Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δολοφονία του Γεωργίου Α' της Ελλάδας

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Δολοφονία του Γεωργίου Α' της Ελλάδας
Karl Haupt, Η δολοφονία της Α.Μ. του Βασιλέως των Ελλήνων Γεωργίου Α΄.
Ώρα17:15 (Ώρα Ελλάδος)
Ημερομηνία18 Μαρτίου 1913
ΤοποθεσίαΘεσσαλονίκη, Βασίλειο της Ελλάδας.
ΣτόχοςΓεώργιος Α΄ της Ελλάδας
Όπλαπερίστροφο
Θάνατοι1 Νεκρός (Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας)
Τραυματισμοί0
Commons page Σχετικά πολυμέσα
δεδομένα

Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας δολοφονήθηκε αργά το απόγευμα της 18ης Μαρτίου 1913 στην Θεσσαλονίκη, από έναν θωρούμενο αναρχικό ονόματι Αλέξανδρος Σχινάς.

Την ημέρα της δολοφονίας, ο Βασιλιάς Γεώργιος ήταν στη Θεσσαλονίκη, που πρόσφατα είχε απελευθερωθεί από τους Οθωμανούς από τον γιο του, Πρίγκιπα Κωνσταντίνο. Μετά από 50 χρόνια βασιλείας, ο Γεώργιος, νιώθοντας αδύναμος, σχεδίαζε να παραιτηθεί κατά τη διάρκεια του επερχόμενου Χρυσού Ιωβηλαίου του τον Οκτώβριο. Το απόγευμα έκανε την καθημερινή του βόλτα στους δρόμους της πόλης, με ελάχιστη προστασία, όπως έκανε στην Αθήνα καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του. Περίπου στις 5:15 μ.μ. κοντά στον Λευκό Πύργο, ο Αλέξανδρος Σχινάς τον πυροβόλησε με ένα περίστροφο. Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, αλλά πέθανε πριν την άφιξή του. Για να αποφευχθεί δυσαρέσκεια των Ελλήνων προς τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που κατοικούνταν σε μεγάλο βαθμό από Σλάβους, οι αρχές αρνήθηκαν οποιοδήποτε πολιτικό κίνητρο για την βασιλοκτονία, αποδίδοντάς την στον Σχινά, που περιγράφηκε ως αλκοολικός και ψυχικά ασταθές άτομο. Ο Σχινάς συνελήφθη από την Ελληνική Χωροφυλακή, τέθηκε υπό κράτηση και ανακρίθηκε, αλλά σκοτώθηκε από εκπαραθύρωση στις 6 Μαΐου 1913.

Η σορός του Βασιλιά μεταφέρθηκε με τη βασιλική θαλαμηγό Αμφιτρίτη στην Αθήνα, καλύφθηκε με Ελληνική και Δανική σημαία, τοποθετήθηκε στην Μητρόπολη και εκτέθηκε σε τριήμερο λαϊκό προσκύνημα πριν ενταφιαστεί στους κήπους του βασιλικού παλατιού στο Τατόι. Ο Πρίγκιπας Κωνσταντίνος διαδέχθηκε τον πατέρα του τις παραμονές του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, σηματοδοτώντας την αρχή μιας περιόδου μεγάλης αστάθειας για την Ελλάδα και το Στέμμα. Ανατράπηκε και αντικαταστάθηκε από τον δεύτερο γιο του, Αλέξανδρο, μετά από μόλις τέσσερα χρόνια βασιλείας, εξορίστηκε και ανέκτησε το θρόνο του μόλις το 1920. Αναγκάστηκε να παραιτηθεί μόνιμα το 1922, αυτή τη φορά υπέρ του μεγαλύτερου γιου του, Γεωργίου Β΄, μετά την ήττα της Ελλάδας στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο και την Μικρασιατική Καταστροφή.

Υπόβαθρο

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ελληνικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου.

Μετά από Οθωμανική κυριαρχία αιώνων, από τα μέσα του 15ου αιώνα μέχρι τη δεκαετία του 1820, η Ελλάδα απέκτησε ανεξαρτησία μετά την Επανάσταση του 1821, με την υποστήριξη της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Ο Βαυαρός Πρίγκιπας Όθωνας του Βίτελσμπαχ ορίστηκε ο μονάρχης του νέου Βασιλείου της Ελλάδας. Το 1862[1] ο βασιλιάς Όθωνας ανατράπηκε και επιλέχθηκε από τις «προστάτιδες δυνάμεις» ο Πρίγκιπας Γουλιέλμος της Δανίας, ο οποίος ήταν 17 ετών εκείνη την εποχή, ως διάδοχός του. Ο διορισμός του εγκρίθηκε από την Ελληνική Εθνοσυνέλευση και ανακηρύχθηκε «βασιλεύς των Ελλήνων» με το όνομα Γεώργιος Α΄, στις 30 Μαρτίου 1863.[2][3][4][5][6][7]

Η «Μεγάλη Ιδέα» η αλυτρωτική ιδεολογία της ανάκτησης των υπό οθωμανικό έλεγχο ελληνικών εδαφών στα όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, οδήγησε την Ελλάδα να ανακτήσει την Θεσσαλία με τη Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης (1881). Ακολούθησε ωστόσο η ταπεινωτική ήττα στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, με επικεφαλής τον Πρίγκιπα Κωνσταντίνο, τον μεγαλύτερο γιο του βασιλιά. Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ επέζησε από μια απόπειρα δολοφονίας τον επόμενο χρόνο και από στρατιωτικό πραξικόπημα το 1909, που είχε ως αποτέλεσμα την πρωθυπουργοποίηση του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Βενιζέλος αναδιοργάνωσε τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και παραγκώνισε τον Κωνσταντίνο σε τιμητική θέση. Τον Οκτώβριο του 1912, όταν Βουλγαρία, Σερβία και Μαυροβούνιο σύμμαχοι της Ελλάδας στον Βαλκανικό Συνασπισμό, κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο βασιλιάς είδε την ευκαιρία να αποκαταστήσει τη φήμη της Ελλάδας μετά την ήττα της δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα.[3][8][9][10][11][12]

Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη (1912).

Οι πρώτες νίκες του πρώτου βαλκανικού πολέμου προκάλεσαν διαιρέσεις μεταξύ των συμμάχων για τα λάφυρα, ιδιαίτερα το λιμάνι της Θεσσαλονίκης (δεύτερη μεγαλύτερη πόλη στα Οθωμανικά Βαλκάνια μετά την Κωνσταντινούπολη), πρωτεύουσα των Βαλκανίων από γεωγραφική και οικονομική άποψη. Στις αρχές Νοεμβρίου, οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις εισήλθαν στην πόλη πριν από τους Βούλγαρους συμμάχους τους. Ο Κωνσταντίνος οδήγησε το στρατό μέσα από την πόλη και δέχτηκε την παράδοση των Οθωμανών στο Διοικητήριο. Οι Έλληνες γιόρτασαν την απελευθέρωση της πόλης. Ο Γεώργιος Α' και ο Βενιζέλος έσπευσαν στη Θεσσαλονίκη για να στηρίξουν τον Μακεδονικό Αγώνα και να οργανώσουν φιέστα νίκης κατά το επερχόμενο Χρυσό Ιωβηλαίο του βασιλιά. Την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης ακολούθησε η απελευθέρωση των Ιωαννίνων, κατά τη διάρκεια της Μάχης του Μπιζανίου στις αρχές Μαρτίου του 1913.[13][14][15][16][17]

Όταν δολοφονήθηκε στις 18 Μαρτίου 1913, ο Γεώργιος Α΄ βασίλευσε για σχεδόν 50 χρόνια. Ήταν ένας δημοφιλής βασιλιάς που αγκάλιασε τη «Μεγάλη Ιδέα» περισσότερο από ποτέ κατά τη διάρκεια της βασιλείας του και έφτασε στο αποκορύφωμα του κύρους του μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.[18]

Δολοφονία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ της Ελλάδας (περί το 1910).

