Η Ένατη Πύλη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
(Ανακατεύθυνση από Η ένατη πύλη)
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Η Ένατη Πύλη
Η Ένατη Πύλη (1999).jpg
θεατρική αφίσα της ταινίας
Σκηνοθεσία Ρομάν Πολάνσκι
Παραγωγή Ρομάν Πολάνσκι
Σενάριο
Πρωταγωνιστές
Μουσική Βόιτσεκ Κιλάρ
Φωτογραφία Νταριούς Χοντζί
Μοντάζ Hervé de Luze
Εταιρεία παραγωγής Canal+
Πρώτη προβολή 2000
Διάρκεια 133 λεπτά
Προέλευση Γαλλία, Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και Ισπανία
Γλώσσα αγγλικά
Έπεται
Σελίδα Cine.gr
δεδομέναπ  σ  ε )

Η Ένατη Πύλη (αγγλικά: The Ninth Gate) είναι κινηματογραφική ταινία μυστηρίου του 1999 γαλλικής, ισπανικής, πορτογαλικής και αμερικανικής συμπαραγωγής, με σκηνοθέτη τον Ρομάν Πολάνσκι. Η ταινία αποτελεί διασκευή του βιβλίου Η λέσχη Δουμάς[1] του Αρτούρο Πέρεθ - Ρεβέρτε το οποίο εκδόθηκε το 1993. Η σκοτεινή υπόθεση της ταινίας ασχολείται με την αναζήτηση ενός σπανίου και αρχαίου βιβλίου το οποίο λέγεται πως περιέχει μυστικές οδηγίες τις οποίες όταν ακολουθήσει κάποιος μπορεί να κάνει απευθείας επίκληση στον ίδιο τον Διάβολο. Η πρώτη προβολή της ταινίας έγινε στο Σαν Σεμπαστιάν της Ισπανίας στις 25 Αυγούστου του 1999, ένα μήνα πριν το 47ο διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου του Σαν Σεμπαστιάν. Αν και είχε αρνητική υποδοχή από κοινό και κριτικούς στις ΗΠΑ, η ταινία είχε πολύ καλύτερη υποδοχή στην Ευρώπη.

Πλοκή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ταινία ξεκινά με την αυτοκτονία ενός ηλικιωμένου άντρα ο οποίος κρεμάει τον εαυτό του. Κατόπιν το πλάνο αλλάζει και μεταφέρεται στην Νέα Υόρκη, όπου ζει και εργάζεται ο Ντην Κόρσο, έμπορος σπανίων βιβλίων. Κατά τις συναλλαγές του συνηθίζει να εξαπατά τους ερασιτέχνες ιδιοκτήτες οι οποίοι τυχαίνει να έχουν στην διάθεση τους σπάνια βιβλία, τα οποία αγοράζει από αυτούς σε πολύ χαμηλή τιμή, και κατόπιν τα μεταπωλεί σε πολύ υψηλότερη σε ιδιωτικούς συλλέκτες.

Λαμβάνει πρόσκληση από έναν πλούσιο βιβλιοσυλλέκτη, τον Μπόρις Μπάλκαν, ο οποίος πρόσφατα αγόρασε ένα αντίγραφο του βιβλίου με τίτλο Οι εννέα πύλες του βασιλείου των σκιών του Αριστίντ Τόρκια, αποκρυφιστή συγγραφέα του 17ου αιώνα, το οποίο είναι ένα από τα συνολικά τρία αντίτυπα που διασώζονται. Το βιβλίο αυτό θεωρείται πως είναι διασκευή ενός άλλου παλαιότερου βιβλίου το οποίο είχε γράψει ο ίδιος ο Διάβολος, και το οποίο περιείχε οδηγίες για το πως μπορεί να πραγματοποιηθεί επίκληση στον Διάβολο, και παράλληλα ο αναγνώστης του βιβλίου να αποκτήσει αθανασία και να είναι ανίκητος. Ο Μπάλκαν πιστεύει πως τα άλλα δυο αντίγραφα που διασώζονται είναι ψευδεπίγραφα, έτσι προσλαμβάνει τον Κόρσο ώστε να το επιβεβαιώσει βρίσκοντας και τα άλλα 2 αντίγραφα και να τα συγκρίνει με το δικό του, χρησιμοποιώντας όποιο μέσο και τρόπο και αν χρειαστεί. Παραδίδει στον Κόρσο το αντίτυπο του βιβλίου του για τους σκοπούς της έρευνας, και ο Κόρσο αναχωρεί ξεκινώντας από το άτομο από το οποίο αγόρασε ο Μπάλκαν το αντίτυπο, τον εύπορο έμπορο τέχνης Άντριου Τέφλερ.

