Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Μεγάλη Τεσσαρακοστή»

Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
μ
καμία σύνοψη επεξεργασίας
μ (τα "Αγία Πέμπτη" "Αγιο Σάββατο" είναι αγγλισμοί (Holy Thursday, Holy Saturday))
μ
[[Αρχείο:Crucifixion by Theophanes the Cretan.jpg|thumb|250px|right|«Η [[Σταύρωση]]». [[Αγιογραφία]] από τον [[Θεοφάνης ο Κρητικός|Θεοφάνη τον Κρητικό]] (16ος αιώνας, [[Μονή Σταυρονικήτα]], [[Άγιον Όρος]]).]]
[[Αρχείο:Spittal an der Drau - Pfarrkirche - Deckengemälde - Auferstehung Christi.jpg|thumb|250px|right|«Η [[Ανάσταση]]», Ζωγραφική οροφής-Ενοριακός ναός: ''Spittal an der Drau'', [[Αυστρία]].]]
Η '''Μεγάλη Τεσσαρακοστή''' ή αλλιώς η '''Σαρακοστή'''{{refn|group="Σημ."| Ονομάζεται ''"«Σαρακοστή"»'' γιατί περιλαμβάνει σαράντα ημέρες [[νηστεία]]ς. Η ονομασία «Τεσσαρακοστή» αρχικά σήμαινε την τεσσαρακοστή (40ή) ημέρα πριν το [[Πάσχα]], γρήγορα όμως το όνομα δόθηκε σε όλη την περίοδο της νηστείας πριν το Πάσχα. Πολλοί τοποθετούσαν και τη [[Μεγάλη Εβδομάδα]] στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, οπότε ο χρόνος των σαράντα ημερών διευρυνόταν. Ο χαρακτηρισμός «Μεγάλη» δε δίνεται για τη μεγάλη διάρκειά της, αλλά για τη σημασία της, σε ανάμνηση των [[Άγια Πάθη|Παθών του Χριστού]].{{refn|group="Παρ. Σημ."| Ξενοφώντος Παπαχαραλάμπους, Η αληθής νηστεία κατά το Τριώδιον, Αθήναι 1980, σελ. 69.}}}} που σημαίνει «Μεγάλες 40 Ημέρες», είναι η πιο σημαντική περίοδος [[νηστεία]]ς στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των [[Ορθόδοξη Εκκλησία|Ορθοδόξων Χριστιανών]], η οποία προετοιμάζει τους Χριστιανούς για τη μεγαλύτερη εορτή του εκκλησιαστικού ημερολογίου, το [[Πάσχα]]. Είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της [[Ορθόδοξη Εκκλησία|Ορθόδοξης Εκκλησίας]]. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα, προστέθηκε και η έβδομη εβδομάδα.
 
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή των Ορθοδόξων Χριστιανών,{{refn|group="Σημ."| Αν και υπάρχει αντίστοιχη περίοδος νηστείας πριν από τα [[Χριστούγεννα]] η οποία ονομάζεται ''Μικρή Τεσσαρακοστή'' ή ''Σαρανταήμερο''{{refn|group="Παρ. Σημ."| Μαλαβάκης Νίκος, ''Βυζαντινολόγιο-Λεξικό Εκκλησιαστικών και Θρησκευτικών όρων'', Αστήρ, Αθήνα 1999, σελ. 137.}}{{refn|group="Παρ. Σημ."| "Τεσσαρακοστή", εγκυκλοπαίδεια ''Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα'', τόμ. 57, εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 2004-2005 [CD-ROM].}}}} μοιάζει πολύ με τη ''Lent'' της Δυτικής Χριστιανοσύνης.{{refn|group="Σημ."| Η Δυτική Χριστιανοσύνη ή Δυτική Εκκλησία, απαρτίζεται από τη Λατινική Εκκλησία την Καθολική Εκκλησία, μια ποικιλία από Προτεσταντικές εκκλλησίες και άλλες ομάδες προερχόμενες από το Δυτικό κόσμο.}} Υπάρχουν κάποιες διαφορές στον υπολογισμό της σαρακοστής (πέραν του υπολογισμού της ημέρας του Πάσχα) και το πώς αυτή ασκείται τόσο λειτουργικά στη δημόσια λατρεία της εκκλησίας όσο και ατομικά.
Μετάφραση:<br />
'''* Αριστερά''' ........................................................... '''* Δεξιά'''<br />
''Forgiveness Sunday'' = Κυριακή της Συγχώρεσης{{refn|group="Σημ."| Η Κυριακή της Συγχώρεσης ''(Forgiveness Sunday)'', που επίσης ονομάζεται Κυριακή του Τυροφάγου ή της Τυρινής ''(Cheesefare Sunday)'', είναι η τελευταία ημέρα της προ-Σαρακοστής. Είναι η Κυριακή μετά την Κυριακή του Απόκρεω ''(Meatfare Sunday)'' και την Κυριακή πριν από την [[Κυριακή της Ορθοδοξίας]].}} .. ''Cheesefare Week'' = Κυριακή του Τυροφάγου ή της Τυρινής <small>(σε αντίθεση με την Εβδομάδα του Τυροφάγου ή της Τυρινής στη Δυτική Εκκλησία)</small><br />
''Clear Monday'' = Καθαρά Δευτέρα .......................... ''Clean Week'' = Καθαρή Εβδομάς<br />
''Great Lent'' = Μεγάλη Τεσσαρακοστή ...................... ''Triumph of Orthodoxy'' = Κυριακή της Ορθοδοξίας<br />
Η ίδια η Σαρακοστή δεν υφίσταται προς χάριν της Σαρακοστής, όπως και η νηστεία δεν γίνεται προς χάριν της νηστείας. Μάλλον, αυτά είναι τα μέσα με τα οποία, και για τα οποία, ο πιστός προετοιμάζει τον εαυτό του για να φτάσει, να αποδεχθεί και να επιτύχει το κάλεσμα από τον Σωτήρα του. Ως εκ τούτου, η σημασία της Μεγάλης Σαρακοστής εκτιμάται ιδιαιτέρως, όχι μόνο από τους [[Μοναχός|μοναχούς]] οι οποίοι αυξάνουν σταδιακά το χρονικό διάστημα της Σαρακοστής, αλλά και από τους ίδιους τους [[λαϊκοί|λαϊκούς]].
 
