάση δεδομένων (Skin Lesions, Εxpert System). Ο ορισμός που δίνει η Αγγλική Wikipedia στο λήμμα Computer Aided Diagnosis, άνευ βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης, είναι προφανώς ανεπαρκής και λανθασμένος. Γράφει: "Computer aided Diagnosis are procedures in medicine that assist doctors in the interpretation of medical images"[11],[12]

Το Ιατρικό Διαγνωστικό Λογισμικό στις ΗΠΑ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στο παρόν άρθρο δεν θα ασχοληθούμε με το ενσωματωμένο διαγνωστικό ιατρικό λογισμικό της βιομηχανίας, γιατί είναι σχεδόν ανύπαρκτες οι ανακοινώσεις και δημοσιεύσεις σχετικά με αυτό, λόγω του εμπορικού απορρήτου των κατασκευαστριών εταιρειών. Θα ασχοληθούμε με το ελεύθερο Διαγνωστικό Ιατρικό Λογισμικό. Όπως είναι γνωστό με την ανακοίνωση το έτος 1945 του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ENIAC αλλά και με τα μετέπειτα μεγάλα συστήματα τύπου IBM 360, ο δημοσιογραφικός κόσμος παρουσίαζε τη νέα εφεύρεση ως "το μηχάνημα που στο μέλλον θα απαντάει σε όλα τα ερωτήματα". Είναι χαρακτηριστικό το δισέλιδο άρθρο της εφημερίδας "Ακρόπολις" το έτος 1967 με τίτλο "Ηλεκτρονικός Εγκέφαλος: Ένα μηχάνημα που θα απαντά σε όλα τα ερωτήματα"[13]. Στην Ιατρική αυτό που έχει καταξιωθεί και φυλάσσεται ως κόρην οφθαλμού, είναι η Διαφορική Διάγνωση η διαδικασία δηλαδή που ακολουθούν οι ιατροί για να θέσουν διάγνωση. Κανένα άλλο επάγγελμα ή μηχάνημα δεν μπορεί να κάνει αυτή την εργασία, γιατί απαιτεί πολύπλοκο αλγόριθμο σκέψης, που ακόμα και στα χέρια των άριστων ιατρών του κόσμου, έχει ποσοστά λάθους πάνω από 20%.[14] Η Διάγνωση είναι μια τόσο πολύπλοκη διαδικασία, και οι ιατροί πρέπει να εκπαιδευθούν 6 χρόνια για να αποκτήσουν τις βασικές γνώσεις της (Ιατρική σχολή), και άλλα 6-7 χρόνια για να εξειδικευθούν σε ένα αντικείμενο (ιατρική ειδικότητα). Το χάρισμα ενός ιατρού να απομνημονεύει πολλές γνώσεις αλλά κυρίως να επεξεργάζεται κατάλληλα τις γνώσεις αυτές με οξύτατη κριτική σκέψη, είναι ένα πολύτιμο και δυσεύρετο αγαθό, που δεν είναι του παρόντος να αναλυθεί.