Μετάβαση στο περιεχόμενο

Διαταραχές που σχετίζονται με τη γλουτένη

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Κόκκοι σιταριού.
Στην εικόνα απεικονίζεται ψωμί χωρίς γλουτένη που έχει παρασκευαστεί από αλεύρι κάστανου.
Φαγόπυρο, ένα κοινό ψευδοδημητριακό.

Οι διαταραχές που σχετίζονται με τη γλουτένη είναι οι πιο κοινές παθήσεις του γαστρεντερικού σωλήνα, με παγκόσμιο επιπολασμό μεταξύ 1% και 1,4%.[1][2]

Η γλουτένη είναι μια δομική πρωτεΐνη που δίνει στη ζύμη την ελαστική της υφή και χρησιμοποιείται ως πρόσθετο για τη βελτίωση της υφής, της γεύσης και της συγκράτησης της υγρασίας. Βρίσκεται σε μια ποικιλία δημητριακών, όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η σίκαλη.[3] Βρίσκεται επίσης σε παράγωγα (όπως στα όλυρα και στο καμούτ) και σε διασταυρώσεις του σιταριού (όπως σε μείγμα σιταριού και σίκαλης που ονομάζεται τριτικάλε).[4] Επίσης, η βρώμη, αν και είναι ένα δημητριακό χωρίς γλουτένη, μπορεί να μολυνθεί κατά την παραγωγή με σιτάρι, κριθάρι ή σίκαλη. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως διασταυρούμενη μόλυνση.[5]

Οι διαταραχές που σχετίζονται με τη γλουτένη ταξινομούνται σε τρεις κύριες ομάδες ανάλογα με τον παθολογικό τους μηχανισμό. Η κοιλιοκάκη (αυτοάνοση αντίδραση), η μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη (μη αυτοάνοση αντίδραση) και η αλλεργία στο σιτάρι (αλλεργική αντίδραση) είναι οι βασικές διαταραχές. Κάθε μία από αυτές τις διαταραχές περιλαμβάνει συγκεκριμένες εντερικές ή/και εξωεντερικές εκδηλώσεις, οι οποίες βελτιώνονται μετά τη διακοπή της γλουτένης.[6]

Η κοιλιοκάκη είναι μια συγκεκριμένη πεπτική νόσος που οδηγεί σε βλάβη στο λεπτό έντερο. Η ασθένεια είναι γενετικά κληρονομούμενη και χρόνια. Εκτός από την κοιλιοκάκη, υπάρχει περίπτωση ύπαρξης αντίδρασης στη γλουτένη στην οποία δεν εμπλέκεται ούτε αλλεργικός ούτε αυτοάνοσος μηχανισμός. Οι ασθενείς με μη σχετιζόμενη με κοιλιοκάκη ευαισθησία στη γλουτένη συνήθως εμφανίζουν ανεπιθύμητες ενέργειες όταν καταναλώνουν γλουτένη. Αυτές οι αντιδράσεις είναι διαφορετικές και πιο ήπιες από αυτές που παρατηρούνται στην κοιλιοκάκη και δεν οδηγούν σε βλάβες του λεπτού εντέρου.[7] Η αλλεργία στο σιτάρι είναι μια αλλεργική αντίδραση σε τρόφιμα που περιέχουν σιτάρι και μπορεί να περιλαμβάνει αντιδράσεις όπως άσθμα, εξανθήματα, ακόμη και αναφυλαξία. Μια αλλεργική αντίδραση στο σιτάρι μπορεί να προκληθεί με την κατανάλωση ή την εισπνοή σιταριού ή σωματιδίων σιταριού.[8]

Στη βιβλιογραφία, σε κάποιες περιπτώσεις αναφέρονται δύο επιπλέον καταστάσεις που σχετίζονται με τη γλουτένη, οι οποίες είναι η αταξία από γλουτένη και η ερπητοειδής δερματίτιδα.[9] Η αταξία από γλουτένη, ωστόσο, αποτελεί μία από τις πολλές νευρολογικές εκδηλώσεις της κοιλιοκάκης,[10][11] ενώ η ερπητοειδής δερματίτιδα είναι μια χρόνια, έντονη φαγούρα, που εκδηλώνεται με φουσκάλες του δέρματος που οφείλεται στην κοιλιοκάκη.[12] Οι καταστάσεις αυτές, επομένως, δεν αποτελούν ξεχωριστές παθολογίες, αλλά σπάνιες δερματικές και νευρολογικές εκδηλώσεις μιας συγκεκριμένης ασθένειας που συμβαίνει σε μικρό ποσοστό των ατόμων που έχουν προσβληθεί από την ασθένεια αυτή.

