Εξέλσιορ (σκακιστικό πρόβλημα)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Πήδηση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση

Το θέμα Εξέλσιορ περιέχεται σε ένα σκακιστικό πρόβλημα όταν στην λύση του προβλήματος: ένα πιόνι κινείται από το αρχικό του τετράγωνο μέχρι την όγδοη γραμμή, όπου προάγεται. Το θέμα αυτό συχνά παρουσιάζεται στα σύγχρονα βοηθητικά και στα προβλήματα σειράς κινήσεων.

Ένα πρόβλημα Εξέλσιορ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Σαμ Λόιντ
London Era (1861)
α β γ δ ε ζ η θ
8
Chessboard480.svg
α8 μαύρος ίππος
β8
γ8 μαύρος πύργος
δ8 μαύρος αξιωματικός
ε8
ζ8
η8
θ8
α7
β7 μαύρο πιόνι
γ7
δ7
ε7
ζ7 μαύρο πιόνι
η7
θ7 μαύρο πιόνι
α6
β6 μαύρο πιόνι
γ6
δ6
ε6
ζ6
η6
θ6
α5
β5 λευκός πύργος
γ5
δ5
ε5
ζ5
η5
θ5 λευκός βασιλιάς
α4
β4
γ4
δ4
ε4
ζ4
η4
θ4
α3 μαύρο πιόνι
β3
γ3
δ3
ε3 μαύρο πιόνι
ζ3
η3 λευκό πιόνι
θ3 λευκός ίππος
α2
β2 λευκό πιόνι
γ2 λευκό πιόνι
δ2
ε2 λευκός πύργος
ζ2
η2
θ2
α1 λευκός ίππος
β1
γ1
δ1
ε1
ζ1
η1
θ1 μαύρος βασιλιάς
8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
α β γ δ ε ζ η θ
Παίζουν τα λευκά και δίνουν ματ σε πέντε κινήσεις με το "λιγότερο πιθανό κομμάτι ή πιόνι".

Το "Εξέλσιορ" (Excelsior) είναι ένα από τα πιο φημισμένα σκακιστικά προβλήματα του Σαμ Λόιντ. Δημοσιεύτηκε στο London Era το 1861. Πήρε το όνομά του από τον τίτλο του ποιήματος Εξέλσιορ του Χένρι Γουόντσγουερθ Λονγκφέλοου (Henry Wadsworth Longfellow).

Ο Λόιντ είχε έναν φίλο, τον Ντένις Τζούλιεν (Denis Julien), που ήταν πρόθυμος να στοιχηματίσει ότι μπορούσε πάντοτε να βρίσκει σε ένα σκακιστικό πρόβλημα το κομμάτι που έδινε το βασικό ματ. Ο Λόιντ συνέθεσε αυτό το πρόβλημα σαν αστείο και στοιχημάτισε πως θα πλήρωνε ένα δείπνο στον φίλο του αν μπορούσε να υποδείξει το κομμάτι ή το πιόνι που δεν έδινε το βασικό ματ. Ο Ντένις έδειξε αμέσως το πιόνι στο β2 λέγοντας ότι ήταν το λιγότερο πιθανό να δίνει ματ.

Όταν το πρόβλημα δημοσιεύτηκε είχε εκφώνηση "τα λευκά δίνουν ματ με το λιγότερο πιθανό κομμάτι ή πιόνι". Το ίδιο πρόβλημα υποβλήθηκε σε έναν διαγωνισμό το 1867 στο Παρίσι και πήρε το 2ο βραβείο.

Η λύση (σε αλγεβρική γραφή) είναι η εξής:
1.β4
Απειλώντας 2.Πζ5 και 3.Πζ1#. Τα λευκά δεν μπορούν να αρχίσουν με 1.Πζ5 επειδή τα μαύρα με 1... Πγ5 θα μπορούσαν να καρφώσουν τον Πζ5.
1... Πγ5+ 2.β:γ5
Απειλώντας 3.Πβ1#.
2... α2 3.γ6
Με την ίδια απειλή, όπως και στην πρώτη κίνηση.
3... Αγ7 4.γ:β7
και σε οποιαδήποτε απάντηση των μαύρων ακολουθεί
5.β:α8=Β# (ή β:α8=Α#).
Το ματ δίνεται από το πιόνι που ξεκίνησε από το β2.

