Θ΄ Ισπανική Λεγεώνα

Legio IX Hispana
	Χάρτης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 125 μ.Χ., υπό τον αυτοκράτορα Αδριανό, που δείχνει την τελευταία επιβεβαιωμένη θέση της IX Hispana στο “'Noviomagus Batavorum”' στον Ρήνο (Nijmegen, Ολλανδία)
Ενεργό	Προ του 58 π.Χ. έως κάποια στιγμή του 2ου αιώνα μ.Χ.
Χώρα	Ρωμαϊκή Δημοκρατία και Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Τύπος	Ρωμαϊκή Λεγεώνα
Ρόλος	Πεζικό
Δύναμη	π. 5,400
Ψευδώνυμο	Η χαμένη λεγεώνα
Μασκότ	Tαύρος
Διοίκηση
Αξιοσημείωτοι ; διοικητές	Ιούλιος Καίσαρας

Η Legio IX Hispana ("9η Ισπανική Λεγεώνα")^[1], που γράφεται επίσης ως Legio VIIII Hispana^[2], ήταν μια λεγεώνα του αυτοκρατορικού ρωμαϊκού στρατού που υπήρχε από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τουλάχιστον το 120 μ.Χ. Η λεγεώνα πολέμησε σε διάφορες επαρχίες της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και της πρώιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το παρατσούκλι «Hispana» αποκτήθηκε όταν εγκαταστάθηκε στην Ισπανία υπό τον Αύγουστο. Απεστάλη στη Βρετανία μετά τη ρωμαϊκή εισβολή το 43 μ.Χ. Η λεγεώνα εξαφανίζεται από τα σωζόμενα ρωμαϊκά αρχεία μετά το 120 μ.Χ. περίπου και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αναφορές για το τι συνέβη σε αυτήν^[3].

Δημοκρατικός στρατός (έως το 30 π.Χ.)

Η προέλευση της λεγεώνας είναι αβέβαιη, αλλά μια 9η λεγεώνα φαίνεται να συμμετείχε στην πολιορκία του Άσκουλου κατά τη διάρκεια του Συμμαχικού Πολέμου το 90 π.Χ.^[4]

Όταν ο Ιούλιος Καίσαρας έγινε κυβερνήτης της Εντεύθεν των Άλπεων Γαλατία το 58 π.Χ., κληρονόμησε τέσσερις λεγεώνες, με αριθμούς VII, VIII, IX, X, που ήδη είχαν στρατοπεδεύσει εκεί. Ο Καίσαρας δημιούργησε δύο ακόμη λεγεώνες (XI και XII) και χρησιμοποίησε και τις έξι για την επίθεσή του εναντίον των Ἐλουητών, ξεκινώντας έτσι τους Γαλατικούς Πολέμους.

Η 9η Λεγεώνα του Καίσαρα πολέμησε στις μάχες του Δυρραχίου και των Φαρσάλων (48 π.Χ.) και στην αφρικανική εκστρατεία του 46 π.Χ. Μετά την τελική του νίκη, ο Καίσαρας διέλυσε τη λεγεώνα και εγκατέστησε τους βετεράνους στο Πικηνόν^[5].

Αυτοκρατορικός Ρωμαϊκός στρατός (30 π.Χ. - 130 μ.Χ. ;)

Με τον Οκταβιανό, τον οποίο η Σύγκλητος ονόμασε αργότερα Αύγουστο, να έχει καθιερωθεί ως μοναδικός ηγεμόνας του ρωμαϊκού κόσμου, η λεγεώνα στάλθηκε στην Ισπανία για να συμμετάσχει στην μεγάλης κλίμακας εκστρατεία εναντίον των Κανταβρίων (25–19 π.Χ.)^[6].

Αργότερα, η λεγεώνα πιθανότατα εντάχθηκε στον αυτοκρατορικό στρατό στα σύνορα του Ρήνου, ο οποίος πολεμούσε εναντίον των γερμανικών φυλών. Μετά την εγκατάλειψη της ανατολικής περιοχής του Ρήνου (μετά την καταστροφική Μάχη του Τευτοβούργιου Δρυμού το 9 μ.Χ.), η 9η Λεγεώνα μεταφέρθηκε στην Παννονία.

