Εκκλησία των Θεατίνων

Ο Ναός των Θεατίνων των Αγίων Γαϊτανού και Αδελαΐδας (γερμ. Theatinerkirche St. Kajetan und Adelheid) είναι Καθολικός ναός στο Μόναχο της Βαυαρίας (Γερμανία) αφιερωμένος στον Άγιο Γαϊτανό του Τιένε, συνιδρυτή του Τάγματος των Θεατίνων, και την Αγία Αδελαΐδα της Ιταλίας. Χτίστηκε στο διάστημα 1663-1690 και ιδρύθηκε από το Φερδινάνδο Μαρία, Εκλέκτορα της Βαυαρίας, και τη σύζυγό του, Ερριέττα Αδελαΐδα της Σαβοΐας, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη γέννηση του πολυπόθητου διαδόχου τους, Μαξιμιλιανού Εμμανουήλ (1662). Πλέον, βρίσκεται υπό τη δικαιοδοσία του Τάγματος των Δομινικανών και είναι επίσης γνωστός ως Δομινικανικό Πρεσβυτέριο του Αγίου Γαϊτανού.

Χτίστηκε στο στυλ του ιταλικού υψηλού Μπαρόκ από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Αγκοστίνο Μπαρέλλι που εμπνεύστηκε από το Ναό του Αγίου Ανδρέα της Πεδιάδας (Sant'Andrea della Valle) της Ρώμης. Ο διάδοχός του, Ενρίκο Τζουκκαρέλλι, προσέθεσε δύο πύργους (64.6μ) που δεν υπήρχαν στο αρχικό σχέδιο και ολοκλήρωσε τον τρούλο (71μ) το 1690. Η εκκλησία έχει μήκος 72 μέτρα και πλάτος 15.5 μέτρα. Η πρόσοψη είναι σε στυλ Ροκοκό και ολοκληρώθηκε το 1768 υπό το Φρανσουά ντε Κυβιγιέ. Η μεσογειακή εμφάνιση και το κίτρινο χρώμα του κτιρίου έγινε σήμα κατατεθέν της πόλης και είχε αντίκτυπο στη Μπαρόκ αρχιτεκτονική της Νότιας Γερμανίας.

Αρχιτεκτονική

Μετά τη γέννηση του διαδόχου πρίγκιπα Μαξιμιλιανού Εμμανουήλ το 1662, ο αρχιτέκτονας Αγκοστίνο Μπαρέλλι από τη Μπολόνια υπέγραψε το συμβόλαιο σχεδιασμού της εκκλησίας. Η βορειοδυτική γωνία του Κρόιτσβιρτελ (Kreuzviertel), ακριβώς δίπλα στα τείχη της πόλης και τη συνοικία Σβάμπινγκερ Τορ (Schwabinger Tor), απέναντι από το Ανάκτορο του Μονάχου, επιλέχθηκε ως το σημείο όπου θα χτιζόταν ο ναός-μοναστήρι. Ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε στις 29 Απριλίου 1663. Ο Μπαρέλλι είχε το Ναό του Αγίου Ανδρέα της Πεδιάδας (Sant'Andrea della Valle) στη Ρώμη, μητέρα-εκκλησία του Τάγματος των Θεατίνων, ως πρότυπο, ενώ το σχέδιο προέβλεπε βασιλική με τρούλο σε λατινικό σταυρό.

Κατά τη διάρκεια της κατασκευής, ο Μπαρέλλι διαφώνησε με τον υπεύθυνο έργου Αντόνιο Σπινέλλι, ο οποίος ήταν Θεατίνος μοναχός και εξομολογητής της εκλέκτειρας Ερριέττας Αδελαΐδας, με αποτέλεσμα την προσωρινή απόλυση του Μπαρέλλι. Τελικά, ολοκλήρωσε το σκελετό του κτιρίου το 1674 και μετά έφυγε από το Μόναχο.

Έπειτα, ανέλαβε ο Ενρίκο Τζουκκάλλι. Επικεντρώθηκε στον εξωτερικό σχεδιασμό, αποφάσισε για το σχήμα του θολοβάτη και των δύο πύργων. Την ίδια περίοδο, τεχνίτες από το Κόμο, όπως ο Τζοβάννι Νικολό Πέρτι και ο Τζοβάννι Βισκάρντι, σε συνεργασία με τον Άμπραχαμ Λόιτνερ, ανέλαβαν το γύψινο εσωτερικό, ενώ ο Αντρέας Φάιστενμπεργκερ κατασκεύασε το μεγάλο μαύρο άμβωνα. Τα τέμπλα δημιουργήθηκαν από τους Κάσπαρ ντε Κράιερ, Κάρλο Τσινιάνι, Γκέοργκ Ντεσμαρέες και Γιόακιμ φον Σάντραρτ. Ο Μπαλτάζαρ Αμπλάιτνερ έφτιαξε τα αγάλματα των τεσσάρων Ευαγγελιστών (1675), όμως μόνο εκείνα του Μάρκου και του Ιωάννη διασώθηκαν μετά την καταστροφή της εκκλησίας κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η εκκλησία καθαγιάστηκε στις 11 Ιουλίου 1675, όμως η κατασκευή της βρισκόταν ακόμη σε αρχικό στάδιο λόγω της καθυστέρησης του σχεδιασμού της πρόσοψης. Ο Τζουκκάλλι έχτισε τους πύργους σύμφωνα με τα σχέδιά του (1684-92) και το εσωτερικό ολοκληρώθηκε το 1688. Από το 1692 έως την ολοκλήρωσή του επόπτης ήταν ο Βισκάρντι. Καθώς η εκλέκτειρα Ερριέττα Αδελαΐδα πέθανε το 1676, δεν πρόλαβε να δει την εκκλησία ολοκληρωμένη.