Κατευθύνεται προς το σπίτι του Τέφλερ, και μαθαίνει από την σύζυγο του, την Λιάνα, πως ο Τέφλερ αυτοκτόνησε πριν λίγο καιρό. Ρωτώντας τον περί τίνος πρόκειται, της εκμυστηρεύεται πως πρόκειται για ένα βιβλίο που είχε στην κατοχή του, αλλά η Λιάνα δηλώνει άγνοια λέγοντας του πως ποτέ δεν ασχολούνταν με τα βιβλία του συζύγου της και πως αυτός περνούσε πολλές ώρες μόνος του στην βιβλιοθήκη. Σύντομα έπειτα, αρχίζει να τον φλερτάρει ανοιχτά με σκοπό να του αποσπάσει το βιβλίο, αλλά παρότι κάνουν σεξ, αποτυγχάνει, καθώς ο Κόρσο είχε αφήσει το βιβλίο σε έναν έμπιστο του βιβλιοπώλη, τον Μπέρνι. Επιστρέφοντας αργότερα στον Μπέρνι, βρίσκει ότι έχει δολοφονηθεί, και το σώμα του έχει τοποθετηθεί σε μια από τις παράξενες στάσεις που έχουν οι χαλκογραφίες του βιβλίου, το οποίο παρέμεινε ασφαλές στην κρυψώνα που το είχε τοποθετήσει.

Κατόπιν ο Κόρσο ταξιδεύει στο Τολέδο της Ισπανίας, και επισκέπτεται τους αδερφούς Θενίθα οι οποίοι είναι τεχνίτες και συντηρητές βιβλίων. Τους δείχνει το αντίτυπο του, και παρατηρούν πως 3 από τις αναπαραστάσεις των χαλκογραφιών έχουν την δυσδιάκριτη υπογραφή LCF. Ο Κόρσο συμπεραίνει πως αυτό μπορεί να υποδηλώνει πως τα σχέδια αυτά δημιουργήθηκαν από τον Εωσφόρο (Lucifer, LCF). Κατόπιν φεύγει από το Τολέδο και ταξιδεύει στην Σίντρα της Πορτογαλίας, ώστε να συναντήσει τον ιδιοκτήτη του 2ου αντίτυπου του βιβλίου που του έδωσε ο Μπάλκαν, τον Βίκτορ Φάργκας. Ο Κόρσο συγκρίνει το αντίτυπο του Μπάλκαν με αυτό του Φάργκας, και παρατηρεί ότι η μονογραφία LCF υπάρχει και στο βιβλίο του Φάργκας, σε διαφορετικές όμως αναπαραστάσεις, και οι συγκεκριμένες έχουν -πολύ μικρές- διαφορές στο σχέδιο τους με αυτές του βιβλίου του Μπάλκαν. Το επόμενο πρωί, μια μυστηριώδης νεαρή γυναίκα η οποία παρακολουθούσε τον Κόρσο κατά τις προηγούμενες ημέρες, τον ξυπνάει και τον οδηγεί στο σπίτι του Φάργκας. Εκεί ανακαλύπτει πως ο Φάργκας έχει δολοφονηθεί, ενώ το βιβλίο έχει πεταχτεί στο τζάκι για να καεί. Ο Κόρσο διασώζει το μισοκαμμένο βιβλίο ανακαλύπτει όμως πως οι σελίδες με το μονόγραμμα του LCF έχουν σκιστεί.

