Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δίλοφος Σερρών

Προσθήκη συνδέσμων
Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Συντεταγμένες: 41°9′17.28″N 23°9′35.86″E / 41.1548000°N 23.1599611°E / 41.1548000; 23.1599611Για συνώνυμους οικισμούς στην Ελλάδα δείτε το λήμμα: Δίλοφο

Δίλοφος
Δίλοφος is located in Greece
Δίλοφος
Δίλοφος
Διοίκηση
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΚεντρικής Μακεδονίας
Περιφερειακή ΕνότηταΣερρών
ΔήμοςΗρακλείας
Δημοτική ΕνότηταΗρακλείας
Γεωγραφία
Γεωγραφικό διαμέρισμαΜακεδονίας
ΝομόςΣερρών
Υψόμετρο280 μέτρα
Πληθυσμός
Πραγματικός190
Έτος απογραφής1951
Πληροφορίες
Παλαιά ονομασίαΟρτά-Μαχαλά
δεδομένα

Ο Δίλοφος ή Δίλοφο, έως το 1927 γνωστός ως Ορτά-Μαχαλά, είναι πρώην οικισμός στον σημερινό Δήμο Ηρακλείας της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 280 μέτρων στο όρος Μαυροβούνι της οροσειράς των Κρουσσίων, σε απόσταση περίπου 5,5 χλμ. δυτικά-βορειοδυτικά από τον Λιθότοπο Σερρών.[1][2]

Ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Οθωμανική περίοδος

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ανήκε διοικητικά στον Καζά των Σερρών του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης. Η ονομασία Ορτά-Μαχαλά προέρχεται από την τουρκική λέξη orta, που σημαίνει «μεσαίος» και τον όρο mahalle (μαχαλάς, συνοικία). Η ονομασία αυτή αποδίδεται στη γεωμορφολογική θέση του οικισμού, ο οποίος ήταν εγκατεστημένος στη μεσαία από τρεις παράλληλες επιμήκεις ράχες της περιοχής.[3][4]

Στους πρόποδες των Κρουσσίων, κοντά στο Καγιαλί (Λιθότοπος), υπήρχαν διάσπαρτα χωριά Γιουρούκων, των οποίων κύρια ασχολία ήταν η κτηνοτροφία και ιδιαίτερα η εκτροφή αλόγων. Οι πληθυσμοί αυτοί εγκαταστάθηκαν στην περιοχή κατά την οθωμανική κατάκτηση των Βαλκανίων τον 14ο και 15ο αιώνα, με σκοπό τόσο την επιτήρηση και εδραίωση της οθωμανικής κυριαρχίας, όσο και τη διατήρηση του παραδοσιακού νομαδικού τρόπου ζωής τους. Κατά τον Γκεόργκι Στρέζοφ, προτιμούσαν τις ορεινές θέσεις, θεωρώντας υποτιμητική την ενασχόληση με τις γεωργικές εργασίες στον κάμπο.[5]

Στη στατιστική μελέτη του Βούλγαρου γεωγράφου Βασίλ Κάντσωφ, «Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική», εκτιμάται ότι το 1900 υπήρχαν 170 Τούρκοι κάτοικοι,[6] ενώ στην «Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου» του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου, που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, ο οικισμός αποδίδεται με πληθυσμό 150 μουσουλμάνων.[7] Σε χάρτη του λιθογραφείου Κοντογόνη (1910), παράγωγο της αυστροουγγρικής σειράς Generalkarte von Mitteleuropa, εμφανίζεται ως Ορτά-μαχ., με σχετική ένδειξη ότι επρόκειτο για τουρκικό χωριό.[8][9] Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912 αναφέρονται 302 μωαμεθανοί κάτοικοι.[10]

Σύγχρονη ιστορία

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την απογραφή πληθυσμού του 1913 που πραγματοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος καταγράφηκαν 263 κάτοικοι.[11] Σύμφωνα με τους στατιστικούς πίνακες του Ελληνικού Στρατού, τον Αύγουστο του 1915 ο πληθυσμός αριθμούσε 292 μουσουλμάνους κατοίκους.[10] Kάτοψη του οικισμού αποτυπώθηκε σε βρετανικό στρατιωτικό χάρτη κατά την περίοδο του Μακεδονικού Μετώπου του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σύμφωνα με τον οποίο το 1917 ο οικισμός αποτελούνταν από 12 κτήρια.[12][13][14]

Το 1920 προσαρτήθηκε στη νεοσύστατη Κοινότητα Κοπρίβης (Χείμαρρος) της Υποδιοίκησης Νιγρίτης του Νομού Σερρών, μαζί με τα χωριά Δεμίρ-Χανλάρ, Ιμπιλέρ, Ισμαϊλή (Δασοτόπι), Καγιαλή (Λιθότοπος), Κιοσελή, Άνω Κιουλιχλή (Άνω Κορυφούδι), Κάτω Κιουλιχλή (Κάτω Κορυφούδι), Κουρφαλή, Μπεσταούκ, Ομάρ Μεντελέρ, Σιαμπανλάρ, Τσαβδαρλή και Φερεσλή.[15][16][17][18] Στην απογραφή της ίδιας χρονιάς καταγράφηκαν 211 κάτοικοι.[19]

Μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919–1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι μουσουλμάνοι κάτοικοι που είχαν απομείνει στην περιοχή άρχισαν να αποχωρούν στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών και στη θέση τους εγκαταστάθηκαν Έλληνες πρόσφυγες. Μαρτυρία πρόσφυγα από την επαρχία Σεβάστειας, όπως καταγράφεται στη μελέτη της Ρουθ Μαρί Γιέιγκερ (1979), αναφέρει ότι οι πρώτοι Έλληνες εγκαταστάθηκαν το φθινόπωρο του 1923. Κατά την άφιξή τους, οι Τούρκοι κάτοικοι εξακολουθούσαν να ζουν στα χωριά και για ένα διάστημα οι δύο κοινότητες συγκατοίκησαν στα ίδια σπίτια, έως το επόμενο Πάσχα.[20] Σύμφωνα με στοιχεία της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ), καταγράφηκαν 60 δικαιούχοι «αρχηγοί οικογενειών αγροτικώς εγκατεστημένων και των μελών τοιούτων οικογενειών, δικαιούχων, κατά τους ισχυρισμούς τους, αποζημίωσης εξ ανταλλαγής».[21][22][23]

Το 1927, στα πλαίσια εξελληνισμού των γεωγραφικών ονομάτων, ο Ορτά-Μαχαλά μετονομάστηκε σε Δίλοφο, παραπέμποντας στους λοφώδεις σχηματισμούς της περιοχής.[24][25] Το 1928 ο οικισμός αριθμούσε 42 οικογένειες και 214 κατοίκους.[26][27]

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, υλοποιήθηκαν στην πεδιάδα των Σερρών μεγάλα αντιπλημμυρικά και εγγειοβελτιωτικά δημόσια έργα. Η εκτροπή της κοίτης του ποταμού Στρυμόνα στο ύψος του Στρυμονοχωρίου, σε συνδυασμό με την κατασκευή του πρώτου φράγματος του Λιθοτόπου το 1932, οδήγησαν σταδιακά στον σχηματισμό της τεχνητής λίμνης Κερκίνη.

Την ίδια περίοδο άρχισε η μετακίνηση κατοίκων από ορεινούς οικισμούς, όπως η Μυρτιά και το Δασοτόπι, προς τον Λιθότοπο, ώσπου μέχρι το 1940 είχαν ουσιαστικά σχηματίσει μία ενιαία κοινότητα. Τη δεκαετία του 1950 οι εναπομείναντες κάτοικοι του Δίλοφου ενσωματώθηκαν κι αυτοί στον Λιθοτόπο,[20] όπου το κράτος κατασκεύασε νέα σπίτια, χωρίς όμως οι κάτοικοι να πάψουν να χρησιμοποιούν τις παλαιότερες ιδιοκτησίες τους.[28] Ο Δίλοφος καταργήθηκε επίσημα το 1961, καθώς έπαψε να καταγράφεται στις ελληνικές απογραφές.[29] Κάτοψή του διακρίνεται σε αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού από την περίοδο 1945-1960.[30]

Το 1968 πραγματοποιήθηκε η μετονομασία του ρέματος Κιουλιαναλή, που εκτείνεται μεταξύ των πρώην οικισμών Διλόφου και Ακροχωρίου, σε Ρέμα Διλόφου.[31]

Πληθυσμός

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Απογραφή Ονομασία Πραγματικός Αναφ.
Άνδρες Γυναίκες Σύνολο
1913 Ορτά Μαχαλά 127 136 263 [11]
1915 Ορτά Μαχαλλέ 148 144 292 [10]
1920 Ορτά Μαχαλά 106 105 211 [19]
1928 Δίλοφον (Ορτά-Μαχαλά) 99 115 214 [27]
1940 Δίλοφος 94 83 177 [32]
1951 Δίλοφος 190 [33]

Σημειώσεις

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 καταγράφεται σε χαρτογραφικές πηγές μια εγκατάσταση με καλύβες περίπου 2 χλμ. δυτικά-βορειοδυτικά του Δίλοφου, σε υψόμετρο 50 μέτρων, πολύ κοντά στη σημερινή επαρχιακή οδό Λιθοτόπου–Κορυφουδίου, στις όχθες της λίμνης Κερκίνης.[3][4] Σε χάρτη των κοινοπραξίας Μονκς–Ούλεν (1929) σημειώνεται ως «καλύβες ψαράδων».[34] Σε μεταγενέστερους χάρτες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, γύρω στο 1970, η ίδια θέση αναφέρεται με την ονομασία «Παλαιός Κάτω Δίλοφος». Τα διαθέσιμα στοιχεία για τον οικισμό αυτόν είναι περιορισμένα.