Μια σπουδή Εξέλσιορ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Όττο - Τίτους Μπλάτι
Chess Amateur (1922)
α β γ δ ε ζ η θ
8
Chessboard480.svg
α8
β8
γ8
δ8
ε8
ζ8
η8
θ8
α7
β7
γ7
δ7
ε7
ζ7
η7
θ7
α6
β6
γ6
δ6
ε6
ζ6
η6
θ6
α5
β5
γ5 μαύρο πιόνι
δ5
ε5
ζ5
η5
θ5
α4
β4 μαύρο πιόνι
γ4 μαύρο πιόνι
δ4
ε4
ζ4
η4
θ4
α3 μαύρος αξιωματικός
β3 μαύρος πύργος
γ3 μαύρο πιόνι
δ3 μαύρο πιόνι
ε3
ζ3
η3
θ3
α2 μαύρη βασίλισσα
β2 μαύρο πιόνι
γ2 μαύρο πιόνι
δ2 μαύρος πύργος
ε2 μαύρο πιόνι
ζ2 λευκός βασιλιάς
η2
θ2 λευκό πιόνι
α1
β1 μαύρος ίππος
γ1 μαύρος βασιλιάς
δ1 μαύρος αξιωματικός
ε1 μαύρος ίππος
ζ1
η1
θ1
8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
α β γ δ ε ζ η θ
Παίζουν τα λευκά και κερδίζουν".

Η θέση στο διάγραμμα δεξιά είναι σύνθεση του Όττο - Τίτους Μπλάτι (Otto - Titus Blathy) με γκροτέσκα εμφάνιση και χιουμοριστική διάθεση. Θέλει να δείξει ότι με ένα πιονάκι μπορεί να νικηθεί ολόκληρη η δύναμη των μαύρων. Για να σχηματιστεί όμως ο εμφανιζόμενος σκελετός των μαύρων πιονιών έπρεπε να παρθούν δεκατρείς πεσσοί των λευκών!. Για να νικήσουν τα λευκά, πρέπει να προωθηθεί το πιόνι θ2 μέχρι την όγδοη γραμμή και να προαχθεί (θέμα Εξέλσιορ). Η ιδέα φαίνεται απλή, αλλά η σπουδή κρύβει παγίδες.

Κλειδί 1.Ρ:ε1
Όχι πολύ κομψό, αλλά μόνο η μαύρη βασίλισσα μπορεί να κινείται τώρα, α2 – α1 – α2.
1... Βα1 2.θ3!!
Τα λευκά έχουν μετρήσει προσεκτικά. Δες το σχόλιο στην κίνηση 15.
2... Βα2 3.θ4 Βα1 4.θ5 Βα2 5.θ6 Βα1 6.θ7 Βα2 7.θ8=Ι Βα1 8.Ιζ7
Το πώς θα πλησιάσει ο ίππος για να πάρει το πιόνι γ5, (η6 – ζ4 – ε6, ή ζ7 – η5 – ε4), είναι ένα ντουάλ (δες ορολογία) χωρίς πολλή σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι "ο ίππος δεν μπορεί να κερδίσει τέμπο".
8... Βα2 9.Ιδ8 Βα1 10.Ιβ7 Βα2 11.Ι:γ5 Βα1 12.Ιε4 Βα2 13.Ιδ6 Βα1 14.Ι:γ4 Βα2 15.Ια5 Βα1
Και τώρα φαίνεται καθαρά ότι αν τα λευκά είχαν παίξει 2.θ4? η μαύρη βασίλισσα θα ήταν στο α2 και θα προστάτευε τον Πβ3 και ο λευκός ίππος δεν θα είχε τρόπο να κερδίσει το ένα τέμπο που θα χρειαζόταν.
16.Ι:β3#
Μια παρατήρηση ακόμη: Αν τα λευκά είχαν παίξει βιαστικά 8.Ιη6 Βα2 9.Ιε5 Βα1 10.Ι:γ4? Βα2 11.Ια5 γ4! 12.Ι:γ4 Βα1 13.Ια5 Βα2 θα ήταν ισοπαλία.

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]