Επιχειρώντας να αξιοποιήσει τη δημοτικότητά του για να εδραιώσει τη δυναστεία του, ο Γεώργιος αποφάσισε να παραιτηθεί υπέρ του γιου του, Πρίγκιπα Κωνσταντίνου. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Θεσσαλονίκη, ο βασιλιάς ανακοίνωσε στην οικογένειά του την πρόθεσή του να παραιτηθεί κατά το επερχόμενο Χρυσό Ιωβηλαίο τον Οκτώβριο. Ανέφερε την φθίνουσα δύναμη του ως τον λόγο για την απόφασή του και πίστευε ότι ο Κωνσταντίνος, με την ιδανική ηλικία και το ανάστημά του, ήταν έτοιμος να αναλάβει τον θρόνο.[19][20]

Στις 18 Μαρτίου 1913, ο βασιλιάς Γεώργιος έκανε τη συνήθη απογευματινή του βόλτα στους δρόμους της Θεσσαλονίκης με τον υπασπιστή του, Ιωάννη Φραγκούδη. Κινούνταν σχεδόν απροστάτευτος, όπως έκανε στην Αθήνα από την αρχή της βασιλείας του. Παρά τις συμβουλές των συμβούλων του, ο βασιλιάς προτιμούσε ελάχιστη προστασία, επιτρέποντας μόνο σε δύο χωροφύλακες να τον ακολουθούν σε απόσταση. Περπατούσαν κοντά στον Λευκό Πύργο και συζητούσαν την επικείμενη επίσκεψη του βασιλιά στο Γερμανικό θωρηκτό Γκαίμπεν.[4][21][22][23][24] Ωστόσο, καθώς έφτασαν στη γωνία των οδών Βασιλίσσης Όλγας και Αγίας Τριάδας, τους προσέγγισε απροσδόκητα ο Αλέξανδρος Σχινάς, ένας θεωρούμενος αναρχικός, περίπου 43 ετών.[25]

Ο Λευκός Πύργος (1912).

Γύρω στις 5:15 μ.μ.[α] ο Σχινάς πυροβόλησε τον βασιλιά εξ επαφής από πίσω με ένα περίστροφο.[15][21][22][26][27] Σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς, ο Σχινάς είχε κρυφτεί και πλησίασε γρήγορα για να πυροβολήσει τον βασιλιά.[25] Μια άλλη αφήγηση τον απεικονίζει να βγαίνει από ένα τουρκικό καφέ, το Πασά Λιμάν, μεθυσμένος και αναμαλλιασμένος, και να πυροβολεί τον Γεώργιο καθώς αυτός περνούσε.[4][28] Η σφαίρα χτύπησε την καρδιά του βασιλιά, οδηγώντας στην κατάρρευση του. Ο μονάρχης μεταφέρθηκε στη συνέχεια με άμαξα στο πλησιέστερο στρατιωτικό νοσοκομείο,[29] αλλά υπέκυψε στα τραύματα του πριν την άφιξή του, σε ηλικία 67 ετών.[30]

Οι Νιου Γιορκ Τάιμς ανέφεραν τα τελευταία λόγια του Γεωργίου Α: «αύριο, όταν κάνω την επίσημη επίσκεψή μου στο θωρηκτό Γκαίμπεν, το γεγονός ότι ένα γερμανικό θωρηκτό τιμά έναν Έλληνα βασιλιά εδώ στη Θεσσαλονίκη θα με γεμίσει ευτυχία και ικανοποίηση.[31]» Ωστόσο, ο βιογράφος του βασιλιά, ο Λοχαγός Γουόλτερ Κρίστμας, αναφέρει τα τελευταία του λόγια ως εξής:«Δόξα τω Θεώ, ο Κρίστμας μπορεί τώρα να τελειώσει το έργο του με ένα κεφάλαιο για τη δόξα της Ελλάδας, του Πρίγκιπα Διαδόχου και του στρατού[32][β]».

Ο Αλέξανδρος Σχινάς δεν επιχείρησε να διαφύγει και συνελήφθη αμέσως από τον Ιωάννη Φραγκούδη[26][32], ενώ επιπλέον χωροφύλακες κατέφτασαν άμεσα από ένα κοντινό αστυνομικό τμήμα. Ο Σχινάς φέρεται να ζήτησε από τους αστυνομικούς να τον προστατεύσουν από το πλήθος που τον περιέβαλλε.[34] Ο Πρίγκιπας Νικόλαος, ο τρίτος γιος του βασιλιά Γεωργίου, ενημερώνεται γρήγορα για το γεγονός και τρέχει στο νοσοκομείο.[35] Ως το μοναδικό μέλος της βασιλικής οικογένειας που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη,[35] είναι αυτός που ενημερώνει τον νέο μονάρχη για το θάνατο του πατέρα τους.[36] Πράγματι, ο διάδοχος Κωνσταντίνος βρίσκεται στην Ήπειρο εκείνη την εποχή, διοικώντας το στράτευμα που μόλις είχε καταλάβει τα Ιωάννινα, με τον αδελφό του, Πρίγκιπα Χριστόφορο.[29][35]

Εσωτερικές και διεθνείς αντιδράσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Αναπαράσταση της δολοφονίας στο πρωτοσέλιδο του Le Petit Journal (30 Μαρτίου 1913).

