Διαφορά μεταξύ των αναθεωρήσεων του «Ρήμα»

Μετάβαση στην πλοήγηση Πήδηση στην αναζήτηση
1.661 bytes προστέθηκαν ,  πριν από 8 έτη
+παραπομπές, (αν και η ποιότητα του άρθρου πρέπει να έπεσε κατακόρυφα)
(+παραπομπές, (αν και η ποιότητα του άρθρου πρέπει να έπεσε κατακόρυφα))
Ρήμα είναι το [[μέρη του λόγου|μέρος του λόγου]] που δηλώνει ότι ένα πρόσωπο, ζώο ή πράγμα (το [[υποκείμενο]])<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>{{cite book|last=Καρανικόλας|first=Αλέξανδρος|year=2003|publisher=Οργανισμός Εδκόσεων Διδακτικών Βιβλίων|isbn=960-06-0024-4}}</ref> ενεργεί ή παθαίνει κάτι ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> Σε κάθε πρόταση υπάρχει ρήμα.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />
{{πηγές}}
Ρήμα είναι ένα από τα [[μέρη του λόγου]] που δηλώνει ότι ένα πρόσωπο, ζώο ή πράγμα ενεργεί ή παθαίνει ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.<ref>Μ. Τριανταφυλλίδης, ''Μικρή Νεοελληνική Γραμματική'', ΟΕΔΒ, 1993</ref> Είναι το βασικότερο στοιχείο της [[πρόταση (γλώσσα)|πρότασης]], για κάθε πρόταση αντιστοιχεί και ένα ρήμα.
 
== Χαρακτηριστικά του ρήματος ==
Το ρήμα ως μέρος του λόγου στα [[Ελληνική γλώσσα|ελληνικά]] έχει τα εξής χαρακτηριστικά:
 
* Διάθεση: Η οποία δηλώνει τητί σχέσηκάνει, τηςτί ενέργειαςπαθαίνει μεή τοσε [[υποκείμενο]]ποιά καικατάσταση είναι το [[κατηγόρημαυποκείμενο]].<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> Υπάρχουν τέσσερις διαθέσεις:<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />
** Ενεργητική: Αυτή η διάθεση δηλώνει μία ενέργεια που ξεκινάει από το [[υποκείμενο]].<ref καιname=Γραμματική μεταβαίνειgroup=ΟΕΔΒ στο κατηγόρημα/>. ΤοΑνάλογα κατηγόρημαμε ονομάζεταιο ''αντικείμενο'',που ενώπηγαίνει υπάρχει περίπτωση και δεύτερου αντικειμένου.η Αυτάενέργεια τατου ρήματαρήματος χωρίζονταιυπάρχουν σεοι τρειςεξής υποκατηγορίες:
*** Αμετάβατα: Η ενέργεια που εκφράζεται από το ρήμα δε μεταβαίνει<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> κάπου.
*** Μεταβατικά μονόπτωτα: Η ενέργεια μεταβαίνει στοσε ένα αντικείμενο.<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>{{cite book|last=Καρανικόλας|first=Αλέξανδρος|title=Συντακτικό της Νέας Ελληνικής|year=2003|publisher=Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων|isbn=960-06-0023-6}}</ref>
*** Μεταβατικά δίπτωτα: Η ενέργεια μεταβαίνει σε δύο αντικείμενα, ένα ''άμεσο'' και ένα ''έμμεσο''.<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ/>
** Μέση: Η ενέργεια ξεκινά από το υποκείμενο και καταλήγει στο ίδιο το υποκείμενο.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />
** Παθητική: Το υποκείμενο δέχεται μία ενέργεια.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> Συνήθως στην πρόταση υπάρχει και [[ποιητικό αίτιο]].
** Ουδέτερη: Το υποκείμενο βρίσκεται σε μία κατάσταση.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />
 
* Φωνή: Υπάρχουν δύο φωνές η ενεργητική και η παθητική.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> Γενικά, ρήματα σε ενεργητική φωνή είναι ενεργητικής διάθεσης, ενώ ρήματα σε παθητική φωνή είναι παθητικής διάθεσης.<ref Ηname=Γραμματική διάκρισηgroup=ΟΕΔΒ γίνεται/> μεΤα βάσηρήματα τονενεργητικής τρόποδιάθεσης κλίσηςλήγουν στο πρώτο πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα σε ''-ω'', ενώ τα ρήματα παθητικής διάθεσης λήγουν σε ''-μαι''.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />
 