Ταξιδεύει κατόπιν στο Παρίσι για να μελετήσει και το 3ο αντίτυπο του βιβλίου, όπου εκεί συναντά την ιδιοκτήτρια του στο αναπηρικό καρότσι της, την Βαρώνη Κέσλερ, η οποία είναι εύπορη και διάσημη συγγραφέας, ακαδημαϊκή μελετήτρια καθώς και πιστή ακόλουθος των σκοτεινών και αποκρυφιστικών τεχνών. Η ίδια αναφέρει πως δεν την ενδιαφέρουν οι οργανωμένες σατανιστικές ομάδες καθώς πρόκειται για ανόητους και μη πραγματικούς πιστούς οι οποίοι μετέχουν μόνο για το σεξ και την αποφυγή της πλήξης τους. Στην αρχή αρνείται να συνεργαστεί μαζί με τον Κόρσο, ωστόσο αυτός της προξενεί το ενδιαφέρον καθώς της εξηγεί όλη την υπόθεση με τα 3 αντίτυπα του βιβλίου, εξηγώντας πως πιστεύει ότι πάντα υπήρχαν μόνο 3 αντίτυπα του βιβλίου, με το κάθε αντίγραφο να διαθέτει 3 ξεχωριστές από το άλλο χαλκογραφίες οι οποίες φέρουν την παράσταση LCF, και η συγκέντρωση όλων των συνολικά 9 ξεχωριστών παραστάσεων με την υπογραφή LCF και από τα 3 βιβλία αποτελεί το κλειδί για την λύση του γρίφου. Η θεωρία του αυτή επιβεβαιώνεται καθώς στο αντίγραφο της Κέσλερ υπάρχουν 3 ξεχωριστές αναπαραστάσεις με την υπογραφή αυτή, και πολύ μικρές διαφορές στις λεπτομέρειες του σχεδίου. Παράλληλα η Κέσλερ του αναφέρει πως δεν ήταν ο Τέφλερ που ασχολούνταν με το συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά η σύζυγος του η Λιάνα, η οποία απλώς εκμεταλλεύονταν την οικονομική ευρωστία του συζύγου της και ήταν η ίδια στην οποία αρχικά ανήκε το βιβλίο το οποίο κατόπιν δεν πωλήθηκε στον Μπάλκαν, αλλά το είχε κλέψει ο Μπάλκαν, ενώ ο Τέσλερ απλώς αυτοκτόνησε γιατί είχε μάθει για τις αμέτρητες απιστίες της συζύγου του κατά τα σεξουαλικά όργια στα πλαίσια των σατανικών τελετών στις οποίες συμμετείχε.

Καθώς η Κέσλερ έχει αφήσει μόνο του τον Κόρσο να μελετήσει στο γραφείο της, ο Κόρσο δέχεται χτύπημα στο κεφάλι καθώς διαβάζει και λιποθυμά. Με το που ξυπνά, ανακαλύπτει πως το βιβλίο βρίσκεται ακόμα στο τραπέζι, αλλά στο εντωμεταξύ έχει προξενηθεί πυρκαγιά ενώ η Κέσλερ στο διπλανό δωμάτιο έχει στραγγαλιστεί. Καθώς προσπαθεί να ξεφύγει από το γραφείο, το καροτσάκι της Κέσλερ κυλά προς το καιόμενο δωμάτιο και το σώμα της παραδίδεται στις φλόγες για να καεί αργά. Ο Κόρσο βγαίνει από το κτήριο, ωστόσο μετέπειτα καταδιώκεται από τον σωματοφύλακα της Λιάνας, ο οποίος τον παρακολουθούσε όλο αυτόν τον καιρό, αλλά τον απωθεί επιτυχώς η νεαρά κοπέλα η οποία φαίνεται να είναι ιδιαίτερη ικανή στην μάχη σώμα με σώμα. Καταφεύγουν μαζί στο ξενοδοχείο, και ο Κόρσο κρύβει το βιβλίο σε κάποιον πρόχειρο χώρο του δωματίου στο οποίο διαμένουν. Αργότερα, ανακαλύπτει πως το δωμάτιο του παραβιάστηκε και το βιβλίο κλάπηκε. Χρησιμοποιώντας διάφορα στοιχεία που έχει στη διάθεση του, συμπεραίνει πως είναι πιθανό ότι η Λιάνα, και το βιβλίο, βρίσκονται σε τοποθεσία στην Γαλλία. Κατευθύνεται προς τα εκεί μαζί με την κοπέλα, και ανακαλύπτει την Λιάνα να συμμετέχει σε μια σατανιστική τελετή μαζί με πολλούς άλλους σατανιστές, και μαζί της έχει και το βιβλίο το οποίο προσπαθεί να χρησιμοποιήσει για να κάνει επίκληση στον διάβολο, καθώς πλέον είναι στην κατοχή όλων των 9 χαλκογραφιών με την υπογραφή του Διαβόλου. Κατά την διάρκεια της τελετής, όπου η Λιάνα κάνει διάφορες επικλήσεις στα λατινικά και οι υπόλοιποι σατανιστές παρακολουθούν λατρευτικά, μπαίνει μέσα στην αίθουσα ξαφνικά ο Μπόρις Μπάλκαν διακόπτοντας τη τελετή και ειρωνευόμενος τους παρευρισκόμενους λέγοντας τους πως δεν ξέρουν πως να καλέσουν τον Άρχοντα και πως είναι ανάξιοι για αυτόν. Κατευθύνεται προς την Λιάνα, όπου μετά από μια σύντομη αψιμαχία, την στραγγαλίζει με το μενταγιόν που φοράει, και οι υπόλοιποι παρευρισκόμενοι αποχωρούν τρομαγμένοι.