Αμέσως μετά τη δολοφονία, η Ελλάδα αρνήθηκε να αποδώσει πολιτικό κίνητρο στην πράξη του Σχινά.[21] Γνωρίζοντας ότι η δολοφονία του βασιλιά σε μια πόλη που κατοικείται σε μεγάλο βαθμό από Σλάβους θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τις εντάσεις με τη Βουλγαρία, οι ελληνικές αρχές στόχευσαν ορισμένους Μουσουλμάνους και Εβραίους κατοίκους της Θεσσαλονίκης, τους οποίους θεωρούσαν υπεύθυνους.[37] Για να ειρηνεύσει την κοινή γνώμη, η κυβέρνηση τελικά ανακοίνωσε ότι ο δολοφόνος ήταν Έλληνας, περιγράφοντας τον Αλέξανδρος Σχινάς ως άτομο «χαμηλής νοημοσύνης», «εκφυλισμένο εγκληματία» και «θύμα αλκοολισμού»[38]. Αυτό το «επίσημο αφήγημα» οδήγησε στην ευρέως αποδεκτή απεικόνιση του Σχινά, που τον αποδίδει ως αλκοολικό και άστεγο, με το κίνητρό του για τη δολοφονία του βασιλιά να αποδίδεται σε ψυχική ασθένεια αντί για πολιτικούς λόγους.[27][34][39][40] Στη συνέχεια, οι αρχές προσπάθησαν να υποδείξουν ότι ήταν πράκτορας που ενεργούσε για λογαριασμό ξένης δύναμης (της Βουλγαρίας, Γερμανίας, ή Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) χωρίς όμως αποδεικτικά στοιχεία που να στηρίζουν τους ισχυρισμούς αυτούς.[41]

Τα νέα για την δολοφονία του Γεωργίου Α΄ σόκαραν βαθιά την Ελλάδα. Στην Αθήνα, οι εφημερίδες τυπώνονταν με μαύρα πλαίσια και έφεραν επαινετικά άρθρα για τον αποθανόντα μονάρχη.[42] Όλοι οι Υπουργοί εξέφρασαν τα συλλυπητήριά τους στη βασίλισσα Όλγα, χήρα του Γεωργίου Α΄, η οποία ήταν στην Αθήνα όταν δολοφονήθηκε ο σύζυγός της, και στην οποία έφεραν τα δυσάρεστα νέα ο γιος της Ανδρέας, η νύφη της Αλίκη και ο εγγονός της Γεώργιος[γ]. Στις 19 Μαρτίου, την επόμενη μέρα μετά τη δολοφονία του βασιλιά, όλα τα δημόσια ιδρύματα έκλεισαν, αναρτήθηκαν μεσίστιες σημαίες, ενώ κανονιοβολισμοί σε τακτά χρονικά διαστήματα υποδήλωναν το εθνικό πένθος και καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα.[42] Εν τω μεταξύ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανακοίνωσε στο Κοινοβούλιο την ανάρρηση στο θρόνο του Διαδόχου Κωνσταντίνου.[42]

Τίτλος των Νιου Γιορκ Τάιμς που αναφέρει τη δολοφονία του Γεωργίου Α΄ (19 Μαρτίου 1913).

Τις ώρες και τις ημέρες που ακολούθησαν την είδηση, ο νέος βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ έλαβε συλλυπητήρια τηλεγραφήματα από μονάρχες και αρχηγούς κρατών παγκοσμίως. Στο Βερολίνο, ο Αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β΄, κουνιάδος του νέου βασιλιά, διέταξε τρεις εβδομάδες πένθος της Αυλής, και όλοι οι αξιωματικοί του Αυτοκρατορικού Ναυτικού τήρησαν οκταήμερο πένθος.[42] Στο Λονδίνο, ο θάνατος του Γεωργίου Α΄ επηρέασε βαθιά τη Βασίλισσα χήρα Αλεξάνδρα, αδελφή του αποθανόντα μονάρχη, η οποία λιποθύμησε. Ο αγγλόφωνος Τύπος σημείωσε τους διαδοχικούς θανάτους που επηρέασαν τη Βασίλισσα από το θάνατο του συζύγου της Βασιλιά Εδουάρδου το 1910.[δ][42] Στις Βρυξέλλες, η Αυλή τήρησε πένθος εικοσιμίας ημερών,[45] ενώ στο Παρίσι, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρεϋμόν Πουανκαρέ και ο Πρωθυπουργός Αριστίντ Μπριάν έστειλε συλλυπητήριο τηλεγράφημα στον βασιλιά Κωνσταντίνο.[46] Ο Γαλλικός τύπος καταδίκασε ομόφωνα την επίθεση. Στις στήλες του Le Figaro, την επομένη της δολοφονίας του βασιλιά των Ελλήνων, ο δημοσιογράφος Ζορζ Μπουρντόν έγραψε: «ο θάνατος αυτού του σπάνιου μονάρχη είναι μια μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα, η οποία δεν θα είναι μόνη της στα αισθήματα πικρίας. Σε όλο τον κόσμο έχει φίλους που, στη θλίψη της, συμμετέχουν στο πένθος της[47][ε]».

Η δολοφονία του Γεωργίου Α΄ θυμίζει άλλες επιθέσεις εναντίον μοναρχών και πολιτικών προσωπικοτήτων στα τέλη του 19ου και του 20ού αιώνα,[41] συμπεριλαμβανομένου του βασιλιά Ουμβέρτου Α΄ της Ιταλίας το 1900, της Αυτοκράτειρας Σίσι το 1898, του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας Σαντί Καρνό το 1894 και του αυτοκράτορα Αλέξανδρου Β΄ της Ρωσίας το 1881.[49]

Προφίλ του Αλέξανδρου Σχινά

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Κύριο λήμμα: Αλέξανδρος Σχινάς
Ο Αλέξανδρος Σχινάς μετά τη σύλληψή του (1913).

Αν και Αλέξανδρος Σχινάς θεωρείται ένας από τους πιο διάσημους αναρχικούς δολοφόνους των αρχών του 20ού αιώνα, ωστόσο το προφίλ του παραμένει ασαφές,[50] όπως και αυτό άλλων διαβόητων δολοφόνων όπως ο Λουίτζι Λουκένι (δολοφόνου της Αυτοκράτειρας Σίσι της Αυστρίας) ή ο Λέων Τσόλγκος (δολοφόνου του Προέδρου των ΗΠΑ Γουίλιαμ ΜακΚίνλεϊ). Διάφορες θεωρίες συνωμοσίας που διαδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές[41] έχουν υπονοήσει ότι ο Σχινάς μπορεί να ήταν πράκτορας των Οθωμανών, των Βουλγάρων, της Διπλής Συμμαχίας (Γερμανίας και Αυστροουγγαρίας[ζ]), ή Σλαβομακεδόνων εθνικιστών.[4][27][52][53] Ωστόσο, δεν έχουν προκύψει συγκεκριμένα στοιχεία που να στηρίζουν αυτούς τους ισχυρισμούς[15] και καμία εθνικιστική ομάδα δεν ανέλαβε την ευθύνη για τη δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου[4]. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η δολοφονία διέκοψε την εύθραυστη ειρήνη μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων,[52] και ότι ο βασιλιάς Γεώργιος είχε ήδη σχεδιάσει να παραιτηθεί υπέρ του Κωνσταντίνου στο επερχόμενο Χρυσό του Ιωβηλαίο, οπότε τυχόν παρέμβαση της Διπλής Συμμαχίας για να εξασφαλίσει την διαδοχή στο θρόνο ήταν περιττή.[27]

Η κυβέρνηση της Ελλάδας αρχικά αρνήθηκε οποιοδήποτε πολιτικό κίνητρο για την βασιλοκτονία, αλλά κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης στη φυλακή, σε ερώτηση δημοσιογράφου προς τον Αλέξανδρο Σχινά, «είσαι αναρχικός;», αυτός απαντά:[54]

«Όχι, όχι! Δεν είμαι αναρχικός, αλλά σοσιαλιστής. Ασπάστηκα το σοσιαλισμό ενώ σπούδαζα ιατρική στην Αθήνα. Συνέβη σταδιακά, σχεδόν ανεπαίσθητα. Πιστεύω ότι όλα τα καλά και μορφωμένα άτομα είναι σοσιαλιστές. Για μένα, η φιλοσοφία της ιατρικής είναι συνυφασμένη με τον σοσιαλισμό.»