* [[Έγκλιση]]: Δηλώνει πώς θέλουμε να παρουσιάσουμε τη σημασία του ρήματος.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> Υπάρχουν τρεις εγκλίσεις,<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> απαρέμφατο<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ /> και μετοχή<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ />:
* [[Έγκλιση]]: Δηλώνει αν αναφέρεται σε αλήθεια, πραγματικότητα ή επιθυμία ή προσταγή του ομιλητή. Η διάκριση σε κάποια έγκλιση γίνεται με βάση τον τρόπο κλίσης του ρήματος. Υπάρχουν τρεις εγκλίσεις, ένα απαρέμφατο και δύο μετοχές:
** [[Οριστική]]: Δηλώνει το πραγματικό και το βέβαιο (απλή οριστική).<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> Φανερώνει το δυνατό (δυνητική οριστική)<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, το πιθανό (πιθανολογική οριστική)<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, ευχή (ευχετική οριστική)<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, παράκληση<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>.
** [[Οριστική]]: Δηλώνει αλήθεια ή πραγματικότητα.
** [[Υποτακτική]]: Δηλώνει ενδεχόμενο<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, το επιθυμητό<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> και άλλες συγγενικές σημασίες<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> (προτροπή (προτρεπτική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> παραχώρηση (παραχωρητική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> ευχή (ευχετική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> το δυνατό (δυνητική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> απορία (απορηματική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> το πιθανό (πιθανολογική υποτακτική),<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> προσταγή (προστακτική υποτακτική)<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> ή απαγόρευση (απαγορευτική υποτακτική)<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>). Η υποτακτική συνοδεύεται από [[μόριο (γλώσσα)|μόρια]].<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>
** [[Υποτακτική]]: Δηλώνει συνήθως επιθυμία. Η υποτακτική χρησιμοποιείται αντί της προστακτικής, όταν αυτή δε σχηματίζεται, ενώ μερικές εκφράσεις συντάσσονται μόνο με υποτακτική.
** [[Προστακτική]]: Δηλώνει προσταγή<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>. Η προσταγή μπορεί να γίνει:<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> προτροπή<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, απαγόρευση<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, παράκληση<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, ευχή<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>, έντονη ενέργεια<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>
** [[Προστακτική]]: Δηλώνει προσταγεί, ή ευχή.
** [[Απαρέμφατο]]: Άκλιτος τύπος που στερείταιχρησιμοποιείται οποιασδήποτεστο έγκλισης.σχηματισμό Χρησιμοποιείταιορισμένων στηχρόνων.<ref σύνταξηname=Γραμματική συντελεσμένων χρόνων.group=ΟΕΔΒ>
** [[Μετοχή]]: Όνομα επίθετο και ρήμα.<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>. Μετοχή έχει ο ενεστώτας στην ενεργητική<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> και στην παθητική φωνή<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ> και ο παρακείμενος στην παθητική<ref name=Συντακτικό group=ΟΕΔΒ>.
** [[Μετοχή]]: Ρηματικός τύπος με κλίση επιθέτου, λήγει συνήθως σε -μένος,-μένη,-μένο. Υπάρχουν δύο μετοχές, η μετοχή ενεστώτα και η μετοχή παρακειμένου ή αορίστου.
* [[Χρόνος (γραμματική)|Χρόνος]]: Δηλώνει αν το ρήμα αναφέρεται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον και επίσης χρονική διάρκεια και χρονική διαδοχή. Οι χρόνοι είναι 8.
** Ενεστώτας: Το ρήμα αφορά το παρόν, δε δηλώνεται χρονική διάρκεια, ούτε χρονική διαδοχή.
** Παρατατικός: Το ρήμα αφορά μία παρελθοντική πράξη ή κατάσταση με διάρκεια.
** Αόριστος: Το ρήμα αφορά μία στιγμιαία παρελθοντική πράξη ή κατάσταση.
** Στιγμιαίος Μέλλοντας: Το ρήμα αφορά μία στιγμιαία μελλοντική πράξη ή κατάσταση.
** Εξακολουθητικός Μέλλοντας: Το ρήμα αφορά μία μελλοντική πράξη ή κατάσταση διαρκείας.
** Παρακείμενος: Το ρήμα αφορά μία πράξη ή κατάσταση που έχει συντελεστεί στο παρόν.
** Υπερσυντέλικος: Το ρήμα αφορά μία πράξη ή κατάσταση που έχει συντελεστεί στο παρελθόν.
** Συντελεσμένος μέλλοντας: Το ρήμα αφορά μία πράξη ή κατάσταση που θα έχει συντελεστεί στο μέλλον.
* [[Αριθμός (γραμματική)|Αριθμός]]: Δηλώνει το πλήθος των υποκειμένων. Υπάρχουν δύο αριθμοί ρημάτων, οι ίδιοι που υπάρχουν και στις κλίσεις των επιθέτων και των ουσιαστικών, ο ενικός και ο πληθυντικός.
 
