Ηλίας Πανούσης

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
Ηλίας Πανούσης
Hlias Panoushs face.jpg
Γέννηση

1875 Xλεμποτσάρι

(σημερινή Ασωπία Θηβών)
Θάνατος

1935

Αυλώνας Αττικής
Εθνικότητα Eλληνική
Είδος τέχνης Κατασκευαστής παραδοσιακών φορεσιών και εργόχειρων λαϊκής τέχνης
Commons page Πολυμέσα σχετικά με τον καλλιτέχνη

Ο Ηλίας Πανούσης (Μπρεζαράς) ήταν Έλληνας κατασκευαστής παραδοσιακών φορεσιών και εργοχείρων λαϊκής τέχνης, που έζησε και έδρασε στον Αυλώνα Αττικής. Ο ίδιος ανέπτυξε ένα ιδιαίτερο ύφος στις τέχνες που άσκησε, ενώ τα έργα του είναι σήμερα ευρέως αναγνωρίσιμα σε πολλές περιοχές της Αττικής, της Βοιωτίας και της Εύβοιας. Χαρακτηριστικό της δεξιοτεχνίας του είναι το γεγονός πως οι ντόπιοι έδωσαν στον Πανούση το προσωνύμιο ‘’Μπρεζαράς’’, λόγω των χρυσομεταξοΰφαντων ζωναριών (μπρέζες) που ο ίδιος δημιουργούσε.

Σύντομο βιογραφικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Ηλίας Πανούσης γεννήθηκε το 1875, στο Χλεμποτσάρι, χωριό της Βοιωτίας που σήμερα ονομάζεται Ασωπία Θηβών. Από μικρός μυείται στη Θήβα στην τέχνη του Ελληνοράπτη (δηλαδή του κατασκευαστή ελληνικών παραδοσιακών φορεσιών). Σε ηλικία 20 ετών, το 1895, εγκαθίσταται μόνιμα στον Αυλώνα Αττικής, όπου και παντρεύεται τη Χρυσούλα Σιδέρη, με την οποία απέκτησε 5 παιδιά. Παράλληλα, εγκαθιστά στην περιοχή εργαστήριο, όπου κατασκευάζει πολλά τμήματα παραδοσιακών ενδυμάτων με μια ιδιαίτερη τεχνοτροπία. Οι δημιουργίες του τροφοδοτούν όλα τα γύρω χωριά της Αττικής, της Βοιωτίας και της Εύβοιας. Η πρώτη σύζυγος πεθαίνει στη γέννα, το 1916, και λίγο αργότερα ο Πανούσης νυμφεύεται την Μαρία Ευσταθίου, με την οποία δεν έκανε παιδιά.

Ο Πανούσης συνέχισε να παραγάγει διάφορα έργα λαϊκής τέχνης στον Αυλώνα μέχρι το θάνατό του, το 1935.

Ο Ηλίας Πανούσης με την πρώτη του σύζυγο, Χρυσούλα Σιδέρη και την πρωτότοκη κόρη τους, Πηγή (γύρω στο 1895)

Τέχνες[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οι τέχνες, τις οποίες είχε μάθει ο Ηλίας Πανούσης όταν μαθήτευσε στη Θήβα και που άσκησε προσθέτοντας ένα μοναδικό προσωπικό είδος, ήταν η τέχνη του συρμακέση η τέχνη του τερζή, η τέχνη του υφαντή και η τέχνη του μαντηλά.


Η τέχνη του συρμακέση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τέχνη που ανάγεται στους βυζαντινούς χρόνους, όπου το σινάφι, μια ειδική τάξη μαστόρων (εν προκειμένω οι ‘’συρμακέσηδες’’), κεντούσαν με χρυσή κλωστή πάνω σε κλώστινο βαμβακερό ή μεταξωτό υπόστρωμα διάφορα θέματα, όπως γεωμετρικά, φυτικά, ζωόμορφα και ανθρωπόμορφα μοτίβα. Η τέχνη, που εξασκούνταν μόνο από άνδρες και αυστηρά μέσα στα πλαίσια του σιναφιού, εφαρμοζόταν αρχικά στον στολισμό των βυζαντινών αυτοκρατορικών ιματίων, καθώς και των ιματίων των ανώτερων τάξεων, αλλά μετέπειτα χρησιμοποιήθηκε στα γαμήλια ενδύματα. Ο ίδιος ο Πανούσης, πιστός στη διατήρηση της τέχνης στα στενά όρια του σιναφιού, όταν δεχόταν επισκέψεις στο εργαστήριο, σκέπαζε αμέσως με μια πετσέτα το κέντημα για να μην φανεί ο τρόπος κατασκευής του. Η τεχνική αυτή εξαφανίστηκε στον Αυλώνα μετά το 1912.