Κάστρο των Καθαρών, κατασκευή κατά τον 12ο αιώνα, Πουιβέρ, νότια Γαλλία

Ο Κόρσο ακολουθεί τον Μπάλκαν σε ερημική τοποθεσία όπου βρίσκεται ένα παλιό μισογκρεμισμένο κάστρο, στο οποίο θεωρείται πως βρίσκεται η λεγόμενη ένατη πύλη που οδηγεί στον Διάβολο σύμφωνα με τον συνδυασμό των αναπαραστάσεων. Εκεί βρίσκει τον Μπάλκαν να έχει ξεκινήσει ήδη την τελετή, τοποθετώντας τελετουργικά τα φύλλα των αναπαραστάσεων. Παλεύουν και ο Μπάλκαν καθηλώνει τον Κόρσο σε τμήμα του δαπέδου που έχει καταρρεύσει, και τον αφήνει προκειμένου να συνεχίσει την τελετή. Ο Μπάλκαν ανάβει έναν τελετουργικό κύκλο φωτιάς γύρω από τον εαυτό του και τα φύλλα, και διαβάζει τις περιγραφές από το κάθε φύλλο ως μέρος της τελετής. Εκστασιασμένος ο Μπάλκαν νιώθει πως είναι ο πραγματικός εκλεκτός και πως αρχίζει να είναι πλέον άφθαρτος και ανίκητος. Περιλούζεται με βενζίνη και αυτοπυρπολείται του καθώς είναι βέβαιος πως δεν μπορεί να φθαρεί γιατί έχει πλέον την προστασία του Διαβόλου. Κατά τα πρώτα λίγα δευτερόλεπτα που τον τυλίγουν οι φλόγες δεν νιώθει κανένα πόνο, πολύ σύντομα όμως συνειδητοποιεί πως καίγεται πραγματικά, και ουρλιάζοντας καίγεται αργά έως τον θάνατο του. Ο Κόρσο απελευθερώνεται, και αποχωρεί από το κάστρο.

Καθώς βγαίνει έξω από το καιόμενο κάστρο, συναντά την μυστηριώδη κοπέλα, με την οποία κάνουν έρωτα έξω με υπόβαθρο τις φλόγες του κάστρου. Κατόπιν η κοπέλα του λέει πως ο Μπάλκαν απέτυχε επειδή το 9ο φύλλο το οποίο χρησιμοποίησε ήταν ψεύτικο, και του προτείνει να επισκεφτεί και πάλι τους αδερφούς Θενίθα στο Τολέδο. Φτάνοντας και πάλι στο εργαστήρι των τεχνιτών, βλέπει πλέον πως το μαγαζί είναι άδειο και εγκαταλελειμμένο και πως υπάρχει μονάχα κάποιοι υπάλληλοι συνεργείου μετακομίσεων που μεταφέρουν έπιπλα εκτός, τυχαία όμως ανακαλύπτει το 9ο αυθεντικό φύλλο το οποίο βρισκόταν στο πάνω μέρος μια ντουλάπας. Σε αυτό το φύλλο, αναπαριστάται ο ίδιος ο Σατανάς ως τρομερό θηρίο, και η όψη του προσώπου του είναι παρόμοια με αυτή της κοπέλας. Ο Κόρσο επιστρέφει στο κάστρο, και έχοντας ολοκληρώσει πλέον επιτυχώς την απαιτούμενη ακολουθία, διαβαίνει τις πύλες του προς το λαμπρό φωτός το οποίο βρίσκεται εντός τους.