Για την αντιμετώπιση των διαταραχών αυτών συνιστάται μια δίαιτα χωρίς γλουτένη, η οποία βασίζεται σε κατανάλωση τροφίμων χωρίς γλουτένη, όπως τα φρούτα, τα λαχανικά, το κρέας και τα πουλερικά, το ψάρι και τα θαλασσινά, τα γαλακτοκομικά, τα φασόλια, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί.[13][14] Στη δίαιτα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν επεξεργασμένα τρόφιμα χωρίς γλουτένη (π.χ. ψωμί, ζυμαρικά, κέικ, μπισκότα, αναψυκτικά κ.α.).[15][5] Τα ψευδοδημητριακά (κινόα, αμάρανθος και φαγόπυρο) και ορισμένα δευτερεύοντα δημητριακά (καλαμπόκι, ρύζι, σόγια, ταπιόκα κ.α.) έχουν βρεθεί ότι είναι κατάλληλες εναλλακτικές επιλογές για όσους πάσχουν από διαταραχές που σχετίζονται με τη γλουτένη.[16][5] Σε μια δίαιτα χωρίς γλουτένη είναι σημαντικό να δίνεται προσοχή στις διατροφικές επιλογές, στα συστατικά που βρίσκονται στα τρόφιμα (στις ετικέτες) και στο πόση θρεπτική αξία έχουν.[5]

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ Pourhoseingholi, Mohamad Amin (1 Ιανουαρίου 2022). Rostami-Nejad, Mohammad, επιμ. Chapter 5 - Epidemiology and burden of gluten-related disorders. Academic Press. σελίδες 59–81. ISBN 978-0-12-821846-4.
  2. ↑ Sapone, Anna; Bai, Julio C.; Ciacci, Carolina; Dolinsek, Jernej; Green, Peter H. R.; Hadjivassiliou, Marios; Kaukinen, Katri; Rostami, Kamran και άλλοι. (2012-02-07). «Spectrum of gluten-related disorders: consensus on new nomenclature and classification». BMC medicine 10: 13. doi:10.1186/1741-7015-10-13. ISSN 1741-7015. PMID 22313950. PMC 3292448. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3292448/.
  3. ↑ Jansson-Knodell, Claire L.; Rubio-Tapia, Alberto (2024-04-01). «Gluten-related Disorders From Bench to Bedside» (στα English). Clinical Gastroenterology and Hepatology 22 (4): 693–704.e1. doi:10.1016/j.cgh.2023.09.042. ISSN 1542-3565. PMID 37879521. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(23)00844-3/fulltext.
  4. ↑ Biesiekierski, Jessica R (2017). «What is gluten?» (στα αγγλικά). Journal of Gastroenterology and Hepatology 32 (S1): 78–81. doi:10.1111/jgh.13703. ISSN 1440-1746. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jgh.13703.
  5. 1 2 3 4 «The good news is that you don't have to go completely grain-free». Mayo Clinic (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2025.
  6. ↑ Asri, Nastaran· Rostami-Nejad, Mohammad (1 Ιανουαρίου 2022). Rostami-Nejad, Mohammad, επιμ. Chapter 4 - Gluten-related disorders definition. Academic Press. σελίδες 49–57. ISBN 978-0-12-821846-4.
  7. ↑ Rostami Nejad, Mohammad; Karkhane, Maryam; Marzban, Abdolrazagh; Nazemalhosseini Mojarad, Ehsan; Rostami, Kamran (2012). «Gluten related disorders». Gastroenterology and Hepatology from Bed to Bench 5 (Suppl 1): S1–7. ISSN 2008-2258. PMID 24834231. PMC 4017485. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4017485/.
  8. ↑ «Gluten-Related Disorders: Overview | BeyondCeliac.org». Beyond Celiac (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2025.
  9. ↑ Akhondi, Hossein· Ross, Albert B. (2025). Gluten-Associated Medical Problems. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  10. ↑ «gluten ataxia». Coeliac UK (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2025.
  11. ↑ Mearns, Elizabeth S.; Taylor, Aliki; Thomas Craig, Kelly J.; Puglielli, Stefanie; Leffler, Daniel A.; Sanders, David S.; Lebwohl, Benjamin; Hadjivassiliou, Marios (2019-02-12). «Neurological Manifestations of Neuropathy and Ataxia in Celiac Disease: A Systematic Review». Nutrients 11 (2): 380. doi:10.3390/nu11020380. ISSN 2072-6643. PMID 30759885. PMC 6412791. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6412791/.
  12. ↑ «Dermatitis Herpetiformis - NIDDK». National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2025.
  13. ↑ «Gluten-Free Foods». Celiac Disease Foundation (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2025.
  14. ↑ Saturni, Letizia; Ferretti, Gianna; Bacchetti, Tiziana (2010-01). «The gluten-free diet: safety and nutritional quality». Nutrients 2 (1): 16–34. doi:10.3390/nu20100016. ISSN 2072-6643. PMID 22253989. PMC 3257612. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3257612/.
  15. ↑ Penagini, Francesca; Dilillo, Dario; Meneghin, Fabio; Mameli, Chiara; Fabiano, Valentina; Zuccotti, Gian Vincenzo (2013-11-18). «Gluten-free diet in children: an approach to a nutritionally adequate and balanced diet». Nutrients 5 (11): 4553–4565. doi:10.3390/nu5114553. ISSN 2072-6643. PMID 24253052. PMC 3847748. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3847748/.
  16. ↑ Caeiro, Carolina; Pragosa, Caroline; Cruz, Marisa Carreira; Pereira, Cidália Daniela; Pereira, Sónia Gonçalves (2022). «The Role of Pseudocereals in Celiac Disease: Reducing Nutritional Deficiencies to Improve Well-Being and Health». Journal of Nutrition and Metabolism 2022: 8502169. doi:10.1155/2022/8502169. ISSN 2090-0724. PMID 35186332. PMC 8850039. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8850039/.
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Διαταραχές_που_σχετίζονται_με_τη_γλουτένη&oldid=11042137"