Θεωρίες σχετικά με την εξαφάνιση της Ένατης Λεγεώνας

Τα ευρήματα στο Ναϊμέχεν, που χρονολογούνται περίπου στο 120, ήταν (το 2015) τα πιο πρόσφατα αρχεία της Ένατης Λεγεώνας που είχαν βρεθεί. Η Ένατη Λεγεώνα προφανώς δεν υπήρχε μετά το 197. Από αυτή την εποχή σώζονται δύο κατάλογοι λεγεώνων, ο ένας χαραγμένος σε μια στήλη που βρέθηκε στη Ρώμη^[7] και ο άλλος ένας κατάλογος λεγεώνων που υπήρχαν έως σήμερα, ο οποίος παρέχεται από τον σύγχρονο ελληνορωμαϊκό ιστορικό Δίων Κάσσιο, ο οποίος έγραψε περίπου το 210-232^[8]. Και οι δύο λίστες χρονολογούνται μετά το 197, καθώς και οι δύο περιλαμβάνουν τις 3 "Παρθικές" λεγεώνες που ιδρύθηκαν από τον Σεπτίμιο Σευήρο εκείνη τη χρονιά. Και οι δύο λίστες παρέχουν έναν πανομοιότυπο κατάλογο 33 λεγεώνων. Καμία από τις δύο δεν περιλαμβάνει μια «IX Hispana». Φαίνεται λοιπόν ότι η IX Hispana εξαφανίστηκε κάποια στιγμή κατά την περίοδο 120–197.

Η παράδοση λέει ότι η Ενάτη Λεγεώνα καταστράφηκε σε έναν πόλεμο στα βόρεια σύνορα της Βρετανίας εναντίον των αυτόχθονων κελτικών φυλών. Σύμφωνα με τον διακεκριμένο γερμανό ιστορικό του 19ου αιώνα Θέοντορ Μόμσεν, «υπό τον Αδριανό συνέβη εδώ μια τρομερή καταστροφή, προφανώς μια επίθεση στο φρούριο του Eboracum [Γιορκ] και η εξόντωση της λεγεώνας που ήταν σταθμευμένη εκεί, της ίδιας 9ης που είχε πολεμήσει στην εξέγερση της Βοαδίκειας».^[9]

Η τύχη της Ένατης παραμένει αντικείμενο σφοδρής συζήτησης μεταξύ των μελετητών.^[9] Ο Φρερ σημείωσε ότι «χρειάζονται περαιτέρω στοιχεία για να μπορέσουμε να πούμε περισσότερα».^[10]

Αναφορές

↑ Ritterling, E. (1925). «Legio (64)». Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Halbband XXIV. Band XII.
↑ «Legio VIIII Hispana». Livius.
↑ Campbell, Duncan B. (2018). The Fate of the Ninth: The curious disappearance of one of Rome's legions. Bocca della Verità. ISBN 978-1-791-76833-1.
↑ Keppie, Lawrence (1984). The Making of the Roman Army, from Republic to Empire. London, UK: Batsford. σελίδες 68, 133, 208. ISBN 0-7134-3651-4.
↑ Keppie, Lawrence (1983). Colonisation and veteran Settlement in Italy, 47–14 BCE. London, UK: British School at Rome. σελίδες 54. ISBN 0-904152-06-5.
↑ «Legio VIIII Hispana - Livius». www.livius.org. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2026.
↑ CIL VI 3492
↑ Δίων Κάσσιος, Ρωμαϊκή Ιστορία LV.23-24
1 2 Keppie, Lawrence (1984). The Making of the Roman Army, from Republic to Empire. London, UK: Batsford. σελίδες 68, 133, 208. ISBN 0-7134-3651-4.
↑ «Legio VIIII Hispana». Livius.

[ritterling-1] Ritterling, E. (1925). «Legio (64)». Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Halbband XXIV. Band XII.

[2] «Legio VIIII Hispana». Livius.

[3] Campbell, Duncan B. (2018). The Fate of the Ninth: The curious disappearance of one of Rome's legions. Bocca della Verità. ISBN 978-1-791-76833-1.

[Keppie-1984-4] Keppie, Lawrence (1984). The Making of the Roman Army, from Republic to Empire. London, UK: Batsford. σελίδες 68, 133, 208. ISBN 0-7134-3651-4.

[Keppie-1983-5] Keppie, Lawrence (1983). Colonisation and veteran Settlement in Italy, 47–14 BCE. London, UK: British School at Rome. σελίδες 54. ISBN 0-904152-06-5.

[6] «Legio VIIII Hispana - Livius». www.livius.org. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2026.

[7] CIL VI 3492

[8] Δίων Κάσσιος, Ρωμαϊκή Ιστορία LV.23-24

[:0-9] 1 2 Keppie, Lawrence (1984). The Making of the Roman Army, from Republic to Empire. London, UK: Batsford. σελίδες 68, 133, 208. ISBN 0-7134-3651-4.

[10] «Legio VIIII Hispana». Livius.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]