Άλλες θεωρίες σχετικά με τους λόγους της δολοφονίας ακολούθησαν να αναφύονται. Μερικοί υποστήριξαν ότι ήταν μια πράξη εκδίκησης εναντίον του βασιλιά, ο οποίος φέρεται να αρνήθηκε ένα αίτημα κυβερνητικής βοήθειας από τον Σχινά το 1911. Μια άλλη θεωρία είναι ότι ο Σχινάς έχασε μια σημαντική κληρονομιά στο χρηματιστήριο και ήταν σε κακή σωματική και ψυχική υγεία πριν από την επίθεση.[55][56] Ένα άρθρο στους Νιου Γιορκ Τάιμς το 1914 σχετικό με τις πολιτικές δολοφονίες της εποχής, δεν αναφέρει τον Σχινά μεταξύ των «αναρχικών που πιστεύουν σε μαχητικές τακτικές». Ωστόσο, περιγράφει τον δολοφόνο του Γεωργίου Α' ως έναν «πιθανώς ημίτρελο[57]».

Ο ίδιος ο Αλέξανδρος Σχινάς αποδίδει τις πράξεις του σε «παραισθήσεις» που προκαλούνται από φυματίωση:[54]

«Το βράδυ, ξυπνούσα νιώθοντας ότι έχανα το μυαλό μου. Είχα μια συντριπτική επιθυμία να καταστρέψω τον κόσμο και να βλάψω τους πάντες γιατί έβλεπα την κοινωνία ως εχθρό μου. Ήταν καθαρά τυχαίο που συνάντησα τον βασιλιά σε αυτή την ταραγμένη ψυχική κατάσταση. Αν είχα συναντήσει την αδερφή μου εκείνη τη μέρα, θα ήμουν πρόθυμος να κάνω και σε εκείνη κακό.»

Ο Σχινάς βασανίστηκε και υποβλήθηκε σε εξετάσεις κατά τη διάρκεια της κράτησής του,[15][34] αλλά αρνήθηκε να κατονομάσει τυχόν συνεργούς.[34][56] Σύμφωνα με την εφημερίδα Καθημερινή, ενημέρωσε τη Βασίλισσα Όλγα σε ιδιωτική του συνάντηση μαζί της.[58] Η εφημερίδα αναφέρει επίσης ότι ο Σχινάς έκανε δηλώσεις μετά τη σύλληψή του, αλλά δυστυχώς οι καταγραφές χάθηκαν σε πυρκαγιά στο πλοίο που τις μετέφερε στον Πειραιά.[58] Σε συνέντευξή του στη φυλακή, ο Σχινάς αρνείται επίσης κάθε προμελέτη.[η][54]

Πορτρέτο του Σχινά, που δημοσιεύθηκε στους Νιου Γιορκ Τάιμς (13 Απριλίου 1913).

Στις 6 Μαΐου 1913, έξι εβδομάδες μετά τη σύλληψή του, ο Αλέξανδρος Σχινάς πέθανε πέφτοντας από το παράθυρο του ανακριτή στα γραφεία της Χωροφυλακής στη Θεσσαλονίκη.[53][54][59] Οι αρχές ισχυρίστηκαν ότι ο Σχινάς, ο οποίος δεν ήταν δεμένος με χειροπέδες, εκμεταλλεύτηκε μια στιγμή απόσπασης της προσοχής από τους φρουρούς του για να τρέξει και να πηδήξει από το παράθυρο, πέφτοντας από ύψος εννέα μέτρων. Κάποιοι εικάζουν ότι ο Σχινάς αυτοκτόνησε για να αποφύγει περαιτέρω βασανιστήρια και αργό θάνατο από φυματίωση, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι μπορεί να τον πέταξαν έξω από το παράθυρο οι χωροφύλακες για να τον φιμώσουν.[4][15][22][34][39][60] Μετά το θάνατό του, το αυτί και το χέρι του ακρωτηριάστηκαν για σκοπούς ταυτοποίησης, διατηρήθηκαν, και αργότερα εκτέθηκαν στο Μουσείο εγκληματολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.[34]

Τον 21ο αιώνα, ο Σχινάς συχνά περιγράφεται ως αναρχικός που καθοδηγήθηκε από πολιτικά κίνητρα.[21][22][26][56] Ωστόσο, το 2014, ο Μάικλ Νιούτον παρείχε μια πιο εκλεπτυσμένη προοπτική, τονίζοντας ότι τα βασανιστήρια που υπέστη ο Σχινάς κατά τη διάρκεια της κράτησής του οδήγησαν σε μια «συγκεχυμένη ομολογία που συνδυάζει αναρχικές πεποιθήσεις με έναν ισχυρισμό βασιλοκτονίας λόγω οικονομικής διαμάχης.»[15] Ομοίως, το 2018, ο Μάικλ Κεμπ αμφισβήτησε τη σχέση του Σχινά με τον αναρχισμό ή την έμπρακτη προπαγάνδα[61], σημειώνοντας ότι οι όροι «σοσιαλισμός» και «αναρχισμός» είχαν διαφορετική χρήση εκείνη την εποχή. Οι αναφορές περί αιτήματος κυβερνητικής βοήθειας ή χαμένων επενδύσεων στο χρηματιστήριο δεν ευθυγραμμίζονται με τις θεωρίες σοσιαλιστικών ή αναρχικών του τάσεων.[62][θ] Ο Κεμπ υποδηλώνει ότι ο Σχινάς, αντί να είναι μέρος μιας μεγαλύτερης πολιτικής ή κρατικής συνωμοσίας, μπορεί να ήταν ένα προβληματικό άτομο, τόσο ψυχικά όσο και σωματικά άρρωστος, που επιδίωκε να ξεφύγει από τις σκληρές πραγματικότητες των αρχών του 20ου αιώνα.[63]

Η πομπή της σορού στη Θεσσαλονίκη.
Μεταφορά της σορού του βασιλιά Γεωργίου από τη θαλαμηγό Αμφιτρίτη και τη συνοδεία της (Βασίλειος Χατζής, 1913).