Η πρόσοψη με τους δύο πύργους έμεινε καιρό ημιτελής και πέρασαν εκατό χρόνια από τον καθαγιασμό της εκκλησίας έως ότου ο αρχιτέκτονας Φρανσουά ντε Κυβιγιέ ο πρεσβύτερος σχεδίασε την πρόσοψη σε στυλ Ροκοκό (1765), την οποία αποπεράτωσε ο γιος του, Φρανσουά ντε Κυβιγιέ ο νεότερος. Η μονή χτίστηκε βάσει από τον αρχι-χτίστη του Τζουκκάλλι, Λορέντσο Πέρτι, βάσει των σχεδίων του Τζουκκάλλι. Το κτίριο είχε ολοκληρωθεί έως το 1768.

Όταν το Σβάμπινγκερ Τορ κατεδαφίστηκε (1817), η εκκλησία έγινε σημείο αναφοράς στην πλατεία Οντεόνσπλατς για τη δημιουργία της λεωφόρου Λούντβιχστρασσε (Ludwigstraße). Η πρόσοψη του Ναού του Αγίου Λουδοβίκου με τους δύο πύργους χτίστηκε ως αντίβαρο των πύργων του Ναού των Θεατίνων που βρισκόταν απέναντι και διαγωνίως του κτιρίου.

Ιστορία

Το Τάγμα των Θεατίνων έχαιρε καλής φήμης παστόρων και λογίων ως τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν τα ήθη και η οικονομία υπέστησαν φανερή παρακμή. Το 1801 ο εκλέκτορας (και μετέπειτα πρώτος βασιλιάς) της Βαυαρίας Μαξιμιλιανός Α΄ Ιωσήφ διέλυσε τη μονή πριν την εκκοσμίκευσή της. Κατά την εκκοσμίκευση η εκκλησία και το μοναστήρι πέρασαν στη δικαιοδοσία τους κράτους και σήμερα ανήκουν στο βαυαρικό κρατίδιο. Ο Ναός των Θεατίνων παρέμεινε κοσμική και αυλική εκκλησία, ενώ το μοναστήρι μετετράπη στην έδρα των υπουργείων Οικονομικών, Δικαιοσύνης και Πνευματικότητας, καθώς το υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη μετακομίσει στο μοναστήρι το 1799.

Κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και ειδικά το διάστημα 1944-5, η εκκλησία και το μοναστήρι (εκτός της δεξιάς πτέρυγας) υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Το εικονοστάσιο που έφερε τον τίτλο "Ο Εκλέκτορας και η σύζυγός του ευλογούν το Ναό των Θεατίνων" του Τζουκκέλλι καταστράφηκε. Η αναστήλωση των κτιρίων ξεκίνησε το 1946 και ολοκληρώθηκε το 1973. Σήμερα, το κτιριακό σύμπλεγμα στεγάζει το Κρατικό Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και το Κρατικό Υπουργείο Επιστημών και Τεχνών της Βαυαρίας. Η εσωτερική ανακαίνιση πραγματοποιήθηκε το διάστημα 2001-2019.

Εκκλησιαστικά όργανα

Η εκκλησία διαθέτει τρία εκκλησιαστικά όργανα. Το κύριο όργανο (κατασκευάστηκε 1960, ανακαινίστηκε 2009) βρίσκεται πίσω από το ψηλό βωμό της χορωδίας. Το αντιφωνικό (κατ. 1950) βρίσκεται στη δεξιά πλευρά απέναντι από τον άμβωνα. Το όργανο τεσσάρων παύσεων χτίστηκε το 2018.

Ταφές

Ο Ναός των Θεατίνων αποτέλεσε τόπο ταφής πολλών μελών του κυβερνώντος Οίκου του Βίττελσμπαχ. Ένα μικρό παράπλευρο παρεκκλήσι στεγάζει τους τάφους του Μαξιμιλιανού Β΄ της Βαυαρίας και της συζύγου του, Μαρίας της Πρωσίας. Η κρύπτη περιέχει τον Τάφο του Πρίγκιπα, όπου ενταφιάστηκαν οι ακόλουθοι: