Δημήτρης Δημητρίου (Νικηφόρος)

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια
Μετάβαση σε: πλοήγηση, αναζήτηση
Δημήτρης Δημητρίου (Νικηφόρος)
Γέννηση 14 Ιουλίου 1921
Άνω Αγόριανη (Επτάλοφος) Παρνασσίδας
Θάνατος 27 Φεβρουαρίου 2000
Νέα Σμύρνη

Ο Δημήτρης Δημητρίου ή Καπετάν Νικηφόρος (1921-2000) ήταν Έλληνας στρατιωτικός που πολέμησε ενάντια στην Γερμανική εισβολή στην Ελλάδας και διακεκριμένος καπετάνιος στις τάξεις του ΕΛΑΣ. Στις αρχές των Δεκεμβριανών το σύνταγμα του παραδόθηκε αμαχητί, ενώ αργότερα φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε το 1952.

Έγραψε αυτοβιογραφικά και λογοτεχνικά έργα.

Βιογραφικό[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τα πρώτα χρόνια[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Δημήτρης Δημητρίου γεννήθηκε το 1921 στην Άνω Αγόριανη Παρνασσίδας και ήταν γιος δασκάλου. Αφού ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του, το 1938 εισήλθε στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Με την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου 1940, ορκίστηκε ανθυπίλαρχος και στάλθηκε στο μέτωπο. Πολέμησε κατά των Γερμανών εισβολέων στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα ως διοικητής διμοιρίας βαρέων πολυβόλων στο 193ο μηχανοκίνητο Σύνταγμα. Για τη δράση του στο μέτωπο προτάθηκε από τον διοικητή του για ηθική αμοιβή.[1]

Στην Εθνική Αντίσταση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με την κατάρρευση του μετώπου επέστρεψε στο χωριό του και εντάχθηκε στις πρώτες ανταρτοομάδες του Άρη Βελουχιώτη. Ήταν από τους πρώτους μόνιμους αξιωματικούς του Ελληνικού Στρατού που βγήκε στο βουνό και πολέμησε εναντίον των κατακτητών, μέσα από τις τάξεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ με το ψευδώνυμο "Νικηφόρος". Δεν έγινε ποτέ μέλος του ΚΚΕ. Έλαβε μέρος στη μάχη του Γοργοποτάμου, στη Μάχη της Ρεκάς, στη Μάχη της Αράχωβας (1943) στη Μάχη στις Καρούτες, και σε δεκάδες άλλες μάχες κατά των στρατευμάτων κατοχής. Όταν τα αντάρτικα σώματα του ΕΛΑΣ της Ρούμελης οργανώθηκαν σε Επαρχιακά Αρχηγεία, ανέλαβε στρατιωτικός αρχηγός των Αρχηγείων Παρνασσίδος- Λοκρίδος- Δωρίδος και κατόπιν του 5ου Ανεξάρτητου Τάγματος Παρνασσίδος μαζί με τον Διαμαντή. Η μονάδα αυτή μετεξελίχθηκε στο 2ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, του οποίου ο Νικηφόρος έγινε καπετάνιος, με περιοχή δράσης την Αττικοβοιωτία. Προτάθηκε δύο φορές από το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ για το Αριστείο του Απελευθερωτικού Αγώνα.[2]

Εναντίον του 5/42[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στις 4 Μαρτίου 1944 ο Νικηφόρος αφαίρεσε στρατιωτικά είδη (μπότες) μαχητών του 5/42[3], οι οποίοι πριν είχαν εγκαταλείψει τις κοινές θέσεις άμυνας με τμήματα του ΕΛΑΣ στο 51ο χιλόμετρο (θέση στην διαδρομή Γραβιάς-Άμφισσας), ενώ ο Θύμιος Δεδούσης με αφορμή αυτό το περιστατικό ανταπάντησε με την εκτέλεση του ελασίτη αγωνιστή Βάρσου και στη συνέχεια με κήρυξη στρατιωτικού νόμου στη περιοχή, και άρχισε αλυσίδα γεγονότων. Ο Νικηφόρος με το τάγμα του συμμετείχε στις συγκρούσεις που ακολούθησαν, και με την άφιξη μικρής μονάδας υπό τον Άρη Βελουχιώτη, υποστήριξε την τελική επίθεση και διάλυση της αντιστασιακής ομάδας του 5/42 του συνταγματάρχη Δημήτριου Ψαρρού. Ο συνταγματάρχης Ψαρρός μετά την διάλυση του τμήματός του δεν διέφυγε, όπως έκανε ο αξιωματικός Καπετζώνης που μαζί με άλλους 100 πέρασαν στην Πελοπόννησο και κατετάγησαν στα Τάγματα Ασφαλείας [Δ. Χαριτόπουλος Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων], αλλά παρέμεινε στο πεδίο των συγκρούσεων και συνελήφθη. Κατά επιθυμία του οδηγήθηκε στον Νικηφόρο, και στην συνέχεια ο συνταγματάρχης Ψαρρός συνοδεία μικρού αποσπάσματος ελασιτών, κατευθύνθηκαν προς τον Σταθμό Διοίκησης.

Απελευθέρωση της Ελλάδας[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ο Νικηφόρος με το 2ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ τον Οκτώβρη του 1944 απελευθέρωσε τη Λαμία από τους Γερμανούς. Ως επίσημος, επιτετραμμένος υποδέχθηκε τον Άρη Βελουχιώτη στην πλατεία Ελευθερίας της Λαμίας, όταν αυτός επέστρεψε από την Πελοπόννησο και έλαβε μέρος στην πανηγυρική τελετή για την απελευθέρωση της πόλης την Παρασκευή 20 Οκτωβρίου 1944. (Ο Άρης Βελουχιώτης επανήλθε στην πόλη για τις εκδηλώσεις εορτασμού της 28ης Οκτωβρίου και εκφώνησε τον γνωστό λόγο του την Κυριακή, 29 Οκτωβρίου 1944). Προς τα τέλη του Νοεμβρίου το Σύνταγμά του κινήθηκε και εγκαταστάθηκε στην Αττικοβοιωτία.[4]

Εκείνο το διάστημα θεωρούνταν υπέρμαχος της βίαιης κατάληψης της εξουσίας από το ΕΑΜ στο πρότυπο της σκέψης του Βελουχιώτη και Ανδρέα Τζήμα.[5]

Μετά την Απελευθέρωση[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Άνευ μάχης παράδοση του 2ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κύριο λήμμα: δεκεμβριανά

Αμέσως μετά το αιματηρό συλλαλητήριο της 3ης Δεκέμβρη του 1944 ο Νικηφόρος διατάχθηκε να κινηθεί με το Σύνταγμά του και να εισέλθει στην Αθήνα. Το 2ο Σύνταγμα ήταν μία από τις καλύτερες και πιο άρτια εξοπλισμένες μονάδες του ΕΛΑΣ και η ηγεσία του ΕΑΜ προσδοκούσε πολλά από αυτή σε ενδεχόμενη σύγκρουση με τις κυβερνητικές δυνάμεις. Το βράδυ της 3ης προς την 4η Δεκέμβρη το Σύνταγμά του που είχε στρατοπεδεύσει στην Κηφισιά αφοπλίστηκε από τους Άγγλους χωρίς καμία αντίσταση μετά από φιλικές συζητήσεις[6], ενώ εκείνος κατηγορήθηκε πως έλειπε αδικαιολόγητα. Για την πράξη του αυτή κατηγορήθηκε για προδοσία και ζητήθηκε να δικαστεί από στρατοδικείο, αλλά μέσα στη δίνη των γεγονότων που ακολούθησαν τελικά δεν δικάστηκε, τέθηκε όμως σε προσωρινή διαθεσιμότητα. [7] Συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν να εκδοθούν διαταγές απαγόρευσης ως εσχάτη προδοσία της παράδοσης σε Βρετανικές δυνάμεις, από την Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ.

Στις μάχες των Δεκεμβριανών[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Αργότερα ο Νικηφόρος πολέμησε στα Δεκεμβριανά, όπου πήρε μέρος και στην αιχμαλώτιση δυνάμεων της ΡΑΦ στη Κηφισιά [8].

Στο Μπούλκες και στο Ρουμπίκ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Μετά την ήττα του Δεκέμβρη, τη Συμφωνία της Βάρκιζας και την παράδοση των όπλων του ΕΛΑΣ στάλθηκε μαζί με τους Περικλή, Θύμιο Ζούλα, Ερμή (Βασίλη Πριόβολο) στο Μπούλκες στη Γιουγκοσλαβία όπου έμεινε για ένα διάστημα[9], και από εκεί μετέβη στο Ρούμπικ της Αλβανίας. Το καλοκαίρι του 1945 εγκρίθηκε κατ' εξαίρεση η επιστροφή του Νικηφόρου στην Ελλάδα κάτι που προκάλεσε ορισμένες αντιδράσεις από συναγωνιστές του[10].

Επιστροφή και σύλληψη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με παρέμβαση του Ανδρέα Τζήμα στα τέλη του 1945 επιστρέφει κρυφά στην Αθήνα. Το βράδυ της 16ης Μαΐου 1946 συλλαμβάνεται συμπτωματικά στην οδό Αιόλου και προσάγεται σε δίκη και φυλακίζεται.[11]. Καταδικάστηκε το 1947 από στρατοδικείο "δις εις θάνατον" για την εκτέλεση ενός δοσίλογου το 1942 καθώς και σε 20 χρόνια φυλακή σε άλλη δίκη και φυλακίστηκε. Μετά από αγώνα του πατέρα του Νικόλαου Δημητρίου, ο οποίος προσκομίζει μαρτυρικές καταθέσεις του Κρις Γουντχάουζ και του Έντυ Μάγιερς για την πολεμική δράση του Νικηφόρου αλλά και για το ιστορικό του δοσίλογου για τον οποίον επεβλήθη η καταδίκη, η θανατική ποινή μετετρέπεται σε ισόβια κάθειρξη (Αύγουστος 1948).

Ύστερη ζωή[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Τελικά αποφυλακίστηκε το 1952 και ιδιώτευσε, ενώ πολιτικά ήταν κοντά στην ΕΔΑ[12].

Γοργοπόταμος 1964[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Στους εορτασμούς της επετείου του σαμποτάζ στον Γοργοπόταμο, το 1964 ήταν παρών μαζί με άλλους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, ενώ από την έκρηξη σκοτώθηκε η αδερφή του Ασημούλα Ραχιώτη[13]. Διώχθηκε από τις αρχές μαζί με άλλους παλαίμαχους του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ για "αντίσταση κατά των αρχών"[14], αθωώθηκαν όμως στο δικαστήριο που ακολούθησε[15].

Σύνδεσμος Εθνικής Ενότητας των Ελλήνων[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1977 γίνεται ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου Εθνικής Ενότητας των Ελλήνων, με σκοπό την συνεννόηση των πολιτικών παρατάξεων στην χάραξη εθνικής στρατηγικής. Ενώ το 1979 έβγαζε λόγους εναντίον της στήριξης του ΚΚΕ[16].

Πληροφορίες προσώπου[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Ήταν ο πρωτότοκος από τα έξι παιδιά του δασκάλου Νικολάου Ι. Δημητρίου και της Μάρθας Κόντου. Επίσης ήταν αδερφός της μητέρας του Γρηγόρη Ψαριανoύ. Το 1982 με την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, του απονεμήθηκε ο βαθμός του συνταγματάρχη ε.α. Ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος σε πρόταση νόμου ζήτησε να του χορηγηθεί ο βαθμός του αντιστράτηγου ε.α. Ο Δημήτρης Δημητρίου πέθανε στη Νέα Σμύρνη στις 27 Φεβρουαρίου 2000 και κηδεύτηκε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Άνω Αγόριανη Παρνασσίδας.

Συγγραφικό έργο[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Το 1956 έγινε μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Έγραψε αρκετά έργα με κυριότερα τα παρακάτω:

  • "Η καμπάνα της Αγόριανης" (θεατρικό)
  • "Το χρονικό του Γοργοποτάμου"
  • "Χρόνια δίχως ειρήνη" (μυθιστόρημα)
  • "Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης" (χρονικό, τρεις τόμοι, 1965)
  • "Ελληνική εμπειρία '44-'67"
  • "Η δυναμική των ανθρωπίνων σχέσεων" (δοκίμιο)
  • "Τα φοβερά ντοκουμέντα: Γοργοπόταμος".
  • "Τα Ολέθρια του Οίκου μας... και μίτος ουδείς;" Αθήνα 1993 & 1997
  • "Δεκεμβριανά 1944 - Αφοπλισμός και Παράδοση του 2ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ", Αθήνα 1997

Πηγές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, Α΄ τόμος 1919-1949, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2012
  2. Ιστορία της Αντίστασης 1940-45, Εκδόσεις Αυλός, Αθήνα 1979
  3. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2000
  4. Χαριτόπουλος Διονύσης: "Άρης ο αρχηγός των ατάκτων", Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003

Περαιτέρω μελέτη[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, Ριζοσπάστης,20/11/2005

Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

  1. Χαριτόπουλος (2003), σελ. 89
  2. Ιστορία της Αντίστασης (1979)
  3. Χαριτόπουλος Διονύσης (2003). Άρης ο αρχηγός των ατάκτων, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σελ 520-1
  4. Χαριτόπουλος (2003), σελ. 610-611
  5. Κομπιλάκου Βασιλική, σελ 8
  6. Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944, η Μάχη της Αθήνας» (εκδόσεις «Αλεξάνδρεια», 2014), σελ. 92-3
  7. Δοκίμιο Ιστορία του ΚΚΕ (2012), σελ. 475-480
  8. Κομπιλάκου,Βασιλική σελ 177-178
  9. Το ημερολόγιο της προσφυγιάς ενός αντάρτη, Δημήτρη Ραβάνη - Ρεντή Ηριδανός, 1981 σελ 62,64
  10. Στα άδυτα του εμφυλίου, Στρατόπεδα Ρούμπικ και Μπούλκες, Χρήστος Δ. Καινούργιος. Ο εμφύλιος σε α' ενικό, 2011 σελ 87
  11. Χαριτόπουλος (2003), σελ. 774-776
  12. Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ, οικειοθελώς ή εξ ανάγκης, εκδόσεις Αλφειός, σελ. 414, Γιάννης Πριόβολος, εκδόσεις Αλφειός σελ 358.
  13. Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, Φύλλο: 1/12/1964, Σελίδα: 3
  14. εφημερίδα Μακεδονία Φύλλο: 26/5/1965, Σελίδα: 1
  15. εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Φύλλο: 30/7/1966, Σελίδα: 7
  16. εφημερίδα Ριζοσπάστης, Φύλλο: 11/3/1979, Σελίδα: 6