Επαναστάσεις του 1989

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση



Κινούμενος χάρτης που δείχνει την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη και την αποσύνθεση της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία αργότερα οδήγησε σε κάποιες συγκρούσεις στον μετασοβιετικό χώρο

Οι επαναστάσεις του 1989 αποτέλεσαν μέρος ενός επαναστατικού κύματος στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990 που οδήγησε στο τέλος της κομμουνιστικής κυριαρχίας στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και πέραν αυτής. Η περίοδος αποκαλείται μερικές φορές Φθινόπωρο των Εθνών,[1][2][3][4][5] ένα παιχνίδι με τον όρο Άνοιξη των Εθνών που μερικές φορές χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις επαναστάσεις του 1848.

Τα γεγονότα της πλήρους επανάστασης ξεκίνησαν στην Πολωνία το 1989[6][7] και συνεχίστηκε στην Ουγγαρία, την Ανατολική Γερμανία, τη Βουλγαρία, την Τσεχοσλοβακία και τη Ρουμανία. Ένα κοινό χαρακτηριστικό για τις περισσότερες από αυτές τις εξελίξεις ήταν η εκτεταμένη χρήση εκστρατειών πολιτικής αντίστασης, που κατέδειξαν τη λαϊκή αντίθεση στη συνέχιση του μονοκομματικού καθεστώτος και συνέβαλαν στην πίεση για αλλαγή.[8] Η Ρουμανία ήταν η μόνη χώρα του Ανατολικού Μπλοκ όπου το κομμουνιστικό καθεστώς ανατράπηκε βίαια.[9] Οι διαμαρτυρίες στην πλατεία Τιενανμέν (Απρίλιος-Ιούνιος 1989) απέτυχαν να διεγείρουν σημαντικές πολιτικές αλλαγές στην Κίνα, αλλά οι επιρροές εικόνες θαρραλέων αντιπαραθέσεων κατά τη διάρκεια αυτής της διαμαρτυρίας συνέβαλαν στην πρόκληση γεγονότων σε άλλα μέρη του πλανήτη. Στις 4 Ιουνίου 1989, η συνδικαλιστική οργάνωση Αλληλεγγύη πέτυχε συντριπτική νίκη σε μερικώς ελεύθερες εκλογές στην Πολωνία, οδηγώντας στην ειρηνική πτώση του κομμουνισμού στη χώρα αυτή το καλοκαίρι του 1989. Επίσης, τον Ιούνιο του 1989, η Ουγγαρία άρχισε να αποσυναρμολογεί το τμήμα του Σιδερένιου Παραπετάσματος που βρισκόταν στο έδαφός της, που οδήγησε σε έξοδο Ανατολικογερμανών μέσω της Ουγγαρίας, η οποία αποσταθεροποίησε την Ανατολική Γερμανία. Αυτό οδήγησε σε μαζικές διαδηλώσεις σε πόλεις όπως η Λειψία και στη συνέχεια η πτώση του τείχους του Βερολίνου το Νοέμβριο του 1989, η οποία χρησίμευσε ως συμβολική πύλη για τη γερμανική επανένωση το 1990.

Η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε τον Δεκέμβριο του 1991, με αποτέλεσμα 11 χώρες (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Καζακστάν, Κιργιζία, Μολδαβία, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουκρανία και Ουζμπεκιστάν) να αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους από τη Σοβιετική Ένωση. Όμως, είχαν δηλώσει τη κυριαρχία στο έδαφος τους νωρίτερα στο έτος. Τα κράτη Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία) επανέκτησαν την ανεξαρτησία τους το Σεπτέμβριο του 1991. Η υπόλοιπη Σοβιετική Ένωση έγινε Ρωσική Ομοσπονδία τον Δεκέμβριο του 1991. Η Αλβανία και η Γιουγκοσλαβία εγκατέλειψαν τον κομμουνισμό μεταξύ του 1990 και 1992. Μέχρι το 1992, η Γιουγκοσλαβία χωρίστηκε σε πέντε διάδοχα κράτη, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, την Κροατία, τη Βόρεια Μακεδονία (με την ονομασία Δημοκρατία της Μακεδονίας), τη Σλοβενία ​​και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, το οποίο στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Σερβία και Μαυροβούνιο το 2003 και τελικά χωρίστηκε το 2006 σε δύο κράτη, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Στη συνέχεια, η Σερβία μίκρυνε περαιτέρω με την απόσχιση του μερικώς αναγνωρισμένου κράτους του Κοσσυφοπεδίου το 2008. Η Τσεχοσλοβακία διαλύθηκε τρία χρόνια μετά το τέλος της κομμουνιστικής κυριαρχίας και μετετράπη στη Τσεχία και τη Σλοβακία τα μεσάνυχτα της 31ης Δεκεμβρίου 1992 προς 1η Ιανουαρίου 1993.[10] Ο αντίκτυπος αυτών των γεγονότων έγινε αισθητός σε αρκετές σοσιαλιστικές χώρες. Ο κομμουνισμός εγκαταλείφθηκε σε χώρες όπως η Καμπότζη (1991), η Αιθιοπία (1990), η Μογγολία (η οποία το 1990 επανεξέλεξε δημοκρατικά την Κομμουνιστική κυβέρνηση που διηύθυνε τη χώρα μέχρι το 1996) και τη Νότια Υεμένη (1990).

