Θεμελιώδες σφάλμα απόδοσης

Ορισμός

Στην κοινωνική ψυχολογία, το θεμελιώδες σφάλμα απόδοσης (αγγλικά: fundamental attribution error, FAE) είναι ο ισχυρισμός ότι σε αντίθεση με τις ερμηνείες της δικής τους συμπεριφοράς, οι άνθρωποι δίνουν υπερβολική έμφαση στα εσωτερικά χαρακτηριστικά του δρώντος (χαρακτήρα ή πρόθεση), και όχι σε εξωγενείς παράγοντες, εξηγώντας τη συμπεριφορά άλλων ανθρώπων. Το φαινόμενο έχει χαρακτηριστεί ως "η τάση να πιστεύουμε ότι αυτό που κάνουν οι άνθρωποι αντικατοπτρίζει το ποιοι είναι".

Παράδειγμα

Ας υποθέσουμε, ότι ένα όχημα στον αυτοκινητόδρομο βρίσκεται από πίσω σας και συνεχώς τρέχει με μεγάλη ταχύτητα με αποτέλεσμα να σας ακολουθεί επικίνδυνα και στη συνέχεια σας προσπερνά παράνομα. Καθώς το όχημα απομακρύνεται, ίσως σκεφτείτε: "Τι αγενής τύπος είναι αυτός/-ή!". Ξεκινάτε, δηλαδή, να αποδίδεται χαρακτηρισμούς σε αυτό το άτομο γιατί έκανε προσπέραση. Επειδή δεν διαθέτετε καμία πληροφορία για την περίπτωσή του , (ίσως κατευθύνεται επειγόντως στο νοσοκομείο ή θέλει να διαφεύγει από μια ληστεία), καταφεύγετε αυθόρμητα σε κρίσεις που βασίζονται στην προσωπικότητα του ατόμου, όπως είναι αυτός ο οδηγός είναι ανυπόμονος και αγενής.

Κριτική

Η ύπαρξη του φαινομένου αμφισβητήθηκε από μια μετα-ανάλυση του 2006, της οποίας τα συμπεράσματα υποδηλώνουν ότι η επίδραση μπορεί να διατηρηθεί μόνο υπό περιορισμένες συνθήκες.