Μεταφορά και κηδεία στην Αθήνα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την επίθεση, η σορός του μονάρχη ταριχεύθηκε και τοποθετήθηκε σε μικρό δωμάτιο κοντά στην είσοδο του Νοσοκομείου.[42][46] Το βράδυ της δολοφονίας, το σώμα μεταφέρθηκε από το νοσοκομείο στο παλάτι. Η σορός καλύφθηκε με Ελληνική Σημαία και τοποθετήθηκε σε φορείο, το οποίο μεταφέρθηκε εναλλάξ από τον Πρίγκηπα Νικόλαο, υπασπιστές του βασιλιά, ανώτερους αξιωματικούς, πολιτικές και θρησκευτικές αρχές. Η πομπή πέρασε από τον τόπο της δολοφονίας πριν φτάσει στο παλάτι στις 10 μ.μ. Ένα τάγμα απέδωσε τιμές και η σορός τοποθετήθηκε σε ένα σαλόνι στον ημιώροφο. Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Γεννάδιος (Αλεξιάδης) τέλεσε τρισάγιο, ενώ πολιτικές και στρατιωτικές αρχές πέρασαν σιωπηλά από το φέρετρο του μονάρχη.[42][46]

Η σορός του βασιλιά μεταφέρθηκε στην Αθήνα με τη βασιλική θαλαμηγό Αμφιτρίτη, συνοδευόμενη από ένα στολίσκο πολεμικών πλοίων.[64] Η μεταφορά της σορού έγινε στις 25 Μαρτίου 1913 και σηματοδοτήθηκε από τελετή στη Θεσσαλονίκη. Ξεκινώντας από το παλάτι στις 9 το πρωί, η πομπή, με εύζωνες να σχηματίζοντας την τιμητική φρουρά του αποθανόντος μονάρχη, έφτασε στο λιμάνι περνώντας μέσα από ένα μεγάλο συγκεντρωμένο πλήθος. Το φέρετρο, ντυμένο με την εθνική σημαία με το στέμμα τοποθετημένο στην κορυφή, μεταφέρθηκε πάνω σε κιλλίβαντα πυροβόλου. Μετά το φέρετρο ακολουθούσε η βασιλική οικογένεια, με τους πρίγκηπες και τον νέο βασιλιά να μεταφέρουν το φέρετρο ως τη θαλαμηγό στο λιμάνι. Στη βασιλική θαλαμηγό, ο Μητροπολίτης Γεννάδιος εκφώνησε ομιλία προς τιμήν ενός βασιλιά «που έπεσε στην άσκηση του καθήκοντος». Στη συνέχεια, η Αμφιτρίτη έπλευσε προς τον Πειραιά συνοδευόμενη από τρία ελληνικά αντιτορπιλικά, την ρωσική κανονιοφόρο Ούραλετς, το γερμανικό καταδρομικό Γκαίμπεν, το βρετανικό καταδρομικό Γιάρμουθ, το γαλλικό καταδρομικό Μπρουί, και το ιταλικό καταδρομικό Σαν Τζιόρτζιο.[65][66]

Με καθυστέρηση λόγω ομίχλης, η Αμφιτρίτη έφτασε στον Πειραιά στις 27 Μαρτίου, λίγο πριν το μεσημέρι. Υψηλοί αξιωματούχοι της αυλής και του Βασιλείου περίμεναν το πλοίο στην αποβάθρα για να αποδώσουν τα σέβη τους στη σορό του μονάρχη, η οποία τοποθετήθηκε σε κιλλίβαντα πυροβόλου, όπως και στη Θεσσαλονίκη, τον οποίο τραβούσαν Έλληνες ναυτικοί. Ο Κωνσταντίνος Α΄ ακολουθούσε το φέρετρο, του οποίου προπορευόταν η Ιερά Σύνοδος. Η πομπή περιελάμβανε πρίγκηπες, Λουθηρανό πάστορα, υπουργούς, ξένους διπλωμάτες και πολιτικές και στρατιωτικές αρχές. Η Βασίλισσα Όλγα, η χήρα του Γεωργίου, και η Σοφία, σύζυγος του Κωνσταντίνου, μαζί με πριγκίπισσες της βασιλικής οικογένειας, ακολουθούσαν σε άμαξες.[65]

Η κηδεία του Γεωργίου Α΄ στην Αθήνα.

Στο σιδηροδρομικό σταθμό, το σώμα του μονάρχη τοποθετήθηκε σε λευκή νεκροφόρα με μωβ πλευρικές ταινίες. Καθώς το ειδικό τρένο αναχώρησε για την Αθήνα, ξένα πλοία που αγκυροβολούσαν στον Πειραιά, μαζί με ελληνικά πυροβόλα, εκτέλεσαν κανονιοβολισμούς.[65] Στην Αθήνα, η πομπή κινήθηκε μέσα από ένα τεράστιο πλήθος στο Μητροπολιτικό Ναό. Μετά από τρισάγιο, το φέρετρο, καλυμμένο με τις σημαίες της Ελλάδας και της Δανίας (χώρα γέννησης του Γεωργίου Α΄), εκτέθηκε στο παρεκκλήσι του Αγίου Ελευθερίου σε τριήμερο δημόσιο προσκύνημα.[65][67]

Η επίσημη κηδεία του βασιλιά Γεωργίου Α΄ έγινε στις 2 Απριλίου 1913 στην Αθήνα, μπροστά σε ένα τεράστιο πλήθος. Ο Καθεδρικός Ναός του Ευαγγελισμού ήταν βαριά διακοσμημένος με στεφάνια. Το βασιλικό φέρετρο είχε τοποθετηθεί στο κέντρο του ναού σε μια μικρή μωβ πλατφόρμα, με έξι υπασπιστές του βασιλιά να την φυλάνε.[68] Μεταξύ των ξένων καλεσμένων ήταν αξιοσημείωτες προσωπικότητες όπως ο Πρίγκιπας Φερδινάνδος της Ρουμανίας, ο Πρίγκιπας Βόρις Γ΄ της Βουλγαρίας, ο Πρίγκιπας Ερρίκος της Πρωσίας, ο Πρίγκιπας Αλέξανδρος της Σερβίας, ο Πρίγκιπας Αλέξανδρος του Τεκ, ο Πρίγκιπας Βάλντεμαρ της Δανίας (αδελφός του αποθανόντος βασιλιά), ο Πρίγκιπας Ρολλάνδος Βοναπάρτης, ο Διάδοχος Κάρολος της Ισπανίας, ο Μέγας Δούκας Ντμίτρι Κωνσταντίνοβιτς της Ρωσίας (κουνιάδος του αποθανόντος βασιλιά), ο Δούκας Ερνέστος Αύγουστος Β΄ του Κάμπερλαντ (γαμπρός του αποθανόντος βασιλιά), και ο Κόμης Βιττόριο Εμανουέλε του Τορίνο.[69]

Ο τάφος του Γεωργίου Α΄ στο Τατόι.

Μετά την νεκρώσιμη ακολουθία, η πομπή κατευθύνθηκε προς το Σταθμό Λαρίσης, από όπου ειδικό τρένο μετέφερε το φέρετρο στο Βασιλικό Παλάτι στο Τατόι. Η ταφή έγινε στους κήπους του παλατιού του Τατοΐου, ένα μέρος που αγαπούσε ιδιαίτερα ο Γεώργιος Α΄.[67][68][69][70]

Συνέπειες

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ενώ οι Έλληνες θρηνούσαν το θάνατο του βασιλιά Γεωργίου, ήταν συγχρόνως ενθουσιασμένοι με την ανάρρηση του Κωνσταντίνου στο θρόνο.[27][71] Σύμφωνα με το Σύνταγμα του 1911, ορκίστηκε ως βασιλιάς των Ελλήνων στις 21 Μαρτίου 1913, ενώπιον της Βουλής των Ελλήνων.[59] Το τέλος του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου και η υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου στις 30 Μαΐου 1913 οδήγησε σε σημαντική επέκταση του Βασιλείου της Ελλάδας, με απόκτηση ενός μεγάλου μέρους της Μακεδονίας (συμπεριλαμβανομένης της Θεσσαλονίκης) και της Ηπείρου, καθώς και την Κρήτη και το μεγαλύτερο μέρος των Νησιών του Αιγαίου. Ωστόσο, η ειρήνη παρέμεινε αβέβαιη, και ένας Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος, αυτή τη φορά ενάντια στο Βασίλειο της Βουλγαρίας, ξέσπασε στις 16 Ιουνίου 1913.[72]

Ελευθέριος Βενιζέλος και Κωνσταντίνος Α΄ (1913).