* [[ΠρόσωποΧρόνος (γραμματική)|ΠρόσωποΧρόνος]]: Δηλώνει τητο σχέσηχρόνο<ref τωνname=Γραμματική προσώπωνgroup=ΟΕΔΒ> τηςτου επικοινωνίας με το υποκείμενοσυμβάντος. Υπάρχουν τρία πρόσωπα:
** Ενεστώτας: Παροντικός και εξακολουθητικός χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** α΄ πρόσωπο: Το υποκείμενο του ρήματος είναι ο ομιλητής ή οι ομιλητές.
** Παρατατικός: Παρελθοντικός και εξακολουθητικός χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** β΄ πρόσωπο: Το υποκείμενο του ρήματος είναι ο ακροατής ή οι ακροατές.
** Αόριστος: Παρελθοντικός και στιγμιαίος χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** γ΄ πρόσωπο: Το υποκείμενο του ρήματος δε συμμετέχει αυτήν τη στιγμή στην επικοινωνία.
** Στιγμιαίος Μέλλοντας: Μελλοντικός και στιγμιαίος χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** Εξακολουθητικός Μέλλοντας: Μελλοντικός και εξακολουθητικός χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** Παρακείμενος: Παροντικός και συντελεσμένος χρόνος<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>.
** Υπερσυντέλικος: Παρελθοντικός και συντελεσμένος χρόνος.
** Συντελεσμένος μέλλοντας: Μελλοντικός και συντελεσμένος χρόνος.
 
* [[Αριθμός (γραμματική)|Αριθμός]]: Δηλώνει αν το υποκείμενο είναι ένα ή πολλά πρόσωπα, ζώα ή πράγματα<!--το υποκείμενο είναι πάντα ένα!-->.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ> Υπάρχουν δύο αριθμοί ρημάτων, ο ενικός και ο πληθυντικός.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>
 
* [[Πρόσωπο (γραμματική)|Πρόσωπο]]: Δηλώνει τα πρόσωπα της ομιλίας.<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ> Υπάρχουν τρία πρόσωπα:
** α΄ πρόσωπο<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>
** β΄ πρόσωπο<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>
** γ΄ πρόσωπο<ref name=Γραμματική group=ΟΕΔΒ>
 
== Βοηθητικά ρήματα ==
 
Βοηθητικά ρήματα είναι τα ρήματα που χρησιμοποιούνται για το σχηματισμό χρόνων. Σχεδόν σε κάθε γλώσσα βοηθητικά ρήματα είναι τα ρήμα '''είμαι''', το οποίο έχει πολλές έννοιες, το '''έχω''' και το '''κάνω''' . Στην ελληνική γλώσσα βοηθητικά ρήματα είναι τα ρήματα ''είμαι'' και ''έχω'' πουόταν χρησιμοποιούνται για τον περιφραστικό σχηματισμό των συντελεσμένων χρόνων.<ref Σεname=Γραμματική άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες σημαντικό βοηθητικό ρήμα είναι και το ρήμα ''κάνω''. Τα ρήματα έχω και είμαι δεν σχηματίζουν ορισμένους χρόνους, αλλά τους συμπληρώνουν με χρόνους από άλλα ρήματα (π.χ. ο παρακείμενος του αρχαίου ελληνικού ''ειμί'' είναι ''γέγονα'' (από το γίγνομαι).group=ΟΕΔΒ>
 
== Σημειώσεις, Παραπομπές ==
4.329

επεξεργασίες

Μενού πλοήγησης