Στην [[Ορθόδοξη Εκκλησία]], ο ασκητισμός δεν είναι αποκλειστικά και μόνο για τους "«συνήθεις"» θρησκευόμενους, αλλά και για κάθε λαϊκό άτομο επίσης, σύμφωνα με την αντοχή του. Ως εκ τούτου, η Μεγάλη Σαρακοστή είναι ένα "«ιερό Εκπαιδευτήριο"» της Εκκλησίας για την συμμετοχή κάθε πιστού ως μέλος του Μυστηριακού Σώματος του Χριστού, της Εκκλησίας. Παρέχει στον κάθε ενδιαφερόμενο, μια ετήσια ευκαιρία για αυτοεξέταση και βελτίωση των προτύπων της πίστης και της ηθικής στην Χριστιανική του ζωή. Η βαθιά πρόθεση του πιστού κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ενθυλακώνεται στα λόγια του [[Απόστολος Παύλος|Αποστόλου Παύλου]]: ''«Ξεχνώ αυτά που είναι πίσω μου και κάνω ό,τι μπορώ για να φτάσω αυτά που βρίσκονται μπροστά μου. Αγωνίζομαι να τερματίσω και προσβλέπω στο βραβείο της ουράνιας πρόσκλησης του Θεού διά του Ιησού Χριστού.»'' (Προς Φιλιππησίους 3:13-14).
 
Μέσω της αφιέρωσης περισσότερου χρόνου από ό,τι συνήθως στην προσευχή και την μελέτη της Αγίας Γραφής και της Ιεράς Παράδοσης της Εκκλησίας, ο πιστός στον Χριστό γίνεται, μέσω της χάριτος του Θεού, πιο θεοειδής. Η στάση του Ορθοδόξου χριστιανού προς αυτήν την περίοδο είναι πολύ θετική, δεν είναι τόσο πολύ μια περίοδος μετανοίας, όπως τη σκέφτονται οι «Δυτικοί», αλλά μια προσπάθεια να ανακαταλάβουμε την πραγματική μας κατάσταση όπως ήταν με τον [[Αδάμ]] και την [[Εύα]] πριν από την πτώση - μια προσπάθεια για να ζήσουμε καθαρή ζωή.
[[Αρχείο:Orthodox liturgical implement.jpg|thumb|250px|right|Η τράπεζα της πρόθεσης και επάνω της τα Ιερά σκεύη, τα οποία χρησιμοποιούνται στην Ορθόδοξη Θεία Λειτουργία (φωτογραφία από τον ''Sergey Prokudin-Gorsky'' (1911)).]]
[[Αρχείο:Poxvala s akafistom.jpg|thumb|right|250px|«Ο [[Ακάθιστος Ύμνος]]», Ρωσική [[Αγιογραφία]] του 14ου αιώνα. Στο κέντρο εικονίζεται η [[Παναγία]], ενώ καθεμιά από τις μικρές περιφερειακές εικόνες αφορά τη διήγηση ενός από τους 24 «οίκους» του Ακάθιστου Ύμνου.]]
Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι ότι, ιερατικώς (λειτουργικώς), οι εβδομάδες δεν διατρέχουν από την Κυριακή έως το [[Σάββατο]], αλλά μάλλον αρχίζουν τη Δευτέρα και λήγουν την Κυριακή. Επίσης οι περισσότερες εβδομάδες ονομάζονται από το δίδαγμα του Ευαγγελίου που θα διαβαστεί στη Θεία Λειτουργία την περάτωση της Κυριακής τους. Αυτό είναι για να δείξει ότι ολόκληρη η εποχή είναι "«αναμενόμενη"» και καταλήγει στη μεγαλύτερη Κυριακή όλων: το Πάσχα.
 