Η τέχνη του τερζή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

‘’Τερζής’’ αποκαλούνταν ο τεχνίτης που κεντούσε τα χρυσά και μεταξωτά κορδόνια σε γυναικεία και ανδρικά ενδύματα, όπως τις σιγκούνες και τα γιλέκα της φουστανέλας. Μάλιστα, Πανούσης κατασκεύαζε χρυσές σιγκούνες από το 1912 μέχρι το θάνατό του.

Η τέχνη του υφαντή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο υφαντής ύφαινε τα χρυσομεταξοΰφαντα ανδρικά και γυναικεία ζωνάρια, τις λεγόμενες ‘’μπρέζες’’, και τα οποία, όπως προαναφέρθηκε, χάρισαν στον Πανούση το παρατσούκλι ‘’Μπρεζαράς’’. Ο Πανούσης ύφαινε μπρέζες μέχρι το 1912, σε έναν μικρό αργαλειό που ο ίδιος είχε κατασκευάσει.

Η τέχνη του μαντηλά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο μαντηλάς στάμπωνε τα γυναικεία μαντήλια της κεφαλής. Την τέχνη αυτή άσκησε μετά το θάνατο του Πανούση η δεύτερη σύζυγός του. Η Μαρία Ευσταθίου συνέχισε τη συγκεκριμένη τέχνη του Μπρεζαρά μετά το θάνατό του, το 1935, μέχρι και το θάνατο της, το 1978. Η τέχνη του μαντηλά ήταν αυτή που έκανε την Μαρία Ευσταθίου να μείνει γνωστή στους ντόπιους ως ‘’Λιέσσα η μαντηλού’’, λόγω ακριβώς των μαντηλιών που κατασκεύαζε η ίδια.

Ο Ηλίας Πανούσης με την δεύτερη σύζυγό του, Μαρία Ευσταθίου (την επονομαζόμενη ‘’Λιέσσα τη μαντηλού’’), και το γιο του, Φάνη (γύρω στο 1930).

Κληρονομιά[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα έργα του Ηλία Πανούση είναι αναγνωρίσιμα ακόμη και σήμερα σε όλη την Αττικοβοιωτία και την Εύβοια. Η δραστηριότητα του ανάδειξε τον Αυλώνα στο σημαντικότερο κέντρο Βυζαντινής χρυσοκεντητικής της περιοχής από Θήβα έως την Αθήνα. Δείγματα της τέχνης του βλέπουμε σήμερα σε σωζώμενα εργόχειρα και κειμήλια που ανήκουν σε εκκλησίες και μουσεία, καθώς και σε ιδιώτες, ενώ η τεχνοτροπία των έργων του είναι μέχρι και σήμερα αναγνωρίσιμη και χαρακτηριστική. Η φήμη του ήταν τόσο μεγάλη, που λέγεται πως όταν γεννιόταν εκείνη την εποχή ένα κορίτσι, ο πατέρας έδινε αμέσως παραγγελία στον Πανούση για τη νυφική φορεσιά της κόρης του.

Έργο του Ηλία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μερικά από τα έργα του Ηλία φαίνονται στις εικόνες δεξία.

Τμήμα χρυσοκέντητου μανικιού, έργο του Πανούση (γύρω στο 1905)
Λεπτομέρεια από χρυσοκέντητη σιγκούνα, έργο του Μπρεζαρά (γυρω στο 1930)
Χρυσό κέντημα πάνω σε μαύρο βελούδο, έργο του Ηλία Πανούση

Εξωτερικοί σύνδεσμοι-Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]