Παραπομπές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
  1. ↑ «Gov.gr - Θέαση». gov.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026.
  2. ↑ Άτλας των δήμων και κοινοτήτων της Ελλάδος (1950) - Τόμος 2 - Νομός Σερρών - Επαρχία Σερρών. Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Τεχνικά Εργαστήρια Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού. 1950. σελ. 57. Δίλοφος
  3. 1 2 Πορρόια - Πετρίτσι (Προσωρινή Έκδοσις). Επιτελικός Χάρτης της Ελλάδος (κλίμακα 1:100.000). Ελλάδα: Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού. 1928. Δίλοφον (Ορτά Μαχαλά)
  4. 1 2 Κερκίνη-Πορρόια. Επιτελικός Χάρτης της Ελλάδος (κλίμακα 1:100.000). Ελλάδα: Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού. 1931.
  5. ↑ Στρέζοφ, Γκεόργκι (1891). Два санджака отъ Источна Македония (Δυο σαντζάκια της Ανατολικής Μακεδονίας) (PDF) (στα Βουλγαρικά). σελ. 850. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026.
  6. ↑ Κάντσωφ, Βασίλ (1900). Македония. Етнография и статистика (στα Βουλγαρικά). Σόφια: Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών. 106. Орта Кьой
  7. ↑ Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος (1910). Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου. Αθήνα: Τυπογραφείου "Νομικής". σελ. 50. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2026. Ορτά-μαχαλέ
  8. ↑ 41° 41° Θεσσαλονίκη (κλίμακα 1:200.000). Αρχείο Στέφανου Ν. Δραγούμη (φάκελος 217, υποφάκελος 02, σελίδα 9), Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Αθήνα, Ελλάδα: Γ. Κοντογόνης. 1910. σελ. 9. Ορτά-μαχ. (τ)
  9. ↑ 41° 41° Θεσσαλονίκη (κλίμακα 1:200.000). Αθήνα, Ελλάδα: Κ. Α. Κοντογόνης, Bibliothèque numérique de l’Institut Catholique de Paris. 1914. Ορτά-μαχ. (τ)
  10. 1 2 3 Στατιστικοί πίνακες του πληθυσμού κατ' εθνικότητας των νομών Σερρών και Δράμας. Αθήνα: Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού. 1919. σελ. 10. 84. Ορτά Μαχαλλέ
  11. 1 2 Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1915). Απαρίθμησις των Κατοίκων των Νέων Επαρχιών της Ελλάδος του Έτους 1913 (PDF). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 45. 48. Ορτά Μαχαλά
  12. ↑ Bursuk (Edition 2, Scale 1:20.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 25 Αυγούστου 1917. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026. Orta Mahale
  13. ↑ Butkova (Edition 2A, Scale 1:50.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 16 Σεπτεμβρίου 1916. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026. Ortamah
  14. ↑ Lahana (Edition 1, Scale 1:50.000), British First World War Trench Maps. Survey Co., Royal Engineers, British Salonika Force. 17 Αυγούστου 1917. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026. Orta Mahale
  15. ↑ Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 2Α΄/4-1-1920. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 8.
  16. ↑ Δρακάκης Κούνδουρος 1940, σελ. 667.
  17. ↑ «Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών - Ορτά - Μαχαλά (Σερρών)». Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ). Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026.
  18. ↑ «Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών - Κ. Κοπρίβης (Σερρών)». Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ). Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026.
  19. 1 2 Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1921). Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920 - Πραγματικός πληθυσμός (PDF). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 278. Ορτά Μαχαλά
  20. 1 2 Γιέιγκερ 1979, σελ. 348.
  21. ↑ Ονομαστικόν Ευρετήριον Αγροτών Προσφύγων - Τόμος 1ος. Αθήνα: Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων. 1928. σελ. ΧΧX. Αύξων αριθ. υπεύθ. δηλώσεων 107681 - 107740: Δίλοφον (πρώην Ορτά-Μαχαλά)
  22. ↑ Χριστοδούλου 2023, σελ. 391-392.
  23. ↑ «http://www.kotsari.com/pontos/poleis-oikismoi-xoria-perioxes-toponimia-tou-pontou/411-xorion-tamala-kotiora-ordu-pontos». Ποντιακή Ηχώ (16). 1984. http://www.kotsari.com/pontos/poleis-oikismoi-xoria-perioxes-toponimia-tou-pontou/411-xorion-tamala-kotiora-ordu-pontos. Ανακτήθηκε στις 2026-02-09.
  24. ↑ Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 7Α΄/14-1-1927. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 47.
  25. ↑ Κυραμαργιού 2003, σελ. 97.
  26. ↑ Γιέιγκερ 1979, σελ. 347.
  27. 1 2 Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1935). Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928 - Πραγματικός πληθυσμός κυρωθείς διά του από Νοεμβρίου 1928 Διατάγματος. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 320. Δίλοφον (Ορτά-Μαχαλά)
  28. ↑ Σιμόφσκι 1998, σελ. 263.
  29. ↑ Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (1962). Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961 - Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας και οικισμούς. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 161.
  30. ↑ «Gov.gr - Θέαση (υπόβαθρο 1945-1960)». gov.gr. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2026.
  31. ↑ «ΦΕΚ 146Α΄/6-7-1968: Διάταγμα περί μετονομασίας συνοικισμών, κοινοτήτων και θέσεων». Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Α). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 1043 – μέσω λε) Αι παρά τη Κοινότητι Χειμάρρου ... «Κιουλιαναλή» εις «Ρέμα Διλόφου».
  32. ↑ Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (1950). Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940 - Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 351. Δίλοφος
  33. ↑ Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (1955). Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951 - Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 167. Δίλοφος
  34. ↑ Μονκς-Γιούλεν - Progress Map (κλίμακα 1:50.000) (στα Αγγλικά). John Monks & Sons - Ulen & Co., Γενικά Αρχεία του Κράτους - Τμήμα Γ.Α.Κ. Σερρών - Αρχείο Χαρτών και Σχεδίων Υδραυλικών Έργων Πεδιάδων Σερρών Δράμας. 11 Ιουνίου 1929. Fishermen's hut

Πηγές

[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Ανακτήθηκε από "https://el.wikipedia.org/w/index.php?title=Δίλοφος_Σερρών&oldid=11492936"