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής, ένα ειδικό βιβλίο ακολουθίας ''(service book)'' χρησιμοποιείται, γνωστό ως το Τριῴδιον το Κατανυκτικόν (ή κοινώς Τριώδιο), το οποίο περιέχει τα νηστήσιμα κείμενα για την Ιερουργία ([[Ωρολόγιον]]) και Θείες Λειτουργίες [''«Daily Office (Canonical Hours) and Liturgies»'']. Το Τριώδιο ξεκινά κατά τη διάρκεια της προ-νηστήσιμης περιόδου για να συμπληρώσει ή να αντικαταστήσει τμήματα των τακτικών λειτουργιών ''(regular services)''. Αυτή η αντικατάσταση ξεκινά σταδιακά, αρχικά επηρεάζοντας μόνο την ανάγνωση των Επιστολών και του Ευαγγελίου και αυξάνει βαθμιαία έως την Μεγάλη Εβδομάδα, όταν αντικαθιστά εξ ολοκλήρου, όλα τα άλλα λειτουργικά μέρη (κατά τη διάρκεια του ''Triduum''{{refn|group="Σημ."| Το ''triduum'' (πληθυντικός: ''tridua'') είναι μια θρησκευτική τήρηση η οποία διαρκεί τρεις ημέρες. Το πιο γνωστό παράδειγμα σήμερα αποτελεί το λειτουργικό Πασχαλινό ''Triduum'' (οι τρεις ημέρες από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης έως την Κυριακή του Πάσχα).{{refn|group="Παρ. Σημ."| [http://www.newadvent.org/cathen/15041c.htm John Wynne, "Triduum" in ''The Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]}}}} εξαλείφεται ακόμη και το Ψαλτήρι και όλα τα κείμενα λαμβάνονται αποκλειστικά από το Τριώδιον). Το Τριώδιον χρησιμοποιείται έως ότου σβήσουν τα φώτα πριν το μεσονύκτιο κατά την Πασχαλινή Αγρυπνία, οπότε αντικαθίσταται από το [[Πεντηκοστάριο]],{{refn|group="Σημ."| Το [[Πεντηκοστάριο]] ([[Ελληνική γλώσσα|Ελληνικά]]: Πεντηκοστάριον, [[Σλάβικα]]: Цвѣтнаѧ Трїωдь, ''Tsvyetnaya Triod'', κυριολεκτικά «Ανθισμένο Τριώδιον» [[Ρουμανικά]]: ''Penticostar'') είναι το λειτουργικό βιβλίο που χρησιμοποιείται από τις Ανατολικές Ορθόδοξες και τις Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες, οι οποίες ακολουθούν τη Βυζαντινή Ιεροτελεστία κατά τη διάρκεια της Πασχαλινής Εποχής η οποία εκτείνεται από το Πάσχα (Πάσχα) μέχρι την Κυριακή μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων (δηλαδή, τη δεύτερη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή). Η ονομασία σημαίνει το βιβλίο των «Πενήντα Ημερών», αναφερόμενο στο χρονικό διάστημα από το Πάσχα έως την Πεντηκοστή. Στα Ελληνικά, μερικές φορές αποκαλείται επίσης και Πεντηκοστάριον χαρμόσυνον. Στην Αγγλική γλώσσα, μερικές φορές ονομάζεται το Πασχαλινό Τριώδιον. Το όνομα «Πεντηκοσταρίον» εφαρμόζεται επίσης στη λειτουργική περίοδο που καλύπτεται από το βιβλίο.}} το οποίο αρχίζει με την εξ ολοκλήρου αντικατάσταση των κανονικών ακολουθιών ''(normal services)'' (κατά τη διάρκεια της [[Διακαινήσιμος εβδομάδα|Διακαινησίμου εβδομάδας]]) και σταδιακά μειώνεται έως ότου οι κανονικές λειτουργίες ''(normal services)'' επανακτήσουν τη θέση τους ακολουθώντας το Μεθεόρτιο της [[Πεντηκοστή]]ς.
Αυτή η ανάγνωση στην πραγματικότητα εμπίπτει στο τέλος του Ωρολογίου κύκλου, που αποδίδεται την 32η Εβδομάδα μετά την Πεντηκοστή. Ωστόσο, ανάλογα με την ημερομηνία του επερχόμενου Πάσχα, οι αναγνώσεις των προηγούμενων εβδομάδων, είτε παραλείπονται (αν το Πάσχα θα είναι νωρίς) ή επαναλαμβάνονται (εάν θα είναι αργά), έτσι που οι αναγνώσεις της 32ης Κυριακής μετά την Πεντηκοστή, πάντα συμβαίνουν την Κυριακή που προηγείται της Εβδομάδας του Τελώνη και [[Φαρισαίος|Φαρισαίου]].
 
Στις Βυζαντινές ''("«Ελληνικές"»)'' λειτουργικές παραδόσεις, η ανάγνωση του Ευαγγελίου για τον Ζακχαίο, παραμένει στον κανονικό Ωρολόγιο κύκλο και δεν πέφτει πάντα την πέμπτη Κυριακή πριν από τη Σαρακοστή. Στην πραγματικότητα, συνήθως πέφτει σε λίγες εβδομάδες πριν και η πέμπτη Κυριακή πριν από τη Σαρακοστή, είναι γνωστή ως η Κυριακή της Γυναίκας από την [[Χαναάν]], μετά από την ιστορία στο Κατά [[Ματθαίος|Ματθαίο]]ν 15:21-28.<ref>{{bibleverse||Matthew|15:21-28|KJV}}</ref>
 
Η σημασία της Σαρακοστής για τον απολογισμό του Ζακχαίου στο Ευαγγέλιο, είναι ότι εισάγει τα θέματα του ευσεβούς ζήλου (ο Ζακχαίος που σκαρφαλώνει επάνω στην συκομουριά· οι λέξεις του Ιησού: «Ζακχαίε, κατέβα γρήγορα»), συγκρατήστε (τη λέξη του Ιησού: «κατέβα»), κάνοντας μια θέση για τον Ιησού, στην καρδιά («Πρέπει να μείνω στο σπίτι σου»), υπερνικώντας το κουτσομπολιό («Και όταν το είδαν, όλοι μουρμούριζαν, λέγοντας, ότι είχε φύγει για να είναι φιλοξενούμενος με έναν άνθρωπο που είναι αμαρτωλός»), μετάνοια και ελεημοσύνη (Και ο Ζακχαίος στάθηκε και είπε προς τον Κύριο: «Κύριε, υπόσχομαι να δώσω τα μισά από τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς· και να ανταποδώσω στο τετραπλάσιο όσα έχω πάρει με απάτη»), συγχώρεση και συμφιλίωση (Και ο [[Ιησούς Χριστός|Ιησούς]] είπε σ ' αυτόν: «Σήμερα, αυτή η οικογένεια σώθηκε· γιατί κι αυτός ο τελώνης είναι απόγονος του [[Αβραάμ]]») και ο λόγος για το Πάθος και την Ανάσταση («Ο Υιός του Ανθρώπου, ήρθε για ν' αναζητήσει και να σώσει, αυτούς που έχουν χάσει το δρόμο τους»).
 
Η ανάγνωση της Επιστολής για την Κυριακή του Ζακχαίου είναι στην Α΄ Προς Τιμόθεον 4:9-15,<ref>{{bibleverse|1|Timothy|4:9-15|KJV}}</ref> η οποία από μόνη της δεν έχει κανένα θέμα Σαρακοστής, άλλη από, ως μια νουθεσία για δίκαιη συμπεριφορά.
Πενήντα χρόνια μετά το θάνατο του Αγίου Θεοδώρου, ο αυτοκράτορας [[Ιουλιανός ο Παραβάτης]] (361-363), ως μέρος της γενικής πολιτικής της δίωξης των Χριστιανών, διέταξε τον κυβερνήτη της [[Κωνσταντινούπολη]]ς κατά την πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, να πασπαλιστούν όλα τα τρόφιμα στις αγορές, με το αίμα που προσφέρεται στα παγανιστικά είδωλα, γνωρίζοντας ότι ο λαός θα πεινάει μετά την αυστηρή νηστεία της πρώτης εβδομάδας. Ο Άγιος Θεόδωρος, εμφανίστηκε σε ένα όνειρο του Αρχιεπισκόπου [[Ευδόξιος ο Αντιοχείας|Ευδοξίου]], διατάζοντάς τον να ενημερώσει όλους τους Χριστιανούς, ώστε κανείς να μην αγοράσει τίποτα από τις αγορές, αλλά, αντιθέτως, να φάει μαγειρεμένο [[σιτάρι]] με [[μέλι]] ([[κόλλυβα]]).
 
Η Πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι η [[Εορτή της Ορθοδοξίας]], η οποία τιμά την αποκατάσταση της προσκύνησης των [[Αγιογραφία|εικόνων]] μετά την Εικονοκλαστική διαμάχη, η οποία θεωρείται ότι είναι ο θρίαμβος της Εκκλησίας πάνω από τις τελευταίες μεγάλες [[Αίρεση|αιρέσεις]] που την προβλημάτιζαν (όλες οι κατοπινές αιρέσεις είναι απλά ένα αναμάσημα των προηγουμένων). Πριν από την [[Θεία Λειτουργία]] την ημέρα αυτή, μια ειδική λειτουργία ''(service)'', η οποία είναι γνωστή ως ο "«[[Κυριακή της Ορθοδοξίας|Θρίαμβος της Ορθοδοξίας]]"» που πραγματοποιείται στους [[Καθεδρικός Ναός|καθεδρικούς ναούς]] και τα μεγάλα μοναστήρια, κατά την οποία διακηρύσσεται (που περιέχει αφορισμούς κατά των διαφόρων αιρέσεων και εγκώμια από εκείνους που έχουν πραγματοποιήσει νηστεία για να τη Χριστιανική πίστη) το συνοδικό. Το θέμα της ημέρας είναι η νίκη της Αληθινής Πίστης επάνω στην αίρεση. «Αφού κάθε παιδί του Θεού μπορεί να νικήσει τον κόσμο: με την πίστη μας» (Α΄ Ιωάννου 5:4)<ref>{{bibleverse|1|John|5:4|KJV}}</ref> Επίσης, οι εικόνες των αγίων μαρτυρούν ότι ο άνθρωπος, «δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού» (Γένεσις 1:26),<ref>{{bibleverse||Genesis|1:26|KJV}}</ref> μπορεί να γίνει ιερή και θεϊκή μέσω του καθαρισμού του εαυτού του, όπως η ζωντανή εικόνα του Θεού.
 
Την Πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής αρχικά τιμούσαν τους [[Προφήτης|Προφήτες]], όπως τον [[Μωυσής|Μωυσή]], τον [[Ααρών]] και τον [[Σαμουήλ]]. Η Λειτουργία του Προκείμενου και οι στίχοι του Αλληλούια, καθώς και την Επιστολή (προς Εβραίους 11:24-26,32-40) και αναγνώσεις του [[Ευαγγέλιο|Ευαγγελίου]] (Κατά [[Ευαγγελιστής Ιωάννης|Ιωάννην]] 1:43-51)<ref>{{bibleverse||John|1:43-51|KJV}}</ref> που διορίζονται για την ημέρα, συνεχίζουν να αντικατοπτρίζουν αυτή την παλαιότερη χρήση.
Ως μέρος των Όρθρων του Μεγάλου Κανόνα, αναγιγνώσκεται η Ζωή της Αγίας Μαρίας της Αιγύπτου από τον Άγιο [[Σωφρόνιος Α΄ Ιεροσολύμων|Σωφρόνιο]], [[Κατάλογος Πατριαρχών Ιεροσολύμων|Πατριάρχης Ιεροσολύμων]] (634 - 638), ως παράδειγμα μετανοίας και υπερνικώντας τον πειρασμό. Επίσης, την ημέρα αυτή ψάλλεται το περίφημο κοντάκιο, «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα, τι καθεύδεις; ...»{{refn|group="Σημ."| Του οποίου η πλήρης μετάφρασή του είναι: ''«Ψυχή μου, ψυχή μου, σήκω αμέσως επάνω, σήκω όρθια, στάσου όρθια και μάλιστα γρήγορα, τώρα αμέσως. Γιατί κοιμάσαι τόσο βαριά τον ύπνο της αμαρτίας; Γιατί αμελείς τον πνευματικό σου αγώνα που αφορά τη σωτηρία σου; Γιατί καθυστερείς στο να πολεμάς εναντίον των παθών σου; Γιατί κοιμάσαι; Ξύπνα επιτέλους! Δε βλέπεις ότι πλησιάζει το τέλος σου; Δε βλέπεις ότι σήμερα, αύριο, μεθαύριο φεύγεις απ'αυτή τη ζωή, πεθαίνεις; Ψυχή μου, ψυχή μου, θα βρεθείς είτε το θέλεις είτε δεν το θέλεις, είτε σ'αρέσει είτε δε σ'αρέσει μπροστά στο φοβερό κριτήριο του Αγίου Θεού. Και τότε;...μέλλεις θορυβείσθαι. Και τότε θα θορυβηθείς, θα φοβηθείς, θα τρομάξεις»''.{{refn|group="Παρ. Σημ."| {{cite web |author = Θεοφύλακτος Ακρίτας |title = «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα, τι καθεύδεις;» Το αληθινό νόημα της Καθαράς Δευτέρας. |url = http://orthodoxosdromos.blogspot.gr/2015/02/blog-post_20.html |publisher = Θεοφύλακτος Ακρίτας |date = |accessdate = 3 Μαΐου 2016}}}}}} του Αγίου [[Ρωμανός ο μελωδός|Ρωμανού του Μελωδού]]. Την επόμενη ημέρα (Σάββατο πρωί) τελείται ειδική Προηγιασμένη Λειτουργία και η νηστεία είναι ελαφρώς χαλαρή (επιτρέπονται το [[κρασί]] και το [[λάδι]]) ως παρηγοριά, μετά τη μακρά λειτουργία της προηγούμενης νύκτας.
 
Το Σάββατο της Πέμπτης Εβδομάδας είναι αφιερωμένο στη [[Θεοτόκος|Θεοτόκο]] (Μητέρα του Θεού) και είναι γνωστό ως το "«Σάββατο του Ακάθιστου"», επειδή ο [[Ακάθιστος ύμνος]] της Παναγίας ψάλλεται κατά τη διάρκεια του [[Όρθρος|Όρθρου]] εκείνης της ημέρας (και πάλι, συνήθως αναμένεται από το βράδυ της Παρασκευής).
 