Κύριοι ηθοποιοί[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Παραγωγή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Γενικά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ρομάν Πολάνσκι στήριξε την ταινία σε εκτεταμένη διασκευή του ισπανικού διηγήματος Το κλαμπ Δουμάς (El Club Dumas, 1993), του Αρτούρο Πέρεθ - Ρεβέρτε. Εντυπωσιάστηκε από το σενάριο, καθώς βρήκε ότι συνδύαζε επιτυχώς πολλά στοιχεία μυστηρίου, χιούμορ, και ενδιαφέροντων χαρακτήρων, τα οποία θα μπορούσε να μεταφέρει καλά στην οθόνη. Η εκδοχή του Πολάνσκι ήταν αρκετά σκοτεινότερη καθώς το αρχικό βιβλίο του Πέρεθ-Ρεβέρτε δεν ασχολείται με σατανιστικό βιβλίο αλλά με ένα χαμένο αντίτυπο του Αλέξανδρου Δουμά σχετικά με τους Τρεις Σωματοφύλακες.[2] Παρότι ο Πολάνσκι ανέφερε πως δεν πιστεύει στο υπερφυσικό, ανέφερε πως του αρέσει να παίζει με τα κλισέ που έχουν τέτοιες ιστορίες και να τα διασκευάζει και αλλοιώνει όπως μπορεί ώστε να φαίνεται σοβαρά εκ πρώτης όψεως, αλλά στην πραγματικότητα να είναι αστεία, ενώ του άρεσε η ιδέα πως η κεντρική ιδέα όπου η όλη ιστορία κινείται γύρω από ένα βιβλίο.[3][4]

Επιλογή ηθοποιών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το Σατώ ντε Φεριέρ στην περιοχή Σεν ε Μαρν της Γαλλίας, τοποθεσία όπου γυρίστηκε τμήμα της ταινίας

Ο Πολάνσκι αρχικά ήταν αντίθετος στην επιλογή του Τζόνι Ντεπ καθώς τότε ο ηθοποιός ήταν μόλις 34ων ετών, ενώ ο χαρακτήρας του Κόρσο 40, ωστόσο ο Ντεπ κέρδισε τον ρόλο μετά από την επίμονη διεκδίκηση του καθώς ήθελε να συνεργαστεί με τον Πολάνσκι.[5][6]Η συνεργασία τους κατά την διάρκεια των γυρισμάτων αναφέρεται πως δεν ήταν αρμονική,[6] καθώς ο Πολάνσκι θεώρησε πως ο Ντεπ ήταν πολύ χαλαρός στην ερμηνεία του ρόλου του αντίθετα με την εικόνα που είχε ο Πολάνσκι για τον Κόρσο.[3]

Η Μπάρμπαρα Τζέφορντ επιλέχτηκε την τελευταία στιγμή, και παρότι Βρετανίδα χρησιμοποίησε γερμανική προφορά κατά την ενσάρκωση του ρόλου της, καθώς η Γερμανίδα ηθοποιός που αρχικά είχε τον ρόλο αρρώστησε πριν την έναρξη των γυρισμάτων, ενώ η πρώτη αντικαταστάτρια της είχε πρόβλημα με την ερμηνεία του ρόλου.[2]

Τοποθεσίες σκηνοθεσίας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ταινία γυρίστηκε σε τοποθεσίες της Γαλλίας, Πορτογαλίας, και Ισπανίας, το καλοκαίρι του 1998.

Μουσική επένδυση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η μουσική επένδυση της ταινίας έγινε από τον Βόιτσεκ Κιλάρ, ο οποίος είχε προηγουμένως συνεργαστεί με τον Πολάνσκι στο Ο θάνατος και η κόρη (1994).[7] Το κύριο μέρος της μουσικής επένδυσης αποτελείται από βιόλα και ορχήστρα,[8] καθώς και μερικά φωνητικά σοπράνο.[9]

Υποδοχή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η πρώτη προβολή της ταινίας έγινε στο Σαν Σεμπαστιάν στις 25 Αυγούστου του 1999, και στην βόρειο Αμερική προβλήθηκε στις 10 Μαρτίου του 2000. Διεθνώς είχε κέρδη 58,4 εκατομμυρίων δολαρίων έναντι 38 του προϋπολογισμού της παραγωγής.[10]