Ο Κωνσταντίνος Α΄ είχε διαφορετική προσωπικότητα από τον πατέρα του, τον Γεώργιο, και η αντίθεσή του στον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο προκάλεσε πολιτικές δυσκολίες. Ο Κωνσταντίνος δεν είχε πείρα στις κρατικές υποθέσεις, οδηγώντας σε καταστροφικές συνέπειες κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.[73] Η σύγκρουση μεταξύ Κωνσταντίνου και Βενιζέλου είχε ως αποτέλεσμα τον Εθνικό Διχασμό,[74] μια εμφύλια σύγκρουση που ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν ο Γεώργιος δεν είχε δολοφονηθεί.[10][39][75][76] Ο Κωνσταντίνος αναγκάστηκε να παραιτηθεί το 1917 αφού οι Συμμαχικές Δυνάμεις απείλησαν με βομβαρδισμό την Αθήνα. Στο θρόνο ανέβηκε ο δεύτερος γιος του, Αλέξανδρος, και ο ίδιος μετακόμισε στην Ελβετία με τη σύζυγό του, Σοφία, και τα άλλα παιδιά τους. Μετά τον απροσδόκητο θάνατο του Αλέξανδρου, ο Κωνσταντίνος επέστρεψε στην εξουσία μετά την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του 1920 και ένα δημοψήφισμα. Ωστόσο, η ήττα της Ελλάδας στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο οδήγησε τον Κωνσταντίνο σε οριστική παραίτηση το 1922 και στην εξορία στην Ιταλία, όπου πέθανε λίγους μήνες αργότερα.[77][78][79] Ο μεγαλύτερος γιος του, Γεώργιος Β΄, τον διαδέχθηκε για λίγο πριν επίσης παραιτηθεί από το θρόνο.[80]

Η δολοφονία του Γεωργίου Α΄ σηματοδότησε το τέλος της σχεδόν 50χρονης βασιλείας του, καθιστώντας την τη μεγαλύτερη στη Νεοελληνική ιστορία. Εξαιρουμένου του Αλέξανδρου, ο οποίος ήταν βασιλιάς-μαριονέτα υπό την επιρροή του Ελευθέριου Βενιζέλου,[81] και του Παύλου, του μόνου μονάρχη που βασίλευσε αδιάκοπα από την ενθρόνιση μέχρι τον φυσικό του θάνατο,[82] όλοι οι διάδοχοι του Γεωργίου αντιμετώπισαν εξορία[ι]. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Μικρασιατική Καταστροφή,[86] η Ελλάδα γνώρισε μια σύντομη περίοδο δημοκρατισμός από 1924 έως 1935.[87] Στη συνέχεια, η χώρα υπέμεινε ένα εμφύλιος από το 1946 έως το 1949 και στρατιωτική δικτατορία από το 1967 έως το 1974, που οδήγησε στην οριστική κατάργηση της μοναρχίας το 1973. Το δημοψήφισμα του 1974 επιβεβαίωσε την ίδρυση της Τρίτης Δημοκρατίας.[88]

Το Παπάφειο ορφανοτροφείο, τότε στρατιωτικό νοσοκομείο όπου μεταφέρθηκε η σορός του Γεωργίου Α΄ μετά την δολοφονία του.

Κληρονομιά και αφιερώματα

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1915, μαρμάρινη προτομή του βασιλιά Γεωργίου Α΄ ανεγέρθηκε στον τόπο δολοφονίας του στη Θεσσαλονίκη,[89] στη σημερινή οδό Βασιλέως Γεωργίου. Η προτομή, σχεδιασμένη από τον γλύπτη Κωνσταντίνο Δημητριάδη, είναι το παλαιότερο εξωτερικό γλυπτό στην πόλη.[90]

Από το 1960, ένα δωμάτιο στο Παπάφειο ορφανοτροφείο, το οποίο στέγαζε το στρατιωτικό νοσοκομείο όπου μεταφέρθηκε η σορός του Γεωργίου μετά τη δολοφονία του, έχει μετατραπεί σε μικρό μουσείο αφιερωμένο στον Βασιλιά των Ελλήνων.[91]

Το 2013 τα Ελληνικά Ταχυδρομεία κυκλοφόρησαν μια σειρά από δέκα αναμνηστικούς φακέλους με την εικόνα του Γεωργίου Α΄, για την εκατονταετηρίδα από τη δολοφονία του. Ένας από αυτούς τους φακέλους παρουσιάστηκε στον βασιλιά Κωνσταντίνο Β΄, δισέγγονο του Γεωργίου και τελευταίο μονάρχη στην Ελλάδα.[92]

Η τηλεοπτική σειρά Το Στέμμα αναφέρει εν συντομία τη δολοφονία του Γεωργίου Α' , παππού του Πρίγκιπα Φιλίππου, Δούκα του Εδιμβούργου (κύκλος 1, επεισόδιο 5 και κύκλος 2, επεισόδιο 2).[93][94]

Σημειώσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ Ο Jean des Cars αναφέρει ότι η δολοφονία έγινε στις 6:30 μ.μ.[7], ενώ ο Πρίγκιπας Χριστόφορος την τοποθετεί το πρωί.[20] Άλλες πηγές δίνουν αντικρουόμενες αναφορές σχετικά με την ακριβή ώρα.
  2. ↑ Στο ρεπορτάζ της για την επίθεση, η γαλλική εφημερίδα Le Gaulois αναφέρει ότι οι δύο προτάσεις εκφωνήθηκαν διαδοχικά[33].
  3. ↑ Μόλις ενημερώθηκε, η Βασίλισσα των Ελλήνων ξέσπασε σε κλάματα και είπε ήρεμα ότι αυτό που μόλις έγινε «ήταν θέλημα Θεού». Κατόπιν αποφάσισε να ετοιμαστεί για να πάει στη Θεσσαλονίκη την επόμενη μέρα. Εκεί, η Όλγα και η βασιλική οικογένεια επισκέφτηκαν τον τόπο της δολοφονίας και απέδωσαν φόρο τιμής στη σορό του μονάρχη[43][44]. Ο Τύπος της εποχής δίνει μια ελαφρώς διαφορετική περιγραφή της αντίδρασης της βασίλισσας, με την ελβετική εφημερίδα La Liberté να αναφέρει ότι μόλις έμαθε για τον θάνατο του συζύγου της, ξέσπασε σε κλάματα και λιποθύμησε πολλές φορές.[42]
  4. ↑ Η βασίλισσα Αλεξάνδρα βίωσε την απώλεια του γαμπρού της, Δούκα του Φάιφ (29 Ιανουαρίου 1912), ακολουθούμενη από τον θάνατο του αδελφού της, Βασιλιά Φρειδερίκου Η΄ της Δανίας (14 Μαΐου 1912) και του ανιψιού της, Πρίγκιπα Γεωργίου του Κάμπερλαντ (20 Μαΐου 1912).
  5. ↑ Εκτός από τις χώρες που αναφέρθηκαν, οι Αυλές σε όλη την Ευρώπη θρήνησαν και κυβερνήσεις πολλών άλλων κρατών απέτισαν φόρο τιμής στον βασιλιά Γεώργιο Α'. Η Le Figaro, στο τεύχος της 20ής Μαρτίου 1913, υπογραμμίζει την ιδιαίτερη φύση αυτών των εκφράσεων συμπάθειας και συλλυπητηρίων, ιδιαίτερα στα Βαλκανικά κράτη και τη Ρωσία. Αυτό οφείλεται στους στενούς οικογενειακούς δεσμούς που ενώνουν την αυτοκρατορική οικογένεια με τη βασιλική οικογένεια της Ελλάδας, όπως σημειώνεται στον Τύπο και τα Κοινοβούλια.[48]
  6. ↑ Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος περιγράφεται ως «πολύ Πρώσος»[39] και είναι παντρεμένος με τη Γερμανίδα πριγκίπισσα Σοφία της Πρωσίας. Θεωρείται ύποπτος για συμπάθεια προς τη Γερμανία, κάτι που θεωρείται επιζήμιο για την Ελλάδα.[51][27]
  7. ↑ Δηλώνει, «Όχι! Σκότωσα τον βασιλιά κατά τύχη (sic). Περπατούσα σαν νεκρός, χωρίς να ξέρω πού πήγαινα. Ξαφνικά, γύρισα το κεφάλι μου και είδα τον βασιλιά και τον βοηθό του πίσω μου. Επιβράδυνα τον ρυθμό μου καθώς ο βασιλιάς πέρασε πολύ κοντά μου. Τον άφησα να περάσει και μετά πυροβόλησα[54]».
  8. ↑ Ο Μάικλ Κεμπ έγραψε: «Τον δέκατο ένατο αιώνα, οι όροι «σοσιαλισμός» και «αναρχισμός» χρησιμοποιούνταν συχνά εναλλακτικά. Παρά την ουσιαστική διαφορά μεταξύ ιδεολογιών που επικεντρώνονται στη μεταρρύθμιση του κράτους και εκείνων που υποστηρίζουν την πλήρη κατάργησή του, πολλά δημόσια πρόσωπα και άρθρα εφημερίδων εκείνης της εποχής παρέβλεπαν αυτή τη διάκριση. Ο σοσιαλισμός και ο αναρχισμός γίνονταν αντιληπτοί ως σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές απειλές στο κοινό και στα μέσα ενημέρωσης εκείνης της εποχής [...].»[62]
  9. ↑ Ο Κωνσταντίνος Α' εξορίστηκε από την Ελλάδα μεταξύ 1917 και 1920, και πάλι από το 1922 μέχρι που πέθανε το 1923[83]. Ο Γεώργιος Β' ήταν εξόριστος από το 1924 έως το 1935 μετά την πτώση της μοναρχίας και στη συνέχεια από το 1941 έως το 1946 κατά τη διάρκεια της κατοχής της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα[84]. Ο Κωνσταντίνος Β' παρέμεινε εξόριστος από την Ελλάδα από το 1967 έως τουλάχιστον το 1993[85].