Η Πέμπτη Κυριακή αφιερώνεται στην Αγία Μαρία την Αιγυπτία,{{refn|group="Σημ."| Η Μαρία η Αιγυπτία (περίπου 344 - περίπου 421), τιμάται ως η προστάτης των μετανοούντων, πιο συγκεκριμένα στην Ανατολική Ορθόδοξη, τις [[Προχαλκηδόνιες Εκκλησίες]] και τις Ανατολικές Καθολικές εκκλησίες, καθώς και στη Ρωμαιοκαθολική.}} της οποίας ο Βίος αναγνώσθηκε την εβδομάδα ενωρίτερα κατά την διάρκεια του Μεγάλου Κανόνα. Κατά το τέλος της [[Θεία Λειτουργία|Θείας Λειτουργίας]] πολλές εκκλησίες εορτάζουν την «Ευλογία των Αποξηραμένων Καρπών», σε ανάμνηση του βαθυστόχαστου ασκητισμού της Αγίας Μαρίας.
 
===Η Μεγάλη Εβδομάδα===
Αν και τεχνικά, η Μεγάλη Εβδομάδα είναι ξεχωριστή από την Μεγάλη Τεσσαρακοστή, οι λειτουργίες ''(services)'' της αντικατοπτρίζουν αυτές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και περιέχονται στο ίδιο βιβλίο, το «Σαρακοστιανό Τριώδιον» ''("«Lenten Triodion"»)''. Ενώ, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, κάθε εβδομάδα έχει το δικό της θέμα, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, κάθε ημέρα έχει το δικό της θέμα και πάλι με βάση τις αναγνώσεις του Ευαγγελίου για την εκάστοτε ημέρα:
 
* Την [[Μεγάλη Δευτέρα]]—[[Ιωσήφ του Ιακώβ]] ως ένας τύπος του Χριστού και τον απολογισμό της άκαρπης συκιάς (Κατά [[Ευαγγελιστής Ματθαίος|Ματθαίον]] 21:18-22)<ref>{{bibleverse||Matthew|21:18-22|KJV}}</ref>
Αυτή την ημέρα, μπορεί να καταναλωθεί ένα γεύμα μαζί με κρασί.
 
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, η σειρά των λειτουργιών συχνά φέρεται νωρίτερα κατά αρκετές ώρες: Ο Όρθρος να εορτάζεται από την αναμονή το βράδυ πριν και ο Εσπερινός την πρωία. Αυτή η «''"ανατροπή"''» δεν είναι κάτι που επιβάλλεται από το [[τυπικό]], αλλά έχει αναπτυχθεί από την πρακτική ανάγκη. Δεδομένου ότι ορισμένες από τις πιο σημαντικές αναγνώσεις και λειτουργικές δράσεις λαμβάνουν χώρα στη διάρκεια του Όρθρου, εορτάζεται το βράδυ (μάλλον αντί ενωρίς το πρωί, πριν το ξημέρωμα, όπως είναι σύνηθες στους Όρθρους), έτσι ώστε να μπορούν να παρακολουθήσουν περισσότεροι άνθρωποι. Δεδομένου ότι κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας, ο Εσπερινός συνήθως συνδέεται είτε με την Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία ή την Θεία Λειτουργία και δεδομένου ότι οι πιστοί πρέπει να τηρούν μια συνολική νηστεία από όλα τα τρόφιμα και τα ποτά, προτού λάβουν τη [[Θεία Ευχαριστία|Θεία Κοινωνία]], εορτάζεται την πρωία (ο Εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής, είναι μια εξαίρεση σε αυτό, που συνήθως εορτάζεται το απόγευμα).
 