Η ταινία είχε ανάμικτες κριτικές. Οι περισσότεροι κριτικοί συνέκριναν την ταινία με το αρκετά παλαιότερο σατανιστικό θρίλερ του Πολάνσκι, Το μωρό της Ρόζμαρι (1968), θεωρώντας την παλαιότερη ταινία αξιολογότερη. Ο κριτικός κινηματογράφου Ρότζερ Ίμπερτ σχολίασε πως απαγοητεύτηκε από το τέλος της ταινίας καθώς προσδοκούσε κάτι περισσότερο,[11] ενώ άλλοι -Αμερικανοί κυρίως- κριτικοί απλώς ανέφεραν πως δεν βρήκαν την ταινία τρομακτική[12] η πως την βρήκαν βαρετή και φλύαρη.[13][14][15] Οι κριτικές από Ευρωπαϊκά μέσα ήταν περισσότερο θετικές και φέρονται να εκτίμησαν την ισορροπημένη ροή της ταινίας και την κεκαλυμμένη σάτιρα της.[16][17]

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. «.:BiblioNet : Η λέσχη Δουμάς ή Η σκιά του Ρισελιέ / Pérez - Reverte, Arturo, 1951-». www.biblionet.gr. http://www.biblionet.gr/book/1067/P%C3%A9rez_-_Reverte,_Arturo,_1951-/%CE%97_%CE%BB%CE%AD%CF%83%CF%87%CE%B7_%CE%94%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%AC%CF%82_%CE%AE_%CE%97_%CF%83%CE%BA%CE%B9%CE%AC_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A1%CE%B9%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AD. Ανακτήθηκε στις 2017-02-27. 
  2. 2,0 2,1 Hartl, John (March 5, 2000). «The Ninth Gate Marks Return for Polanski». Seattle Times. 
  3. 3,0 3,1 Howell, Peter (March 3, 2000). «Polanski's Demons». Toronto Star. 
  4. Arnold, Gary (March 11, 2000). «Polanski's Dark Side». Washington Times. 
  5. Archerd, Army (February 10, 1998). «Polanski opens Gate». Variety. 
  6. 6,0 6,1 Schaefer, Stephen (March 10, 2000). «The Devil and Roman Polanski». Boston Herald. 
  7. arx.net. «Cine.gr - Τανίες Death and the Maiden - Ο Θάνατος και η Κόρη». cine.gr. http://cine.gr/film.asp?id=1609&page=4. Ανακτήθηκε στις 2017-02-27. 
  8. «The Ninth Gate (1999) - Soundtracks». http://www.imdb.com/title/tt0142688/soundtrack?ref_=tt_trv_snd. Ανακτήθηκε στις May 2013. 
  9. Phares, Heather. «The Ninth Gate». allmusic.com. http://www.allmusic.com/album/r443717. Ανακτήθηκε στις 2007-05-18. 
  10. «The Ninth Gate». Box Office Mojo. May 18, 2007. http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=ninethgate.htm. Ανακτήθηκε στις 2007-05-18. 
  11. Ebert, Roger (March 10, 2000). «The Ninth Gate». Chicago Sun-Times. http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20000310/REVIEWS/3100302/1023. Ανακτήθηκε στις 2007-05-18. 
  12. Mitchell, Elvis (March 10, 2000). «Off to Hell in a Handbasket, Trusty Book in Hand». The New York Times. https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A05E6D81F38F933A25750C0A9669C8B63. Ανακτήθηκε στις 2007-11-09. 
  13. Schwarzbaum, Lisa (March 17, 2000). «The Ninth Gate». Entertainment Weekly. http://www.ew.com/ew/article/0,,20176772,00.html. Ανακτήθηκε στις 2009-04-09. 
  14. Turan, Kenneth (March 10, 2000). «The Ninth Gate». Los Angeles Times. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 September 2009. https://web.archive.org/web/20090929082718/http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-movie000309-35,0,1097825.story. Ανακτήθηκε στις 2009-04-09. 
  15. Hoberman, J (March 14, 2000). «Missions Impossible». Village Voice. http://www.villagevoice.com/2000-03-14/film/missions-impossible/2. Ανακτήθηκε στις 2009-04-09. 
  16. cinema.de
  17. kino.de

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]