[15] Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις ασθενών με ασαφή κλινική εικόνα, να νοσηλεύονται επί ένα μήνα, να έχουν κάνει ένα τόμο εξετάσεων, και ουδείς να γνωρίζει τι έχουν. Αυτό βέβαια συνέβαινε παλιότερα κατά κόρον. Ο στρατάρχης Παπάγος για παράδειγμα, πέθανε μετά από νοσηλεία μηνών, και ουδείς ξέρει το αίτιο θανάτου, ενώ παρέλασαν επί της κλίνης του δεκάδες Ευρωπαϊκές κορυφές της Παθολογίας και της Χειρουργικής. Σήμερα το φαινόμενο τείνει να μειωθεί δραματικά, λόγω της υψηλής τεχνολογίας, αλλά εξακολουθεί να υφίσταται[16]. Νωρίς κατά τις δεκαετίες 1960-1980 ανεξάρτητοι ιατροί ερευνητές και ιατρικές ομάδες στις ΗΠΑ, έλαβαν το μήνυμα από την εφεύρεση των υπολογιστών και βλέποντας μπροστά, σκέφθηκαν να χρησιμοποιήσουν τα μηχανήματα αυτά (main frames) για Διαφορική Διάγνωση σε δύσκολες περιπτώσεις σχεδιάζοντας το ανάλογο Λογισμικό. Βέβαια οι αντιδράσεις ήταν έντονες. Εκφράσθηκαν αντιρρήσεις στην εφαρμογή των Υπολογιστών στη Διάγνωση (Computer Aid Diagnosis) με κύριο επιχείρημα το εξής "Εάν κάνει λάθος ο υπολογιστής, από αστοχία λογισμικού, ποιος θα φέρει την ποινική ευθύνη του ιατρικού λάθους;". Βέβαια, σε αυτό κάνουν λάθος, γιατί την τελική υπογραφή διάγνωσης θα φέρει ο ιατρός, και ο ρόλος του Υπολογιστή θα είναι υποβοηθητικός. [17] Ακόμα και σήμερα, η ιατρική κοινότητα βλέπει με μισό μάτι το ελεύθερο Ιατρικό Λογισμικό Διάγνωσης, αλλά το αποδέχεται de facto όταν είναι ενσωματωμένο σε μηχάνημα, γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Ποιος διαμαρτυρήθηκε ποτέ, γιατί η Αξονική Τομογραφία ή η Μαγνητική Τομογραφία ή το Υπερηχοτομογράφημα ΔΕΝ πιάνουν όλες τις παθήσεις; Πριν κυκλοφορήσει στο εμπόριο ο πρώτος Personal Computer IBM PC (έτος 1983-1984, ήδη στίς ΗΠΑ δημιουργήθηκαν πειραματικά τα πρώτα Ιατρικά Λογισμικά με συγκεκριμένο στόχο χρήσης. Ίσως το πρώτο Ιατρικό Λογισμικό του πλανήτη να είναι το BRAIN του νευρολόγου D. Filkenstein (έτος 1976) για τη διαφορική Διάγνωση περίπλοκων Νευρολογικών Παθήσεων. Ακολούθησε το πρόγραμμα MYCIN του Ε. Shortliffe του Πανεπιστημίου Stanford USA, για τη διαφορική Διάγνωση Μικροβιακών λοιμώξεων. Εκείνο όμως που προκάλεσε πολύ θόρυβο και αισιοδοξία ήταν το INTERNIST/CADUCEUS των ερευνητών Pople και Myers, στο Πανεπιστήμιο του Pittsburg, USA, το οποίο μπορούσε να επεξεργάζεται διαγνωστικά 4.000 συμπτώματα και παραμέτρους από 500 ασθένειες της Εσωτερικής Ιατρικής (Παθολογία).[18] Έκτοτε, ουδείς γνωρίζει τι απέγιναν αυτά τα Λογισμικά, και αν μετατράπηκαν σε μορφές κατάλληλες για να τρέχουν σε PC.[19]

OSTOUN, Παρουσίαση Λογισμικού, Αθήνα 1987

Το Ιατρικό Διαγνωστικό Λογισμικό στην Ελλάδα[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η παράγραφος αυτή αφορά μια αναδρομή στην επιστημονική δραστηριότητα πάνω στο Ιατρικό Λογισμικό, ειδικά για τον Ελλαδικό χώρο. Η δραστηριότητα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη κλπ, περιγράφεται σε άλλη παράγραφο. Οι πρώτες μορφές Ιατρικού Λογισμικού για PC που κυκλοφόρησαν στο εμπόριο παγκοσμίως, αφορούσαν προγράμματα λειτουργίας Ιατρείου, και Διαχείρισης Νοσοκομείων, και φυσικά έτρεχαν σε λειτουργικό MS-DOS. Ακόμα και σήμερα αυτό συμβαίνει. Τέτοια προγράμματα κυριαρχούν στην καθ ημέρα πράξη. Δηλαδή κάνουν καταχώρηση ασθενών,καταχώρηση ιστορικού και διαχείριση οικονομικών στοιχείων. Απλώς είναι βελτιωμένα και τρέχουν σε Windows. Ειδικά όμως στην Ελλάδα συνέβη το αντίστροφο παράδοξο φαινόμενο. Πριν ακόμη κυκλοφορήσουν προγράμματα καταχώρησης ασθενών και ιστορικού ασθενών, οι Χαράλαμπος Γκούβας (Ορθοπεδικός) και Νίκος Πολύζος (προγραμματιστής) σχεδίασαν στη διετία 1985-1987 και μετά από εργασία έξι μηνών παρουσίασαν δημόσια το 1987 το αρχέγονο για τα σημερινά δεδομένα πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης OSTOUN, σχεδιασμένο σε γλώσσα Turbo Pascal. To λογισμικό αυτό, έτρεχε σε MS-DOS, ανακοινώθηκε στoν τύπο και εξεδόθη σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή από την εταιρεία Ciba-Geigy. Διευκόλυνε έναν νέο ιατρό, να δει αστραπιαία τι μπορεί να κρύβεται πίσω από μια περιοχή μυοσκελετικού πόνου, και ήταν το πρώτο Ιατρικό Λογισμικό στην Ελλάδα[20], [2]. Το έτος 1990 οι δύο ανωτέρω Χαράλαμπος Γκούβας και Νίκος Πολύζος σχεδίασαν και παρουσίασαν το Ιατρικό Λογισμικό EXAM με σκοπό την αυτόματη καθοδήγηση της Κλινικής Εξέτασης Ορθοπεδικών ασθενών ώστε "να μην ξεφεύγει τίποτα"[21]. Το έτος 1992 μετά από εργασία 12 μηνών, οι Χαράλαμπος Γκούβας και Χρήστος Καρατζόγλου, δημιούργησαν ένα θεαματικό για την εποχή Ιατρικό Λογισμικό, σε Ελληνική και Αγγλική Version, με το όνομα TUMOR. Επρόκειτο για εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης, σε εργαλείο προγραμματισμού Clipper και D-BASE III PLUS και ανήκε στην ομάδα "Συστήματα Βάσης Γνώσης". Στο λογισμικό αυτό, ο χρήστης σε χρόνο 60 δευτερολέπτων καταχωρεί τα κλινικά στοιχεία από ασθενή με άγνωστο οστικό όγκο, και μετά τα ακτινολογικά σημεία του οστικού όγκου από απλή ακτινογραφία. Το πρόγραμμα επεξεργάζεται τα στοιχεία, τα συγκρίνει με τη βάση δεδομένων και εκφράζει στατιστική διάγνωση. Πχ. Οστική κύστη (98%), Οστεοειδές Οστέωμα (68%) κλπ. Από δοκιμές που έγιναν το ποσοστό επιτυχίας του Λογισμικού TUMOR ήταν 99% και παρουσιάσθηκε σε Διεθνές Συνέδριο Μυοσκελετικών Όγκων. Λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, το Λογισμικό αυτό, δεν μετατράπηκε για χρήση σε περιβάλλον Windows[22] Αργότερα, το 1994 οι δύο ανωτέρω, δημιούργησαν το Ιατρικό Λογισμικό ORTHO(πεδικός), για καταχώρηση ασθενών Ορθοπεδικού ιατρείου και αναδρομική στατιστική ανάλυση[23]. [εκκρεμεί παραπομπή]. Μόλις το έτος 2011 θεσμοθετήθηκε η Ηλεκτρονική συνταγογράφηση με τις εφαρμογές http://www.e-diagnosis.gr και http://www.e-syntagografisi.gr με αρκετά προβλήματα, και με χρονικό όριο υποχρεωτικής εφαρμογής την 22 Αυγούστου 2011[24]

Το Ιατρικό Λογισμικό σήμερα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και διεθνώς[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οπως προαναφέρθηκε, σήμερα διεθνώς το εφαρμοσμένο Ιατρικό Λογισμικό έχει κατασταλάξει στους εξής τομείς:

(Ι) Ενσωματωμένο Ιατρικό Λογισμικό: Ο πρώτος μεγάλος τομέας είναι το Ενσωματωμένο Ιατρικό Λογισμικό, σε Ιατρικές Συσκευές κάθε είδους (συνήθως μή διαθέσιμο). Βέβαια υπάρχουν και εταιρείες που κατασκευάζουν και εμπορεύονται ιατρικό Λογισμικό για απεικονιστικές και άλλες Ιατρικές συσκευές. Τέτοια είναι η SANTESOFT AEBE με πληθώρα προϊόντων, στην ιστοσελίδα http://www.santesoft.com/customers.html[25].

(ΙΙ) Προγράμματα Διαχείρισης Ιατρείου: Ο δεύτερος τομέας είναι τα απλά Προγράμματα Διαχείρισης Ιατρείου και Καταχώρησης Ασθενών. ΔΕΝ υπάρχει ενιαίος τρόπος σχεδίασης αυτών των προγραμμάτων, και - δυστυχώς - όταν κάποτε ο χρήστης αντιμετωπίσει πρόβλημα, ψάχνοντας την εταιρεία που το σχεδίασε, ανακαλύπτει ότι δεν υφίσταται πλέον. Παραδείγματα: Το πρόγραμμα ORTHO αφορά τη διαχείριση Ορθοπεδικού Ιατρείου[26]. Το πρόγραμμα CardioData αφορά τη διαχείριση καρδιολογικού Ιατρείου[27]. Το πρόγραμμα MedicalSoftware αφορά τη διαχείριση ιατρείων, κλινικών, κέντρων υγείας ενώ εύκολα μπορεί να προσαρμοστεί για κάθε επιμέρους ιατρική ειδικότητα. Βασίζεται πάνω σε open source κώδικα από το OpenEMR[28]. κλπ