Ο ακολουθίες των Όρθρων για την Μεγάλη Δευτέρα έως την Πέμπτη, αναφέρονται ως «Προσευχή του Νυμφίου», επειδή το τροπάριο της ημέρας και το [[εξαποστειλάριο]] (ο ύμνος που ολοκληρώνει τον Κανόνα) αναπτύσσει το θέμα «Χριστός, ο Νυμφίος» (η Πέμπτη έχει το δικό της τροπάριο, αλλά χρησιμοποιεί το ίδιο εξαποστειλάριο). Η αγιογραφία που συχνά εμφανίζεται αυτές τις μέρες, απεικονίζει τον Ιησού και αναφέρεται ως «ο Νυμφίος», επειδή το ακάνθινο στεφάνι και ο χιτών της κοροϊδίας, είναι παράλληλα προς το στέμμα και τον χιτώνα που φοριέται από τον γαμπρό την ημέρα του γάμου του.
[[Αρχείο:El_Descendimiento,_by_Rogier_van_der_Weyden,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|thumb|right|250px|«Η αποκαθήλωση του Ιησού». Πίνακας του [[Ροχίρ φαν ντερ Βάιντεν]], [[Μαδρίτη]], [[Μουσείο ντελ Πράδο]].]]
[[Αρχείο:TzanesIcon.jpg|thumb|250px|Ο Επιτάφιος (περίπου 1600, [[Εμμανουήλ Τζάνες]] Μπουνιαλής, [[Κρητική Σχολή]]).]]
Η λειτουργία του Όρθρου (εορτάζεται συνήθως την Πέμπτη το βράδυ) επίσημα με τον τίτλο «Το Γραφείο του Αγίου και Λυτρωτικού Πάθους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»,<ref>Bishop Kallistos, ''op. cit.'', pσελ. 565</ref> και είναι κοινώς γνωστό ως ο «Όρθρος των Δώδεκα Ευαγγελίων», επειδή διάσπαρτες σε όλη την λειτουργία, είναι τα δώδεκα Ευαγγελικά αναγνώσματα, που αφηγούνται ολόκληρο το [[Άγια Πάθη|Πάθος του Χριστού]] από το [[Μυστικός δείπνος|Μυστικό Δείπνο]] για την σφράγιση του [[Ναός της Αναστάσεως|τάφου]]. Πριν από το Έκτο Ευαγγέλιο (Kατά Μάρκον 15:16-32),<ref>{{bibleverse||Mark|15:16-32|KJV}}</ref> που πρώτη αναφέρει την [[Σταύρωση]], ο ιερέας μεταφέρει ένα μεγάλο σταυρό στο κέντρο του ναού, όπου βρίσκεται σε όρθια θέση και όλοι οι πιστοί έρχονται προς τα εμπρός για να προσκυνήσουν. Ο σταυρός έχει συνημμένο επάνω του μια μεγάλη [[Αγιογραφία|εικόνα]], το ''΄σώμα΄«σώμα»'' (το εσταυρωμένο σώμα του Χριστού).
 
Στην αρχή του κάθε Ευαγγελίου, η καμπάνα κρούει, ανάλογα με τον αριθμό του Ευαγγελίου (μία φορά για το πρώτο Ευαγγέλιο, δύο για το δεύτερο κλπ.). Καθώς διαβάζεται το κάθε Ευαγγέλιο, οι πιστοί στέκουν κρατώντας αναμμένα κεριά, τα οποία σβήνουν στο τέλος της κάθε ανάγνωσης. Μετά το δωδέκατο Ευαγγέλιο, οι πιστοί δεν σβήνουν τα κεριά τους, αλλά τα αφήνουν αναμμένα και μεταφέρουν τη φλόγα στα σπίτια τους ως ευλογία. Εκεί, συχνά χρησιμοποιούν τη φλόγα για να ανάψουν τη λαμπάδα στο εικονοστάσι.
Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, λειτουργούν τις Βασιλικές Ώρες ''(Royal Hours)''. Αυτή είναι μια επίσημη λειτουργία των Μικρών Ωρών και των Τυπικών, στις οποίες έχουν προστεθεί τα αντίφωνα και οι αναγνώσεις των γραφών. Μερικοί από τους πάγιους ψαλμούς που είναι πρότυποι για κάθε μια από τις Μικρές Ώρες, αντικαθίστανται με ψαλμούς, οι οποίοι έχουν ιδιαίτερη σημασία για τα Πάθη.
 
Ο Εσπερινός της Μεγάλης Παρασκευής συνήθως εορτάζεται το απόγευμα, την ώρα του θανάτου του Ιησού στον Σταυρό. Μετά τη Μικρή Είσοδο, η ανάγνωση του Ευαγγελίου είναι μια συνένωση απολογισμών της Σταύρωσης των τεσσάρων Ευαγγελιστών και της [[Αποκαθήλωση]]ς. Στο σημείο κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης όπου αναφέρεται στον [[Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας|Ιωσήφ της Αριμαθαίας]] και στον [[Νικόδημος|Νικόδημο]], δύο κληρικοί προσεγγίζουν το μεγάλο σταυρό στο κέντρο της εκκλησίας, αφαιρούν το ''΄σώμα΄«σώμα»'', το τυλίγουν σε ένα κομμάτι από λευκό [[λινό]] και το μεταφέρουν εντός του ιερού.
 
Αργότερα, κατά το [[Τροπάριο]], οι κληρικοί μεταφέρουν τον επιτάφιο (μια πάνινη εικόνα που συμβολίζει την [[Ιερά Σινδόνη|σινδόνη]], στην οποία ετοιμάστηκε ο Ιησούς για την ταφή) στο κέντρο του ναού, όπου προσκυνάται από όλους τους πιστούς και, όπως συνηθίζεται, άντρες, γυναίκες και παιδιά περνάνε από κάτω όχι μόνο “για να τους πιάσει η χάρη”, αλλά για να δηλώσουν υποταγή, ομολογία στον Χριστό. Ειδικά άσματα και προσευχές, ψάλλονται μαζί με βιβλικές αναγνώσεις και ψάλλονται [[Ψαλμός|ψαλμοί]].
====Μεγάλο Σάββατο====
[[Αρχείο:Russian Resurrection icon.jpg|thumb|250px|right|Ρωσική αγιογραφία του 16ου αιώνα της Καθόδου του Χριστού στον Άδη.]]
Το '''Μεγάλο Σάββατο''' (επειδή ο Ιησούς "«αναπαύθηκε"» από τους κόπους του στο Σταυρό), συνδυάζει στοιχεία βαθιάς θλίψης και θριαμβευτικής χαράς. Αυτή, όπως και η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα αυστηρής νηστείας, αν και μπορεί να σερβιριστεί ένα γεύμα μετά την Θεία Λειτουργία, κατά την οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί το [[κρασί]] (αλλά όχι το [[λάδι]]).
 