Κατά την υιοθέτηση διαφόρων μορφών οικονομίας της αγοράς, παρατηρήθηκε μια γενική συρρίκνωση του βιοτικού επιπέδου για πολλές πρώην κομμουνιστικές χώρες.[11] Οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις ήταν ποικίλες, αλλά μόνο σε τέσσερις χώρες τα κομμουνιστικά κόμματα μπόρεσαν να διατηρήσουν μονοπώλιο στην εξουσία, δηλαδή την Κίνα, την Κούβα, το Λάος και το ΒιετνάμΒόρεια Κορέα πέρασε συνταγματική αλλαγή το 2009 που την κατέστησε ονομαστικά μη κομμουνιστική. στην πραγματικότητα όμως παραμένει ακόμα οργανωμένη με σταλινικές γραμμές). Πολλές κομμουνιστικές και σοσιαλιστικές οργανώσεις στη Δύση μετέτρεψαν τις κατευθυντήριες αρχές τους στην κοινωνική δημοκρατία και τον δημοκρατικό σοσιαλισμό. Τα κομμουνιστικά κόμματα στην Ιταλία και στον Άγιο Μαρίνο υπέστησαν την αναμόρφωση της ιταλικής πολιτικής τάξης των αρχών της δεκαετίας του 1990. Στη Νότια Αμερική, η ροζ παλίρροια είχε αρχίσει, ξεκινώντας με τη Βενεζουέλα το 1999 και σάρωσε τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο άλλαξε δραστικά. Πολλές πρώην χώρες του Ανατολικού Μπλοκ εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, με αποτέλεσμα την ισχυρότερη οικονομική και κοινωνική ένταξη με τη Δυτική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Nedelmann, Birgitta. Sztompka, Piotr (1 January 1993). Sociology in Europe: In Search of Identity. Walter de Gruyter, σελ. 1–. ISBN 978-3-11-013845-0. https://books.google.com/books?id=cOqTuIDuuMMC&pg=PA1. 
  2. Bernhard, Michael. Szlajfer, Henryk (1 November 2010). From the Polish Underground: Selections from Krytyka, 1978–1993. Penn State Press, σελ. 221–. ISBN 0-271-04427-6. https://books.google.com/books?id=YE29dvVxvdgC&pg=PA221. 
  3. Luciano, Bernadette (2008). Cinema of Silvio Soldini: Dream, Image, Voyage. Troubador, σελ. 77–. ISBN 978-1-906510-24-4. https://books.google.com/books?id=eBdKQYm4tyYC&pg=PA77. 
  4. Grofman, Bernard (2001). Political Science as Puzzle Solving. University of Michigan Press, σελ. 85–. ISBN 0-472-08723-1. https://books.google.com/books?id=SuIZ0wkeTmIC&pg=PA85. 
  5. Sadurski, Wojciech. Czarnota, Adam. Krygier, Martin (30 July 2006). Spreading Democracy and the Rule of Law?: The Impact of EU Enlargemente for the Rule of Law, Democracy and Constitutionalism in Post-Communist Legal Orders. Springer, σελ. 285–. ISBN 978-1-4020-3842-6. https://books.google.com/books?id=_c9HAAAAQBAJ&pg=PA285. 
  6. Antohi, Sorin; Tismăneanu, Vladimir, «Independence Reborn and the Demons of the Velvet Revolution», Between Past and Future: The Revolutions of 1989 and Their Aftermath, Central European University Press, σελ. 85, ISBN 963-9116-71-8, https://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN9639116718&id=1pl5T45FwIwC&pg=PA85 .
  7. Boyes, Roger (4 June 2009). «World Agenda: 20 years later, Poland can lead eastern Europe once again». The Times (UK). http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/world_agenda/article6430833.ece. Ανακτήθηκε στις 4 June 2009. 
  8. Roberts, Adam (1991), Civil Resistance in the East European and Soviet Revolutions, Albert Einstein Institution, ISBN 1-880813-04-1, http://www.aeinstein.org/organizationse3a7.html .
  9. Sztompka, Piotr, «Preface», Society in Action: the Theory of Social Becoming, University of Chicago Press, σελ. x, ISBN 0-226-78815-6, https://books.google.com/books?ie=UTF-8&vid=ISBN0226788156&id=sdSw3FgVOS4C&pg=PP16 .
  10. «Yugoslavia», Constitution, GR: CECL, 1992-04-27, http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/Constitutions/Yugoslavia.html, ανακτήθηκε στις 2013-08-12 .
  11. Vývoj vybraných ukazatelů životní úrovně v České republice v letech 1993 – 2008. Praha: Odbor analýz a statistiky. Ministerstvo práce a sociálních věcí ČR. 2009. http://www.mpsv.cz/files/clanky/7421/ukazatele_zivotni_urovne.pdf.