(ΙΙΙ) Λογισμικό Συγκεκριμμένης Εφαρμογής: Ο τρίτος τομέας είναι συνήθως On Line δικτυακά προγράμματα, Λογισμικό Συγκεκριμμένης Εφαρμογής. Πχ. Υπάρχει δωρεάν On Line δικτυακό Λογισμικό που ερευνά τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των φαρμάκων, και ενημερώνει τον φαρμακοποιό ή τον ιατρό ποια φάρμακα δεν ταιριάζουν στή λήψη. Σχεδιάσθηκε από την εταιρεία Medscape και λέγεται Drug Interaction Checker, στην ιστοσελίδα http://www.medscape.com/druginfo/druginterchecker[29] Αξιόλογο είναι επίσης το λογισμικό του Εθνικού Συνταγολογίου της Ελλάδας, κάτι ανάλογο με τα αντίστοιχα άλλων χωρών, στην ιστοσελίδα http://eof1.eof.gr/Syntagologio[30]. H Αμερικανική Εταιρεία ιατρικού Λογισμικού Unbound Medicine διαθέτει δωρεάν μέσω της ιστοσελίδας της http://www.unboundmedicine.com/store/android, μιά σειρά από χρήσιμα ιατρικά προγράμματα πρός χρήσιν ιατρών και νοσηλευτών όπως τα Nursing Central, το Family Drug Guide, το Nurse's Clinical Pocket Guide, κλπ. Αρκετά από αυτά λειτουργούν και στά νέα κινητά τηλέφωνα i-phone[31]. Στο "άλλο" στρατόπεδο, η Ρωσσική εταιρεία Λογισμικού SoftwareGeek διαθέτει επίσης σειρά από Ιατρικό Λογισμικό για διάφορες χρήσεις[32]

(ΙV) Λογισμικά Διαφορικής Διάγνωσης (Computer Aided Diagnosis): O Τέταρτος τομέας είναι τα δικτυακά On Line Λογισμικά Διαφορικής Διάγνωσης. Τα υπάρχοντα συστήματα Διάγνωσης με τη Βοήθεια Υπολογιστή (CAD, Computer Aid Diagnosis) διαιρούνται σε δύο βασικές κατηγορίες, ως προς τον τρόπο δόμησης (development): (a) Συστήματα Πιθανοτήτων (Propability Systems): Αυτά είναι μοντέλα πιθανοθεωρητικού τύπου και δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. (b) Συστήματα Βάσης Γνώσης (Knowlesge Based Systems): Αυτά είναι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) αποκαλούνται δέ και Έμπειρα Συστήματα (Expert Systems).[33]. Ενα τέτοιο δωρεάν Λογισμικό στο διαδίκτυο, είναι το Αμερικανικό DiagnosisPro στην ιστοσελίδα http://en.diagnosispro.com/.[34] Ενα επίσης ανάλογο πρόγραμμα σχεδιάσθηκε από τη Microsoft για εξάσκηση Τηλεϊατρικής σε απομονωμένες και φτωχές περιοχές του πλανήτη. Λέγεται NxOpinion και βρίσκεται στην ιστοσελίδα http://www.microsoft.com/presspass/features/2004/jan04/01-21NxOpinion.mspx [35]

(V) Ιατρικό Λογισμικό Τηλεϊατρικής: Tηλεϊατρική (Telemedicine) είναι η χρήση του συνδυασμού Πληροφορικής και επικοινωνιακής τεχνολογίας. Oρίζει μια νέα, ασύλληπτη πριν μερικές δεκαετίες, δυνατότητα που καταργεί την απόσταση και μηδενίζει τον χρόνο στην ανταλλαγή πληροφοριών και στην χορήγηση βοήθειας ανάμεσα στους ιατρούς και τους αρρώστους. Η δυνατότητα αυτή οριοθετεί νέα επίπεδα σε όλους τους τομείς που συνθέτουν τη λειτουργία της Ιατρικής Επιστήμης: Εκπαίδευση, πρόσβαση στη γνώση, έρευνα, κλινική εφαρμογή, έλεγχο των ιατρικών πράξεων, βοήθεια σε δυσπρόσιτα σημεία, πρόληψη και γενικότερα ελαχιστοποιεί τους περιορισμούς χώρου και χρόνου κατά την άσκησή της. Στην εκπαίδευση και την καθ ημέρα ιατρική πράξη, οι νέες προοπτικές είναι τεράστιες διότι δίνονται οι εξής δυνατότητες:

  1. Ανταλλαγή εκπαιδευτικών ιατρικών προγραμμάτων σε πραγματικό χρόνο
  2. Πρόσβαση των ιατρών σε όλες τις ιατρικές Βιβλιοθήκες του κόσμου
  3. Ιατρικές Τηλεδιασκέψεις, Οn Line Ιατρικά συνέδρια, On Line εξέταση ασθενούς, και μεταφορά Ιατρικού φακέλλου με e-mail.
  4. Παρακολούθηση ασθενούς εξ αποστάσεως (πχ. Καρδιοπαθής με φορητή συσκευή, που αποστέλλει το Ηλεκτροαρδιογράφημα με το κινητό τηλέφωνο σε ειδικό κέντρο)
  5. Γενικός έλεγχος και παρακολούθηση πληθυσμών που κατοικούν σε απομακρυσμένα σημεία (νησιά, δυσπρόσιτες περιοχές). Η προσφορά Ιατρικών

Φροντίδων σε σημεία που δεν είναι δυνατή η άμεση πρόσβαση ιατρικού δυναμικού π.χ. Ποντοπόρα πλοία, ορειβατικοί σταθμοί ή αποκλεισμένες περιοχές κ.λπ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ύπαρξη κέντρου ελέγχου ορειβατών στο Έβερεστ το οποίο είναι συνδεδεμένο με το Πανεπιστήμιο του YALE και με αποστολή να παρακολουθεί ανά πάσα στιγμή τους ορειβάτες που πραγματοποιούν αναρριχήσεις πάνω από τα 7.000 μέτρα και που φέρουν αισθητήρες, οι οποίοι καταγράφουν συνεχώς την καρδιοαναπνευστική λειτουργία και προσδιορίζουν τα όρια αντοχής των ορειβατών. [36]

Είναι βέβαιο, ότι η τεχνολογία στο χώρο του Ιατρικού Λογισμικού και των Ιατρικών Μηχανημάτων τρέχει ραγδαία. Ο μέσος ιατρός, πολύ περισσότερο ο μέσος πολίτης, αδυνατεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Όμως, ο χρόνος που η ιατρική γνώση και η πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου ιατρικές υπηρεσίες, ήταν προνόμιο των λίγων, πέρασε ανεπιστρεπτί. Το αν η εξέλιξη αυτή θα φέρει αναβάθμιση της Υγείας του πληθυσμού της γής, αυτό είναι άλλο ερώτημα που απαιτεί πολύ σκέψη για απάντηση.[37]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. http://www.ce-marking.com/medical-devices.html
  2. 2,0 2,1 2,2 Γκούβας Χαράλαμπος και Νίκος Πολύζος: "Ostoun" To πρώτο Ιατρικό Software στην Ελλάδα, για διάγνωση του Ορθοπεδικού Πόνου, Εκδόσεις Ciba Geigy, Αθήνα, 1988.
  3. Wikipedia, Medical software
  4. Γκούβας Χαράλαμπος και Νίκος Πολύζος: "Ostoun" Το πρώτο Ιατρικό λογισμικό στην Ελλάδα, για διάγνωση του Ορθοπεδικού Πόνου, Εκδόσεις Ciba Geigy, Αθήνα, 1988.
  5. Γαρδίκας Κωνσταντίνος: "Επίτομη Παθολογία", εκδόσεις Παρισιάνος, 1979
  6. Robinson N.:"Computers in General Practice. New Developments. Practitioner, 231:731, 1987
  7. Norris DE, Skilbeck CE, Hayward AE and Torpy DM: "Microcomputers in Medical Practice", Ελληνική μετάφραση, εκδόσεις Κλειδάριθμος, 1987
  8. Ηράκλειτος: "Τα Πάντα Ρει", Άπαντα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1987
  9. Αραπάκης Γεώργιος: Διάγνωσις διά του Ηλεκτρονικού Υπολογιστού, Κλινική Σημειολογία, εκδόσεις Παρισιάνος, 1976
  10. Μουντοκαλάκης Θ.Δ.:Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και Διάγνωση, Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 4:21, 1987
  11. English Wikipedia, article Computer aided Diagnosis
  12. Χαράλαμπος Γκούβας, 2010
  13. Eφημερίδα "Ακρόπολις",1967
  14. Αραπάκης Γεώργιος:Διάγνωσις διά του Ηλεκτρονικού Υπολογιστού, Κλινική Σημειολογία, εκδόσεις Παρισιάνος, 1976
  15. Μουντοκαλάκης Θ.Δ.:Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και Διάγνωση, Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 4:21, 1987
  16. Γκούβας Χαράλαμπος και Νίκος Πολύζος: Οstoun, το πρώτο ιατρικό λογισμικό στην Ελλάδα, για διάγνωση του Πόνου στην Ορθοπεδική, εκδόσεις Ciba Geigy, 1988
  17. Αραπάκης Γεώργιος: "Διάγνωσις διά του Ηλεκτρονικού Υπολογιστού", Κλινική Σημειολογία, εκδόσεις Παρισιάνος, 1976
  18. Αραπάκης Γεώργιος: "Διάγνωσις διά του Ηλεκτρονικού Υπολογιστού", Κλινική Σημειολογία, εκδόσεις Παρισιάνος, 1976
  19. Χαράλαμπος Γκούβας, Data on File, Medical Software, 2010
  20. Εφημερίδα Το Εθνος: "Εναν αυτόματο Ηλεκτρονικό γιατρό απέκτησε το Νοσοκομείο ΚΑΤ, 1988
  21. Γκούβας Χαράλαμπος και Νίκος Πολύζος:"ΕΧΑΜ, ένα πρόγραμμα καθοδηγούμενης Ορθοπεδικής κλινικής Εξέτασης", Αθήνα, 1990
  22. Χαράλαμπος Γκούβας, Ορθοπεδικός, αναλυτής ιατρικού λογισμικού, Πρέβεζα, Χρήστος Καρατζόγλου, προγραμματιστής, Πρέβεζα: TUMOR, Ένα πρότυπο λογισμικό (Software) διαφορικής διάγνωσης σκελετικών όγκων με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή». 4ο Διεθνές Συνέδριο Μελέτης και Αντιμετώπισης Όγκων Μυοσκελετικου Συστήματος, Ογκολογικό Νοσοκομείο «Άγιοι Ανάργυροι» Κηφισιάς, 03 Μαΐου 1991 (Αθήνα). Βιβλίο προγράμματος, σελίδα 9, άρθρο Νο 9.
  23. Γκούβας Χαράλαμπος και Χρήστος Καρατζόγλου: ORTHO, ένα Ιατρικό Λογισμικό Ορθοπεδικού Ιατρείου, Πρέβεζα 1994
  24. Εγκύκλιος Υπουργείου Υγείας και ΟΠΑΔ Ιουλίου 2011
  25. http://www.santesoft.com/customers.html
  26. Γκούβας Χαράλαμπος και Χρήστος Καρατζόγλου: ORTHO(πεδικός), Πρόγραμμα Ορθοπεδικού Ιατρείου, Πρέβεζα, 1994
  27. http://www.cardiodata.gr/
  28. http://www.medicalsoftware.gr/
  29. druginterchecker
  30. http://eof1.eof.gr/Syntagologio
  31. http://www.unboundmedicine.com/store/android
  32. http://www.softwaregeek.com/russian-medical-voyeur-vieo/p1.html
  33. Παναγιωτόπουλος Ι.Χ.: Νέες Μορφές τεχνολογίας. Γενικευμένα Αυτόματα Συστήματα (Expert Systems). Turbo Prolog. Εκδόσεις Σταμούλης, Πειραιάς, 1988
  34. Πρόγραμμα DiagnosisRro, ιστοσελίδα http://en.diagnosispro.com/
  35. http://www.microsoft.com/presspass/features/2004/jan04/01-21NxOpinion.mspx
  36. Λαοπόδης Βασίλειος: «Τηλεϊατρική, η είσοδος της Ιατρικής στη Νέα Χιλιετηρίδα», Ιατρικό Βήμα, τεύχος Μαρτίου 1998, σελίδες 14-15
  37. Χαράλαμπος Γκούβας και Γεώργιος Καρράς:"Η Ιστορία της Πληροφορικής", εκδόσεις Νέα Σύνορα, Α.Λιβάνη, Αθήνα 1997