Ο Όρθρος του Θρήνου (συνήθως εορτάζεται την εσπέραν της Παρασκευής), ομοιάζει με την λειτουργία της Ορθόδοξης [[κηδεία]]ς, καθότι το κύριο συστατικό του είναι η ψαλμωδία του Ψαλμού 118 (ο μακρύτερος Ψαλμός στη Βίβλο), κάθε στίχος, ο οποίος είναι διάσπαρτος με εγκώμια ''(ainoi)'' του νεκρού Χριστού. Η λειτουργία λαμβάνει χώρα με τους κληρικούς και τους ανθρώπους που συγκεντρώθηκαν γύρω από τον επιτάφιο στο κέντρο της εκκλησίας. Ο καθένας στέκεται κρατώντας αναμμένα κεριά κατά τη διάρκεια του ψαλμού. Την επομένη ψάλλονται τα ''Ευλογητάρια της Ανάστασης'', ύμνοι που συνήθως ψάλλονται μόνο τις Κυριακές.
Έτσι, σύμφωνα με την Ορθόδοξη θεολογία, το σωτηριολογικό έργο του Ιησού επί του Σταυρού, έχει επιτευχθεί και οι δίκαιοι που ανεχώρησαν εις τους Κόλπους του [[Αβραάμ]], έχουν απελευθερωθεί από τα δεσμά τους, ωστόσο, τα Καλά Νέα της Ανάστασης δεν έχουν ακόμη κηρυχθεί για τους ζώντες επί της γης (αυτό θα προκύψει κατά την Πασχαλινή Αγρυπνία). Για τον λόγο αυτό, οι πιστοί δεν έχουν ακόμα σπάσει τη νηστεία, ούτε ανταλλάσσουν το πασχαλινό φιλί.
 
Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, ο ιερέας ευλογεί τον οίνον και τον άρτον, τα οποία διανέμονται στους πιστούς. Αυτό είναι διαφορετικό από τα Ιερά Μυστήρια (Θεία Κοινωνία) που λαμβάνονταν νωρίτερα στην λειτουργία. Τούτος ο άρτος και οίνος είναι απλά ευλογημένα, δεν είναι αφιερωμένα. Είναι ένα κατάλοιπο από την αρχαία παράδοση της εκκλησίας (το οποίο ακόμα παρατηρείται σε ορισμένες περιοχές), όπου οι πιστοί δεν απομακρύνονται από την εκκλησία μετά τη λειτουργία, αλλά δίνεται στον καθένα από ένα ποτήρι κρασί και λίγο ψωμί και αποξηραμένα φρούτα, προκειμένου να πάρουν δύναμη για την αγρυπνία μπροστά. Θα ακούσουν την ανάγνωση από τις [[Πράξεις των Αποστόλων]], οι οποίες διαβάζονται απ' άκρου εις άκρον και αναμένουν την έναρξη της Πασχαλινής Αγρυπνίας. Ωστόσο, συνήθως αυτό δεν είναι γίνεται στις ημέρες μας.
 
Η τελευταία λειτουργική ακολουθία στο νηστήσιμο Τριώδιον, είναι το Μεσονύκτικον ''(Midnight office)'', το οποίο αποτελεί το πρώτο μέρος της Πασχαλινής Αγρυπνίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της λειτουργίας, επαναλαμβάνεται ο Κανών του Μεγάλου Σαββάτου, στο τέλος της οποίας ο ιερέας και ο διάκονος, παίρνουν τον επιτάφιο στο ιερό μέσω της Ωραίας Πύλης και τον εναποθέτουν στην [[Αγία Τράπεζα]] ([[βωμός|βωμό]]), όπου και θα παραμείνει μέχρι την [[Ανάληψις|Ανάληψη]]. Μετά την ολοκλήρωση των προσευχών και την [[Απόλυση (λειτουργική)|απόλυση]], σβήνουν όλα τα φώτα και τα κεριά στην εκκλησία και όλοι αναμένουν εν σιωπή και εν το σκότος για τα μεσάνυχτα, όταν θα ανακηρυχθεί η ανάσταση του Χριστού. Στη συνέχεια, θα ξεκινήσει το [[Πεντηκοστάριο]].
4.959

επεξεργασίες

Μενού πλοήγησης