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ Kemp 2018, σελ. 179
  2. ↑ Kemp 2018, σελίδες 178–181
  3. 1 2 Kemp 2018, σελίδες 179–180
  4. 1 2 3 4 5 6 Ashdown 2011, σελ. 185
  5. ↑ Clogg 1992, σελίδες 46–57, 240
  6. ↑ Gallant 2001, σελίδες 29–45
  7. 1 2 des Cars 2014, σελ. 46
  8. ↑ Kaloudis 2019, σελίδες 5–6, 38–62
  9. ↑ Kemp 2018, σελίδες 179–182
  10. 1 2 Αναστασιάδης 2010, σελ. 56
  11. ↑ Clogg 1992, σελίδες 57–79, 240–241
  12. ↑ Gallant 2001, σελίδες 45–60, 116–125
  13. ↑ Kaloudis 2019, σελίδες 62–63
  14. ↑ Kemp 2018, σελίδες 178–179, 182
  15. 1 2 3 4 5 6 Newton 2014, σελ. 179
  16. ↑ Clogg 1992, σελίδες 79–83
  17. ↑ Gallant 2001, σελίδες 125–128
  18. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 72–73
  19. ↑ Van der Kiste 1994, σελ. 74
  20. 1 2 Greece 2021, σελ. 128
  21. 1 2 3 4 Kemp 2018, σελ. 178
  22. 1 2 3 4 Mattox 2015, σελ. 22
  23. ↑ Gallant 2001, σελίδες 127–128
  24. ↑ Christmas 1914, σελ. 406
  25. 1 2 Marconi Transatlantic Wireless Telegraph (20 Μαρτίου 1913). «King's Murderer Is Educated Anarchist» (στα γαλλικά). The New York Times: 3. https://www.nytimes.com/1913/03/20/archives/article-6-no-title.html.
  26. 1 2 3 West 2017, σελ. 83
  27. 1 2 3 4 5 6 Gallant 2001, σελ. 129
  28. ↑ Christmas 1914, σελίδες 406–407
  29. 1 2 Greece 2021, σελ. 129
  30. ↑ Christmas 1914, σελίδες 407–408
  31. ↑ Marconi Transaltantic Wireless Telegraph (19 Μαρτίου 1913). «King of Greece Murdered at Salonika». The New York Times: 1. https://www.nytimes.com/1913/03/19/archives/king-of-greece-murdered-at-salonika-slayer-mad-political-results.html.
  32. 1 2 Christmas 1914, σελ. 407
  33. ↑ L (20 Μαρτίου 1913). «L'Assassinat du Roi de Grèce» (στα γαλλικά). Le Gaulois. 3rd 48 (12941): 2. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k535737z/f2.
  34. 1 2 3 4 5 6 Kemp 2018, σελ. 183
  35. 1 2 3 Genet, Lucien (1950). Cinquante ans d'histoire : 1900–1950 (στα Γαλλικά). I. Paris: Tallandier. σελίδες 252–253.
  36. ↑ Van der Kiste 1994, σελ. 74-75
  37. ↑ Αναστασιάδης 2010, σελίδες 58–60
  38. ↑ Αναστασιάδης 2010, σελ. 58
  39. 1 2 3 4 Kaloudis 2019, σελ. 63
  40. ↑ Clogg 1992, σελίδες 83, 241
  41. 1 2 3 «Le 18 mars 1913, l'anarchiste Aléxandros Schinás assassine le roi Georges Ier de Grèce» (στα γαλλικά). Rebellyon. 18 Μαρτίου 2022. https://rebellyon.info/Le-18-mars-1913-l-anarchiste-Alexandros-20211.
  42. 1 2 3 4 5 6 7 8 «L'assassinat du roi de Grèce» (στα γαλλικά). La Liberté 43 (66): 1. 20 Μαρτίου 1913. https://doc.rero.ch/record/157239/files/1913-03-20.pdf.
  43. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 76–77
  44. ↑ Vickers 2000, σελ. 105
  45. ↑ «Deuil de cour» (στα γαλλικά). Le Soir 27 (85): 1. 26 Μαρτίου 1913. https://www.belgicapress.be/pageview.php?adv=1&all_q=&any_q=&exact_q=Deuil%20de%20cour&none_q=&from_d=1913-03&to_d=&per_lang=fr&per=b4984d58-35eb-4153-9c97-ea59018850e2&sig=JB838&lang=FR&per_type=0.
  46. 1 2 3 «L'Assassinat du roi de Grèce» (στα γαλλικά). L'Écho de Paris 30 (10447): 3. 20 Μαρτίου 1913. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8072217/f3.
  47. ↑ «Georges Ier, le roi qui a transformé la Grèce» (στα γαλλικά). Le Figaro. 22 Μαρτίου 2012. https://www.lefigaro.fr/international/2013/03/22/01003-20130322ARTFIG00415-georges-ier-le-roi-qui-a-transforme-la-grece.php.
  48. ↑ «L'Attentat de Salonique : Les condoléances» (στα γαλλικά). Le Figaro. 20 Μαρτίου 1913. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k289893h.
  49. ↑ Colliat, Julien (24 Μαΐου 2019). «Assassins politiques – Les anarchistes et les « justiciers» (στα γαλλικά). Herodote.net. https://www.herodote.net/Les_anarchistes_et_les_justiciers_-synthese-2326-386.php.
  50. ↑ Bach Jensen 2016, σελ. 39
  51. ↑ Αναστασιάδης 2010, σελ. 55
  52. 1 2 Kemp 2018, σελ. 182
  53. 1 2 Christmas 1914, σελίδες 411–412
  54. 1 2 3 4 5 Kemp 2018, σελίδες 184–186
  55. ↑ Kemp 2018, σελίδες 182–184
  56. 1 2 3 Bach Jensen 2016, σελ. 38
  57. ↑ «Many Rulers Fell at Fanatics' Hands; Like Ferdinand and Duchess, They Were Victims of the Misguided National Spirit». The New York Times: 3. 29 Ιουνίου 1914. https://www.nytimes.com/1914/06/29/archives/many-rulers-fell-at-fanatics-hands-like-ferdinand-and-duchess-they.html.
  58. 1 2 «Four famous targets of assassination in Salonica». ekathimerini. 18 Δεκεμβρίου 2006. https://www.ekathimerini.com/news/45572/four-famous-targets-of-assassination-in-salonica/.
  59. 1 2 Van der Kiste 1994, σελ. 75
  60. ↑ Christmas 1914, σελ. 412
  61. ↑ Kemp 2018, σελίδες 180, 183–184
  62. 1 2 Kemp 2018, σελίδες 180–181
  63. ↑ Kemp 2018, σελ. 184
  64. ↑ Christmas 1914, σελ. 413
  65. 1 2 3 4 «De Salonique au Pirée» (στα γαλλικά). L'Illustration (3658). 5 Απριλίου 1913. https://www.gutenberg.org/files/37886/37886-h/37886-h.htm.
  66. ↑ Γρηγοριάδης, Σόλων (1979). «Οι Βαλκανικοί Πολεμοι 1912–1913 [The Balkan Wars 1912–1913]». Φυτράκης: 76.
  67. 1 2 Van der Kiste 1994, σελ. 77
  68. 1 2 Leune, Jean (12 Απριλίου 1913). «Un peuple en deuil» (στα γαλλικά). L'Illustration (3659). https://www.gutenberg.org/files/37941/37941-h/37941-h.htm.
  69. 1 2 «Les Funérailles du roi de Grèce» (στα γαλλικά). L'Écho de Paris 30 (10461): 3. 3 Απριλίου 1913. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8072353/f3.
  70. ↑ de Kertanguy 2023, σελ. 111
  71. ↑ Christmas 1914, σελ. 416
  72. ↑ Driault & Lhéritier 1926, σελίδες 108–113
  73. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 86–87
  74. ↑ Clogg 1992, σελίδες 83–97
  75. ↑ Gallant 2001, σελίδες 129–130
  76. ↑ Dakin 1972, σελ. 203
  77. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 105–110
  78. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 125–130
  79. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 141–144
  80. ↑ Van der Kiste 1994, σελ. 137
  81. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 112–119
  82. ↑ Sáinz de Medrano 2004, σελ. 119
  83. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 110, 128–129, 141–142 and 142–143
  84. ↑ Van der Kiste 1994, σελ. 176
  85. ↑ Van der Kiste 1994, σελ. 184-185
  86. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 135–139
  87. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 152–153
  88. ↑ Van der Kiste 1994, σελίδες 176–179
  89. ↑ Μέγκος, Ανδρέας (13 Σεπτεμβρίου 2016). «Προτομές και ανδριάντες των Ελλήνων βασιλέων (Μέρος Β′)». The Royal Chronicles. https://www.royalchronicles.gr/protomes-kai-andriantes-ellinon-vassileon-meros-b/. Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2024.
  90. ↑ Φωτιάδου, Κυριακή. «Καταγραφή και μορφολογική ανάλυση των υπαίθριων γλυπτών της Θεσσαλονίκης, από το 1912, ως τις μέρες μας [Inventory and morphological analysis of open-air sculptures in Thessaloniki, from 1912 to the present day]». Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης: 27. https://ikee.lib.auth.gr/record/287358/files/GRI-2017-18392.pdf. Ανακτήθηκε στις 1 Ιανουαρίου 2024.
  91. ↑ Μέγκος, Ανδρέας (12 Νοεμβρίου 2015). «Επίσκεψη στο Μουσείο Βασιλέως Γεωργίου Α′ στην Θεσσαλονίκη». The Royal Chronicles. https://www.royalchronicles.gr/mouseiovassileosgeorgiou-a-thessaloniki/. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2024.
  92. ↑ Καστρινάκη, Ιωάννη (5 Μαρτίου 2016). «Δολοφονία Γεωργίου Α΄και Φιλοτελισμός». The Royal Chronicles. https://www.royalchronicles.gr/assassinationkinggeorge/. Ανακτήθηκε στις 10 Ιανουαρίου 2024.
  93. ↑ «The Crown (2016–…): Season 1, Episode 5 – Smoke and Mirrors – Full Transcript». Subslikescript. Ανακτήθηκε στις 17 Απριλίου 2024.
  94. ↑ «The Crown (2016–…): Season 2, Episode 2 – A Company of Men – Full Transcript». Subslikescript. Ανακτήθηκε στις 17 Απριλίου 2024.

Βιβλιογραφία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Δολοφονία_του_Γεωργίου_Α%27_της_Ελλάδας&oldid=11801247"